कादम्बरी-काशिनाथपाण्डुरङ्गः

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग
बाणभट्टः

कादम्बरी ।


पूर्वभागः ।

रजोजुषे जन्मनि सत्त्ववृत्तये स्थितौ प्रजानां प्रलये तमःस्पृशे ।
अजाय सर्गस्थितिनाशहेतवे त्रयीमयाय त्रिगुणात्मने नमः ॥ १ ॥


श्रेयःश्रीललनाविलासकुशलः पायादपायात्स वः
श्रीमद्भान्नाभिनरेन्द्रसूनुरमरैः संसेव्यमानान्तिकः ।
रेजे यस्य कचावली भुजशिरोदेशे लुठन्ती प्रभो-
र्लग्ना शैवलमञ्जरी भवसरित्पारं प्रयातुः किमु ॥
सर्वेऽन्ये जनतानिषेविततया मानाभिभूता भृशं
मन्यन्ते तृणवस्त्रिलोकमखिलं दुर्बुद्धिबद्धाशयाः ।
कृत्स्नैश्वर्यजुषापि येन सुधिया देवेन्द्रसेव्याङङ्घ्रिणा
नैवाकारि कदापि गर्वमलिनं चेतः स शान्तिः श्रिये ॥
यत्कीर्तिर्धवलीचकार सहसा ब्रह्माण्डभाण्डोदरं
दाशार्होऽपि तदन्तरा निपतितः सद्यो न संलक्षितः ।
तेनाद्यापि निरीश्वरं जगदिदं जल्पन्ति सांख्यादयः
स श्रीनेमिजिनेश्वरो भवभृतां देयादमन्दां मुदम् ॥
मूर्ध्नि न्यस्तद्विजिह्वाधिपतिफणगणस्पष्टसंरम्भदम्भा-
द्धत्ते यः सप्तविश्वाद्भुतपरममनोहारिसाम्राज्यलक्ष्मीम् ।
नम्रालुस्वर्गिमौलिप्रकरमणिलसत्कान्तिभिश्चित्रिताङ्घ्रिः
स श्रीपार्श्वाधिराजो भवतु भवभिदे पार्श्वसंसेव्यमानः ॥

यद्वाचामधिकां विलासपदवीभीहेद् भृशं भारती
यत्सत्त्वैकपरम्परां कलयितुं सिंहोऽङ्कदम्भादियात् ।
यत्सौन्दर्यदिदृक्षयेव समभदक्ष्णां गट भै•

जयन्ति बाणासुरमौलिलालिता दशास्यचूडामणिचक्रचुम्बिनः ।
सुरासुराधीशशिखान्तशायिनो भवच्छिदस्त्र्यम्बकपादपांसवः ॥ २ ॥


तद्दीक्षिताने कविनेयवर्गमुक्तालतामध्यमणिप्रकारः ।
श्रीवाचकेन्द्रः सकलादिचन्द्रो बभूव विश्वाद्भुतवाग्विलासः ॥
श्रीसूरचन्द्रः समभूत्तदीयशिष्याग्रणीन्र्यायविदां वरेण्यः ।
यत्तयुक्त्या त्रिदिवं निपेवे तिरस्कृतश्चित्र शिखण्डिजोऽपि ॥
तदीय पादाम्बुजचञ्चरीको विराजतेऽद्धा हरिधीसखाभः ।
श्रीवाचकः संप्रति भानुचन्द्रो ह्यकव्वरमापतिदत्तमानः ॥
श्रीशाहिचेतोऽब्जघडवितुल्यः श्रीसिद्धचन्द्रोऽस्ति मदीयशिष्यः ॥
कादम्बरीवृत्तिरियं तदीय मनोमुदे तेन मया प्रतन्यते ।

 इह हि विशिष्टशिष्टाचारानुमितश्रुतिबोधितकर्तव्यताकं प्रारि दिसतविन्न विधातफलकं हिरण्यगर्भन मस्का रात्मक मङ्गलमाचरति-रजोलुप इति । अजाय स्वयंभुवे नम इत्यन्वयः । किंभूताय । प्रजानां जन्मनि सृष्टिकाले रजोजुपे रजोगुणयुक्ताय । पुनः किं विशिष्टाय । प्रजानां स्थिती स्थितिकाले सत्वयु ये सत्वस्य वृत्तियस्मिन् । रात्वगुणयुतायेयर्थः । पुनः किंलक्षणाय । प्रजानां प्रलये विनाशकाले तमःस्पृशै तगोगुणयुक्ताय । अमीपां च गुणानां लक्षणम् ‘सत्त्वं लघु प्रकाशकं च, चलमवष्टम्भकं च रजः, गुबवरणं च तमः' इति द्रष्टव्यम् । जन्मनि स्थितौ प्रलये चेति निमित्तसप्तमी वा । पुनः किं विशिष्टाय । रार्गस्थितिनाशहेतवे प्रजानामियस्य सर्वत्रानुपङ्गः । तेन प्रजानां सर्गः स्थितिथ नाशय तेषां हेतचे कारणीभूताय । पुनः किंलक्षय । त्रयीमयाय । त्रयी ब्रह्मविष्णुमहेशानाम् । वेदानां वा त्रयी । तन्मयाय तत्स्वरूपाय । पुनः किं विशिष्टाय । त्रिगुणात्मने ब्रह्मविष्णुमहेशात्मकत्वेन तत्तद्ण योगाग्रिगुणात्मकाय । सत्त्वरजस्तमोगुणस्वरूपायेत्यर्थः । तादृशाय पितामहाय नम इति प्राचीनव्याख्या । अत्र च व्याख्याने विधेः सृष्टिमात्रकर्तृत्वेन केवलं रजोगुणस्यैव संवन्धोत्रिगुणात्मकखगति विरुद्धम् । किंवा विधेस्तमोगुणवत्त्वे रात्वगुणवत्त्वे वा शिवत्वं विष्णुत्वं च व्यपदिश्येत । एतेषां त्रयाणां गुणभेदादेव मूर्तिभेद इति पौराणिकाः । अपच पूर्वार्ध जन्मस्थितिप्रलयकर्तृत्वस्य रजोजुषे सत्त्ववृत्तये तमःस्पृश इत्यनेन त्रिगुणात्मकत्वस्यापि चोक्तत्वेन पुनरुत्तरार्धं सर्ग स्थिति नाश हेतव इति त्रिगुणात्मन इति च पुनरुक्तं स्यादिति प्रकारान्तरेण व्याख्यास्यामः-अजाय कूटस्थ निसाय परव्रह्मणे नम इत्यन्वयः । किंभूताय । प्रजानां सर्गस्थितिनाशहेतवे । प्रजाना मिल्यनियमात्रपदा पलक्षकम् । तेनानियपदार्थानां सर्गस्थितिनाशकारणायेत्यर्थः । अनित्यपदार्थानां रदृष्टिस्थितिनाशहेतुत्वं च श्रुति सिद्धम् । जगत्कारणं ब्रहा' इति श्रुतेः । पुनः किंभूताय । त्रयीमयाय । त्रयी वेदानां त्रयी तत्वरूपाय । ‘बेद एवं परं ब्रह्म' इत्युक्तत्वात् । यद्वा । त्रयी ब्रह्मविष्णुमहेशानां नयी तत्स्वरूपाय । यथा मृद उत्पतेऽपि घटे मृन्मय इति व्यावह ररतथा वहाणत्रयाणामत्पादकत्वेऽन्नसीमयान्यवहार; समन्चितः । पूर्वभागः । 40 जयत्युपेन्द्रः स चकार दूरतो बिभित्सया यः क्षणलब्धलक्ष्यया । शैव कोपारुणया रिपोरुरः स्वयं भयाद्भिन्नमिवानपाटलम् ॥ ३ ॥ नमामि भैत्सोश्चरणाम्बुजद्वयं सशेखरैखिरिभिः कृतार्चनम् । समस्तसामन्तकिरीट वेदिकाविटङ्कपीठोगुठितारुणाङ्गुलि ॥ ४ ॥ अकारणाविष्कृतवैरदारुणादसजनात्कस्य भयं न जायते । विपं महाहेरिव यस्य दुर्वचः सुदुःसहं संनिहितं सदा मुखे ॥५॥ कटु कणन्तो मलदायकाः खलास्तुदन्त्यलं बन्धनसृङ्खला इव । मनस्तु साधुध्वनिभिः पदे पदे हरन्ति सन्तो मणिनूपुरा इव ॥ ६ ॥ किंविशिष्टाः । दशास्येति । दशारयो रावणस्तरय चूडामणयः शिरोमणयस्तेषां चक्र समूह चुम्बन्ति स्पृशन्ती- त्येवंशीलाः । पुनः किं विशिष्टाः । सुरेति । सुराश्चासुराश्च तेषामधीशाः खामिनस्तेपां शिखाचूडारतासामन्तः प्रान्तस्तत्र शेरत इत्येवंशीलाः । पुनः किं विशिष्टाः । भवच्छिदः । संसारविच्छेदिन इत्यर्थः । अत्र पूर्व विशेपण- त्रयेण परमेश्वरचरणरजसः परमैश्वर्यं भवच्छिद इत्यनेन च संसारिणां संसारदुःखनिवारकलमुक्तमिति ॥ २॥ जयतीति । स उपेन्द्रो विष्णु सिंहावतारी जयति सर्वोत्कृष्टत्वेन वर्तते । स कः । यो नृसिंहो विभि- त्सया भेत्तुमिच्छया दूरतो दूरादिव क्षणं लब्धं लक्ष्यमवलोकनैकाग्रत्वं यया अतएव कोपेन रोपेण अरुणया आरक्तया दशैव दृष्टयैव रिपोः शत्रोहिरण्यकशिपोः उगे वक्षःस्थलमत्रं रुधिरं तद्वत्पाटलकमारक्तं चकार । भयाद्विदारणभीत्या स्वयमेव भिन्नमिवेति कवेस्त्प्रेक्षा ॥ ३ ॥ शश्वद्गुरोर्नमस्कारं कुर्वनाह-नमामीति । भत्मुरिति गुरोनाम । क्वचित्तु 'भर्मुः' इति पाठः । तस्य चरणाम्बुजद्वयं पादकमलयुगलं नमामि नमस्करोमि । किंभूतम् । सशेखर : समुकुटैमोख रिभिः क्षत्रियविशेपैः कृतं विहितमर्चनं पूजनं यस्य तत्तथा । पुनः किंविशिष्टम् । समस्तेति ! समरताः समग्रा ये सामन्ता विषयान्तरराजानस्तेषां किरीटानि कोटीराण्येव वेदिका परिष्कृता भूमिः । विस्तीर्णत्वात्तत्साम्यम् । तस्या विटको मध्य उन्नतप्रदेशः । विटङ्कशब्दस्य कपोताद्याधारभूतकाष्ठवाचित्वेऽप्यत्र लक्षणयोन्नतत्वमात्रबाचित्वम् । विटङ्क एव पीटं स्थलं तत्रोटिता घृष्टा अतएवारुणा रक्ताः । तत्रत्यरक्तादिसंबन्धात्स्वभावेन चारुणा अङ्गुलयः करशाखा अस्येति तत्तथा ॥ ४ ॥ ___ अकारणेति । असजानात्सलात्कस्य साधोभयं रावसं न जायते न भवति । अपितु सर्वस्यापि भवतीत्यर्थः । कथंभूतादसजनात् । अकारणेत्यादि । अकारणमनिमित्तमेवाविष्कृतं प्रकृटीकृतं यद्वैरं विरोधः तेन दारुणात् क्रूरानिष्ठरात । यस्य खलस्य सदा निरन्तरं. मुख आनने संनिहितं निकटस्थं दुर्वचो दुष्टवचनं सुदुःसहमत्यन्तोद्वेगजनकं भवति । यथा महाहेर्महोरगस्य विषं गरलं मुखे संनिहितं परमसंतापकत्वाद्दुःसहमित्युपमा ॥ ५ ॥ कादम्बरी। सुभाषितं हारि विशत्यधो गलान्न दुर्जनस्यार्करिपोरिवामृतम् । तदेव धत्ते हृदयेन सज्जनो हरिमहारत्नमिवाति निर्मलम् ॥ ७ ॥ स्फुरत्कलालापविलासकोमला करोति रागं हृदि कौतुकाधिकम् । रसेन शय्यां स्वयमभ्युपागता कथा जनस्याभिनवा बधूरिव ॥ ८॥ हरन्ति कं नोज्वलदीपकोपमैर्नवैः पदार्थैरुपपादिताः कथाः । निरन्तरलेषधनाः सुजातयो महान्सजश्चम्पककुमलैरिव ॥ ९ ॥ बभूव वात्स्यायनवंशसंभवो द्विजो जगद्गीतगुणोऽग्रणीः सताम् । अनेकगुप्ताचितपादपङ्कजः कुवरनामांश इव स्वयंभुवः ॥ १० ॥ सुभाषितमिति । सुभापितं सुकाव्यादि हारि मनोहायपि दुर्जनस्य खलस्य गलात् कण्ठान्निगरणा- दधो न विशति न गच्छति । हृदयशून्यखादिति भावः । कस्येव । अर्करिपोः पीयमानममृतं यथा न हृदयं विशति पूर्वोक्तहेतोरेव । तदेव सुभापिनं सजनों गुणग्राहको हृदयेन खान्तेन धत्ते धारयति । सहदयखान कदाचिद्विम्मरतीति भावः । यथा हरिः विष्णुनारायणो हृदयेन वक्षःस्थलेनातिनिर्मलं ख महारत्नं कौस्तुभं दधाति ॥ ७ ॥ स्फुरदिति । अभिनवा कथा गद्यपद्यमयी रसेन कारादिना कृत्वा जनन्य सहृदयजनस्य हृद्यन्तःकरणे कौतुकं कुतूहलमधिकं अस्मिरतत्कौतुकाधिकम् । कौतुकपूर्णमित्यर्थः । तादृशं रागं प्रीति करोति जन- यति । किंभूता । स्फुरदिति । स्फुरचञ्चत्कलो मधुगे य आलापः शब्दरचना तस्य विलासो माधुर्यं तेन कोमला मृद्वी । अन्यत्रापि कथायामालापादिकं भवत्येवेति ध्वनिः । पुनः किंविशिष्टा । शय्यामभ्युपागता प्राप्ता । 'शय्या तल्पे शब्दगुम्फे' इत्यने कार्थः । यथाभिनवा नबोढा वधू रसेन प्रेम्णा स्वयमेव अर्था- द्भर्तृजनस्य शय्यां पल्लङ्कमागता कौतुकमनुग़गं च करोति । किंभुता वधूः । स्फुरत्प्रसर्पद्यः कलो मन्द्र शालापविलासो वचनव्यापारस्तेन कोमला सुन्दरा । 'कोगलं मृदु सुन्दरे' इति विश्वः ॥ ८ ॥ हरन्तीति । नवैः स्वबुद्ध्यैव रचितैः पदाथैः पदानां शब्दानामथैरभिधेयैः उपपादिता निर्मिता रचिताः कथा गद्यपद्यादिप्रवन्धाः कं सहृदयं जनं न हरन्ति न वशीकुर्वन्ति । सर्वस्यापि मनोहारिण्यो भवन्तीति. भावः । कीदृशैः पदाथैः । उज्ज्वलदीपकोपमैरुजबलः प्रकटो दीपकोऽलंकार विशेष उपमा च गेषु ते तथा तैः । 'शृङ्गारः शुचिरुज्वलः' इत्यमरः । कीदृश्यः कथाः । निरन्तरेति । निरन्तरमव्यवधानं प्रतिपदं वा । उपमानोपमेययोरर्थसाम्यरूपः शब्दसाम्य रूपो वा यः लेपस्तेन घना बहुलतराः । पुनः किंभूताः । मात्रा अनि म जातिरळलोनिमोणे यास । सदा 1 राम जाति स्वरूपं यासांत दव। यथ पूर्वभागः । उवाल यस्य श्रुतिशान्तकल्मषे सदा पुरोडाशपवित्रिताधरे । सरस्वती सोमकषायितोदरे समस्तशाखस्मृतिबन्धुरे मुखे ॥ ११ ॥ जगुहेऽयस्तसमस्तवाङ्मयैः ससारिकैः पञ्जरवर्तिभिः शुकैः । निगृह्यमाणा बटवः पदे पदे यजूंपि सामानि च यस्य शङ्किताः ॥ १२ ॥ हिरण्यगर्भो भुवनाण्डकादिव रुपाकरः क्षीरमहार्णवादिव । अभूत्सुपर्णो विनतोदरादिव द्विजन्मनामर्थपतिः पतिस्ततः ।। १३ ॥ विवृण्वतो यस्य विसारि वाङ्मयं दिने दिने शिष्यगणा नवा नवाः । उपःसु लग्नाः भवणेऽधिकां श्रियं प्रचक्रिरे चन्दनपल्लवा इव ॥ १४ ॥ V. Gorrahasara तथा । पुनः कीदृशः । सताम् अग्रणीः साधूनामग्रेसरः । पुनः किंभूतः । अनेकेति । अनेकेऽसंख्या ये उता गुप्तनामाङ्किता वैश्य शूद्रादयः । तदुक्त – 'शर्मान्तं ब्राह्मणस्योक्तं वर्मान्तं क्षत्रियस्य तु । गुप्तदासात्मकं नाम प्रशस्तं वैश्यशुदयोः ॥' इति । तैरचित पादप चरणसरोज यस्य स तथा । पुनः कीदृश इव । स्वयं शुवो ब्रह्मणोऽशोऽवतार एकादेशरूप इव । अतिनैदिकखादिति भावः ॥ १० ॥ उवासति । यस्य कुवेरदिजा मुना आनने रारखती पाग्देव्युवास । वसतिरमेसर्थः । किंभृते मुखे । श्रुतीति । श्रुतिभिर्वेदाध्ययनैः शान्तमुपशामिन कामपं पापं गाय तनथा। परमपवित्र इत्यर्थः । पुनः कथं- भूते । सदेति । सदा सर्वकालं पुरोगाशेनाग्निहोने देवेभ्यो दत्तहविःशेषेण पवित्रितः पावनीकृतोऽधर ओटो यस्य तत्तथा तस्मिन् । पुनः किविशिष्टे । सोमेति । सोगेन गोमयागे सोमसंज्ञकलतारसेन कपायितं किं- चित्कटुकीभूतमुदरं मध्यभागो यस्य तत्तथा तस्मिन् । सोमस्य किंचित्कटुलादिति आवः । पुनः कीदृशे । समस्तेति । समस्तानि समग्राणि यानि शास्त्राणि व्यासादिप्रणीतसूत्ररूपाणि स्मृतयश्र मन्वादिप्रणीता धर्म- निबन्धास्तैर्वन्धुरम् । मनोहर मित्यर्थः । तस्मिन् ॥ ११ ॥ जगुरिति । यस्य कुवेरविप्रस्य गृहे वटवः शिष्यभूता ब्रह्मचारिणः शक्तिाः सत्रासाः सन्तो [ यजूंषि । यजुर्वेदान् सामानि सागवेदांश्च जगुः । पठन्तिस्गेल्यर्थः । शकित चे वीजमाह--किंभूता बटवः । निगृह्य- माणा निग्रहो निर्मगनं तेन त्रासमानाः । कस्मिन् । पदे पदे शुद्धपाठकैः शुकैः कीरैः । कथंभूतैस्तैः । स- सारिकः सारिकाभिःगवर्नमानेः । अनेन गारिकाणापि विद्यावत्त्वं सूचितम् । पुनः कथंभूतैः । पञ्जर भिरिति । पागे लोहशालाका निर्मितं पक्षियनं तात्र ननिभिः । नानिष्ट्ररित्यर्थः । पुनः कीदृशैः । अभ्यस्तात। व्यस्तै जिल्लाकानि गमनं रामग्रं वागणं चतुर्दश विद्यात्मकं येषां ते तथा तैः । समरा विद्यापारगतै रित्यर्थः । भवद्भिरशुद्धं पठाते । वयं गुनिको कमिला नाउन कारविष्यामः ।' ईशं शुकवचनमाकी ते भीताः । सन्तः पठन्ति पटवः । अहे नानागेनामशाज्ञान मिति तन्गदिगोपवर्णनम् ॥ १२ ॥ हिरण्येति । ततः कुवरादर्शपतिनामा पुत्रोऽात.। मिनः । हिजन्गनां ब्राह्मणानां पतिः अष्टः । कः + कादम्बरी। विधानसंपादितदानशोभितैः स्फुरन्महावीरसनाथमूर्तिभिः । मखैरसंख्यैरजयत्सुरालयं सुखेन यो यूपकरैगजैरिब ।। १५ ।। स चित्रभानुं तनयं महात्मनां सुतोत्तमानां श्रुतिशास्त्रशालिनाम् । अवाप मध्ये स्फटिकोपलोपमं क्रमेण कैलास मिव क्षमाभृताम् ।। १६ ।। महात्मनो यस्य सुदूरनिर्गताः कलङ्कमुक्तेन्दुकलामलत्विपः । द्विषन्मनः प्राविविशुः कृतान्तरा गुणा नृसिंहस्य नेखाङ्कुरा इव ॥ १७ ॥ दिशामलीकालकभङ्गतां गतस्त्रयीवधूकर्णतमालपल्लवः । चकार यस्याध्वरधूमसंचयो मलीमसः शुक्लतरं निजं यशः ॥ १८ ॥ उपःसु प्रातःसमयेषु विसारि विसरणशीलं वाङ्मयं चतुर्दश विद्यात्मकत्वं विवृण्वनः । अध्यापयत इत्यः किंभूताः शिष्याः । श्रवणे गुरोर्वचनाकर्णने लग्नाः सावधानाः । यता । श्रवण कर्ण लगाः । जगद्वि' इत्यर्थः । क इव । यथा चन्दनवृक्षस्य मलयजतरोः पल्लवाः किसलयानि नवा नवाः प्रतिदिनमम्ल श्रवणे कर्णे लग्नाः सन्तः शोभां कुर्वन्ति । रगण्या इति शेपः ॥ १४ ॥ विधानेति । योऽर्थपतिरसंख्यैरगण्यम यज्ञः सुखेनाप्रयासेन मुरालयं वर्गम जयत् । आचक्रामेल्य किंभूतैर्मखैः । विधानेति । विधानेन विध्युक्तमार्गेण संपादितं विहितं यद्दानं ब्राह्मणेभ्यः स्वर्गादियां दनं तेन शोभितैः । विशिष्टदक्षिणरित्यर्थः । पुनः किंभूतः । स्फुरदिति । स्फुरन्त उज्वलन्तो ये महा श्रौतामयस्तैः सनाथा सहिता मूर्तिः खरूपं येषां ते तथा तैः । अग्नित्रय हितरित्यर्थः । 'होमाग्निस्तु ज्वालो महावीरः प्रवर्गवत्' इति कोशः । पुनः किंभूनः । यूपकररिति । यूपा यज्ञे पशुवन्धनार्थ र विशेषास्त एव करा हस्ता येषां ते तथा तैः । करिव गरिवति यज्ञ गजयोः शब्दसाम्येनोपमा । भूतैर्गजैः । विधानेन मदोद्रेकार्थं गजादीनां दीयमानभक्ष्यविशेषेण । अत एव विधानपिण्डम्नेह तिम याहुरिभाधिराजम्' इति माघे । तेन संपादितं निप्पन्नं यदानं मदजलं नन शोभिनेः । पुनः पक्षे स्ट शुरा ये महावीरा योद्धारस्तैः सनाथमूर्तिभिः । अधिष्ठित रित्यर्थः । पुनः पक्षे यूपवद्यज्ञस्तम्भवत्करः दण्डो येषां ते तथा तैः ॥ १५ ॥ स इति । सोऽर्थपतिः क्रमेण । वंशक्रमेणेत्यर्थः । महात्मनां जितेन्द्रियाणां श्रुतिशास्त्रशालिनां शास्त्राध्यापकानां मुतोत्तमानां पुत्राणां मध्ये चित्रभानुसंज्ञकं पुत्रमबाप लेगे । किंभूतम् । स्फटिळ स्फटिकोपलः क्षारतलस्फटिकाभ्यामन्यः स्वच्छस्फटिकस्तद्वदुपमा यस्य स तथा तम् । निष्कल कमित्यर्थ भूतानां सुतोत्तमानाम् । क्षमाभृतां क्षान्तिमताम् । किंभूनमिव । कैलास मित्र । पक्षे क्षमाभृतां भूधराण वरमित्यर्थः । 'क्षितिक्षान्योः क्षमा' इत्यमरः । पक्षे स्फटिकाइमभिर्निर्मितं स्फटिकमयत्वात्कलासस्येति । अपिशब्दाध्य हरेण पितः समोऽपि द्विपन्मनः श . गा जिनभानोर्गणाः पूर्वभागः। सरस्वतीपाणिसरोजसंपुटप्रमृष्टहोमश्रमशीकराम्भसः । यशोऽशुशुक्लीकृत सप्तविष्टपात्ततः सुतो बाण इति व्यजायत ।। १९ ।। द्विजेन तेनाक्षतकण्ठकोण्ठ्यया महामनोमोहमलीमसान्धया। अलब्धवैदग्ध्यविलासमुग्धया धिया निवद्धेयमतिद्वयी कथा ॥ २० ॥ आसीदशेषनरपति शिरःसमभ्यर्चितशासनः पाकशासन इवापरः, चतुरुदधिमालाम- खलाया भुवो भर्ता, प्रतापानुरागावनतसमस्तसामन्तचक्रः, चक्रवर्ति लक्षणोपेतः, चक्रधर ली के ललाट देशेऽलकभङ्गतामलकाचूर्णकुन्तलास्तपां भो रचनाविशेषरतस्य भावस्तत्ता तां गतः प्राप्तः । एतेनाजलं ऋतुरामूह विधानेन धूमस्य दिगन्तव्यापित्वं सूचित मिति । पुनः किंविशिष्टः । त्रयोति । वी वेदनयी सैव वधूस्तस्याः कर्ण श्रोत्रे तमालपाल्लया इव तमालपछवः । श्यामत्वसाधात्तमालकिसलयेनो - पमानम् ॥ १८॥ सरस्वतीति । ततचित्रगानोर्वाण इति वाणाभिधानः सुतः पुत्रो व्यजायताभवत् । किंविशिष्टात्ततः । सरखतीति । सरस्वला भारल्या पाणिमुरोजसंपुटेन हखकमलयुग्मेन स्वयमेव प्रमृष्टं प्रोञ्छितं होमादि- कर्गसंवन्धि श्रमस्य खेदस्य शीकराम्भः प्रस्वेदजलं यस्य स तथा तस्मात् । पुनः कथंभूतात् । यश इति । यशमः कीर्तरंशवो दीप्तयस्तैः शुक्नीकृतानि शुभ्रीकृतानि सप्त रवितुरगप्रमितानि विष्टपानि भुवनानि येन स तथा तस्मात् । 'विष्टपं भुवनं जगत्' इत्यमरः ॥ १९ ॥ द्विजेनेति । इदानी वाणः कथां चिकीर्षुरति तीक्ष्णवुद्धिरम्यहंकारं निराकुर्वनाह-तेनेति । तेन वाणेन द्विजनेयं कादम्बरीरूपा कथा धिया बुध्व निबद्धा ग्रथिता । पूर्व बुद्ध्यारूढीकृल पश्चाटिखितेति भावः । शमुद्रसगकादम्बरीकथोपवन्धन धियः सामर्थ्य ज्ञात्वापि 'मन्दः कवियशःप्रार्थी' इत्यादिवद्धियो मान्धमे- वारोपयति-अक्षतेति । अक्षतमच्छिन्नं कण्ठे गले कौण्ठ्वं कुण्ठता यस्याः सा तथा तया । कण्ठेऽपि कु- ण्टिना किमुत रामायामपीति भावः । पुनः कथंभूतया । महेति । महानुत्कृष्टो यो मनोमोहश्चित्तविकलता तन गलीगसा गलिगा चासाबन्धा चेति तया । पुनः कथंभूतया । अलब्धेति । अलब्धोऽप्राप्तो यो वैद- उभयविलासश्चातुर्यलीला तेन मुग्धानगलमा तया । एतादृश्यापि बुद्ध्या रचिता कथा । अतिद्वयीति विशेषण- बलाहुद्धरतितीक्ष्णत्वं फलितम् । द्वयीं वृहत्कथां बाराव दत्तां चातिकान्तत्यर्थः ॥ २० ॥ 'प्रसिद्धो बापि वयः स्यान्महीपालोऽथवा । दशरूपकेऽपि- प्रख्यातोत्पाद्यमिश्रत्वदात्रेधापि नविधा । अग्न्यातमितिहासादरुपायं कविकल्पितम् । मिधं च संक- रात्' इत्यादेरुक्तभदानां काव्यनाटकचम्मूनां मध्ये 'गद्यपद्यमयी चम्यूड़िया शेपवती च या । राजव- र्णनमाग स्यानगरीवर्णनं ततः ॥ तथा चामुकमन्यग्मिन्न तु तना कुत्रचित् ॥' यथा-'शूलसंवन्धो 1 ८ कादम्बरी । इव करकमलोपलक्ष्यमाणशङ्खचक्रलाउछनः, हर इव जिलभन्मथः, गुह इबाप्रतिहतश- क्तिः, कमलयोनिरिब विमानीकृतराजहंसमण्डलः, जलधिरिव लक्ष्मीप्रसूतिः, गङ्गाप्र. वाह इव भगीरथपथप्रवृत्तः, रबिरित्र प्रतिदिवसोपंजायमानोदयः, मेहरिव सकलोप- जीव्यमानपादच्छायः, दिग्गज इवानवरतप्रवृत्तदानाद्रीकृतकरः, कर्ता महाश्चर्याणाम्, आहर्ता ऋतूनाम, आदर्शः सर्वशास्त्राणाम, उत्पत्तिः कलानाम, कुलभवनं गुणानाम, आगमः काव्यामृतरसानान, उदयशैलो भिन्नभण्डलय, उत्पातकेतुरहितजनस्य, प्रवर्त. भौमरतस्य यानि लक्षणानि सामुद्रिकशासप्रतिपादितानि तैरुपेतः सहितः । पुनस्तमेव विशेषयन्नाह-चक्रधरे- ति । करकमले हस्तपम उपलक्ष्यमाणं दृश्यमानं शङ्खचक्राकारं च रेखोपरेखाखका लाञ्छनं चिहं यस्य स तथा । क इव । चक्रधर इव विष्णुरित्र । सोऽपि शचक्रायुधलाग्छितकरः स्यादित्युपमानोपमेय- भावः । हर इवेति । जितो निजितो मन्मथजनक बान्मन्मथानीन्द्रियाणि येन स तथा । क इव । हर इव शंभुरिव सोऽपि जितमन्मथः स्यादित्युभयोः साम्यम् । गुह' इति । अप्रतिह्ताकुण्ठिता शक्तिः सा- मर्थ्य यस्येति स तथा । क इव । गुह् इव कार्तिकेय इव । सोऽध्यातिहतशक्तिः स्यादित्युभयोः साम्यम् । एतत्पक्षे शक्तिरस्वविशेषः । अतएव 'पाण्मातुरः शक्तिधरः' इलमरः । विगतेति । विगतो मानो दो यस्य तद्विमानं तथा कृतं राजहंसानां श्रेष्ठनृपाणां मण्डलं न्दं येन रा तथा । क इव । कमलयोनिरिव विधातेव । एतत्पक्षे विमानं देवयानं तत्स्वरूपीकृतं राजहंमागां पक्षिविशेषाणां मण्डलं येन स तथा । हंगा- धिरूडलादिति भावः । 'देवयानं विमानं स्यात' इत्यमरः । 'राजहंसास्तु ते चनुचरणरतिलोहितैः' इत्यमरः । जलधीति । लक्ष्मीः संपत्तिः शोभा वा । 'लक्ष्माइछाया च शोभायाम्' इति हैमः । तस्याः प्रसूतिरुत्पत्तिस्थानं शोभाया वा। क इव । जलधिरिव समुद्र इव । सोऽपि लभ्या रमायाः शोभाया वोत्पत्तिः स्थानं समुद्रमथनादेव तन्निर्गमात् । तथाच जगद्विभुषित मिति शोभाजनकल मिति भावः । गङ्गेति । भगीरथस्य राज्ञः पन्थाः तृणामुद्धारस्तत्र प्रवृत्तो लग्नः । क इव । गङ्गाप्रबाह इव खर्धनीरय इव । सोऽपि भगीरथपथप्रवृत्तः स्यातदनुयायित्वादित्युभयोः साम्यम् । रविरिति । प्रतिदिवसं प्रत्यहम् उप जायमान उ. त्पद्यमान उदयः संपत्तेरुद्रेको यस्य स तथा । क इव । रविरिव भानुरिव । सोऽपि निरन्तरमुदयादचलाजाय- मानोद्गमः स्यादित्युपमा । मेरुरिति । राकलः समराल्लोकरुपजीव्यमाना सेव्या पादच्छाया कान्तिर्यस्य स तथा । क इव । मेरुरिव स्वर्गादि रिव । स कथंभूतः । सकलैरीदेवः । अन्येषां तत्र प्रवेशाभावात् । उपजीव्याः पादाः प्रत्यन्त पर्वतारतेपो छायातपाभावो यस्य स तथा । 'छाया सूर्यप्रिया कान्तिः प्रतिबिम्बमनातपः' इत्य- मरः । दिग्गज इति । अनवरतं निरन्तरं प्रवृनं कृतं यद्दानं जलसहितं देयद्रव्यं तेनाद्रकृतः स्तिमितः करो हस्तो यस्य स तथा । क इन । दिग्गज इव विशाग इव । एतत्पक्षे निरन्तरप्रवृत्तं प्रचलितं यद्दानं मन मदो दा प्रवृत्तिः' इति नः । तेन स्तिमितः कारः अण्डादण्डो यस्य स तथेत्यापमा ति। पूर्वभागः । यिता गोष्ठीबन्धानाम्, आश्रयो रसिकानाम्, प्रत्यादेशो धनुष्मता, धौरेयः साहसिकानाम् , अग्रणीविदग्धानाम् , वैनतेय इव विनतानन्दजननः, वैन्य इव चापकोटिसमुत्सारितारांति-- कुलाचलो राजा शूद्रको नाम । नाम्नैव यो निर्भिन्नारातिहदयो विरचितनारसिंहरूपाडम्बरम् , एकविक्रमाकान्तसकलभु- बनतलो विक्रमत्रयायासितं भुवनत्रयं च हंसति स्मेव वासुदेवम् । अतिचिरकाललग्नमति- क्रान्तकुनृपतिसहस्रसंपर्ककलङ्कमिव क्षालयन्ती यस्य कृपाणधाराजले चिरमुवास लक्ष्मीः । यश्च मनसि धर्मेण, कोपे यमेन, प्रसादे धनदेन, प्रतापे वह्निना, भुजे भुवा, दृशि निया, वा- चि सरस्वत्या, मुखे शशिना, बले मरुता, प्रज्ञायां सुरगुरुणा, रूपे मनसिजेन, तेजसि शत्रुलोकस्योत्पातकेतुधूमकेतुः । प्रवर्तयितेति । गोष्टीवन्धानां मधुरकथानां प्रवर्तयिता प्रवर्तकः । आश्रय इति । रसिकानां रसवेत्तृणामाश्रयः आश्रयस्थानम् । प्रत्यादेश इति । धनुष्मतां धनुर्धारिणां प्रत्यादेशो निराकर्ता । 'प्रत्यादेशो निराकृतिः' इति कोशः । सर्वधनुर्धरोत्कृष्ट इत्यर्थः । धौरेय इति । साहसिकानां सत्त्ववतां मध्ये धौरेयो धुर्यः । अग्रणीरिति । विदग्धानां पण्डितानां मध्येऽग्रणीमुख्यः । वैनतेय इति। विनतेभ्यः कृतनतिभ्य आनन्दस्य प्रमोदस्य जननः कर्ता । क इव । वैनतेय इव सुपर्ण इव । सोऽपि विन- तायाः खमातुः प्रमोदकृत्स्यादित्युगयोः साम्यम् । चैन्य इवेति । चापो धनुस्तस्य कोटिरग्रभागस्तेन समुत्सारिता निराकृता अरातय एव शत्रव एव कुलाचलाः कुलपर्वताः क्षेत्रसीमावर्तिपर्वता येन रा तथा । क इव । वैन्य इव पृथुराजेव । एतत्पक्षेऽरातयः कुलाचलाश्चेति द्वन्द्वः । शेपं पूर्ववत् । पृथुना पूर्व पर्वताकीर्णा धरित्रीं विलोक्य धनुःकोट्या पर्वतानुत्सार्य भूः समीकृतेति पुराणम् । नाम्नेति। यः शूद्रको वासुदेवं श्रीकृष्णं हसति स्मेव हास्यं चकारेव । कथंभूतः । नाम्नेवाभिधानश्रवणमात्रेणैव निर्भिन्नानि द्वैधीकृतान्यरातीनां शत्रूणां हृदयानि वक्षांसि येन स तथा। कीदृशं वासुदेवम् । विरचितेति । विर- चितो विहितो नारसिंहरूपलक्षण एवाडम्वर आटोपो येन स तथा तम् । एकेति । एकेनाद्वितीयेन विक्र- मेण पराक्रमेणाक्रान्तं व्याप्त सकलं समग्रं भुवनतलं विष्टपतलं येन स तथा । कथंभूतं वासुदेवम् । विक- मेति । विक्रमः पादविक्षेपस्तन्य त्रयं त्रितयं तेनायासितं संप्राप्तखेदम् । 'आसितम्' इति पाठ आसितं स्थितम् । अत्राय भावः---अस्य राज्ञो नामश्रवणादेव वक्षोविदारणं भवति । वासुदेवेन तु शत्रुवक्षोविदा. रणे नृसिंहावताराडम्बरं कृतम् । राज्ञा चैकेनैव विक्रमेण पराक्रमेण सर्वं जगदाक्रान्तम् । वासुदेवेन तु भुवनाक्रमणाय विक्रमत्रयं कृतमिति हास्ये हेतुः । अतीति । यस्य कृपाणधाराजले खाधारारूपे जले चिरं बहुकालं यावलक्ष्मीः पद्मोवास वसतिं चके । खड्गबलालक्ष्मीः खवशीकृतेति भावः । किं कुर्वतीव । क्षालयन्तीव प्रमार्जयन्तीय । कम्। अतीति । अतिचिरकालो भूयानतीतः कालः समयस्तेन लग्नं जातम् पुनः कीदृशम् । अतीति । अतिक्रान्ता व्यतीता ये कुनृपतयः कदर्य नरपतयस्तेषां सहनं तेन संपर्कः संबन्धस्तेन यः कलङ्कोऽभिज्ञानम् । अन्योऽपि पकादिकं जलादिना क्षालयतीति ध्वनिः । यश्चेति । यः शूद्रको भगवतो च मदकलकरिकुम्भपीठपादनं विदधतो लग्नस्थूलमुक्ताफलेन हैढमुष्टिनिपीडनान्निधूत राजैलबिन्दुदन्तुरेणेव कृपाणेनाकृष्यमाणा, सुभटोरःकपाटविघटितकवचसहनान्धका ध्यवर्तिनी करिकरटगलितमदजलासारदुर्दिनास्वभिसारिकेव समरनिशासु समीपं से गाद्राजलक्ष्मीः । यस्य च हे दि स्थितानपि भन्दिधनुरिव प्रतापानलो वियोगिनीन। रिपुसुन्दरीणामन्तर्जनितदोघो दिवानिशं जज्वाल। यस्मिंश्च राजनि जितजगति पालयति चित्रकर्मसु वर्णसंकराः, रतेषु केशग्रहाः, काव्येषु दृढबन्धाः, शास्त्रेषु चिन्ता, स्वप्नेषु वि चन्द्रेण । तदनुकारित्वाजनाहादकत्वाच । वले सामर्थे मरुता वायुना । अतिवलत्वात् । तथा प्रज्ञा तिभायां सुरगुरुणा वृहस्पतिना । निःप्रतिमप्रतिभावत्त्वात् । एवरूपे सौन्दर्य मन सिजेन कामेन । मा मानहरणात् । तेजसि प्रतापलक्षणे सवित्रा सूर्येण । शत्रूणां दुर्निरीक्ष्यत्वात् । किंविशिष्टस्य नारायणस्य बैति । सर्वे च ते देवाश्च सर्वदेवास्तत्स्वरूपः सर्वदेवमयः । अत्र 'प्राचुर्यविकारप्राधान्यादिषु' इति आदिशब्दात्खरूपार्थेऽपि मयड्ग्रहस्तस्य। प्रकटितेति।प्रकटिता प्रकाशिता विश्वरूपा त्रिजगत्स्वरूपा कारो येन स तथा तस्य । अनेन राज्ञस्तत्साम्यं सूचितं भवतीति भावः । यस्य चेति । यस्य राज्ञः निशासु सङ्ग्रामरात्रिषु राजलक्ष्मीवैरिनृपश्रीरभिसारिकेव ध्वान्ते दत्तसंकेतेव सगीपं संनिधिमगादागत सकृदित्येकवारम् । पुनर्न गतेति भावः । यस्य किं कुर्वतः । विदधत आचरतः । किम् । मदेति । मदेर वारिणा कलं मनोज्ञं यत्करिकुम्भपीठं हस्तिशिरःपिण्डफलकं तस्य पाटनं विदारणम् । अर्थाद्वरिणामि पुना राजलक्ष्मी विशेषयन्नाह-आकृष्येति । आकृष्यमाणा समन्ताद्गृह्यमाणा । केन । कृपाणेन र इतः खझं विशिनष्टि --लग्नेति । लग्नानि संवद्धानि स्थूलानि स्थविष्टानि गजसंवन्धीनि मुक्ताफलानि वानि यस्य स तथा तेन । दृढेति । दृढमुष्टया यनिपीडनम् । अत्र दायमात्र विवक्षया न पुंचद्भावनि तस्मानिष्ठ्यूतं निर्गतं धारेव जलमिति रूपकं तस्य ये बिन्दवः पृषतः तैरेव दन्तुरेणोदप्रदश पमा । 'उदग्रदो दन्तुरः स्यात्' इति कोशः । सुभटोर इति । परस्य ये सुभटा योद्धारस्तेषार कपाटानि तेभ्यो विघटितानि विभिन्नानि यानि कवचानि तनुत्राणि तेषां यत्सहस्रं तदेव नैल्यर दन्धकारस्त मिस्रं तन्मध्यवर्तिनी तदन्तःपातिनी । अथ समरनिशां विशेषयन्नाह-करीति । का जानां करटानि कपोलानि तेभ्यो गलितं च्युतं यन्मदजलं दानवारि तस्यासारो वेगवान्वर्पस्तेन दुर्दिन तमो यासु तास्तथा तासु । यस्य चेति । यस्य पूर्वोक्तस्य राज्ञः प्रतापः कोशदण्ड तेजस्ता वह्निर्दिवानिशमहोरात्रं जज्वाल प्रदीप्तो बभूव । किं कर्तुमिच्छुरिव । भर्तृन् दिधक्षुरिव दग्धुमिन किंविशिष्टान्भर्तृन् । हृदिस्थितानपि हृदयवर्तिनोऽपीत्यनेन दाहायोग्यत्वं सूचितम् । अथ पूर्वोतं प्र विशिनष्टि-अन्तरिति । अन्तमध्ये जनित उत्पादितो दाघो दग्धिर्येन स तथा । कारााम् । रिपुर शत्रुवनितानाम् । कीदृशीनाम् । वियोगिनीनामपि वियुक्तानामपि । पूर्वमेव भर्तृव्यापादनात । एतेन है र्गतं शत्रुगणं यत्प्रतापो न सहत इति तत्प्रतापाधिक्यवर्णनेन राज्ञ आधिक्यवर्णनम् । पुनस्तदाधिक्यं : ह-यस्मिश्चेति । यस्मिन्राजनि जितनगति निर्जितविष्टपे महीं पृथ्वी पालयति शाराति सत्येतानि तेषु स्थलेष्वासन्यभूवुः । न प्रजानामित्यन्वयः । तान्येवाह-चित्रेत्यादि । चित्रकर्मस्वालेग्न्यकिर रक्तपीतादयस्तेषां संकर परस्परसंबवा चिनर्मशत पा. पापा गुणच्छदाः, गवाक्षषु जालमागाः, शाशकृपाणकवचषु कलकाः, रतिकलहपु दूतप्रष- णानि, सार्यक्षेषु शून्यगृहा नै प्रजानामासन् । यस्य च परलोकाद्भयम्, अन्तःपुरिकाकुंन्त- लेपु भङ्गः, नूपुरेषु मुखरता, विवाहेषु करग्रहणम्, अनवरतमखाग्निधूमेनाश्रुपातः, तुरङ्गेषु कशाभिघातः मकरध्वजे चापध्वनिरभूत् । तस्य च राज्ञः कलिकालभयपुजीभूतकृतयुगानुकारिणी, त्रिभुवनप्रसवभूमिरिव विस्तीर्णा, मजन्मालवविलासिनीकुचतटास्फालनजर्जरितोर्मिमालया जलावगाहनागतजयकुश्चरकुम्भ- नान्यत्र । अपराधाभावात् । शास्त्रेष्विति । शास्त्रेषु सिद्धान्तेषु चिन्ता चिन्तनम् । नान्यत्र । समग्रवस्तुनः सद्भावात् । स्वप्नेविति । स्वप्नदशायां विप्रलम्भा वियोगाः । नान्यत्र । पुरुषायुषजीविखाजनस्येति भावः छत्रेविति । छत्रे वातपत्रेषु कनकदण्डाः सुवर्णयष्टयः । नान्यत्र कनकदण्डाः । दण्डेन सुवर्णग्रहणम् । खखमार्गानतिक्रमेण तासां प्रवर्तनात् । ध्वजेविति । ध्वजेषु पताकासु प्रकम्पाः प्रकर्षण वेलनम् । नान्यत्र । भीतेरभावात् । गीतेविति। गीतेषु गानेषु रागा वसन्तादयः शास्त्रीयाः, देशीया धनाश्रीप्रभृतय- स्तेषां विलसितानि चेष्टितानि । नान्यत्र रागाः क्रोधादयस्तेषां विलसितानि हननादिरूपाणि । तादृग्राग- द्वेपागावात् । करिष्विति । करिषु हस्तिपु मदो दानं तस्य विकारा विकृतयः । नान्यत्र मदोऽहंकारस्तस्य विकारास्तत्तद्विचेष्टितानि । मदो रागस्तस्य विकारा इति वा । सर्वदा गुरुवचनामृतास्वादमेदुरितमान- सलात् । चापेष्विति । चापेषु धनुःपु गुणस्य ज्यारूपस्य छेदः त्रुटनम् । नान्यत्र गुणस्य शौर्यादे- विच्छेदः । सर्वदा सदाचारित्वात् । गवाक्षेष्विति । गवाक्षेषु वातायनेषु जालमार्गा वातागमनहेतवो जा- लिकाः । नान्यत्र कुवेणीस्थापनपन्थानः । सर्वदाभयदानप्रवृत्तत्वात् । शशीति । शशी चन्द्रः, कृ- पाणं खजम्, कवचः संनाहः, एतेषां द्वन्द्वः । एषु कलङ्काश्चिह्नानि । नान्यत्र कुलमालिन्यादिहेतवो व्यभिचारादिदोषाः । रतिकलहेविति । रतिकलहेषु कामकेलिपु विग्रहेषु दूतप्रेषणानि संचारकगम. नानि । नान्यत्र । सर्वदा प्रबलविरोधिनोऽभावात् । सार्यक्षेष्विति । सारयः खेलन्यः, अक्षाः पाशकाः, तेषु शून्यगृहाः शान्यस्थानानि । नान्यत्रोद्वसगृहाणि । राजदेयद्रव्यजनितपीडाभावात् । यस्य चेति । यस्य राज्ञः । अभूदिति क्रियान्वितम् । कर्मीभूतमाह-भयमिति । परलोकादेव जन्मान्तरादेव तत् । न तु शत्रुलो- कात् । तथा यस्य राज्ञः । अन्तःपुरे भवा आन्तःपुरिकाः । भवार्थे टकू । तासां नायिकानां कुन्तलेपु के- शेषु भो वक्रता । नान्यत्र । तथा नूपुरेपु हंसकेषु मुखरतानुरणनरूपा । न तु प्रजासु मौखयं वाचालत्वम् । विवाहेविति। विवाहेधूपयामेषु करग्रहणं हस्तग्रहणम् । न तु प्रजासु करो राजदेयद्रव्यं तद्वहः । अनवरतेति । अनवरतं निरन्तरं मखाग्निधूमेन यज्ञाग्निधूमेनाश्रुपातो नेत्रजलच्युतिः । न तु शोका- दिना । तुरङ्गेति । तुरसेप्वपु कशा चर्भदण्डस्तस्याभिघातः महारः । नान्यत्र । मकर इति । मकरध्वजे कंदर्प चापस्य धनुषो ध्वनिः । अन्यत्र न भयागावात्तदारोपणमिति भावः । तस्यति । तस्य च राज्ञो राजधान्यासीदित्यन्वयः । तां विशेषयन्नाहकलीति । कलिकालाद्यद्भयं नासरतस्मात्पुजीभूतं सगुदायीभूतं यत्कृतयुगं सत्ययुगं तदनुकरोतीत्येवंशीला या सा । विस्तीर्णेति । वि. स्तीमा विपुला । केव । त्रिभुवनेति । त्रयाणां भुवनानां समाहारस्त्रिभुवनं तस्य प्रसवभूमिरुत्पत्तिस्थलं सिन्दूरसंध्यायमानसलिलयोन्मदकलहंसकुलकोलाहलमुखरीकृतकूलया वेत्रवत्या परिगता विदिशाभिधाना नगरी राजधान्यासीत् ।

 स तस्यामवजिताशेषभुवनमण्डलतयाविगतराज्यचिन्ताभारनिर्वृतः, द्वीपान्तरागतानेकभूमिपालमौलिमालालालितचरणयुगलो वलयमिव लीलया भुजेन भुवनभारमुद्वहन्, अमरगुरुमपि प्रज्ञयोपहसद्भिरनेककुलक्रमागतैरसकृदालोचितनीतिशास्त्रनिर्मलमनोभिरलुब्धैः स्निग्धैः प्रबुद्धैश्चामात्यैः परिवृतः समानवयोविद्यालंकारैरनेकमूर्धाभिषिक्तपार्थिवकुलोद्गतैरखिलकलाकलापालोचनकठोरमतिभिरतिप्रगल्भैः कालविद्भिः प्रभावानुरक्तहृदयैरग्राम्योपहासकुशलैरिङ्गि-


तेषामास्फालनेनाघातेन जर्जरिताः क्षीणा ऊर्मिमालाः कल्लोलपङ्क्त्यो यस्याः सा तथा तया । अत्र कुचानामतिकाठिन्यं व्यङ्ग्यम् । जलेति । जलं पानीयं तस्यावगाहनमवलोडनं तदर्थमागताः समायाता जयकुञ्जराः परदलदलनसमर्था हस्तिनस्तेषां कुम्भाः शिरःपिण्डाः तेषु शोभाकृद्यत्सिन्दूरं नागजं तेन संध्यायमानं संध्यावदारक्तं सलिलं जलं यस्याः सा तथा तया । उन्मदेति । उन्मदानां प्रबलमदानां कलहंसानां कादम्बानां यानि कुलानि तेषां यः कोलाहलोऽनभिव्यक्तध्वनिस्तेन मुखरीकृतं प्रतिध्वनियुक्तं कूलं सैकतं यस्याः सा तथा तया । अत्र विस्तृतकमलस्वच्छपानीयादि व्यङ्ग्यम् । किमभिधाना राजधानीत्याशयेनाह--विदिशेति । विदिशेत्यभिधानं यस्याः सा तथा ।

 स तस्यामिति । तस्यां नगर्यां स राजातिचिरं बहुकालं प्रथम आद्ये वयस्यवस्थायां सुखं सातं यथा स्यात्तथोवास वासं चक्र इत्यन्वयः । अथ राजानं विशेषयन्नाह--विगतेति । विगतो दूरीभूतो यो राज्यचिन्ताभारस्तेन निर्वृतो निष्पन्नप्रयोजनः । तत्र हेतुमाह--अवजितेति । अवजितानि स्वायत्तीकृतान्यशेषाणि समग्राणि भुवनमण्डलानि येन तस्य भावस्तत्ता तया । द्वीपेति । एकस्माद्द्वीपादन्ये द्वीपा द्वीपान्तराणि तेभ्य आगताः समायाता येऽनेके बहवो भूमिपाला राजानस्तेषां मौलयः किरीटानि शिरांसि वा तेषां मालाः स्रजः पङ्क्त्यो वा ताभिर्लालितं क्रीडितं चरणयुगलं पादयुग्मं यस्य स तथा । किं कुर्वन् । उद्वहन्नुत्पाटयन् (?) । किम् । भुवनभारं जगद्वीवधम् । केन । भुजेन बाहुना । किमिव । वलयमिव बाहुभूषणमिव । कया । लीलया क्रीडया । स्वल्पप्रयासेनेत्यर्थः । किंविशिष्टः राः । परीति । परिवृतः परिवेष्टितः । कैः । अमात्यैर्मन्त्रिभिः । ‘अमात्यः सचिवो मन्त्री धीसखः' इति कोशः । किं कुर्वद्भिस्तैर्मन्त्रिभिः । उपहसद्भिरुपहासं कुर्वद्भिः । कम् । अमरगुरुमपि बृहस्पतिमपि । कया । प्रज्ञया बुध्द्या । अथ मन्त्रिणो विशिनष्टि--अनेकेति । अनेके च ते कुलक्रमागताश्चानेककुलक्रमागताः । कुलपारंपर्यागतैर्न त्वाधुनिकैरित्यर्थः । असकृदिति । असकृन्निरन्तरमालोचितं निदिध्यासितं यन्नीतिशास्त्रं नृपोचिताचारबोधको ग्रन्थस्तेन निर्मलानि स्वच्छानि मनांसि येषां ते तथा तैः । अलुब्धैरिति । अलुब्धैः अलोलुपैः स्निग्धैर्वत्सलैः । ‘स्निग्धस्तु वत्सलः' इति कोशः । प्रबुद्धैः पण्डितैः । पुनः किं कुर्वाणो नृपतिः । राजपुत्रैर्नृ ‘वभागः । १३ ताकारवेदिभिः काव्यनाटकाख्यानकाख्यायिंकालेख्यव्याख्यानादि क्रियानिपुणैरतिकठिनपी- वरस्कन्धोरुबाहुभिरसकृदवदलितसमरिपुगजघटापीठबन्धैः केसरिकिशोरकैरिव विक्रमैकर सैरपि विनयव्यवहारिभिरात्मनः प्रतिबिम्बैरिव राजपुत्रैः सह रममाणः प्रथमे वयसि सुखमः तिचिरमुवास । तस्य चातिविजिगीषुतरा महसत्वतया च तृणमिव लघुवृति स्त्रैणमाकलयतः प्रथमे वयसि वर्तमानस्यापि रूपवतोऽपि संतानार्थिभिरमात्यैरपेक्षितस्यापि सुरतसुखस्योपरि द्वेष इवासीत्सत्यपि रूपविलसोपहसितरतिविभ्रमे लावण्यवति विनयवत्यैन्वयवति हृदयहरि णि चवरोधजने । स कदाचिदनवरतदोलायमानरतवलयो घर्घरिकास्फालनप्रकम्पझणझणा लविद्भिः समयxः । अवसरसैरिति यावत् । प्रभावेति । प्रभावो महात्म्यं तेनानुरतान्यासक्तीनि हृद् यानि चेतांसि येषां ते तथा । अग्रामेति । अग्राम्यो नागरिक य उपहासो नर्मत्रचोविलासरतत्र कुशलै श्चतुरैः। ‘कुशलश्चतुरोऽभिज्ञः -' इति कोशः । इङ्गितेति । इङ्गितं चेष्टाविशेषः आकार आकृतिः त विदन्तीत्येवंशीलास्ते तथा तैः । काव्येति । काव्यं निपुणकविकर्म, अवस्थानुकृतिर्नाटकम्, आस्थान कानि चूर्णकानि, आख्यायिका वासवदत्तादिःआलेख्यानि चित्रकर्माणि, व्याख्यानान्यर्थनिर्वचननि, इ त्यादिका यः क्रियाः कार्याणि तेषु निपुणैदथुः। निष्णातो निपुणो दक्षःइति कोशः । अतीति । अतिकठिन अतिकटोराः पीवराः पुष्टः स्कन्धा वाहुशिरांस्युरयो विस्तीर्ण बाहवश्च येषां ते तथा तैः असकृदिति । असकृन्निरन्तरमवदलिता मर्दिताः समदा मदयुक्ता या रिपुगजघटाः शत्रुद्विपपतया एव पीटचन्धाः स्थलविशेषा यैरते तथा तैः । केसरीति । केसरिणां सिंहानां किशोरकैरिव बालैरिव । अत्र किशोरशब्दोऽल्पवयसि सामान्येन प्रयुक्तः । ‘किशोरोऽल्पवया हयः’ इति तु विशेषो ग्रन्थकृता ना श्रितः । विक्रमैरिति । विक्रम एव पराक्रम एवैकोऽद्वितीयो रसो येषां ते तथैवंविधैरपि। विनयेन प्रश्रयेण व्यवहारो व्यवहरणं विद्यते येषां ते तथा तैः । एतेन शक्तौ सत्यामपि विनयाधिक्यं सूचितम्। अन्वयस्तु प्रागे- वोक्तः । तस्य चेति । तस्य राज्ञः प्रथमे वयसि वर्तमानस्यापि । अत्र वृद्धापेक्षया वयसः प्राथम्यं ज्ञेयम्। अन्यथाग्रेतनेनान्वयानुपपत्तिः । एवंविधेऽवरोधजने सत्यपि सुरतसुखस्योपरि निधुवनसातास्योपरि द्देष इय गत्सर इवासीद्वभूव । किं कुर्वतो राज्ञः । आकलयतः संभावयतः । किम्। स्त्रैणं स्त्रीसमूहम् । तदेव विशिनष्टि-घ्लक्ष्यिति । लघु तुच्छा वृत्तिर्वर्तनं यस्य तत् । किमिव । तृणमिव यवसभिघ । एतेन तारा गकिंचित्करवं सूचितम् । कया हेतुभूतया । अतीति । अतिशयेन विजेतुमिच्छुर्विजिगीषुतय भयात्त तया । तद्रसाक्षिप्तचेतस्कत्वेन कामोत्पत्तेरसंभवात्। पुनर्हवन्तरं प्रतिपादयन्नाह--महेति । गहारात्त्वम तिशायि धैर्यं तत्र भावतत्ता तया । प्रायशो महासत्त्वस्य सिंहवखम एव कामः स्यात् । किंविशिष्टस्य राज्ञः । रूपवतोऽपि सौन्दर्ययतोऽषि । एतेन युवतिमनो(न उ)न्मादकत्वेऽपि तदभिलापाभाव इति विभाव नोक्तिः । अत्रापिशब्दो विरोधालंकारद्योतनार्थः । एतादृशोऽपि विषयमुखोपरत इति विरोधः । पुनरेव राजानं विशेषयन्नाह--संतानार्थिभिरिति । संतानमपत्यं तदेवार्थः प्रयोजनं विद्यते येषां ते तथा तैः १४ कादम्बरी । यमानमणिकर्णपूरः खयमारब्धमृदङ्गवाद्यः संगीतकप्रसङ्गेन, कदाचिदविरलविमुक्तशरासा- रशून्यीकृतकाननो मृगयाव्यापारेण, कदाचिदाबद्धविदग्धमण्डलः काव्यप्रबन्धरचनेन, कदा- चिच्छास्त्रालापेन, कदाचिदाख्यानकाख्यायिकेतिहासपुराणाकर्णनेन,कदाचिदालेख्यविनोदेन, कदाचिद्वीणया, कदाचिद्दर्शनागतमुनिजनचरणशुश्रूषया, कदाचिदक्षरच्युतकमात्राच्युतक- विन्दुमतीगूढचतुर्थपादप्रहेलिकाप्रदानादिभिर्वनितासंभोगसुखपराङ्मुखः सुहृत्परिवृतो दिव- समैनैषीत् ।यथैव च दिवसमेवमारव्धविविधक्रीडापरिहासचतुरैः सुहृद्भिरुपेतो निशामनैषीत् । गीतनृत्यवाद्य त्रयं प्रेक्षणार्थे कृतं संगीतकमुच्यते । तत्प्रसङ्गेन । तत्संवन्धेनेत्यर्थः । इतो राजानं विशेषयन्नाह- अनवरतेति । अनवरतं निरन्तरं दोलायमानं कम्पमानं रत्नवलयं कङ्कणं यस्य स तथा । घर्घरिकेति । घर्षरिका वाद्यविशेषस्तस्या आस्फालनं वादनं तेन यः प्रकम्पश्चलनं तेन झणझणायमानो झणझणेति शब्द कुर्वाणो मणिकर्णपूरो मणिखचितः कर्णालंकारो यस्य स तथा । स्वयमिति । स्वयमात्मनैवारब्धं विहितं मृदङ्गवद्वाद्यं वादिनं येन स तथा । उभयहस्ताभ्यां तद्वादनादिति भावः । पुनः कदाचित् । मृगयेति । मृगयाखेटकस्तस्या व्यापारेण व्या(वि)हत्या। अविरलेति । अविरलमविच्छिन्नं विमुक्ताः क्षिप्ता ये शरा वा. णास्तेषामासारो वेगेन वर्षस्तेन शून्यीकृतं काननं वनं येन स तथा । अत्र समग्रवनचा रिव्यापादानं व्यङ्ग्यम् । आबद्धति । आबद्धमारचितं विदग्धानां प्रेक्षावतां मण्डलं येन स तथा । कदेति । काव्यं पूर्वव्याव- र्णितस्वरूपं, प्रबन्धाः कथास्तेषां रचनेन ग्रथनेन । एतेन राज्ञोऽपि पण्डितजनानुरागित्वं प्रेक्षावत्त्वं च सू- चितम् । पुनः केन । शास्त्रेति । शास्त्राणां न्यायादीनामालापेनापृच्छनेन । 'आपृच्छालापः संभापः' इति कोशः । पुनः केन । आख्यानकेति । आख्यानकं व्यक्तकथा, आख्यायिका वासवदत्तादिका, इति- हासः पुरावृत्तम्, पुराणं मत्स्यादि, तेषामाकर्णनेन श्रवणेन । कदाचिदिति । आलेख्यं चित्रकर्म तस्य विनोदेन क्रीडयेत्यर्थः । पुनः केन । वीणयेति । वीणा विपञ्ची तद्वादनेन तच्छ्रवणेन चेत्यर्थः । पुनः केन । दर्शनेति । दर्शनार्थ विलोकनार्थमागताः प्राप्ता ये मुनिजनाः साधुलोकास्तेषां चरणशुश्रूषा पादसपर्या तया। पुनः केन । अक्षरेति । अक्षरस्य वर्णरय. च्युतिर्यत्र तदक्षरच्युतकम् । यथा-'कुर्वन्दिवाकराग्लेषं दधचरणडम्बरम् । देव यौष्माकसेनायाः करेणुः प्रसरत्यसौ ॥' इति । अत्र करेणुपदात्ककारच्युतौ द्वितीयार्थ- प्रतीतिः । मात्रायाश्च्युतियंत्र तन्मात्राच्युतकम् । यथा- -'मूलस्थितिमधः कुर्वन्पात्रैजुटो गताक्षरैः । विटः सेव्यः कुलीनस्य तिष्ठतः पथिकस्य सः ॥' इति । विठपदादिकारमात्राच्युतौ वटस्यार्थस्य प्रतीतिः । पद्यवर्ण- संख्यया बिन्दुमात्र व्यवस्थापनेन तद्वोपलब्धिः बिन्दुमती यथा- -'कि०००० ििोः कु. नन्दः । ००००० न००ीकोः ॥' इति । एतत्पद्यं यथा- -'त्रिनयनचूड़ा- रनं मित्रं सिन्धोः कुमुदतीवन्धुः । अयमुदयति घुसृणारुणरमणीव दनोपमश्चन्द्रः ॥' गूढो गुंफश्चतुर्थः पादो यस्य तद्ढचतुर्थपादं चित्रम् । एतदुदाहरणं विदग्धमुखमण्डनादवसेयम् । प्रहेलिका प्रवहिका । सा पापस विंशतिम । ताभ्योऽशादश विलीनतामा पूर्वभागः। १५ एकदा तु नातिदूरोदिते नवनलिनदलसंपुटभिदि किंचिन्मुक्तपाटलिम्नि भगवति सहस्रम- रीचिमालिनि राजानमास्थानमण्डपगतमङ्गनाजनविरुद्धेन वामपावलम्बिना कौक्षेयकेण संनिहितविषधरेव चन्दनलता भीषणरमणीयाकृतिः, अविरलमलयजार्नुलेपनधवलितस्तनत- टोन्मजदैरावतकुम्भमण्डलेव मन्दाकिनी, चूडामणिप्रतिबिम्बच्छलेन राजाज्ञेव मूर्तिमती रा- जभिः शिरोभिरुह्यमाना, शरदिव कलहंसधवलाम्बरा, जामदग्न्यपरशुधारेव वशीकृतसकल- राजमण्डला, विन्ध्यवनभूमिरिव वेत्रलतावती,राज्याधिदेवतेव विग्रहिणी प्रतीहारी समुपसृत्य वासरमनैपीत् । एवं तथैव निशां त्रियामामपि । सुहृद्भिर्मित्रैरुपेतः संयुतः । कीदृशैः। आरब्धेति । आरब्धाः प्रारब्धा ये विविधक्रीडासु परिहासास्तेषु चतुरैर्दक्षैः अनैपीदगमयदिति संवन्धः । एकदेति । एकस्मिन्समये प्रतीहारी द्वारदेशे नियुक्ता स्त्री समुपसृत्य निकटदेशमागत्य राजानं सबिन- यमब्रवीदित्यन्वयः । विनयेन सहवर्तमानमवोचदित्यर्थः । सूर्यवर्णनाव्याज उक्त्यवसरमाह-भगवतीति । श्रीसूर्य सतीत्यर्थः । इतः सूर्यं विशेषयन्नाह–सहस्त्रेति । सहस्रसंख्या ये मरीचयः किरणास्तैर्मालते शोभते तान्धारयतीति वा यः स तथा तस्मिन् । नेति । नातिदूर खल्पकालीनमुदितमुद्गमनं यस्य स तथा तस्मिन् । नवेति । नवानि प्रत्यग्राणि यानि नलिनानि तेषां दलानि पत्राणि तेषां यः संपुटो मुकुलस्तं भिनत्तीति स तथा तस्मिन् । किंचिदिति। किंचिदीषन्मुक्तः परित्यक्तः पाटलिमा श्वेतरक्तत्वं येन स तथा तस्मिन् । दूरोदितेत्यारभ्य त्रिभिर्विशेषणैः प्रत्यूषसमयो व्यज्यते । कीदृशं राजानम् । आस्थानेति । आस्थान- मण्डप उपवेशनस्थलं तत्र गतं प्राप्तम् । प्रतीहारी विशेषयन्नाह-भीषणेति । भीपणा भयानका रमणीया मनोज्ञाकृतिराकारो यस्याः सा तथा । रमणीयत्वे दृष्टान्तमाह-चन्दनलतेवेति । यथा चन्दनलता वस्तु. स्वभावादेव रमणीया तशेयमपीत्यर्थः । लताया भीषणत्वे हेतुमाह-संनिहितति । संनिहिताः पार्थवर्तिनो विषधराः सपा यस्याः सा तथेत्यर्थः। अस्या भीषण आगन्तुकहेतुमाह-वामेति। वामपार्श्वे सव्यप्रदेशेऽव- लम्बतेऽवतिष्ठत इत्येवंशीलेन कोक्षेयकेण खझेन । 'तरवारिमण्डलामः खङ्गकौक्षेयको' इति कोशः । खझं विशि. नष्टि-अङ्गनेति । अङ्गनाजनः प्रमदावर्गस्तस्य विरुद्धेन । त्रपोत्पादकेनेत्यर्थः । यथा चन्दनलताया निसर्गतो रमणीयत्वेऽपि संनिहितविषधरत्वेन भीषणत्वं तथैतस्या अपि स्वभावतो बन्धुरत्वेऽपि वामपार्श्ववर्तिनिस्त्रिंश- स्वैन भीपणवमित्यभिप्रायः । अथ प्रतीहारी विशिनष्टि—अविरलेति । अविरलं धनतरं यन्मलयजस्य चन्द- नस्यानुलेपनगुद्वर्तनं तेन धवलितं शुभ्रीकृतं रतनतटं कुचतटं यस्याः सा तथा । तत्र दृष्टान्तमाह-मन्दाकि- नीव स्वधुनीव । इतो गङ्गां विशेषयन्नाह--उन्मजदिति । उन्मजन्मानं कुर्वन्य ऐरावतो हस्तिमालस्तस्य कुम्गमण्डलं शिरःपिण्डचक्रवालं यस्यां सा तथा । चन्द्रशुभ्रकुम्भोपमानेन कुचतटस्य काटिन्यं व्यज्यते । केव । मूर्तीति । मूर्तिमती विग्रहवती राजाज्ञेव नृपशिष्टिरिव । ननु राजाज्ञा संनिहितराजशिरोभिरुह्य- माना । भवेत् । इयं तु तथा न भवतीत्यत आह-: -चूडेति । अर्थात्संनिहितराजमस्तकेषु चूडामणयः शिरो- मणयस्तेषु यः प्रतिविम्बः प्रतिच्छायस्तस्य छलं मिषं तेन । राजभिर्नृपैः शिरोभिरुत्तमा.रुह्यमाना बह१६ कादम्बरी। क्षितितलनिहितजानुकरकमला सविनयमब्रवीत्-देव, द्वारस्थितासुरलोकमारोहतस्त्रिशको- रिव कुपितशतमखहुंकारनिपातिता राजलक्ष्मीदक्षिणापथादागता चाण्डालकन्यका पञ्जरस्थं शुकमादाय देवं विज्ञापयति---'सकलभुवनंतलरत्नानामुदधिरिवैकभाजनं देवः । विहंगमश्चा- यमाश्चर्य तो निखिलभुवनतलरत्नमिति कृत्वा देवपादमूलमादायागताह मिच्छामि देवदर्शन- सुखमनुभवितुम्' इति । एतदाकर्ण्य 'देवः प्रमाणम्' इत्युक्त्वा विरराम । उपजातकुतूहलस्तु राजा समीपवर्तिनां रोज्ञामालोक्य मुखानि 'को दोषः प्रवेश्यताम्' इत्यादिदेश । अथ प्रतीहारी नरपतिकथनानन्तरमुत्थाय तां मातङ्गकुमारी प्रावेशयत् । प्रविश्य च सा नरपतिसहस्रमध्यवर्तिनमशनिभयपुञ्जितकुलशैलमध्यगतमिव कनकशिखरिणम् , अनेकरत्ना- त्युत्प्रेक्षा । अपूर्वति शेषः । अतएव विग्रहिणी शरीरिणी। पुनस्तामेव विशेषयन्नाह-क्षितीति । क्षिति- तले भूमितले निहिती स्थापितो जानू तलकीलो, अथ च करौ तावेव कमले यया सा तादृशी । सविनयं विनयेन सहवर्तमानम् । किमब्रवीत्तत्राह--देवेति । हे देव हे स्वामिन्, द्वारे स्थिता चाण्डालानां दिवाकी- तीनां कन्यका कुमारी पञ्जरे पक्षिणामाश्रये स्थितं शुकं कीरमादाय गृहीखा देवं खामिनं विज्ञापयति । खरहस्यं निवेदयतीत्यर्थः । केव । सुरेति । सुराणां देवानां लोकं स्वर्गमारोहत आरोहणं कुर्वतस्त्रिशको- रयाज्यस्य राजलक्ष्मीरिव । तामेव विशेषयन्नाह--कुपितेति । त्रिशोरयाज्यस्य देवयागात्खर्गे वासो न भवतीत्यतः कुपितः क्रुद्धो यः शतमख इन्द्ररतस्य हुंकारः कोपध्वनिस्तेन निपातिताधःक्षिप्ता । कीदृशी चाण्डालकन्यका । दक्षिणेति । दक्षिणापथाद्दक्षिणमार्गादागता प्राप्ता । प्रतीहारी चाण्डालकन्यकायाः सामान्यतो विज्ञापनाविषयमाह-सकलेति। चाण्डालकन्यकायास्त्वियं विज्ञापना । देवेति । हे देव, इति कृत्वा तं शुकमादाय देवस्य राज्ञः पादमूलं चरणमूलमहमागता देवदर्शन सुखं महाराजस्यावलोकनसातमनुभ- वितुमनुभव विषयीकर्तुमिच्छामि समीहे । इतिशब्दवाच्यमाह-सकलेति । सकलानि समग्राणि यानि भुवन- तलानि तेपु यानि रत्नानि तेषामेकं भाजनमुत्कर्षस्थानम् । क इव । उदधिरिव समुद्र इव । यथोदधिः सर्वरत्ना- नां भाजनं तथा देवो भवानपीत्यर्थः । अयं विहंगमः पक्षी शुक आश्चर्यभूत इत्यद्भुतप्रेक्षणविषयः । अतस्ताह- शोक्तविशेषलादेव निखिलानि यानि भुवनतलानि तेषां रत्नमुत्कृष्टम् । 'जातौ जातो यदुत्कृष्टं तद्रत्नमभिधी- यते' इति । आदाय गृहीखा । देवः प्रमाणमिति । यदेवाथ राज्ञोऽनुशासनं तदेव मया विधेयमित्युक्त्वा विरराम तूष्णीं बभूवेत्यन्वयः । प्रतीहार्युक्तं चाण्डालकन्यका विज्ञापनावाक्यं सर्वं नृपेणाकर्ण्य राजमन्त्रि- वैमत्यं निराकुर्वन्प्रतीहारी प्रतीत्यादिदेश । को दोपः प्रवेश्यतामिति । स्पष्टम् । कीदृशो राजा । उपेति । उपजातमुत्पन्नं कुतूहलं कौतुकं यस्य स तथा । किं कृखा । समीपवर्तिनां निकटस्थानां राज्ञां मन्त्रिणां च मुखानि वदनान्यालोक्य । निरीक्ष्येत्यर्थः । तेषामपि तद्दिदृक्षति ज्ञात्वेत्यर्थः । व मागः । १७ भरण किरणजालकान्तरितावयवमिन्द्रायुधसहनसंछादिताष्टदिग्भागमिव जलधरदिवसम् अ- वलम्बितस्थूलमुक्ताकलापस्य कनकशृङ्खलानियमितमणिदण्डिकाचतुष्टयस्य गगनसिन्धुफेनप- टलपाण्डुरस्य नातिमहतो दुकूलवितानस्याधस्तादिन्दुकान्तपर्यङ्किकानिपण्णम्, उद्धूयमानसु- वर्णवण्डचामरकलापम्, उन्मयूखमुखकान्तिविजयपराभवप्रणते शशिनीव स्फटिकपादपीठे विन्यस्तवामपादम्, इन्द्रनीलमणिकुट्टिमप्रभासंपर्क श्यामायमानैः प्रणतरिपुनिःश्वासमलिनीक- तैरिव चरणनखमयूखजालैरुपशोभमानम्, आसनोल्लसितपद्मरागकिरणपाटलीकृतेनाचिरम- दितमधुकैटभरुधिरारुणेन हरिमिवोरुयुगलेन विराजमानम्, अमृतफेनधवले गोरोचनालिखि- तहसमिथुनसनाथपर्यन्ते चारुचामरवायुप्रनर्तितान्तर्देशे दुकूले बसानम्, अतिसुरभिचन्दना- णानि तेषां यानि किरणजालकानि । जालान्येव जालकानि । खार्थे कप् । मरीचिमण्डलानि तैरन्तरिता आ- च्छादिता अवयवा अपघना यस्य स तम् । नीलपीतादिवर्णयोगात् । तत्रोपमानमाह-इन्द्रेति । इन्द्रायुधानां हरिकार्मुकाणां यत्सहस्रं तेन संछादितास्तिरोहिता अष्टौं दिग्भागाः ककुभां प्रदेशा यस्मिंस्तथाभूतं जलधरदिव- समिव प्राइदिनमिव । पुनस्तमेव नृपं विशिनष्टि-नातीति । नातिमहतः स्थानोचितप्रमाणस्य दुकूलं क्षौम तस्या वितानमुलोचः । 'उल्टोचो वितानं कदकोऽपि' इत्यभिधानचिन्तामणिः । तस्याधस्तात्तदधःप्रदेश इन्दुका- न्तानां चन्द्रकान्तमणीनां या पर्यतिका मञ्चिका तस्यां निपण्णगुपविष्टम् । अथ वितानं विशेषयन्नाह-अ- वेति । अवलम्बित आश्रितः स्थूलानां स्थ विष्टानां मुक्तानां रसोद्भवानां कलापो जालं येन स तथा । कस्य तस्य । कनकेति । कनकं सुवर्ण तस्य या गृङ्खला बन्धनरश्मयस्तै नियमिता निबद्धा मणिदण्डिका रत्नखचिता यष्टयस्तासां चतुष्टयं यस्मिन्स तथा तस्य । गगनेति । गगनसिन्धोः स्वर्णद्याः फेनो डिण्डीरः । 'डिण्डीरोऽब्धि. कफः फनः' इत्यभिधानचिन्तामणिः । तस्य पटलं समूहस्तद्वत्पाण्डुरं शुभ्रं तस्य । पुनर्नृपं विशिनष्टि---उद्धू- येति । उयमानो व्यज्यमानः सुवर्णस्य काञ्चनस्य दण्डोऽवलम्वनयप्रियध्वेतादृशानि चामराणि प्रकीर्णकानि

समूहो यस्य स तम् । स्फटिकेति। स्फटिकानां स्वच्छमणीनां यत्पादपीटं चरणस्थापनस्थलं तत्र

विन्यस्तः स्थापितो वामपादः राव्यचरणो येन स तथा तम् । पादपीठं विशेषयन्नाह-शशिनीति । शशिनीव चन्द्रमसीव । अथ शशिनं विशेषयन्नाह-उन्मयूखेति । उदूर्ध्वं मयूखाः किरणा यस्मिनेतादृशं यन्मुखं तस्य या कान्तिप्तिस्तया यो विजयो जयस्तेन यः पराभवरितरस्कारस्तेन प्रणते पादसंलग्ने । पुनर्नृपं विशेषयवाह- चरणेति । चरणानां पादानां ये नखाः पुनर्भवास्तेषां मयूखाः किरणास्तेपां जालानि समूहास्तरुपशोभमानं भासमानम् । मयूख जालं विशेषयन्नाह-इन्द्रेति । इन्द्रनीलमणीनामिन्द्रमणानां या कुटिमप्रभा वद्धभूमिका- न्तिस्तस्याः संपर्को मिश्रभावरतेन श्यामायमानैः श्यामवदाचरमाणः । कीदृशैरिव । प्रणतेति। प्रणता नता ये रिपवः शत्रवतेषां ये निःश्वासाश्चेतनाः तैमलिनीकृतर्मालिन्यं प्राप्तैरिव । पुनर्नृपं विशेषयन्नाह-ऊरू इति । ऊरह सक्थी तयोयुगलं तेन विराजमानं शोभमानम् । ऊरुयुगलं विशिनष्टि-आसनेति । आसन उपवेशनस्थल उल्लसिता देदीप्यमाना ये पद्मरागा लोहितमणयस्तेषां ये किरणा मयूखास्तैः पाटलीकृतेन । श्वेत. तेषां कलापः १८ कादम्बरी । नुलेपनधवलितोरःस्थलम्, उपरिविन्यस्तकुङ्कुमस्थासकमन्तरान्तरानिपतितबालातपच्छेदमिव कैलासशिखरिणम् , अपरशशिशङ्कया नक्षत्रमालयेव हारलतया कृतमुखपरिवेषम्, अतिचप. लरीज्यलक्ष्मीवन्धनिगडकटकशङ्कामुपजनयतेन्द्रमणिकेयूरयुग्मेन मलयजरसगन्धलुब्धेन भुजङ्गद्वयेनेव वेष्टितयाहुयुगलम् , ईर्षदालम्बिकर्णोत्पलम्, उन्नतघोणम्, उत्कुल्लपुण्डरीकनेत्रम् , अमलकलधौतपट्टायतमष्टमीचन्द्रशकलाकारमशेषभुवनराज्याभिषेकपूर्तमूर्णासनाथं ललाटदे- ..... शमुद्वहन्तम, आमोदिमालतीकुसुमशेखरमुषसि शिखरपर्यस्ततारकापुजमिव पश्चिमाचलम्, आभरणप्रभापिशङ्गिताणतया लग्नहरहुताशमिव मकरध्वजम्, आसन्नयतिनीभिः सर्वतः अतिसुरभि अतिसुगन्धि यच्चन्दनं मलयजं तस्यानुलेपनमङ्गरागस्तेन धवलितं शुभ्रीकृतमुरःस्थलं वक्षःस्थलं यस्य स तथा तम् । उपरीति । उपरि । अर्थाद्वक्षसः । विन्यस्ता विहिताः कुङ्कुमस्य केसरस्य स्थासका हरत- बिम्बा यस्य स तम् । 'स्थासकस्तु हस्तबिम्बम्' इति कोशः । कमिव । अन्तरेति । अन्तरान्तरा मध्ये मध्ये निपतिताः पर्यस्ता वालातपस्य नवीनालोकस्य छेदाः खण्डा यस्मिनेतादृशं कैलासशिखरिण मिव रजताद्रि मिव । पुनः प्रकारान्तरेण तमेव नृपं विशेषयन्नाह-अपरेति । अपरोऽन्यो यः शशी चन्द्रस्तस्य या शङ्का भ्रान्ति- स्तया नक्षत्राणि तारास्तासामाली ( सां माला ) श्रेणी तद्रूपयेव हारलतया। 'हारो मुक्तातः प्रालम्बस्रकलापा- चली लता' इति कोशः । तेन कृतो विहितो मुखस्याननस्य परिवेषः परिधिर्यस्य स तम् । अनेन हारलताया अत्यन्तनैमल्यं मुखस्य च चन्द्र साम्यं सूचितम् । 'परिधिः परिवेपश्च' इति कोशः । अतीति । अतिचपलाति- चञ्चला या राज्यलक्ष्मीराधिपत्यश्रीरतस्या बन्धो नियमनं तत्र निगडोऽन्दुकम्तस्य यत्कटकं वलयं तस्य शङ्कामा- रेकामुपजनयता कुर्वता । एवंभूतेनेन्द्रमणियुक्तमिन्द्रनीलमणिखचितं यत्केयूरयुग्ममझदद्वन्द्वं तेन वष्टितं परिक्षिप्तं बाहुयुगलं भुजाद्वितयं यस्य स तथा तम् ।यद्यपि समस्त वेष्टितपदस्य वाहुपदान्वितस्य विभक्त्यन्तरबद्धे- नान्वयस्तथापि विशेषे क्वचित् 'मानेन जितेन्द्रियः' इत्यादौ तथा दृष्टवाददोपो द्रष्टव्यः । केनेव । मलयेति । मलयजश्चन्दनसक्तो यो रसो द्रवस्तस्य गन्धे परिमले लुब्धेनासक्तेन भुजङ्गद्वयेनेव सर्वंयुग्मेनेव । ईप- दिति । ईपत्किचिदालम्बि लम्बमानं कर्णोत्पलं श्रवणपङ्कजं यस्य स तथा तम् । उन्नतेति । उन्नतोच्चा वोगा नासिका यस्य स तम् । उत्फुल्लेति । उत्फुल्लं विकसितं यत्पुण्डरीकं सिनाम्भोजं तद्वनेत्रे लोचने यस्य स तम् । किं कुर्वन्तं नृपम्। ललाटदेशमलीकप्रदेशमुद्वहन्तं धारयन्तम् । अथवालीकं विशेषयन्नाह–अमलेति । अमलं निर्मलं यत्कलधौतं सुवर्णं तस्य यः पट्टस्तद्वदायतं विस्तीर्णम् । 'अयनम्' इति पाठे सुवर्णतिलकस्थानम् । 'अयनं सरणिर्मार्गः' इति कोशः । अष्टमीति । अष्टम्यां यच्चन्द्रशकलं तदर्धभागस्त द्वदाकार आकृतिर्यस्य तत्तथा । उभयोः पक्षयोरष्टम्यामष्टावेव कला इत्यर्धचन्द्रः । अतोऽष्टमीग्रहणं युक्तमेवेति भावः । अशेषति । अशेषाणि समग्राणि यानि भुवनानि तेपां राज्यमाधिपत्य तस्याभिषेको मङ्गलस्नानं तेन पूतं पवित्रम् । ऊति । ऊर्णा ध्रुवोर]न्तरावर्तस्तेन रानाथं सहितम् । 'ऊर्जा मेपादिलोम्नि स्यादावर्तस्त्व(ते चा न्तरा भ्रुवोः' इत्यमरः । स च पूर्वभागः । १९ सेवार्थमागताभिरिव दिग्वधूभिवार विलासिनीभिः परिवृत्तम्, अमलमणिकुट्टिमसंक्रान्तसक- लदेहप्रतिविम्बतया पतिप्रेम्णा वसुंधरया हृदयेनेवोह्यमानम्, अशेषजनभोग्यतामुपनीतया- प्यसाधारणया राजलक्ष्म्या सैमालिङ्गितदेहम, अपरिमितपरिवारजनमध्यद्वितीयम्, अनन्त- गजतुरगसाधनमपि खड्गमात्रसहायम्, एकदेशस्थितमपि व्याप्तभुवनमण्डलम् , तमपि धनुपि निपण्णम्, उत्सादितद्विषदिन्धनमपि ज्वलत्प्रतापानलम्, आयतलोचनमपि सूक्ष्मदर्शनम्, महादोपमपि सकलगुणाधिष्ठानम् , कुपतिमपि कलत्रवल्लभम् , अविरतप्रवृत्त- आसने स्थि- र्यस्य स तम् । अत्राभरणदीप्तिहरनेत्रोद्भववयो राजमकरध्वजयोश्चोपमानोपमेयभावो दर्शितः । आसन्नेति। आसन्नवर्तिनीभिर्निकटस्थायिनीभिः सर्वतो विश्वतः सेवार्थ सपर्यार्थमागताभिः प्राप्ताभिरविलासिनीभिर्वा- राजनाभिः । काभिरिव । व्यापकलाद्दिश एव वध्वः स्त्रियो दिग्वध्वस्ताभिरिव । अत्र दिग्वधूवारविलासिन्योः साम्यं सृचितम् । ताभिः परिवृतं परिवेष्टितम् । अमलेति । अमलाः स्वच्छा ये मणयश्चन्द्रकान्ताद्यास्तेषां कु- टिमं बद्धभूस्तस्मिन्संक्रान्तं यत्सकलदेहप्रतिविम्वं समग्रशरीरप्रतिच्छायस्तरय भावस्तत्ता तया। हेलर्थे तृतीया । पतिः स्वामी तस्य प्रेम प्रीतिस्तेन च वसुंधरया पृथिव्या हृदयेनेव स्वान्तेनेवोामानं वहमानम् । अशेषेति । अशेषाः रामग्रा ये जना लोकास्तेषां भोग्यतां भोगयोग्यतामुपनीतया प्राप्तयापि । सर्वसाधारणयेत्यर्थः । असाधारणया च तथा चान्येपामेतादृशी राजलक्ष्मीनास्तीत्यपकर्षात्काभ्यां साधारणासाधारणया च राज- लक्ष्म्या समालिङ्गितमुपगृहितं देहं शरीरं यस्य स तथा तम् । अत्र विरोधाभासोऽलंकारः । साधारणासा- धारणयोर्विरुधर्मसात् । तत्परिहारपक्षेऽसाधारणया । सर्वोत्कृष्टयेत्यर्थः । अपरिमितेति । अपरिमितोऽसं- ब्येयः परिवारजनः परिच्छदजनो यस्य रा तम् । एवं बहुजनत्वेऽप्यद्वितीयं न द्वितीयो जनो यस्येति विरोधः। तत्परिहारपक्षेऽद्वितीय इत्यस्य सर्वोत्कृष्टत्वमित्यर्थः । अनन्तेति । अनन्तान्यसंख्यानि गजा हस्तिनस्तुरगा अश्वास्तेषां साधनान्युपकरणानि सहाया यस्य । 'निर्वर्तनोपकरणानुव्रज्यासु च साधनम्' इत्यमरः । एवं च बहुसहायवत्त्वेऽपि केवलं खड्ग ः खगमात्रं सहायो यस्येति विरोधः । तत्परिहारपक्षे खङ्गमात्रसहायमित्यस्य युद्धे तदन्यानपेक्षत्वमित्यर्थः । एकदशस्थितमिति । एकदेशः सभामण्डपादिः, जनपदो वा । तत्र स्थितमपि निपण्णमपि व्याप्त समाक्रान्तं भुवनमण्डलं जगन्मण्डलं येनेति विरोधः । परिहारपक्षे व्याप्तं ख्यातं भुवनमण्डले यमिति विग्रहः (१)। विशेषेणाप्तं व्याप्तमिति वार्थः। 'व्याप्तं ग्ल्याते समाकान्ते' इति विश्वः । आसने स्थित. मिति ! आसने भद्रासने स्थितमप्युपविष्टमपि धनुपि कार्मुके निपणं स्थितमिति विरोधः । परिहारपक्षे ध- नुःसंज्ञा तस्मिस्थित मित्यर्थः । नामश्रवणेन विपक्षाणां साक्षादागत इव इति भयोत्पत्तेः । धनुःसंज्ञा प्रियालद्रौ' इति विश्वः । उत्सादितेति । उत्सादितं व्यापादितं द्विषन्त एवेन्धनमेधो येन । एवंभूतमपि ज्वलत्प्रतापान- लमिति विरोधः । परिहारपक्षे ज्वलदित्यस्य दीप्यदित्यर्थः । आयतेति। आयते विस्तीर्ण लोचने यस्यैवंभूत- मपि सूक्ष्ममविपुलं दर्शनं लोचनं यस्येति विरोधः । परिहारपक्षे सूक्ष्ममध्यात्मविषयं दर्शनं ज्ञानं यस्येत्यर्थः। २० कादम्बरी । दानमप्यमदम्, अत्यन्तशुद्धस्वभावमपि कृष्णचरितम्, अकरमपि हस्तस्थितभुवनत राजानमद्राक्षीत् । आलोक्य च सा दूरस्थितैव प्रचलितरत्नवलयेन रक्तकुवलयदलकोमलेन पाणिना जर्ज. रितमुखभागां वेणुलतामादाय नरपतिप्रतिबोधनार्थ संकृत्सभाकुट्टिममाजघान, येन सक. लमेव तेंद्राजकमेकपदे वनकरियूथमिव तालशब्देन युगपदावलितवदनमवनिपालमुखादा- कृष्य चक्षुस्तदभिमुखमासीत् । अवनिपतिस्तु 'दूरादालोकय' इत्यभिधाय प्रतीहार्या निर्दिश्यमानां तां वयःपरिणामशुंध्र- शिरसा रक्तराजीवनेत्रापाङ्गेनानवरतकृतव्यायामतया यौवनापगमेऽप्यशिथिल शरीरसंधिना सत्यपि मातङ्गत्वे नातिनृशंसाकृतिनानुगृहीतार्यवेपेण शुभ्रवाससा पुरुषेणाधिष्ठितपुरोभागाम, मित्यर्थः । 'दानं गजमदे त्यागे पालनच्छेदशुद्धिपु' इति विश्वः । अत्यन्तेति । अत्यन्तमतिशयेन शुद्धो निर्मल खभावः प्रकृतिर्यस्यैवंभूतमपि कृष्णं श्यामं चरितमाचारो यस्येति विरोधः । परिहारपक्षे कृष्णः केशवोऽर्जुनो वा तद्वचरितं यस्येत्यर्थः । 'कृष्णस्तु केशवे । व्यासेऽर्जुने कोकिले व' इति विश्वः । अकरमिति । न विद्यत करो हरतो यस्यैवंभूतमपि हस्ते करे स्थितं भुवनतलं यस्येति विरोधः । तत्परिहारपक्षे न विद्यते करो द" यस्येति विग्रहः । 'बलिः करो भागधेयः' इति कोशः । आलोक्य चेति । राजानमालोक्य वीक्ष्य सा चाण्डालकन्यका सहसैव नृपसंनिधी गमनमनभिनय. क्षणमिति दूर स्थितैव दविष्टप्रदेशस्थैव वेणुलतां वंशयष्टिमादाय गृहीत्वा । नरेति । नरपते राज्ञः प्रतिबोधन संमुखीकरणं तदर्थ सभाकुटिमं परिषद्बद्धभूमि सकृदेकवारं पाणिना हस्तेनाजघान ताडयामास । अथ पाणि विशेषयन्नाह-प्रचलितमिति । प्रचलितं प्रकम्पित रत्नवलयं मणिखचित कङ्कणं यस्मात्स तथा तेन । रक्त- मिति । रक्तं यत्कुवलयं कुवेलं तस्य दलानि पत्राणि तद्वत्कोमलेन युकुमारेण । अनेन लक्षणोपेतत्वं ... स्तस्य सूचितम् । वेणुयष्टिं विशेषयन्नाह-जर्जरितेति । जर्जरितो जर्जरीभूतो मुखभागोऽग्रभागो यस्याः ना तथा ताम् । अग्रभागदलनाच्छन्द विशेषो जायत इति प्रसिद्धेः । येनेति । येन ध्वनिना सकलमेव तद्राज: राजसमूहहः । युगपदिति । युगपत्समकालमावलितं परावर्तितं वदनं मुखं येनैवंभूतं तदभिमुखं तम्या : संमुखमासीदभवत् । किं कृत्वा । आकृण्याकर्षणं कृत्वा । कस्मात् । अवनिपालमुखाद्राजवदनात् । किम् । चक्षुर्नत्रम् । तत्रोपमानम् । किमिव । वनकरिणामरण्य हस्तिनां यूथमिव समूहमिव । केन । तालशदकर तालो वाद्यविशेषस्तस्य शब्देन तदुत्थध्वनिना । एकपद एककालम् । एकश्रेणीभूतत्वमात्रे दृष्टान्तः । अवनीति । अवनिपती राजा तु तामनिमिपे निमेषोन्मेपवर्जिते लोचने यस्यैवंभूतो ददर्शयन्वयः । क.. थंभूतां ताम् । निर्दिश्यमानां लोचनविषयीक्रियमाणाम् । कया । प्रतीहार्या द्वाररक्षानियुक्तया। किं कृत्वा । अभिधाय कथयित्वा । किम् । दुरादालोकयेति दूरादेव प्रेक्षस्वेति । राज्ञ इति शेषः । इतश्चाण्डालकन्यका नि- शेषयन्नाह--अधीति अधिष्टित आश्रितः पुरोभागोऽग्रभागो यस्याः सा तथा ताम् । केन । पुरुषेण पुंगा । पूर्वभागः। २१ आकुलाकुलकाकपक्षधारिणा कनकशलाकानिर्मितमप्यन्तर्गतशुकप्रभाश्यामायमानं मरकतम- यमिव पक्षरमुद्बहता चाण्डालदारकेणानुगम्यमानाम् ,असुरगृहीतामृतापहरणकृतकैपटपटुवि. लासिनीवेषस्य श्यामतया भगवतो हरेरिवानुकुर्वतीम्, संचारिणीमिवेन्द्रनीलमणिपुत्रिकाम्, गुल्फावलम्बिनीलक चुकेनावच्छन्नशरीराम्, उपरिरक्तांशुकरचितावगुण्ठनाम, नीलोत्पलस्य- लीमिव निपतितसंध्यातपाम, एककर्णावसक्तदन्तपत्रप्रभाधवलितकपोलमण्डलाम्, उद्यदिन्दु. किरणच्छुरितमुखीमिव विभावरीम् , आकपिलगोरोचनारचिततिलकतृतीयलोचनामीशानर- चितानुरचितकिरातवेषामिव भवानीम्, 'उरःस्थलनिवाससंक्रान्तनारायणदेहप्रभाश्यामलिता. मिव श्रियम्,कुपितहरहुताशनदह्यमानमदनधूममलिनीकृतामिव रतिम, उन्मदह लिहलाकर्षण- म्यमानामनुव्रज्यमानाम् । केन । चाण्डालदारकेणान्त्यजसूनुना। तमेव विशिनष्टि-आकुलेति । आकु. लाकुल इतस्ततः संलग्नो यः काकपक्षः शिखा तां धत्त इत्येवंशीलस्तथा तेन । 'सा वालानां काकपक्षः शिख- ण्डकशिखाण्डको' इति कोशः । किं कुर्वता तेन । उहता धारयता । किम् पञ्जरं । पक्षिरक्षणस्थलम् । अथ पारं विशेषगन्नाहकन केति । कनकरय सुवर्णग्य याः शलाका इपिकास्तागिनिर्मिनं रचितम् । कन करय पीतवादहिः पीतमपि । तदन्तर्गतः शुकः कीरस्तस्य प्रभा कान्तिस्तया श्यामायमानं श्याम मिन दृयभानम् । किमिव । मरकतमयमिव मरकतममगर्भ तनिष्पन्नमिव । किं कुर्वतीम् । अनुकुर्वतीम् सादृश्यमनुभव. न्तीम् । कस्य । भगवत ऐश्वर्यवतो हरेरिव कृष्णस्येव । कया श्यामतया । कृष्णत्वेनेत्यर्थः । कीदृशस्य हरेः। असुरेति । असुरैदैत्यैZहीतं यदमृतं तस्य यदपहरणमपहृतिस्तत्र कृतो विहितो यः कपटेन केतवेन पटुः प्रकटो विलासिनी मोहिनी स्त्री तस्या वेष आकृतिर्यन स तथा तस्य । तदुक्तम्-'हरिस्खामाराध्य प्रणतज- नगौभाग्यजननी पुरा नारी भूत्वा पुररिपुमपि क्षोभमनयत्' इति । पुनस्तामेव विशेषयन्नाह- संचारेति । संचारिणी संचरणशीलां जङ्गमप्राणिरूपामिन्द्र नीलमणिपुत्रिकामिवेन्द्रमणिपाञ्चालिका मिव । गु. ल्फेति । गुल्फावलम्वि घुटिकावलम्बि यन्नीलकञ्चको हरित्कूस कस्तेनावच्छन्नमाच्छादितं शरीरं देहो यस्याः सा तथा ताम् । उपरीति । उपयूज़ प्रदेशे रक्तांशुकस्य लोहितवाससो रचितं कृतमवगुण्ठनं मु- खान्छादनं यया सा तथा ताम् । पुनः प्रकारान्तरेण तामेव विशिनष्टि-नीलोत्पलेति। निपतित उप- रिप्राप्तः संध्यासंबन्धी सायंकालराक्त आतपो धर्मो यस्यामेतादृशीं नीलानामुत्पलानां कुवलयानां स्थल्यकृ- त्रिमा तामिव । 'जानपद-' इति डीप । एकति । एकस्मिन्कर्णपर्यन्तेऽवसक्तं लग्नं यद्दन्तपत्रं कर्णाभरण वि. शेपग्नस्य या प्रभा कान्तिस्तया धवलितं शुभ्रीकृतं कपोलमण्डलं गल्लात्परप्रदेशो यस्याः सा तथा ताम् । अनेनावलोकनचातुरीविशेपः सूचितः । उद्यदिन्विति । उद्यदुदयमासादयन्य इन्दुचन्द्रस्तस्य किरणैर्दीधि- तिभिश्छु रितं ध्वान्तनिवृत्त्या सप्रकाशं मुखं यस्यास्तादृशीं विभावरी रात्रिमिव । एतेन रात्रिनायकयोदन्त- पत्रचन्द्रयोश्च साम्यं सूचितम् । आकपिलेति । आ ईपत्कपिलं पीतरक्तं यगोरोचनं गोपित्तं तेन रचितं निर्मितं अतिदकं पण्डं तदेव तृतीयं लोचनं यस्याः सा तथा ताम् । कामिव । ईशानेन महादेवेन रचितो २२ कादम्बरी । भयपलायितामिव कालिन्दीम,अतिवहलपिण्डालक्तकरसरागपल्लवितपादपङ्कजामचिरमृदित- महिषासुररुधिररक्तचरणामिव काल्यायनीम ,आलोहिताङ्गुलिमभापाटलितनखमयूखाम्,अति- कठिनमणिकुट्टिमस्पर्शमसहमानाम् ,क्षितितले पल्लवभङ्गानिव निधाय संचरन्तीम्, आपिजरे- णोत्सर्पिणा नूपुरमणीनां प्रभाजालेन रञ्जितशरीरतया पावकेनेव भगवता हेप एव पक्षपातिना प्रजापति मप्रमाणीकुर्वता जातिसंशोधनार्थमाालेङ्गितदेहाम्,अनङ्गवारणशिरोनक्षत्रमालायमा- नेन रोमराजिलतालबालकेन रसनादाम्ना परिगतजयनाम, अतिस्थूलमुक्ताफलपटितेन शुचि- ना हारेण गङ्गास्रोतसेव कालिन्दीशङ्कया कृतकण्ठग्रहाम, शरद मिव विकसित पुण्डरीकलोच- वह्निस्तेन दह्यमानो ज्वाल्यमानो यो मदनो जराभीरुस्तरय धूमो दहनकेतुस्तेन मालिनीकृतां मालिन्यं प्राप्ताम् । पुनः कामिव । कालिन्दीमिति । कालिन्दी यमुना तामिव । यमुनां विशेषयन्नाद-उन्मदेति । उन्मदस्य प्रबलगर्वस्य हलिनो वलभद्रस्य यद्धलं लागलं तेन यदाकर्पणमाकृष्टिस्तस्माद्यद्भयं साध्वसं तस्मात्पलायितां न. ट्राम् । अतीति । अतिवलोऽतिप्रचुरो यः पिण्डालक्तकः पिण्डीकृतो यावकस्तस्य रसो द्रवस्तरय रागो रक्ति- मा तेन पवितं संजातकिसलयं पादपङ्कजं यस्याः सा तथा ताम् । कामिव । अचिरेति । अचिरं तत्कालं भृ. दितो मर्दितो यो महिषासुरो दैत्यस्तस्य यद्रुधिरमानेयं तेनारक्तो लोहितो चरणों पादौ यस्या एवं विधां कात्या. यनी दुर्गामिय। आलोहितेति । आलो हिता आरक्ता या अङ्गुलयः करशाखास्तासां प्रभा दीप्तिस्तया पाटलिताः श्वेतरक्तीकृता नखमयूखाः पुनर्भवदीप्तयो यस्याः सा तथा ताम् । यद्यपि नखानां स्वत एवारुण्यात्पाटलत्व- मस्त्येव, तथापि मिथोमिश्रीभाव एव पाटलत्वं बोध्यम् । चरणयोः पल्लयवर्णनप्रयोजनमाह–अतीति । अतिकटिनमति कर्कशं यन्मणिकुटिमं मणिबद्धभूस्तस्य स्पर्श संश्लेपमसहमानामक्षममाणाम् । क्षितीति । क्षितितले धरणीतले पल्लवभङ्गानिव किसलयखण्डानिव निधाय स्थापयित्वा संचरन्तीं चलनं कुर्वतीमित्युत्प्रे. क्षा । आलिङ्गित इति । आलिङ्गित आश्लिष्टो देहः शरीरं यस्याः सा तथा ताम् । केन । भगवता माहा- त्म्यवता पावकेन वहिना । अथ पावकं विशेषयन्नाह-रूपे सौन्दर्य एव पक्षपातिनानुरक्तचित्तेन प्रजापति ब्रह्माणमप्रमाणीकुर्वता । तदङ्गीकारादिति भावः । कया । आपिअरेति । आपिञ्जरेण पीतरक्तेन । 'पीत- रक्तस्तु पिञ्जरः' इत्यभिधानचिन्तामणिः । उत्सर्पिणा सर्वतः प्रसारिणा नूपुरस्य हंसक स्य मणयो रत्नानि तेषां प्रभा विपस्तासां जालेन समूहेन रञ्जितं यच्छरीरं तस्य भावस्तत्ता तया हेतुभूतया । एतेन नूपुरमणि- r: परस्परमुपमानोपमेयभावः सूचित्तः । तदालिङ्गन प्रयोजनमाह-जातीति। विधात्रा चाण्डाल- जात्याक्रान्ता सा निर्मिता । सा च सर्वथास्पृश्यैवाशुचित्वात् । अशुचिर्वह्निना शुचिः स्यादिति तदालिङ्गाने प्रयोजनमिति भावः । रसनेति । रसना कटिमेखला सैव दाम बन्धन र नुस्तेन परिगतं समन्ताव्याप्तं जघनं कट्याः पुरोभागो यस्याः सा ताम् । 'कट्याः क्लीवे तु जघनं पुरः' इत्यमरः । मेखलादाम विशेषयन्नाह-- अनङ्गेति । अनङ्ग एव वारणो गजस्तस्य शिरसि शोभार्थ नक्षत्रमालावदाचरमाणेन । रोमेति । रोमराजिरे- रोनि FTET आती अनिमशाळाति यानि मक्ताफलानि तेरितो प्रभावह्नयोः पूर्व भागः । नाम्, प्रावृषमिव घनकेशजालाम् , मलयमेखलामिव चन्दनपल्लयावतंसाम्, नक्षत्रमाला- मिव चित्रश्रवणाभरणभूषिताम्, नियमिव हस्तस्थितकमलशोभाम, मूर्छामिव मनोहा- रिणीम्, अरण्यभूमिमिव रूपसंपन्नाम्, दिव्ययोषितमिवाकुलीनाम, निद्रामिव लोचनप्रा- हिणीम, अरण्यकमलिनीमिव मातङ्गकुलदूषिताम्, अमूर्तामिव स्पर्शवर्जिताम, आलेख्य- गतामिव दर्शनमात्रफलाम, मधुमासकुसुमसमृद्धिमिवाजातिम्, अनङ्गकुसुमचापलेखामिव- मुधियाह्यमध्याम, यक्षाधिपलक्ष्मीमिवालकोद्भासिनीम्, अचिरोपारूढयौवनाम, अतिशय- रूपाकृतिमै निमिषलोचनो ददर्श । सा तथेति विग्रहः । पुनः कामिव । प्रावृषमिव वर्षाकालमिव । उभयोर्विशेषणसाभ्यमाह-घनेति । घना निविडा ये केशास्तषां जालानि यस्याम् । पक्षे घना एव केशजालानि यस्यामिति विग्रहः । मलयेति । मलयस्य पर्वतस्य मेखला मध्यभागस्तामिव । उभयोः सादृश्यमाह-चन्दनति । चन्दनस्य पल्लवाः किस- ला(लया)नि तेपामवतंसा यस्यां सा ताम् । पक्षे चन्दनपालवास्त एवावतंसः शेखरो यस्यामिति विग्रहः । नक्षत्रेति । नक्षत्राणामुळूनां माला पक्षि:स्तामिव । उभयोः सादृश्यमाह-चित्रेति । चित्राणि विविधप्रका- राणि श्रवणे कर्ण आभरणानि भूपणानि यस्याः सा ताम् । पक्ष चित्राश्रवणावेव आभरण ताभ्यां भूषितेति विग्रहः । श्रियमिति । श्रीलक्ष्मीरतामिव । उभयोः साम्यं प्रदर्शयन्नाह-हस्तेति । हस्ते पाणी स्थिता कमलस्य पद्मस्य शोभा श्रीर्यस्याः सा ताम् । पक्षे हस्ते स्थितं यत्कमलं तेन शोभा यस्या इति विग्रहः । सू छति । मूर्छा मोहस्तामिव । एतयोः साम्यमाह-मनोहारिणीमिति । सुन्दराकृतित्वेन मनोहरामित्य- थः । पक्ष नष्टचेतनात्मकत्वेन मनोहारिणीमिति भावः । अरणयति । अरण्यमटवी तस्य भूमिः क्षितिस्ता- मिव । उभयोः सादृश्यमाह-रूपेति । रूपमाकृतिविशेषस्तेन संपन्नां सहिताम् । पक्षे रूपाः पशवस्तेः संपन्न संगताम् । 'रूपं तु श्लोकशब्दयोः । पशावाकारे सौन्दर्ये' इत्यनेकार्थः । दिव्येति । दिव्या देवसंबन्धिनी यो- पित्स्त्री तामिव । उभयोः सादृश्यमाह -~-अकुलीनामिति । अकुलीनामकुलोत्पन्नाम् । 'कुलात्खः' । खस्येना- देशः । पक्षे को पृथिव्यां लीनां स्थिताम् । निद्रेति । निद्रा प्रमीला तामिव । उभयोः सादृश्यं प्रदर्शयन्नाह- लोचनेति । अत्यद्भुतरूपवशात्कामिजनानां लोचनग्राहिणी नेत्राकर्षणीम् । पक्षे निमेषोन्मेषसहिते लोचने ग्रहीतुं शीलमस्या इति । शीले णिनिः । नान्तत्वान्टीप । अरण्येति। अरण्यं वनं तस्य या कमलिनी तामिव । उभयोः सादृश्यमाह--मातङ्गेति। माताश्चाण्डालस्तस्य कुलमन्वयग्तेन दूषितां मलिनीकृताम् । पक्ष माता- कुलेन हस्तिसमुदायेन दृपिताम् । मर्दितामित्यर्थः । अमूतति । अमूर्तयत्तावच्छिनपरिमाणशन्या बुद्धि- स्तामिव । उभयोस्तुल्यखमाह-स्पर्श इति । स्पर्शः संश्लेषः शिष्टानां तेन वर्जितां रहिताम् । अकुलीनखादेव । a .. TT TITTE २४ कादम्बरी। जातविस्मयस्याभून्मनसि महीपते:-'अहो विधातुरस्थाने सौन्दर्य निष्पादनप्रयत्नः । तथा हि । यदि नामेयमात्मरूपोपहसिताशेषरूपसंपदुत्पादिता, किमर्थमपगतस्पर्शसंभोगसुखे कृतं कुले जन्म । मन्ये च मातङ्ग जातिस्पर्शदोषभयादस्पृश्यतेयमुत्पादिता प्रजापतिना, अन्यथा क- थमियमक्लिष्टता लावण्यस्य । नहि करतलस्पर्शक्लेशितानामवयवानामीदृशी भवति कान्तिः । सर्वथा धिग्धिग्विधातारमसदृशसंयोगकारिणम, मनोहराकृतिरपि रजातितया येनेयमसुर- श्रीरिव सततनिन्दितसुरता रमणीयाप्युद्वेजयति' इति । एवमादि चिन्तयन्तमेव राजानमीष- दवगलितकर्णपल्लवावतंसा प्रगल्भवनितेव कन्यका प्रणनाम । कृतप्रणामायां च तस्यां मणिकु-- ट्टिमोपविष्टायां स पुरुषस्तं विहङ्गमं शुकमादाय पञ्जरगतमेव किंचिदुपसृत्य राज्ञे न्यवेदयत् । मित्यर्थः । अतीति । अतिशयरूपोत्कृष्टाकृतिराकारो यस्याः सा तथा ताम् । अन्वयस्तु प्रागेवोक्तः । मनलीति । मनसि जातो विस्मय आश्चर्य यस्यैवंभूतस्य महीपते राज्ञः । एवमित्यध्याहार्यम् । अभूदित्य. न्वयः । एवमित्यरय विषयमाह-अहो इति । अहो इति वितर्के । विधातुब्रह्मणोऽस्थानेऽपदे सौन्दर्य- स्याद्भुतरूपस्य निष्पादनं निर्माणं तत्र प्रयत्नः परिश्रमः । तदेव दर्शयति-तथाहीति । नामेति कोमला- मन्त्रणे । यदीयं चाण्डाल कन्य कात्मनः स्वकीयस्य रूपेण सौन्दर्यणोपहसितोपहास्यास्पदीकृताशेपरूपसं- पत्समग्रसौन्दर्यसमृद्धिर्य या सर्व विधोत्पादिता निर्मिता । किमर्थं किंप्रयोजनम् । अपगते दूरीभूते स्पर्शः संश्लेपः संभोगसुखं सुरतसातं ते च यस्मिन्नेवभूते कुले जन्मोत्पत्तिः कृतं विहितम् । किमर्थमिति विमर्श निश्चयमाह- मन्ये चेति । मन्ये जाने । अहमिति शेषः । प्रजापतिना ब्राणास्पृशता स्पर्शमकुर्वतेयम् उत्पादिता निष्पादिता । अत्रार्थ हेतुमाह-मातङ्गेति । मातङ्गस्य जातिः यातिस्तस्याः स्पर्शः संश्लेषस्तजनितो यो दोषस्तस्माद्यद्भयं भीतिस्तस्मादित्यर्थः । विपर्यये वाधकमाह -अन्यथेति । अन्यथा पूर्वोक्त विपर्यये । लाव- ण्यस्य लवणिम्नः । कथामिति प्रश्ने । इयं प्रत्यक्षोपलक्ष्यमाणाक्लिष्टता कोमलत्वं स्यात् । अत्रार्थे हेतुमाह- नहीति । करतलस्पर्शक्लेशितानामवयवानां कुचादीनाम् ईदृशी एतादृशी कान्तिः सौकुमार्य महि भवति न स्यात् । सर्वथेति । सर्वथा सर्वप्रकारेण । धिग्धिगिति खेदातिशय आम्रेडितम् । विधातार ब्रह्माणमसदृशोऽनुचितो यः संयोगः संवन्धस्तत्कारिणम् । येनासदृश संयोगेनेयं चाण्डालकन्यका मनोहराकृ. तिरपि क्रूरजातितया चाण्डाल जातितयासुराणां दैत्यानां श्रीलक्ष्मीस्तद्वदिव । सततमिति । सततं निरन्तरं निन्दितं गर्हितं मुरत मैथुनं यस्यां सैवंविधा रमणीयापि संभोगयोग्याप्युटेजयति । वैचित्यमुत्पादयतीत्यर्थः । पक्षे सततं निन्दिता सुरता सुरसमूहो ययेति दैत्यलक्ष्म्या विशेषणम् । एवमिति । एवमादि पूर्वोक्त. प्रकारेण । चिन्तयन्तं विम कुर्वाणमेव राजानं नृपं कन्यका चाण्डालकुमारी प्रणनाम प्रणाममकरोत् । केव । प्रगल्भवनितेव संप्रत्यारूढयौवनत्वादप्रगल्भापि प्रगल्भवनितेव नमश्चकारेत्यर्थः । अत्र बीतशङ्कत्वं व्यङ्ग्यम् । प्रणेति प्राद्युपसर्गयोगाण्णत्वम् । पुनः कीदृशी । ईपदिति । ईपदल्पमवगलितोऽधःप्रसृतः कर्णे पूर्वभागः । २९ अब्रवीच--'देव, विदितसकलशास्त्रार्थः, राजनीतिप्रयोगकुशलः, पुराणेतिहासकथालाप- निपुणः, वेदिता गीतश्रुतीनां, काव्यनाटकाख्यायिकाख्यानकप्रभृतीनामपरिमितानां सुभा- पितानामध्येता स्वयं च कर्ता, परिहासालापपेशल:, वीणावेणुमुरजादीनामसमः श्रोता, नृत्त- प्रयोगदर्शननिपुणः, चित्रकर्मणि प्रवीणः, द्यूतव्यापारे प्रगल्भः, प्रैणयकलहकुपितकामिनीप्र-- सादनोपायचतुरः, गजतुरगपुरुषत्रीलक्षणाभिज्ञः, सकलभूतलरत्नभूतोऽयं वैशंपायनो नाम शुकः सर्वरत्नानामुदधिरिव देवो भाजन मितिकृत्वैनमादायास्मत्स्वामिदुहिता देवपादमूलमा- याता । तदयमात्मीयः क्रियताम्' इत्युक्त्वा नरपतेः पुरो निधाय पञ्जरमसावपससार । अब्रवीच । उवाचेत्यर्थः । देवेति संवोधनपदम् । 'राजा भट्टारको देवः' इति कोशः । हे राजन्', अयं वैशम्पायनो नाम वैशम्पायन इति नाम्ना प्रसिद्धः । नागेति कोमलामन्त्रणे । शुको वर्तते । कीहक् । विदितो ज्ञातः राकलशास्त्राणां धर्माच्यात्मयुक्तिशास्त्राणामर्थोऽभिधेयं येन स तथा । तेन वक्ष्यमाणेन न पौनरु- क्त्यम् । इतः शुकं विशेषय नाह---राजेति । राजनीतेः कामन्दकीप्रतिपादितायाः प्रयोगः शिक्षा तत्र कुश- लश्चतुरः । पुराणेति । पुराणं पञ्चलक्षणम्, इतिहासः पुरावृत्तम् , तेषां या कथा वार्ता तत्र य आलापस्त- दर्थवोधकवाक्यरचना तत्र निपुणश्चतुरः । वेदितेति । गीतं गानम्, श्रुतयो द्वाविंशतिः । तदुक्तम्- 'सप्त स्वरात्रयो ग्रामा मूश्चिकोनविंशतिः । ताना एकोनपञ्चाशद्ध्यधिका विंशतिः श्रुतिः' इति । तासां वेदिता ज्ञाता । काव्येति । दोषाभावे सति गुणालंकारवत्कविकर्म काव्यम्, नाटकमभिनयात्मकम् , आख्यायिका वासवदत्तादि, आख्यानकमिदानीतनराजवृत्तम्, एतत्प्रभृतीनां सामुद्रिकादीनां तथापरि. मितानामसंख्यानां, सुभापितानां शृङ्गारनीतिवैराग्यप्रतिपादकानां चाध्येता पाठकः । खयमात्मनैव कर्ता निष्पादकश्च । अनेन तस्य सर्वकलासु नैपुण्यं सूचितम् । परीति । परिहासोऽन्येषां नर्मवचनैर्हसनं तस्य य आलापा रराव्यञ्जकशब्दप्रयोगास्तत्र पेशलः कुशलः । वीणेति । वीणाशब्दसमभिव्याहारात्ततम्, तथैव वेणुशब्देन सुपिरम्, मुरजशब्देनानम्, आदिशब्दाद्वादनं कांस्यतालादि गृह्यते । एतेषामसमोऽद्वितीयः श्रोताकर्णयिता । नृत्तमिति । नृत्तं ताललयाश्रितं तस्य प्रयोगः प्रारम्भो दर्शनमवलोकनं तत्र निपुणो- ऽभिज्ञः । चित्रेति । चित्रकर्मण्यालेख्यकलायां प्रवीणः । कृतपरिश्रम इत्यर्थः । द्यूतेति । द्यूतं दुरोदरं तस्य व्यापारो व्याहर्तिस्तत्र प्रगल्भः प्रतिभान्वितः । प्रणयेति । प्रणयेन स्नेहेन यः कलहः कलिस्तेन कुपिता कोपं प्राप्ता या कामिनी स्त्री तस्याः प्रसादनं सान्वनं तत्र य उपायः प्रपञ्च स्तत्र चतुरोऽभिज्ञः । गजेति । गजा भद्रजातीयाः, तुरगाः शालिहोत्रोक्तदेवमणिप्रभृतयः, पुरुषा धीरोदात्तप्रभृतयः, स्त्रियः पद्मिनीप्रभृतयः, तासां लक्षणानि सामुद्रिकोक्तानि तत्राभिज्ञः कुशलः । सकलेति । सकलं समग्रं यद्भूतलं अर्थाद्भरत- क्षेत्रं तत्र' रत्नभूतः । खजातावत्युत्कृष्ट इत्यर्थः । अयं च प्रत्यक्षेण दृश्यमानः संनिहितः । रत्नं च मुक्ता- रत्नाश्रयलात् । राज्ञो रत्नाकरत्वमाह-सर्वेति। सर्वरत्नानां सर्वोत्कृष्टवस्तूनां भाजनमाश्रयः । क इव । उदधिरिव समद इव यथोदधिः सर्वरत्नानां कौस्तभप्रभृती म श्रयस्त भव नपीत्यर्थः । एतत्प्रयोजनकादम्बरी। अपसृते च तस्मिन्स विहङ्गराजो राजाभिमुखो भूत्वोन्नमय्य दक्षिणं चरणमतिर र्णस्वरसंस्कारया गिरा कृतजयशब्दो राजानमुद्दिश्यार्यामिमां पपाठ 'स्तनयुगमश्रुस्नातं समीपतरवर्ति हृदयशोकाग्नेः । चरति विमुक्ताहारं व्रतमिव भवतो रिपुस्त्रीणाम् ॥ २१ ॥ राजा तु तामाया श्रुत्वा"संजातविस्मयः सहर्षमासन्नवर्तिनम्,अतिमहाघहेमासनोप अमरगुरुमिवाशेषनीतिशास्त्रपारगम्, अतिवयसम, अग्रजन्मानम्, अखिले मन्त्रिमण्ड धानममात्यं कुमारपालितनामानमब्रवीत्---'श्रुता भवद्भिरस्य विहङ्गमस्य स्पष्टता वर्णो खरे च मधुरता। प्रथमं तावदिदमेव महदाश्चर्यम् , यदयमसंकीर्णवर्णप्रविभागामभिव्य त्रानुस्खारसंस्कारयोगां विशेषसंयुक्तां गिरीमुदीरयति। तत्र पुनरपरमभिमतविषये तिर 7 अपेति । तस्मिन्पुरुषेऽपसृते दूरीभूते सति स पूर्वोक्तो विहङ्गानां पक्षिणां राजा विहङ्गराजः । हःसखिभ्यष्टच' । राजाभिमुखो नृपसंमुखो भूत्वा दक्षिणमपसव्यं चरणं पादमुन्नमय्योकृित्य । शु शब्दोच्चारणे तादृशोऽयं जातिखभावः । अतीति । अतिस्पष्टा अतिव्यक्ता वर्णा अक्षराणि खरा दयस्तेषां संस्कारः परिपाको यस्यां सा तथा तया । यद्यप्यन्यत्र शुकादीनामस्पष्टो वर्णस्तथाप्येत वर्ण इति विशेषः । एवंविधया गिरा वाण्या राजानमुद्दिश्य कृतो विहितो जयशब्दो येन स इमामग्रे वक्ष्यमाणामार्या पपाठापाठीत् । स्तनेति । भवतस्तव रिपुस्त्रीणां दस्युवनितानां स्तन युग्मं व्रतमिव नियममिव चरत्यासेवते । तदेव विशिनष्टि–अश्विति । अश्रुभिर्न यनसलिलैः स्नातं कृत समीपेति । समीपतरवर्ति संनिहितवर्ति । कस्य । हृदयशोकः स्वभर्तृवियोगजनितं दुःखं तदेवाग्निर्व विमुक्तस्त्यक्त आ समन्ताद्धारो येन तत्तथा । अन्योऽपि यो व्रतं चरति सोऽपि विमुक्ताहारः कृतस्त्र समीपस्थायी च स्यात् ॥ २१ ॥ राजा तु नृपोऽपि तामार्यां गाथां श्रुत्वाकर्ण्य संजात विस्मयः समुत्पन्नाश्चर्यः सहर्ष सप्रमोद यथा सन्नवर्तिनं समीपवर्तिनम् । कुमारेति । कुमारपालित इति नाम यस्यैवंभूतममात्यं सचिवमब्रवीद अथामात्यं विशेपयन्नाह--अतीति । अतिमहाघमतिबहुमूल्यं यद्धेमासनं सुवर्णासनं तत्रोपविष्टं अशेषेति । अशेषाणि समग्राणि यानि नीतिशास्त्राणि लोककृत्यविवेकाविवेकप्रतिपादकानि तन्त्रा पारगं रहस्यवेत्तारम् । कमिव । अमरगुरुमिव बृहस्पतिमिव । अतीति । अत्यधिकं वयो दिवर यस्य स तथा तम् । अग्रेति । अग्रे प्रथमवणे जन्म यस्य स तम् । ब्राह्मणमित्यर्थः । अखिलेति। समग्रे मन्त्रिमण्डले धीसचिवसमुदाये प्रधान मुख्यम् । श्रुत्तेति। भवद्भिर्युष्माभिरस्य विहङ्गमस्य शुक कादयस्तेषामुच्चारणे वक्तव्यतायां स्पष्टताश्लिष्टता श्रुताकर्णिता। तथा खरे खरविषये मधुरता माधुर्यम् पुनरर्थकः । प्रथममिति । प्रथममादौ तावदित्यन्यव्यवच्छेदार्थः । इदमेव प्रत्यक्षगतमेव महदाश्चर पूर्वभागः । २७ मनुजस्येव संस्कारवतो बुद्धिपूर्वा प्रवृत्तिः । तथा हि । अनेन समुक्षिप्तदक्षिणचरणेनोच्चार्य जयशब्दमियमार्या मामुद्दिश्य पैरिस्फुटाक्षरं गीता । प्रायेण हि पक्षिणः पशवश्च भयाहारमै- थुननिद्रासंज्ञामात्रवेदिनो भवन्ति । इदं तु मह चित्रम्' इत्युक्तवति भूभुजि कुमारपालित: किं. चिस्मितवदनोऽवादीत्-'किमत्र चित्रम् । एते हि शुकसारिकाप्रभृतयो विहङ्गविशेषा यथा- श्रुतां वाचमुच्चारयन्तीत्यधिगतमेव देवेन । तत्राप्यन्यजन्मोपात्तसंस्कारानुबन्धेन वा पुरुषप्रय- नेन वा संस्कारातिशय उपजायत इति नातिचित्रम्। अन्यदेतेषामपि पुरा पुरुषाणामिवातिप- रिस्फुटाभिधाना वागासीत् । अग्निशापात्वस्फुटालापता शुकानामुपजाता, कॅरिणां च जिह्वाप- रिवृत्तिः' इति । एवमुच्चारयत्येव तस्मिन्नशिशिरकिरणमम्बरतलस्य मध्यमध्यारूढमावेदयन्ना- सहिताम् । तत्रेति। पुनरपरमधिकमभिमतविषय उपादेयेऽर्थे तिरश्चोऽपि पक्षिणोऽपि मनुजस्येव मनुष्यस्येव संस्कारवत इति तत्तदर्थविषयानुभवजन्यः संस्काररतद्वतो बुद्धिपूर्वा प्रतिभाहेतुका प्रवृत्तिः प्रवर्तनं भवति । किमाश्चर्यमित्यर्थः । तदेवाद्भुतं दर्शयति-तथा हीति । अनेन शुकेन समुत्क्षिप्त ऊचीकृतो दक्षि- णचरणोऽपसव्यपादो येन स तथा तेन जयशब्दं जयजयारवमुच्चार्योदीर्येयमार्या पूर्वोक्ता मामुद्दिश्य परि- स्फुटानि व्यक्तान्यक्षराणि यथा स्यात्तथेति क्रियाविशेषणम् । गीता गानविषयीकृता । क्रिमित्यत आह- प्रायेणेति । प्रायेण बाहुल्येन पक्षिणः पतत्रिणः, पशवो मृगाद्याः । भयेति । भयमनिष्टहेतुज्ञानम्,आहारः क्षुधानिवृत्त्युपायः, मैथुनं व्यवायः, निद्रा बाह्येन्द्रियोपरमः, संज्ञा लोकव्यवहारजनकशब्दः, एतन्मात्रवेदिनो भवन्ति एतन्मात्रमेव जानन्ति । नाधिकम् । इदं तु महचित्रं महदाश्चर्यम् । इत्युक्तवतीतिभाषित- वति भूभुजि राज्ञि सति कुमारपालितः किंचिस्मितवदनः किंचिदीषस्मितं हास्यं तेन युक्तं वदनं यस्य स तथावादीदब्रवीत् । सर्वथा संभाव्यमानाद्भुतदर्शनेनानर्थशङ्कां निराकुर्वनाह–किमत्रेति । किमत्र चित्रमाश्चर्यम् । तत्रार्थे हेतुमाह-एते हीति । एते शुकाः प्रसिद्धाः सारिकाः पीतपादा एतत्प्रभृतयो विहङ्गविशेषा यथाश्रुतामर्थबोधशून्यां वाचं गिरमुच्चारयन्ति ब्रुवन्ति । देवेन खामिनेति पूर्वोक्त मधिगतमेव ज्ञातमेव । एतेन खानुभवोऽपि सूचितः । अत्रापि कारणान्तरसाचिव्यं दर्शयन्नाह-तत्रापीति । तत्रापि पूर्ववक्तव्यतायामन्यजन्मनि पूर्वजन्मन्युपात्तो गृहीतो यः संस्कारः पूर्वोक्तलक्षणस्तरयानुबन्धो- च्छित्तिस्तेन वा पुरुषाणाम् । अर्थात्प्रेक्षावताम् । प्रयत्नेनोद्योगेन वा संस्कारेऽतिशयो दाढ्यमुपजायत उत्पद्यते । ताभ्यां हेतुभ्यां वाग्व्यापारयुक्ता भवन्तीति भावः । इति अतो नातिचित्रम् । अत्रान्यदपि कारणमस्तीत्याशयेनाह-अन्यदिति । अन्यदपि कारणान्तरमस्ति । तदेव दर्शयति--एतेषामिति । एतेषां शुकादीनां पुरा पूर्व प्राचीनपुरुषाणामिवातिपरिस्फुटमति विषदम भिधानं नाम यस्यामेवंविधा वागासीत् । तु पुन र्थे । अग्निशापादस्फुटालापता शुकादीनामुपजातेति स्पष्ट । अनायं प्रवादः। २८ कादम्बरी। डिकाच्छेदप्रहतपटुपटहनादानुसारी मध्याह्नशङ्खध्वनिरुदतिष्ठत् । तमाकर्ण्य च समासन्न- स्नानसभयो विसर्जितराजलोकः क्षितिपतिरास्थानमण्डपादुत्तस्थौ । अथ चलति महीपतावन्योन्यमतिरभससंचलनचालिताङ्गदपत्रभङ्गमकरकोटिपाटितांशु- कपटानाम् , आक्षेपदोलायमानकैण्ठदानाम् ,अंसस्थलोलासितकुङ्कुमपटवासधूलिपटलपिञ्जरी- कृतदिशाम्, आलोलमालतीपुष्पशेखरोत्पतदलिकदम्बकानाम् , अर्धावलम्विभिः कर्णोत्पलैश्च- म्व्यमानगण्डस्थलानाम् , गमनप्रंणामलालसानामहमहमिकया, वक्षःस्थलप्रेलोलितहारलता- नाम्, उत्तिष्ठतामासीत्संभ्रमो महीपतीनाम् । इतश्चेतश्च निःपतन्तीनां स्कन्धावसक्तचामराणां चामरग्राहिणीनां कमलमधुपानमत्तजरत्कलहंसनादर्जरितेन पदेपदे रणितमणीनां मणिनूपु- दित्यन्वयः । किं कुर्वन् । आवेदयज्ञापयन् । कम् । अम्बरतलस्य गगनतलभ्य मध्यं मध्यप्रदेशमशिशिर- किरणं श्रीसूर्यमध्यारूढं प्राप्तम् । अथ ध्वनि विशेषयन्नाह-नाडिकेति । नाडिका घटिका तस्याइछेदः प- रिसमाप्तिस्तस्यां प्रहतस्ताडितो यः पटुर्महान्पटहो दुन्दुभिरतस्य नादो निनादस्तमनुसतुं शीलमस्येति स तथा । तमिति तं ध्वनिमाकर्ण्य श्रुत्वा क्षितिपती राजास्थानमण्डपादुत्तस्थाबुस्थितो बभूव । राजानं विशिनष्टि-समासनेनि । समासन्नो निकटवर्ती स्नानसमय आप्लवनसमयो यस्य स तथा । विसर्जित इति । विसर्जितो निवर्तितो राजलोकः सेवकजनो येन स तथा । अथेति । उत्थानानन्तरं महीपतौ राज्ञि चलति सत्युत्तिष्टतामुत्थानं कुर्वतां महीपतीनां संभ्रमः संमर्द आसीदित्यन्वयः । अथ महीपतीन्विशेषयन्नाह-अन्योन्येति । अन्योन्यं परस्परमतिरभसेनातिवेगेन सं. चलनं गमनं तेन चालितानि खस्थानात्प्रच्या वितानि यान्यगदपत्राणि तेषां भगस्टनं तस्य या मकरकोटि- चक्रप्रदेशस्तेन पाटितानि छिन्नान्यंशुकानि गर्भसूत्रनिर्मितानि पटाः सूत्रनिर्मिता येषु ते तथा तेषाम् । आ- क्षेपेति । आक्षेपः परस्परसंलगता तेन दोलायमानानि चञ्चलानि कण्ठदामानि निगरणवन्धनस्रजो येषां ते तथा तेषाम् । अंसति । अंसस्थलेभ्यो भुजशिरःस्थलेभ्य उल्लासितान्युच्छ् सितानि यानि कुङ्कुमानि केसराणि पटवासः पिष्टातश्च तयोधूलिपटलं परागसमूहस्तेन पिञ्जरीकृताः पीतरक्तीकृता दिशः ककुभो यस्ते तथा तेषाम् । आलोलेति। आलोलाश्चञ्चला ये मालतीपुष्पाणां जातीकुसुमानां शेखरा अवतंसास्तदुपरिष्टा- दुत्पतन्तो भ्रमन्तोऽलयो भ्रमरास्तेषां कदम्बकानि समूहा येषां ते तथा तेषाम् । अर्धेति । अर्धावलम्विभि- रर्धभागलग्नैः । एवंविधैः कर्णोत्पलैः श्रवणन्यस्तनलिनैश्चुम्व्यमानमाश्लिष्यमाणं गण्डस्थलं कपोलात्परो भागो येषां ते तथा तेषाम् । गमन इति । गमने बजने यो राज्ञः प्रणामो नमस्कारस्तत्र लालसानां कृतस्पृहा- णाम् । कया । अहं शक्तोऽहं शक्त इत्यस्यामहमहमिका । मयूरव्यंसकादित्वात्साधुः । तया । वक्ष इति । वक्षःस्थले भुजान्तरे प्रेस्रोलितास्तरलिता हारलता मुक्ताफलस्रजो येषां ते तथा तेषाम् । ततश्चेति । तदा TCTT-TTTTTT PIT - rozhotos are for पूर्वभागः । २९ राणां निनादेन, वारविलासिनीजनस्य संचरतो जघनस्थलस्थलास्फालनरसितरतमालिकानां मणिमेखलानां मनोहारिणा झङ्कारेण, नूपुररवाकृष्टानां च धवलितास्थानमण्डपसोपानफल- कानां भवनदीर्घिकाकलहंसकानां कोलाहलेन, रसनारसितोत्सुकितानां च तारतरविराविणा- मुल्लिख्यमानकांस्यक्रेङ्कारदीर्पण गृहसारसानां कूजितेन,सरभसप्रचलितसामन्तशतचरणतला- भिहतस्य चास्थानमण्डपस्य निर्घोषगम्भीरेण कम्पयते वसुमतीम्, प्रतीहारिणां च पुरः ससं- भ्रमसमुत्सारितजनानां दण्डिनां समारब्धहेलमुच्चैरुञ्चरतामालोकयन्त्विति तौरतरदीर्घेण भ- वनप्रासादकुखेपूच्चरितप्रतिच्छन्दतया दीर्घतीमुपगतेनालोकशब्देन, राक्षां च ससंभ्रमावर्जि- तमौलिलोलचूडामणीनां प्रणमताममलमलिशलाकादन्तुराभिः, किरीटकोटिभिरुल्लिख्यमानस्य मणिकुट्टिमस्य निःस्वनेन, प्रणामपर्यस्तानामतिकठिनमणिकुट्टिमनिपतितरणरणायितानां च मणिकर्णपूराणां निनादेन, मङ्गलपाठकानां च पुरोयायिनां च जयजीवेति मधुरवचनानुया- स्तेषां नादः शब्दस्तेन जर्जरितेन संभिनेन । पुनः केन । वारेति । वारविलासिनीनां वाराङ्गनानां संचरतो गच्छतो जनस्य लोकस्य जघनस्थलस्थलस्य कटिपुरोभागस्थलस्यास्फालनं ताडनं तेन रसिताः शब्दं कुर्वाणा रत्नमालिका मणिस्रजो यास्वेवंविधानां मणिमेखलानां रत्नखचितकाचीपादानां मनोहारिणा सुन्दरेण झङ्कारेण झणितिशब्देन । पुनः केन । नूपुरेति । नूपुराणां पूर्वोक्तानां रवः शब्दस्तेनाकृष्टानामाकर्षितानाम् । पुनः कीदृशानाम् । धवलितेति । धवलितानि शुभ्रीकृतान्यास्थानमण्डपस्य राज्ञ उपवेशनस्थलस्य सोपानमारोहणं तस्य फलकानि प्रसिद्धानि येरेवंविधानां भवनदीर्घिका गृहवा यस्तासां कलहंसा एव कलहंसकाः । खार्थ कः । तेषां कोलाहलेन कलकलेन । पुनः केन । रसनेति । रसना कटिमेखला तस्या रसितं शब्दितं तत्रो- त्सुकिता उत्कण्ठितास्तेषाम् । चः समुच्चये । तारतरोऽत्यन्तोचैस्तरो विरावः शब्दो विद्यते येषामेवंविधानां गृहसारसानां भवनलक्ष्मणानां कूजितेन शब्दितेन । कीदृशेन । उल्लिल्यमानं घृष्यमाणं यत्कांस्यं विद्युत्प्रियं तस्य ऋकारोऽव्यक्तध्व निस्तद्वद्दीāणायतेन । 'कूजितं स्याद्विहङ्गानाम्' इति कोशः । पुनः केन । सरभसेति । सरभसं ससंभ्रमं प्रचलिता गन्तुं प्रवृत्ता ये सामन्ताः खदेशपर्यन्तवर्तिराजानस्तेषां शतं तस्य चरणतलैंः पा- दतलैरभिहतस्य ताडितस्यास्थानमण्डपस्य नृपोपवेशनस्थलस्य निषिोऽव्यक्तध्वनिस्तेन गम्भीरेण पुष्टध्य- निना । तदुत्थशददेनेत्यर्थः । किं कुर्वता । वसुमती पृथ्वी कम्पयतेव क्षोभयतेव । पुनः केन । आलोकशब्दे- नालोक्यतामालोक्यतामित्येवंरूपेण । केपाम् । प्रतीहारिणां द्वारपालकानाम् । अथ प्रतीहारिणो विशेषय- बाह-पुर इति । पुरोऽग्रे रासंभ्रममनुपलक्षितखरूप समुत्सारिता दूरीकृता जना लोका यैस्ते तथा तेपाम् । दण्डो विद्यते येषां ते दण्डिनरतेषाम् । किं कुर्वताम् । समारब्धहेलं प्रारब्धकीई यथा स्यात्तथा । उचरित्यर्थः । उच्चरतां त्रुवताम् । किम् । आलोकयन्तु पश्यन्त्विति यो तारतारः शिरःसमुद्भवः शब्दस्तेन दीर्घणायतेन । पुनः कीदृशेन । दीर्घतां वहुलतामुपगतेन प्राप्तेन । कया । उच्चरितेति । उच्चरित उक्तो यः शब्दस्तस्य प्रति- च्छन्दस्तस्य भावस्तत्ता तया । केषु । भवनानि सामान्यगृहाः प्रासादा देवभूपसद्मानि तेषां कुशेयु लतान्तरि३० कादम्बरी। तेन पठतां दिगन्तव्यापिना कलकलेन प्रचलितजनचरणशतसंक्षोभाद्विहाय कुसुमप्रकरमु- त्पततां च मधुलिहां हुंकृतेन, संक्षोभादतित्वरितपदप्रवृत्तैरवनिपतिभिः केयूरकोटिताडितानां क्वणितमुखररत्नदानां च मणिस्तम्भानां रणितेन सर्वतः क्षुभितमिव तदास्थानभवनमभवत् । अथ विसर्जितराजलोको 'विनम्यताम्' इति स्वयमेवाभिधाय तां चाण्डालकन्यका, 'वै. शम्पायनः प्रवेश्यतामेभ्यन्तरम्, इति ताम्बूलकरवाहिनीमाविश्य, कतिपयाप्तराजपुत्रपरि- वृतो नरपतिरभ्यन्तरं प्राविशत् । अपनीताभरणश्च दिवसकर इव विगलित किरणजालः चन्द्र- तारकासमूहशून्य इव गगनाभोगः समुपाहृतसमुचितव्यायामोपकरणां व्यायामभूमिमया- सीत् । स तस्यां च समानवयोभिः सह राजपुत्रैः कृतमधुरव्यायामः, श्रमवशादुन्मिषन्तीभिः मणयो येषां ते तथा तेपाम् । पुनः केन । मणीति । मणिकर्णपूराणां रत्नकर्णाभरणानां निनादेन शब्देन । क- र्णपूरं विशेषयन्नाह-प्रणामेति । प्रणामेन नमस्कारेण शिरोनमनात्पर्यस्तानां पतितानाम् । अतीति । अ- तिकठिनं यन्म णिकुटिमं तत्र निपतितेन पातेन रणरणायितानां संजातरणरणितिशब्दानाम् । पुनः केन । दिशां ककुभामन्ता दिगन्तास्तान्व्याप्नुवन्तीत्येवंशीलेन कलकलेन कोलाहलेन । केपाम् । पठताम् । कीर्तिपाठकानामि. त्यर्थः । कीदृशानाम् । पुरोयायिनामग्रगामिनां मङ्गलपाठकानां बन्दिनां जयजीवजयजीवेति यन्मधुरं वचनं तद. नुलक्षीकृत्य यातेन प्रवृत्तेन । पुनः केन । मधुलिहां भ्रमराणां हुंकृतेन हुंकारशब्देन । किं कुर्वताम् । उत्पतता- मुड्डीनं कुर्वताम् । किं कृत्वा । विहाय त्यक्त्वा । किम् । कुसुमप्रकरं पुष्पसमूहम् । कस्मात् । प्रचलितेति । प्रचलिता ये जनास्तेषां चरणाः पादास्तेपां शतं तस्माद्यः संक्षोभः संभ्रमस्तस्मात् । पुनः केन । मणिस्तम्भानां रत्नस्थूणानां रणितेन रणत्कारेण । कीदृशेन । क्वणितेन शब्दितेन मुखराणि वाचालानि रत्नदामानि येषु ते तथा तेषाम् । केयूरेति । केयूराणामङ्गदानां कोटयोऽग्रभागास्तैरताडितानामाहतानामिति स्तम्भविशेषणम् । कैः । अवनिपतिभिः नृपतिभिः । कीदृशैः । संक्षोभश्चित्तवैक्लव्यं तस्मादतित्वरितपदमतिवेगवत्तर चरणं यथा स्या- तथा प्रवृत्तः प्रचलितैः । अन्वयस्तु प्रागेवोक्तः । अथेति अथेत्यानन्तर्ये । नरपती राजा कतिपयैः कियद्भिराप्तैः शिष्टै राजपुत्रैपसूनुभिः परिवृतः सहि- तो विसर्जितो विमृष्टो राजलोकः परिच्छदलोको येन रा तथा । राज्ञो विशेषणम् । विश्रम्यतां विश्राम गृह्यता- मिति सर्वांन्स्वयमेवात्मनवाभिधायोक्त्वा तां चाण्डालकन्यकां वैशम्पायनश्च शुकोऽभ्यन्तरं मध्यं प्रवेश्यतां प्रवे- शं कार्यतामिति ताम्बूलस्य नागवल्याः करङ्कः स्थगी तां वहतीत्येवंशीला सा तथा तामादिश्याज्ञां दत्त्वाभ्य- न्तरम् । अर्थातृहस्य । प्राविशत्प्रवेशे चकार । तदनन्तरं स राजा व्यायामः श्रमस्तत्करणयोग्यां भूमि वसुंधरा- मयासीदगच्छत् । इतो राजानं विशेषयन्नाह-अपेति । अपनीतानि दूरीकृतान्याभरणानि भूपणानि येन स तथा । क इव। दिवसकर इव सूर्य इव । कीदृशः । विगलितानि स्रस्तानि किरणजालानि दीधितिवृन्दानि यस्य स तथा । तत एवैतयोः साम्यम् । पुनः क इव । गगनाभोग इव घनाश्रयविस्तार इव । कीदृशः । Tri TTT fier G Am -ति भूभागः। ३१ लाम, कपोलयोरीपदेवदलितसिन्दुवारकुसुमगजरी विभ्रमाभिरुरसि निर्दयत्रैमच्छिन्नहारविगलित- मुक्ताफलप्रकारानुकारिणीभिललाटपट्टकेऽटगीचन्द्रशकलतलोल्लसदमृतबिन्दुविडम्बिनीभिः रोदजलकणिकासंततिभिरलंक्रियमाणमूर्तिः, इतस्ततः स्नानोपकरणसंपादनसत्वरेण पुरः अंधाबता परिजनन तत्कालं विरल जनेऽपि राजकुले समुत्सारणाधिकारमुचितं समाच- रदिण्डिभिमपदिश्यमानमार्गः, विततसितवितानाम, अनेकचारणगणनिध्यमानमण्ड- गन्धोदकपूर्णकनकमय जलद्रोणीसनाथगध्याम, उपस्थापितम्फाटिकवानपीठाम, पकान्त निहित, अतिसुरभिगन्धसलिलीः परिमलाबकृष्टमधुकरकुलान्धकारितमुग्वैः आ- गपभयान्नीलमपटावगुण्ठिनगुरिव सानफलरुपशोभिता सानभूगिमगन्छन् । अवती- णस्य जालन्द्राणी गारबिन्दामिनी करमूदितसुगन्धामलकलिलशिरमो राज्ञः 'पंरिन: ममुपत- रसार कनिविडनिवद्धननपरिकरः, दरमगुल्मारितवलयवाहुलताः, समुक्षिप्तकणीभरणाः, मायागनमामिपीमि: HIT HIT नामिः । गोलगोः । ईपदिति। श्पत्किन्निदयाल गर्दित for irrjाः गं . य माग सम्मानिसमा मांग वाणया तामिः । उरमीनि। र गण नागासाग: मानागार्गलि गावनेन छिनछिन पायो यो हारो gift fiwni:गु गानो गीinklori !ITr: गगृ: गनुनारिणयगमनुवाभिः । टलानि IT HESTER गुलाना नोहगता दीयगाना गेऽग- 11:17:4:1:1:Mmtrf:11.95miär ferradintiitin.fi : 147/7TH Fitf+P: 101272Filtrirala 17- criori ifa:77431 guitat !rillitulr ishlej !!!!: tii-platser i T+T: ?[![ECTEUTETTIYTET- ग्यास.२fit firinां गाद न सारेण जीण । सालं तगमगावन्दन चिरल- isit II II गनि गोरगं गगुन्गारण निवारणं रात्र गोऽभिकारो नियोग समान :: गिनी सिगानः पपगानी माग गग्य ग तथा । इतः परं मानभूगर्षि- णा । वितनि fortif irritof: नि: शान उनी गग्गां गा तथा नाम । अनकति । मा चारपणागणा: शालारामुदागारनिगमानं पिरच्यमानं गलं परिततिरीरयां सा तथा न । गन्धोदकति । न गुमानगिन पागना या कनकमयी गुवर्णमगी । अत्र विकारार्थ माः । .II' नागा if it : I. TI: गां: तो मांगी मयनागो गम्याः गा नया ताम् । Gipfam j'faini pri ruci... XEB4W.Ativizimi i defiiflier poi vir ifattifyrri मानति । 2.1.0 : ini if I | शान्विशेषगा-कान्ते- तिti. : Mit: । अनीति ।। गगन्नी सामावविध ग- ifi..........: । पगति । परिमन गोगा ये गपुरा गरारोपा लागि गगुदाया- म. गंE माना गया था। वि । आननयानीलका टावगुरिताकादम्बरी। ३२ कर्णोत्सङ्गोत्सारितालकाः, गृहीतजलकलशाः, स्नानार्थमभिषेकदेवता इव वारयोषित ताभिश्च समुन्नतकुचकुम्भमण्डलाभिर्वा रिमध्यप्रविष्टः करिणीभिरिव वनकरी परिवृत तक्षणं रराज राजा । द्रोणीस लिलादुत्थाय च स्नानपीठममलस्फटिकधवलं वरुण इव र हंसमारोह । ततस्ताः काश्चिन्मरकतकलशप्रभाश्यामायमाना नलिन्य इक मूर्ति पत्रपुटैः, काश्चिद्रजतकलशहस्ता रजन्य इव पूर्णचन्द्रमण्डलविनिर्गतेन ज्योत्स्नाप्रवा काश्चिकलशोरक्षेपश्रमस्वेदाईशरीरा जलदेवता इव स्फाटिकैः कलशैस्तीर्थजलेन, काश्थि लयसरित इव चन्दनरसमिश्रेण सलिलेन,काश्चिदुत्क्षिप्तकलशपार्थविन्यस्तहस्तपल्लवाः प्र र्यमाणनखमयूखजालकाः प्रत्यङ्गुलिविवरावनिर्गतजलधाराः सलिलयत्रदेवता इव, का जाड्यमपनेतुमाक्षिप्तवालातपेनेव दिवस श्रिय इव कनककलशहस्ताः कुङ्कुमजलेन वारा यथायथं राजानमभिपिपिचुः । अनन्तरमुदपादि च स्फोटयन्निव श्रुतिपथमनेकाहत हट्यो यामां ताः । सस्विति । समुत्क्षिप्तमुपरि गृहीतं कर्णानामाभरणं भूपणं याभिरतास्तथा । कई कत्सिमायणग़ापादुत्सारिता उपरिन्यस्ता अलकाः कुन्तला याभिस्तास्तथा । अत्र त्रिपदै शाभातिशयो व्यज्यते । गृहीतेति । गृहीता आत्ता जल कलशा वारिभृतवटा याभिरताः । च गुन ताभिस्तक्षणं तम्मिन्क्षणे परिवृत आवृतो राजा नृपो रराज शुशुभे । कथंभूताभिस्ताभिः । र कुचकुम्भमण्डलं यासां ताभिः । कीदृशश्च राजा । वारिमध्यप्रविष्टः । कमिव । करिणीभिर्हरितनीभि वृतो वनकरीव । यथा धेनुकाभिः समं मजनं कुर्वन्वनकरी शोभते तद्वदयमित्यर्थः । ततो द्रोणीसा द्रोणीजलादुत्थाय बहिर्निर्गल नानपीठमाहरोहेयन्वयः । कीदृशम् । अमलेति । अमलो मल: यः स्फटिको मणि विशंपस्तद्वद्धवलं शुभ्रम् । क इव । वरुण इव । यथा वरुणः प्रचेता राजहंसं कल- रोहति । तत इति । आरोहणानन्तरं ता वारयोपितो यथायथं यथायोग्यं राजानमभिषिषिचुरभिषेक दतो वारयोपितो विशेपयन्नाह-काश्चिदिति । काश्चित् काश्चन मरकतमणिनिर्मितो यः कलशः तस्य प्रभा कान्तिस्तया इयामायमानाः श्यामवदाचरिताः नलिन्य इव पद्मिन्य इव मूर्तिमल्यो नी न्यात्तद्रूपधारिण्यः पत्रपुटैः पर्णसंपुटैः राजानमभिपिपिचुरिति सर्वत्र । अन्याः काश्चन रजतस्य कलशः कुम्भो ह्स्ते पाणी यासां तास्तथा । का इव । पूर्णचन्द्रमण्डलात्समग्रशशिविम्वाद्विनिर्गतेन नि ज्योत्स्नाप्रबाहेण कौमुदीरयेण शोभमाना रजन्य इव त्रियामा इव । अन्याः काश्चन कलशस्य कुम्भ तक्षेप उत्पाटनं तस्माद्यः श्रमस्तेन यः स्वेदो धर्मजलं तेनार्द्र विनं शरीरं देहो यासां ता टिकैः स्फटिकसंबन्धिभिः कलशस्तीर्थजलेन ती म्भसा च सहिता जलदेवता जलाधिष्ठात्र्य इव ।। दिति । अन्याः काश्चन चन्दनस्य मलयजस्य रसो द्रवस्तेन मिश्रेण संयुक्तेन सलिलेन स्नानं का इव । मलयसरित इव मलयाचलनद्य इव । ता अपि चन्दनरस मिश्रसलिलाः स्युः । काश्चिा अन्याः काशनोन्क्षिप्त उत्पाटितोयः कलशस्तस्य पश्वा दक्षिण योवन्यस्त : स्थापित हस्तपल्ला पूर्वभागः। ३३ पटहझल्लरीमृदङ्गवेणुवीणागीत निनादानुगम्यमानो बन्दिवृन्दकोलाहलाकुलो भुवन विवरव्यापी स्नानशङ्खानामापूर्यमाणानामैतिमुखरो ध्वनिः । एवं च क्रमेण निर्वतिौभिषेको विषधरनिर्मोकपरिलधुनी धवले परिधाय धौतवाससी शरदम्बरैकदेश इव जलक्षालननिर्मलतनुः, अतिधवलजलधरच्छेदशुचिना दुकूलपटपल्लवेन तुहिनगिरिरिव गगनसरित्स्रोतसा कृतशिरोवेष्टनः, संपादितपितृजलक्रियो मन्त्रपूतेन तोया- अलिना दिवसकरमभि प्रणम्य देवगृहमगमत् । उपरचितपशुपतिपूँजश्च निष्क्रम्य देवगृहीन्नि- वर्तिताग्निकार्यों विलेपनभूमौ झङ्कारिभिरलिकदम्बकैरनुबध्यमानपरिमलेन मृगमदकर्पूरकुख- मवाससुरभिणा चन्दनेनानुलिप्तसर्वाङ्गो विरचितामोदिमालतीकुसुमशेखरः कृतवस्त्रपरिवों ध्वनिः शब्द उदपाद्युत्पन्नोऽभूत् । ‘पद गतौ' इत्यस्य लुङि रूपम् । किं कुर्वनिव । श्रुतिपथं कर्णमार्ग स्फोटय. निव द्विधा कुर्वन्निव । पुनः कीदृक् । अतिशयेन मुखरस्तारतरः । किं विशिष्टानां शङ्खानाम् । आपूर्यमाणानां वाद्यमानानाम् । पुनः कीदृशः । अनेकेति । अनेकप्रकारेण प्रहता वादिताः पटवः समर्था ये पटहा दुन्दुभयो, झल्लरी प्रसिद्धा, मृदङ्गो मर्दलो, वेणुवंशो, वीणा वल्लकी, गीतानि गानानि चैतेषां यो निनादो ध्वनितं तमनुल- क्षीकृत्य गम्यमानः प्रवर्तमानः । पुनः कीदृक् । बन्दिनां वैतालिकानां वृन्दं समुदायस्तस्य कोलाहलः कलकल. स्तेनाकुलो मिश्रितः । पुनः कीदृक् । भुवनेति । भुवनानां विष्टपानां विवराणि छिद्राणि व्याप्नोतीत्येवंशीलः स तथा। एवं च पूर्वोक्तप्रकारेण क्रमेण परिपाट्या निवर्तितो विहितोऽभिप्रेको यस्यैवंभूतो नृपो देवगृहं चैत्यमगमदित्यन्वयः । किं कृत्वा । विपेति । विषधराः रापास्तेषां निर्माकः कञ्जकस्तद्वत्परिलघुनी अति- ह्रस्वे अतएव धवले शुभ्रे धीतवाससी प्रक्षालित वस्त्रे परिधाय परिधानं कृत्वा । अथ राजानं विशिनष्टि- जलेति । जलेन पानीयेन यत्क्षालनं तेन निर्मलापगतमला तनुः शरीरं यस्य स तथा । किमिव । शर- दिति । शरदि घनात्यये यदम्वरं गगनं तस्यैकदेशो भागस्तद्वदिव । शरद्यम्बरं वृष्टेरभावान्निर्मलगेवेति भावः । अतीति । अतिधवलो यो जलघरो मेघरतस्य यश्छेदः खण्ड स्तद्वच्छुचिना निर्मलेन दुकूलपट्टः क्षीरोदपस्तरय पल्लवेन प्रान्तेन कृतं विहितं शिरोवेष्टनमुत्तमाजवेष्टनं येन स तथा । कमिव । तुहिनगिरि- रिव हिमाचल इव । गिरि विशिनटि-गगनेति । गगनसरित्स्वधुनी तस्या यस्रोतः प्रवाहस्तेन कृतशिरो. वेष्टनः । संपादित इति । संपादिता निःपादिता पितॄणां जलक्रिया येन सः । मन्त्रेति । मन्त्रैर्वेदोक्तः पूर्त पवित्रं यत्तोयं पानीयं तस्याञ्जलिः प्रमृतिस्तेन दिवसकर सूर्यगभि संमुखं प्रणम्य नमस्कृत्य । उपेति । उपरचिता निष्पादिता पशुपतेरीश्वरस्य पूजाची येनैवंभूतः सन् तस्माद्देवगृहानिष्क्रम्य बहिरागत्यावनिपो राजाहारमश नादिकं निवर्तयामास कृतवानित्यन्वयः । निर्वर्तितेति । निर्वर्तितं कृतमग्निकार्य होगादि येन सः । विलेपनभूमावरागनिष्पादनस्थले झङ्कारिभिर्झङ्कारशब्दं कुर्वाणैरलि- समान आमोटो यस्य स तथा तेन मृगमदे TETETT नो ३४ कादम्बरा रत्नकर्णपूरमात्राभरणः समुचितभोजनैः सह भूपतिभिराहारमभिमतरसास्वादजातप्रीतिरव- निपो निर्वतयामास । परिपीतधूमवर्तिरुपस्पृश्य च गृहीतताम्बूलस्तस्मात्प्रमृष्टमणिकुट्टिमप्रदेशादुत्थाय नातिदूर- वर्तिन्या ससंभ्रमप्रधावितया प्रतीहार्या प्रसारितवाहुमवलम्व्य वेत्रेलताग्रहणप्रसङ्गादतिजरठ- किसलयानुकारिकरतलकरेणाभ्यन्तरसंचारसमुचितेन परिजनेनानुगम्यमानो, धवलांशुकैप- रिगतपर्यन्ततया स्फटिकमणिमयभित्तिनिवद्धमिवोपलक्ष्यमाणम्, अतिसुरभिणा मृगनाभिपै- रिगतेनामोदिना चन्दनवारिणा सिक्तशिशिरैमणिभूमिम्, अविरलविप्रकीर्णेन विमलमणि'- ट्टिमगगनतलतारागणेनेव कुसुमोपहारेण निरन्तरनिचितम्, उत्कीर्णशालभन्जिकानिवहेन संनिहितगृहदेवतेनेव गन्धस लिलक्षालितेन कलधौतमयेन स्तम्भसंचयेन विराजमानम्, अति- तन्मात्रमाभरणं यस्य स तथा । ननु नीचजनप्रदर्शनार्थ बहुतरभूपणधारणमिति मात्रपदव्यङ्ग्यम् । एकपङ्गी समुचितं योग्यं भोजनं येषामेवंभूतभूपतिमि पतिभिः सहेति भिन्नक्रमः । अभीति । अभिमताः श्रेष्ठा ये रसा मधुरादयस्तेपामास्वादो ग्रहणं तेन जातोत्पन्ना प्रीतिः संतुष्टिर्यस्य स तथा । परीति । मुखसौगन्ध्य प्रतिपादनार्थं परि सामस्त्येन पीता गृहीता धूमवर्तिव्यविशेषो येन स तथा । किं कृत्या । उपस्पृश्याचम्य । 'उपस्पर्शस्त्वाचमनम्' इति कोशः । पुनः किं कृत्वा । भुक्त्वा भोजनं विधाय। आस्थानमण्डपं परिपन्मण्डलमयासीजगामेत्यन्वयः । गृहीतमात्तं ताम्बूलं नागवल्लीदलं येन स तथा तस्मात्प्राभिर्दिष्टात् । प्रमृऐति । प्रमृष्टं सातिशयं मृष्टं मणिकुटिमं यस्मिन्नेवंभूतात्प्रदेशात्स्थलात् उत्थाय उत्थानं कृत्वेसर्थः । नातिदूरं वर्तते या सा तया । पुनः कीदृश्या । ससंभ्रमं सभयं प्रधावितया त्वरितं गच्छन्ला । एवंभूतया प्रतीहार्या । 'पुंवत्प्रगल्भा या नारी वक्तुं या च विचक्षणा । सा प्रतीहारी' इति । तया प्रसारितः संनिहितः कृतो वाहुर्भुजस्तमवलम्व्य । तदाश्रयमास्थायेत्यर्थः । परीति । परिजनेन सेव- कजनेनानुगम्यमान इति राज्ञो विशेषणम् । अथ सेवकजनं विशेषयन्नाह-वेति । वेत्रस्य वेतसस्य या लता सरल यष्टिस्तस्या ग्रहणं धारणं तस्य प्रसशोऽभ्यासस्तस्मादतिजरठमतिकठिनं यत्किसलयं तदनुकरोति तादृशं करतलं पाण्यधोभागो यस्यैवंविधः करो ह्स्तो यस्य स तथा तेन । अभ्यन्तरेति । अभ्यन्तरं वाहाजनागम्यो यो गृप्रदेशस्तत्र यः संचारः संचरणं तत्र समुचितो योग्यः स तथा तेन । अथा- स्थानमण्डपं विशिनष्टि-धवलेति । धवलं शुभ्रं यत् अंशुकं वस्त्रं तेन परिगतः सहितो यः पर्यन्तः प्रान्तस्तस्य भावस्तत्ता तया । स्फटिकमणिमयी या भित्तिः कुज्यं तया निवद्धं निर्मितमिवोपलक्ष्य- माणं दृश्यमानम् । अनेनांशुकानां श्वेतत्वसौक्ष्म्यातिशयो व्यज्यते । अतीति । अतिसुरभिणा गृग- नाभिपरिगतेनामोदिना चन्दनवारिणा मलयजपानी येन सिक्ता सिञ्चितात एव शिशिरा शीतला मणि- भूमी रत्नवद्धा भूर्यस्मिस्तत्तथा । अवीति । अविरलं धनतरं विप्रकीर्णेन पर्यस्तेन । विमलेति । विमल. मणीनां निर्मलरत्नानां यत्कुटिमं तत्र गगनतलतारागणेनेवाकाशस्थितनक्षत्रसमूहेनेव कुसुमोपहारेण पुष्पप्रकरेण निरन्तरं सर्वकालं निचितं व्याप्तम् । स्तम्भेति । स्तम्भाः स्थूणास्तेषां संचयेन समुदायेन पूर्वभागः । बलागुरुधूपपरिमलम्, अखिलविर्गलितजलनिवधवलजलधरशकलानुकारिणा कुसुमामोद- वासितप्रच्छदपटेन पट्टोपधानाध्यासितशिरोधाम्ना मणिमयप्रतिपादुकाप्रतिष्ठितपादेन पार्श्वस्थ- रत्नपादपीठेन तुहिनशिलातलसदृशंशयनेन सनाथीकृतवेदिकं भुक्त्वास्थानमण्डपमयासीत् । तत्र च शयने निषण्णः क्षितितलोपविष्टया शनैः शनैरुत्सङ्गनिहितासिलतया खड्गवाहिन्या नवनलिनदलकोमलेन करसंपुटेन संवाह्यमानचरणस्तत्कालोचितदर्शनरवनिपतिभिरमासमिः त्रैश्च सह तास्ताः कथाः कुर्वन्मुहूर्त मिवासांचके । ततो नातिदूरवर्तिनीम् ‘अन्तःपुराद्वैशम्पा. यनमादायागच्छ' इति समुपजाततद्वृत्तान्तप्रश्नकुतूहलो राजा प्रतीहारीमादिदेश । सा क्षि- तितलनिहितजानुकरतला 'यथाज्ञापयति देवः' इति शिरसि कृत्वाज्ञां यथा दिष्ठमकरोत् । अथ मुहूर्तादिव वैशम्पायनः प्रतीहार्या गृहीतपञ्जर: कनकवेत्रलतावलम्बिना किंचिदवन- धूपस्य परिमलः सौगन्ध्यं यस्मिस्तत्तथा । तुहिनेति । तुहिनं हिमं तस्य शिलातलं तत्सदृशं यच्छयनं शय्या तेन सनाथीकृता सहिता वेदिका संस्कृतभूमियस्मिंस्तत्तथा । इतः शयनं विशेषयन्नाह-अखिलेति । अखिलः समग्रो विगलितो जलनिवहो नीरसमूहो यस्मिन्नेवभूतो धवलः शुभ्रो जलधरो मेवस्तस्य शकलं खण्डस्तमनुकारिणा तत्सादृश्य करणशीलेन । कुसुमेति । कुसुमानां पुष्पाणामामोदः परिमलस्तेन वासि- तो भावितः प्रच्छदपट उत्तरच्छदो यरिंगस्तत्तथा तेन । पहेति । पट्टस्य पट्टकूलयोपधानमुच्छीपकं तेना- ध्यागितमधिष्टितं शिरोधाम शिरःस्थलं यस्मिस्तत्तथा तेन । मणीति । मणिमया मणिप्रचुराः प्रतिपादु- का अधःपीठानि तेषु प्रतिष्ठिताः स्थिताः पादा यस्य तत्तथा तेन । पाश्चति । पार्श्वस्थं समीपस्थं रत्नपा- दपीटं मणिपदासनं यास्मिंस्तत्तथा तेन । अन्वयस्तु प्रागेवोक्तः । तत्र चेति । तत्र शयने निषण्ण उपविष्टो राजा मुहूर्त मिव घटिकाद्वयमात्र मिवासांचके मुख्वाप । इतो राजानं विशेषयन्नाह-क्षितीति । क्षितितले भूमितल उपविष्टया स्थितया तथोत्सझे कोडे निहिता स्थापितासिलता खगलता ययैवंभूतया खाजवाहिन्या नवं नूतनं यन्नलिनं कमलं तस्य दलानि पत्राणि तद्वत्कोमलेन मृदुना करसंपुटेन हस्तपुटेन शनैः शनैः संवाह्य- मानौ संलाल्यमानौ चरणौ पादौ यस्य स तथा । तत्काल इति । तत्काले शयन काल उचितं योग्यं दर्शन- मालोकनं येषामेतादृशैरवनिपतिभिर्नुपरमात्यैः सचिवैर्मित्रैः सुहृद्भिस्तास्ताः प्रस्तावोचिताः कथा वार्ताः कुर्व- विदधत् । ततः कथासमायनन्तरं पूर्वोक्तां प्रतीहारी मित्यादिदेशाज्ञापयामास । कीदृशीम् । नातिदूरं नाति- व्यवधानेन वर्तते यासां या सा ताम् । आज्ञाविपयमाह-अन्त इति । अन्तःपुरादवरोधात्तं वैशम्पायनं शुक्रमादायागच्छेति । समुपैति । सगुपजातं समुत्पन्नं तस्य शुकस्य वृत्तान्तप्रश्ने प्रवृत्तिपृच्छायां कुतूहलमाश्चर्य यस्य स तथेति राज्ञो विशेषणम् । सा प्रतीहारी क्षितितले निहिती स्थापितो जानू नलकीलको करतले हरततले च यया सा । आसन विशेषेण विनय विशेपो व्यजितः । आज्ञोत्तरं तस्याः कर्तव्यमाह-यथेति । येन प्रकारेणाज्ञापयत्याज्ञां दत्से देवो भवानित्यनूध शिरसि भरतक आज्ञां पूर्वोक्तां कृत्वा स्वशिरसि करतलं - ति- TETT ३६ कादम्बरी । तपूर्वकायेन सितकञ्चकावच्छन्नवपुषा जराधवलितमौलिना गद्गदखरेण मन्दमन्दसंचारिणा विहङ्गजातिप्रीत्या जरत्कलहंसेनेव कञ्चुकिनानुगम्यमानो राजान्तिकमाजगाम । क्षितितल. निहितकरतलस्तु कञ्चुकी राजानं यज्ञापयत्-'देव, देव्यो विज्ञापयन्ति,देवादेशादेष वैशम्पा- यनः स्नात: कृताहारश्च देवपादमूलं प्रतीहार्यानीतः' इत्यभिधाय गते च तस्मिन्राजा वैशम्पा- यनमपृच्छत्-'कंचिदभिमतमास्वादितमभ्यन्तरे भवता किंचिदशनजातम्' इति । स प्रत्यु- -'देव, किंवा नास्वादितम् । आमत्तकोकिललोचनच्छविर्नीलपाटलः कषायमधुरः प्रका- ममापीतो जम्बूफलरसः, हरिनखरभिन्नमत्तमातङ्गकुम्भमुक्तामुक्तरक्ताफलस्विपि खण्डितानि दाडिमवीजानि, नलिनीदलहरिन्ति द्राक्षाफलस्वादूनि च चूर्णितानि स्वेच्छया प्राचीनामल- कीफलानि । किं वा प्रलपितेन बहुना । सर्वमेव देवीभिः स्वयं करतलोपनीयमानममृतायते, इति । एवंवा दिनो वचनमाक्षिप्य नरपतिरब्रवीत्-'आस्तां तावत्सर्वम् । अपनयतु नः कुतूह- वाच- यस्य स तथा तेन । सितेति । सितः श्वेतो यः कशुकः कूर्पासस्तेनावच्छन्नमाच्छादितं वपुः शरीरं यस्य स तथा तेन । जरेति । जरा विरसा तया धवलितः शुभ्रीकृतो मौलिर्यस्य स तथा तेन । गदिति । गद्दः शब्दविशेषः स्वरो यस्य स तथा तेन । भन्देति । मन्दमन्दं शनैःशनैः संचरतीत्येवंशीलः स तथा तेन । क्षितीति । क्षितितले निहितं स्थापितं करतलं येनैवंविधः कञ्चुकी पूर्वोक्तो राजानं नृपं व्यज्ञापयद्विज्ञापना. मकरोत् । हे देव हे स्वामिन् , देव्यो राजपत्यो विज्ञापयन्ति विज्ञप्ति मन्मुखेन कारयन्ति । किं तदाह-दे- वेति । देवादेशात्स्वामिनो नियोगादेष दृश्यमानो वैशम्पायनः शुकः पूर्व लातः कृतस्नानः पश्चात्कृताहारो वि. हिताशनः । अयं च देवस्य राज्ञः पादमूलं समीपं प्रतीहार्यानयानीतः । इत्यभिधायेत्युक्त्वा तस्मिन्कञ्चुकिनि गते निवृत्ते सति राजा वैशम्पायनमपृच्छत् । कच्चिदिष्टप्रश्ने । भवता त्वयाभ्यन्तरेऽभिमतमिष्टं किंचिदशन- जातं भक्ष्यसमूहमास्वादितं जग्धम् । स इति । स शुकः प्रत्युवाच प्रत्यब्रवीत् । देवेति । हे नाथ, किं- वेत्यत्र नजि काकुः । तेन सर्वमास्त्रादितमित्यर्थः । तदेवोत्कर्पतया निरूपयति-प्रकामेति । प्रकाममति- शयेनातृप्तिमर्यादं पीतः पान विषयीकृतो जम्बूः सुरभिपत्रा तस्याः फलानि सस्यानि तेषां रसोऽन्तर्भूतद्रवः। की. दृशः । नीलः सन्पाटलः श्वेतरक्तः । अतएव । आमत्तेति । आमत्तो मदोन्मत्तो यः कोकिलः पिकस्तस्य लोच. नच्छविरिव छविर्यस्य स तथा । पुनः कीदृक् । कपायोऽम्लो मधुरो मिष्टश्चेति कर्मधारयः । अथ च खण्डि- तानि शकलीकृतानि । मयेति शेषः । कानि । दाडिमबीजानि । अथैतानि विशेषयन्नाह-हरीति । हरिः सिंहस्तस्य नखरा नखास्तैर्भिन्ना ये मत्तानां मातङ्गानां कुम्भा मांसपिण्डाः तेभ्यो मुक्तान्यपगतानि यानि रक्तानि रुधिराणि तैराणि विन्नानि यानि मुक्ताफलानि तद्वत्त्विद् कान्तिर्येषु तानि । नलिनीति । न- लिनी कमलिनी तस्या दलानि पत्राणि तद्वद्ध रिन्ति नीलानि । द्राक्षेति । द्राक्षा गोस्तनी तस्याः फलानि तद्वत्स्वादूनि मिष्टान्येवंविधानि प्राचीनामलकी क्षीरधात्री तस्याः फलानि स्वेच्छया स्वाधीनतया चूर्णिपूर्वभागः । चयः लम् । आवेदयतु भवानादितः प्रभृति कालयेनात्मनो जन्म कस्मिन्देशे, भवान्कथं जातः, केन वा नाम कृतम्, का ते माता, कैस्ते पिता, कथं वेदानामागमः, कथं शाम्बाणां परि. कुतः कला आसादिताः, किंतुकं जन्मान्तरानुस्मरणम, उत वरपक्षाना, अथवा विहङ्गवेषधारी कर्चिच्छन्नं निवससि, क वा पूर्वमुपितम्, कियद्वा वयः, कथं पश्चरबन्धनं, कथं चाण्डालहस्तगमनम्, इह वा कथमागमनम्' इति । वैशम्पायनस्तु स्वयमुपजातकु- तूहलेन सबहुमानमवनिपतिना पृष्टो मुहूर्तमिव ध्यात्वा सादरमब्रवीत्--'देव, महतीयं कथा । यदि कौतुकमाकर्ण्यताम् - अस्ति पूर्वापरजलनिधिवेलीवनलग्ना, मध्यदेशालंकारभूता मेखलेव भुवः, वनकरिकुलम- दजलसेकसंवधितैरतिविकचधवलकुसुमनिकरमत्युञ्चतया तारकागणमिव शिखरप्रदेशसंलग्न- मुबह द्भिः पादपैरुपशोभिता, मदकलकुररकुलदश्यभानमरिचपल्लवा, करिकलभकरमृ दितत- रूपमपनयतु दूरीकरोतु । तदेव दर्शयति-आबेदयत्विति । कारन्येन समग्रत्वेनादितः प्रभृत्युत्पत्तिसमया- दारभ्यावेदयतु कथयतु भवान् । तदेव दर्शयति---आत्मन इत्यादि । कस्मिन्देशे कुत्र जनपद आत्मनः स्वकीयस्य जन्मोत्पत्तिः । कथं केन प्रकारेण भत्रांस्त्वं जात उत्पन्नः । केन वा वैशम्पायन इति नामाभिधानं कृतं विहितम् । ते तव का माता जननी । ते कः पिता जनकः । कथं केन प्रकारेण वेदानामानायानामागम उपलब्धिः । कथं शास्त्राणां न्यायमीमांसादीनां परिचयोऽववोधः । कुतः कस्मात्कला विज्ञानकदेशा द्वासप्तति- भेदभिन्ना आसादिता अभ्यस्ताः । किंतुकं किंनिमित्त जन्मान्तरस्य पूर्वजन्मनोऽनुस्मरणमनुभूतार्थज्ञानम् । उताहोस्विद्वरप्रदानम् । यद्वा । केनचिद्वरः प्रदत्तो येन जन्मान्तरं जानासीति भावः । अथवेति पक्षान्तरे । सिद्ध एव वा कश्चित् कश्चन त्वं विहङ्गानां(?) पक्षिणां वेषधारी छनं गूढं निसवसि निवासं करोषि। क्व वा कस्मिन्स्थले- त्रागमनात्पूर्वमुषितं स्थितम् । ते कियद्वार्पिकं वयः कौमारादिः । कथं केन प्रकारेण पञ्जरः पक्षिणां गृहं तत्र बन्धनमवस्थानम् । कथं वा चाण्डालहस्तगमनम् । इहास्मिन्प्रदेशे कथं वागमन मिति । तदनन्तरं वैशम्पा- । तु पुनरर्थे । उपजातं समुत्पन्नं कुतूहलं यस्यैवंभूतेन अवनिपतिना पृथ्वीपतिना सबहुमानं सह बहुमानेनादरेण वर्तमानं यथा स्यात्तथेति क्रियाविशेषणम् । स्वयं नान्तरा पृष्ट आक्षिप्तः सन्ध्रश्नानन्तरं मुहूर्त- मिव घटिकाद्वय मित्र भ्याला ध्यानं कृत्वा सादरं आदरेण सह यथा स्यात्तथाब्रवीदुवाच । तत्किम् । हे • देव, यत्पृष्टं तद्विपयिणी महती कथेयम् । यदि च किं तदिति तच्छ्रवणे कौतुकं तदाकर्ण्यतां भ्रूयताम् । अस्तीति । नामेति प्रसिद्धम् । विन्ध्याटव्यस्तीत्यन्वयः । इतोऽटवीं विशेषयन्नाह-पूर्वति । पूर्वश्चा- परश्च पूर्वापरौ यौ जलनिधी समुद्रौ तयोर्यद्वेलावनं तटकाननं तावत्पर्यन्तं लग्ना संवद्धा । मध्येति । सह्य- हिमागयोर्मध्यं मध्यदेशस्तस्यालंकारभूता । भूषणरूपेत्यर्थः । अतएव मध्यभूषणरूपवाद्भुवः पृथिव्या मेख- लेव काञ्चीव । पादपैर्वृक्षरुपशोभिता द्योतमाना । अथ पादपान्विशेपयन्नाह-वनेति । वने कानने करिणो यनः कादम्बरी। मालकिसलयामोदिनी, मधुमदोपरक्तकेरलीकपोलच्छेविना संचरनदेवताचरणालक्तकरसर- जितेनेव पल्लवचयेन संच्छादिता, शुककुलदलितदाडिमीफलद्रवार्दीकृततलैरतिचपलैकपिक- म्पितककोलच्युतपल्लवफलशवलैरनवरतनिपतितकुसुमरेणुपांसुलैः पथिकजनरचितलवङ्गपल्लव- संस्तरैरतिकठोरैनालिकेरकेतकीकरीवकुलपरिगतप्रान्तैस्ताम्बूलीलतावनद्धपूगखण्डमण्डितैर्व- नलक्ष्मीवासभुवनैरिव विराजिता लतामण्डपैः, उन्मदमातङ्गकपोलेस्थलगलिस लिलसिक्ते- नेवानवरतमेलालतावनेन मद्गन्धिनान्धकारिता, नखमुखलग्नेभकुम्भमुक्तफललुब्धैः शवरसे- नापतिभिरभिहन्यमानकेसरिशता, प्रेताधिपनगरीव सदासं निहितमृत्युभीपणा महिषाधिष्ठिता च समरोद्यतेपताकिनीव बाणसमारोपितशिलीमुखा विमुंक्तींसहनादा च, कात्यायनीव प्रच- वृक्षरय किसलयानि तेपामामोदः परिमलो विद्यते यस्यां सा । मध्विति । मधु कापिशायनं तस्य यो मद आवेशस्तेनोपरक्ता लोहितवंभूता या केरली केरलदेशोद्भवा स्त्री तस्याः कपोली गल्लापरप्रदेशौ तयो- श्छविरिव छविर्यस्य स तेन । केरलदेशोद्भवा स्त्री स्वभावतो रक्तवर्णा कोमलाङ्गी । मधुमदात्तु विशेषतो रक्तेति भावः । केनेव । संचरन्त्य इतस्ततो गच्छन्त्यो या वनदेवता अरण्याधिष्ठात्र्यस्तासां चरणानां योऽलक्तकरसो यावकद्रवस्तेन रञ्जितेनेव रक्तीकृतेनेव पल्लवानां किसलयानां चयेन समूहेन संछादिताच्छादिता । विराजि- तेति । लता वयस्तासां मण्डपैर्जनाश्रयैर्विराजितोपशोभमाना । अथ मण्डपान्विशेषयन्नाह--शुकेति । शुककुलदलितानि विदारितानि यानि दाडिमीफलानि तेषां द्रवो रसस्तेनाद्रीकृतमातामुपनीतं तलं मध्य- भागो येपां ते तथा तैः । अतीति । अतिचपलात्यन्तं चञ्चला ये कपयो गोलालास्तैः कम्पिता धूनिता ये ककोलाः कोशफलवृक्षास्तेभ्यश्च्युतैः पतितः पल्लवफलैः शवलाः कर्बुरास्तैः । अनवरतेति । अनव- रतं निरन्तरं निपतितानि यानि कुसुमानि पुष्पाणि तेषां रेणवः परागधूलयस्तैः पांसुलाः सरजस्कास्तैः । पथिकेति । पथिकजनैः पान्थलोके रचितो निर्मितो लवङ्गपल्लवानां लवङ्गवृक्षविशेष किसलयानां संस्तरः प्रस्तरो येषु तैः । अतीति । अतिकटोरा अत्यन्त कठिना नालिकेरा लागलीवृक्षाः केतक्यः क्रकचच्छदाः करीराः केसरा वकुलाश्च तैः परिगतो व्याप्तः प्रान्तोऽन्त्यप्रदेशो येषां ते तथा तैः । ताम्बूलीति । ताम्बूली नागवल्ली सा चामा लता चेति कर्मधारयः । तयावनद्धं वद्धं यत्पूगखण्ड क्रमुकवनं तेन मण्डितैः शोभितैः । कैरिव । वनेति । वनलक्ष्मीररण्यश्रीस्तस्या वासस्य वसते वनानि गृहास्तैरिव । उन्मदेति । उन्मदा मत्ता ये मातझा गजास्तेषां कपोलस्थलानि करटप्रदेशास्तेषां गलितं च्युतं यत् सलिलं मदजलं तेन सिक्तेनेव सिञ्चितेनेव । अतएव मदगन्धिना मदस्य गन्ध इव गन्धो यस्मिन्नेतादृशेन । अनवरतं निरन्तरमेलानां चन्द्रवालानां लता वल्लयस्तासां वनं काननं तेनान्धकारिता श्यामीकृता । एलारजःसंवन्धाच्छयामतां प्रापिते- त्यर्थः । नखेति । नखानां मुखान्यग्राणि तेषु लग्नान्यासक्तानि यानीभकुम्भमुक्ताफलानि गजमांसपिण्डरसो. द्भवानि तेषु लुब्धालुपैः शबराणां भिल्लानां सेनापतिभिः सैन्यनायकैरभिहन्यमानं व्यापाद्यमानं केरारिणां नखरायुधानां शतं यस्यां सा तथा । प्रेतेति । प्रेताधिपो यमस्तस्य नगरीव संयमिनीव सदा निरन्तरं पूर्वभागः । लितखगभीषणा रक्तचन्दनालंकृता च, कर्णीसुतकथेव संनिहितविपुलाचला शशोपगता च, कल्पान्तप्रदोषसंध्येव अनृत्तनीलकण्ठा पल्लवारुणा च अमृतमथनवेलेव श्रीद्रुमोपशोभिता वारुणपरिगता च, प्रावृडिव घनश्यामलानेकशतहदालंकृता च' चन्द्रमूर्तिरिव सततमृक्षसा- र्थानुगता हरिणाध्यासिता च, राज्यस्थितिरिव चमरमृगबालव्यजनोपशोभिता समदगजघटा- गिरितनयेव स्थाणुसंगता मृगपतिसेविता च, जानकीव प्रसूतकुशलवा निशा- चरपरिगृहीता च, कामिनीव चन्दनमृगमदपरिमलवाहिनी रुचिरागुरुतिलकभूषिता च, परिपालिता च, लोहखण्डा यस्यामिति विग्रहः । विमुक्तेति । विमुक्तस्त्यक्तः । अर्थात्केसरिभिः । सिंहनादः केसरिध्वनिर्य- स्यां सा तथा । पक्षे सुभटैर्निहितः सिंहनाद इव नादो यस्यामिति विग्रहः । पुनः कीदृशी । कात्यायनी । सिंहयाना तद्वदिव । उभयोः साम्यमाह-प्रचलितेति । सेनाप्रकर्षण प्रचलितो यः खङ्गो गण्डकस्तेन भीपः णा भयावहा । रक्तचंदनं रक्ताझं वृक्षविशेषस्तेनालंकृता च भूपिता च । पक्षे प्रचलितो यः खड्ग- कौक्षय कस्तेन भीषणा भयजनिका, रक्तमेव चन्दनं तेनालंकृता च । चर्चितेत्यर्थः । कर्णासुतः कश्चित्क्षत्रि- यविशेषः तस्य कथा वृत्तान्तस्तद्वदिव । उभयोस्तुल्यतामाह-संनिहितेति । संनिहितौ समीपवर्तिनी विपुलाचलौं विपुलाचलसंज्ञको सखायौ यस्यां सा तथा । शशस्तस्य मन्त्रिमुख्यस्तेनोपगता सहिता च । अतएव 'कर्णीसुतः करटकः स्तेयशास्त्रप्रवर्तकः । ख्यातौ तस्य सखायौ द्वौ विपुलाचलसंज्ञको । शशो मन्त्रिवरस्तस्य' इति वृहत्कथायां कथा निवद्धा । पक्षे संनिहिताः समीपवर्तिनो विपुलाः पृथुला अचलाः पर्वता यस्यां सा तथा । शशो मृदुलोमको लोध्रवृक्षो वा । तेनोपगता सहिता च । 'शशो लाभ्रे नृभेदे च पशी' इत्यनेकार्थः । कल्पान्तति । कल्पान्तस्य युगान्तस्य प्रदोपो रजनीमुखं तस्य या संध्या सायंकाल. स्तद्वदिव । उभयोः सादृश्यमाह-प्रनृत्ता नीलकण्ठा मयूरा यस्यां सा तथा । स्रस्तैः पल्लवैः किसलयैररुणा चति । पक्ष प्रवृत्तो नीलकण्ठो महादेवो यस्याम्। पल्लववादरुणा रक्ता चेत्यर्थः । अमृतेति । अगृताय सुधायें यन्मथनं विलोडनम् । क्षीरसमुद्रस्येति शेषः । तत्र वेलाम्भसो वृद्धिः समयो वा । तद्वदिव । उभयोः सादृश्य- माह-श्रीति । श्रीद्रुमाः श्रीवृक्षास्तैरुपशोभता वरुणानां वृक्षविशेषाणां समूहो वारुणं तेन परि साम- स्त्येन गता प्राप्ता चेत्यर्थः । पक्षे श्रीद्रुमौ लक्ष्मीकल्पद्रुमो ताभ्यामुपशोभिता वरुणस्येदं वारुणं मद्यं तेन परिगता सहिता च । समुद्रप्रभवलात्तस्येति भावः। प्रावृवर्षास्तद्वदिव । उभयोः सादृश्यमाह-घनेति । धनं निविडं श्यामला । अत्यन्त कृष्णेत्यर्थः । अनेकशतसंख्याका ये ह्रदा ग्रहाः(?)तैरलंकृता च । पक्षे घनमधैः श्यामला अनेका भिन्नाभिन्न स्वरूपाः शतहदा जलबालिकास्ताभिरलंकृता चेति विग्रहः । चन्द्रस्य कुमुद- वान्धवस्य मूर्तिरिव शरीरमिव । उभयोः साम्यमाह-सततेति । क्षा भल्लूकास्तेपां सार्थः समुदायस्तेना- नुगता तथा हरिण गैरध्यारािताश्रिता च । पक्षे सततं निरन्तरमृक्षाणि नक्षत्राणि तेषां सार्थः समुदायस्ते. नानुगता सहानुयाता हरिणेन मृगेनाध्यासिता च राज्यस्थिती राज्यमर्यादा सेव । उभयोः साम्यमाह--च. मरेति । चमराश्चमयः, मृगा हरिणाः, वालव्यजनानि चामराणि,तरुपशोभिता सह मदेन वर्तमानाः समदा HI TITI ART न तामीरात्यथितिरित्यभयोः साकादम्बरी। सोत्कण्ठेव विविधपल्लवानिलवीजिता समदना च, बालग्रीवेव व्यावनखपंडिमण्डितागण्डका- भरणा च, पानभूमिरिव प्रकटितमधुकोशकशता प्रकीर्णविविधकुसुमा च, कचित्प्रलयवेलेव महावराहदंष्ट्रासमुत्खातधरणिमण्डला,कचिद्दशमुखनगरीव चटुलवानरवृन्दभज्यमानतुङ्गशा- लाकुला, कचिदचिरनिवृत्तविवाहभूमिरिव हरितकुशसमित्कुसुमशमीपलाशशोभिता, कचि- दुवृत्तमृगपतिनादभीतेव कण्ट किता क्वचिन्मत्तेव कोकिलकुलप्रतापिनी, कचिदुन्मत्तेव वायुवे- गकृततालशब्दा कचिद्विधवेवोन्मुक्ततालपत्रा, कचित्समरभूमिरिव शरशतनिचिता, कचि. भाह-चन्दनमिति । चन्दनं वृक्षो, मृगमदो गन्धधूली तयोः संसर्गाद्यः परिमलस्तं वहतीति सा तथा रु- चिरो योऽगुरुवृक्षस्तथा तिलकवृक्षश्च ताभ्यां भूपिता शोभिता चेति । पक्षे चन्दनं च मृगमदश्च तयोरनुलेपनव- शात्परिमलस्तं वहतीयेवंशीला । रुचिरस्य शोभनस्यागुरोः काकतुण्डस्य तिलकेन पुण्ड्रेण भूषिता शोभिता चेति विग्रहः । सेति । प्रियोत्कण्ठया व जति या नारी सोत्कण्ठिता तद्वदिव । उभयोः सादृश्यमाह-विवि. धेति । विविधा अनेकप्रकारा ये पल्लवास्तेषामनिलो वायुस्तेन वीजिता तथा मदनेन मदनद्रुमेण सहवर्तमाना। संयुक्तेत्यर्थः । पक्ष स ह मदनेन कन्दर्पण वर्तमाना समदना सा । उत्कण्ठिता ख्यपि तथा । बालेति । वालाः स्तनधास्तेषां ग्रीवा कन्धरा तद्वदिव । उभयोरेकधर्मतामाह-यालेति । व्याघ्राः शार्दूला नखाः सुरभि- नखप्राणिनस्तेषां पतिः श्रेणी तया मण्डिता शोभिता तथा गण्डका वाणसास्त एवाभरणं यस्यां सेति । पक्षे व्याघ्रनखपतया मण्डिता। अतएव 'शार्दूलदिव्यनखभूपणभूपिताय नन्दात्मजाय' इति । बालरक्षार्थ व्या. घ्रनखा वध्यन्त इति प्रसिद्धिः । गण्डस्थलपर्यन्तवर्ति यत्तादृशं ग्रीवास्थ भूषणं देशविशेषे गण्डकमिति प्रसिद्ध तदाभरणं यस्यां सा। पानेति । मद्यपानार्थ या भूमिः सा पानभूमिस्तद्वदिव । उभयत्र साम्यमाह-प्रकटि- तेति । प्रकटितमाविष्कृतं यन्मधु माक्षिकं कोशा एव कोशकाः पट्टसूत्रस्थानानि तेषां शतं यस्यां सा । पक्ष प्रकटितं मधु मद्यं तस्य कोशकानि पानपात्राणि तेपां शतं ययेति विग्रहः । प्रकीर्णानि पर्यस्तानि विविधानि विचित्राणि कुसुमानि यस्यामित्युभयत्र समानम् । क्वचिदिति । कचित्तदेशे यदा सर्वं जलमयं तदा प्रलय. स्तस्य वेलावसरस्तद्वदिव । 'वेला बारादवसरः' इति कोशः । उभयोः सादृश्यमाह-महेति । महावराहाः कोडास्तेपां दंष्ट्रा दाढास्ताभिः समुत्खातं सम्यक्प्रकारेण ख नितं धरणिमण्डलं पृथ्वीप्रदेशो यस्याः सा तथा । पक्ष महावराहस्य परमेश्वरतृतीयावताररूपस्य दंष्ट्रया समुत्खातमूर्बमानीतं धरणिमण्डलं यस्यामिति विग्रहः । क्वचिदिति । क्वचित्प्रदेशे दशमुखम्य रावणस्य नगरी लङ्का तद्वदिव । उपत्र साम्यमाह-चटुलेति । चटुलाश्चञ्चला ये वानराः कपयस्तपां वृन्दं समूहस्तेन भज्यमानास्त्रोद्यमानास्तुङ्गा उच्चाः शालाः शाल- वृक्षास्तैराकुला व्याकुला। पक्षे कपिवृन्देन भज्यमानास्तुङ्गा याः शाला गृहैकदेशास्ताभिराकुला व्यप्रेति विग्रहः । क्वचिदिति । क्वचित्प्रदेशेऽचिरं तत्कालं निवृत्तो निष्पन्नो विवाहः पाणिपीडनं यस्यामेवंविधा भूमिस्तद्वदिव । उभयोस्तुल्यतामाह-हरितेति । यथायोग्यमन्वयः । हरिता नीला ये कुशा दर्भाः, समिध एधांसि, कुसुमानि पुष्पाणि, शमी शिवा, पलाशा ब्रह्मपादपास्तैः शोभिता विराजमाना । उद्वाहभूपूर्वभागः । दमरपतितनुरिव नेत्रसहस्रसंकुला, कचिन्नारायणमूर्तिरिव तमालनीला, कचित्पाथरथपता- केव कप्याक्रान्ता, कचिदवनिपतिद्वारभूमिरिव वेत्रलताशतदुःप्रवेशा, कचिद्विराटनगरीव कीचंकशताकुला, कचिदम्बरश्रीरिव व्याधानुगम्यमानतरलतारकमृगा, कचिद्गृहीतव्रतेव दर्भचीरजटावल्कलधारिणी, अपरिमितहलपत्रसंचयापि सप्तपर्णोपशोभिता, क्रूरसत्त्वापि मुनिजनसेविता, पुष्पवत्यपि पवित्रा विन्ध्याटवी नाम । तस्यां च दण्डकारण्यान्तःपाति, सकलभुवनविख्यातम् , उत्पत्तिक्षेत्रमिव भगवतो धर्मस्य सुरपतिप्रार्थनापीतसकलसागरजलस्य, मेरुमत्सराद्गनतलप्रसारितविकटशिरःसहस्रेण दिव- सङ्क्रामस्तस्य भूगिरिव । उभयोस्तुल्यतामाह-शरेति । शरा मुजदण्डास्तेषां शतं तेन निचिता व्याप्ता । पक्षे शरा वाणास्तेपां शतैर्निचितेति विग्रहः । क्वचिदिति । अमराणां देवानां पतिः प्रभुरिन्द्रस्तस्य तनुरिव शरीर मिव । उभयोः साम्यमाह-नेति । नेत्राणां वृक्षविशेषाणां सहस्रं तेन संकुला । यद्वा ! नेत्राणां जटानां सहस्रं तेन संकुला । 'जटांशुकयोर्नेत्रम्' इत्यमरः । पक्षे नेत्राणां चक्षुषां सहस्रं तेन संकुलेति विग्रहः । क्वचिदिति । नारायणरय कृष्णस्य मूर्तिरिव शरीरमिव । उभयोः साम्यमाह-तमालेति । तमा. लैक्षविशेपैनीला । पक्षे तमालवन्नीला । क्वचिदिति । पार्थोऽर्जुनरतस्य रथः स्यन्दनस्तस्य पताका वैजयन्ती सेव । उभयोस्तुल्यतामाह-कपीति । कपिभिर्गौलालेराक्रान्ता । पक्षे कपिचिलोपयुक्तेत्यर्थः । क्वचि- दिति । अवनिपती राजा तस्य द्वारभूमिरिव । उभयोः सादृश्यमाह-वेत्रेति । वेत्राणि वृक्षविशेषाः लता वन्यश्च तासां शतं तेन दुःप्रवेशा दुःखेन प्रवेष्टुं शक्या । पक्षे वेत्रलता वेत्रयष्टिः । सरलबालतोपमानम् । ताभिर्दुःप्रवेशेल्यर्थः । कचिदिति । क्वचित्प्रदेशे विराटराजनगरी तद्वदिव । उभयोः साम्यमाह'-.. कीचकेति । कीचकाः सच्छिद्रवेणवस्तैराकुला । पक्षे कीचकानां स्वप्रियाबान्धवानां शतं तेनाकुला व्यग्रा । कचिदिति । अम्बरमाकाशं तस्य श्रीरिव । उभयसादृश्यमाह-व्याधेति । व्याधैरनुगम्यमानास्तरला भयविह्वलास्तारकमृगा विचित्रमृगा यस्यां . सा । पक्षे व्याधेनानुगम्यमानस्तरलतारकामृगश्चन्द्रनक्षत्रं यस्यामिति विग्रहः । महादेवेन व्याधरूपधारिणा हतं (?) तस्याध मृगनक्षत्रमिति प्रसिद्धम् । क्वचिदिति । गृहीतेति । गृहीतमात्तं व्रतं नियमो यया सैवंविधेव । उभयतुल्यतामाह-दर्भेति। दीः कुशाः, चीराणि तृण विशेषाणि, जटा शिफा, वल्कलानि चोचानि, एतानि धर्तुं शीलमस्याः सा तथा । पक्षे दर्भचीराणि पूर्वोक्तानि, जटाः संहताः कचाः । 'शिफाटजे संहतो कचौ' इत्यनेकार्थः । चल्कलानि प्रतीतानि तेषां धारणं विद्यते यस्या इति विग्रहः । अपरीति । अपरिमितान्यगणितानि बहलानि निविडानि पत्राणि पर्णानि तेषां संचयः समूहो यस्यामेवंभूतापि सप्तपर्णोपशोभितेति विरोधः । तत्परिहारपक्षे सप्तपर्णोऽयुक्छदस्तेन शोभाय- मानेत्यर्थः । रेति । क्रूरं सत्त्वं मनो यस्याः संबंविधापि मुनिजनसेवितेति विरोधः। 'सत्त्वं द्रव्ये गुणे चिंत्ते व्यवसायस्वभावयोः' इत्यनेकार्थः। तत्परिहारपक्षे क्रूरा हिंसाः सखाः प्राणिनो यस्यामिति विग्रहः । मुनिजनत. पोम ह म्य करा कर जयम । पपवतीति । पूर वत्य त त्यस पवित्रेति विरोधः । गता इत्यत्र ४२ कादम्बरी । सकररथगमनपथमपनेतुमभ्युद्यतेनावगणितसकलसुरवचसा विन्ध्यगिरिणाप्यनुल्लासिताज्ञस्य जठरानलजीर्णवातापिदानवस्य, सुरासुरमुकुटमकरपत्रकोटिचुम्बितचरणरजसो दक्षिणामुख- विशेषकस्य, सुरलोकादेकहुंकारनिपातितनहुपकटप्रभावस्य भगवतो महामुनेरगस्त्यस्य भार्य- या लोपामुद्रया स्वयमुपरचितालवालकैः करपुटसलिलसेकसंवर्धितैः सुतनिर्विशेपैरुपशोभित पादपैः, तत्पुत्रेण च गृहीतवतेनापाढिना पवित्रभस्मविरचितत्रिपुण्डकाभरणेन कुशचीवरवा- संसा मौजमेखलाकलितमध्येन गृहीतहरितपर्णपुटेन प्रत्युटजमटता भिक्षां दृढदस्युनाना प- वित्रीकृतम, अतिप्रभूतेध्माहरणाञ्च यस्येध्मवाह इति पिता द्वितीयं नाम चकार, दिशि दिशि शुकह रितैश्च कदलीवनैः ईयामलीकृतपरिसरं सरिता च कलशयोनिपरिपीतसागरमार्गानुग- तयेव धद्धवेणिकया गोविर्या परिगतमाश्रमपदमासीत् । विन्ध्यति । विन्ध्यगिरिणापि जलबालकाद्रिणा यनुहकितानतिकान्ताज्ञा शिष्टियस्य स तथा तस्य । अथ वि. न्थ्यगिरि विशिनष्टि-मेरुमत्सरादिति । मेरोः सुवर्णाद्रेर्मत्सरान्मात्सर्यादगगनतल आकाशतले प्रसारितानि विस्तारितानि विकटानि विपुलानि यानि शिरांसि तेषां राही येन स तथा तेन । दिवसेति । दिवसकरः सूर्यस्तस्य रथः स्यन्दनस्तस्य या गतिर्गमनं तस्याः पन्थाः । भानपुरब्धृ:-' इलाव् । तं अपनेतुं दुरीकर्तुमभ्यु- द्यतेन प्रयतमानेन । अवेति । अवगणितान्यनाइतानि सकलानि रामग्राणि सुराणां देवानां वांसि वाक्यानि येन स तथा तेन । अथ मुनि विशेषयन्नाहरति । जठरानलेनोदराग्निना जीर्णोऽन्तस्तिरोहितो वातापि- दानवो येन स तथा तस्य । गुरा देवा अमुरा दानवास्तेषां मुकुटाः किरीटानि तपु मकरपत्रं मकराकारः पक्षः । 'पत्रं वाहनपक्षयोः' इत्यमरः । तस्य कोटिरग्रं तथा चुम्वितं गृहीतं चरणरजोऽधिरेणुर्यस्य स तथा तस्य । दक्षिणेति । दक्षिणा अबाची तस्या भुखमाननं तस्मिन्विशेषकस्तिलकं तस्य । 'चित्रपुण्ड विशेषकाः' इति कोशः । सुरेति । सुरलोकादेकहुंकारेणैकहुँकृतिमात्रेण निपातितो भ्रंशितो यो नहुपो राजा तेन प्रकटः स्पष्टः प्रभावो यस्य स तथा तस्य भगवतो माहात्म्यवतः । महांचासौ मुनिश्च महामुनिस्तस्योत्कृष्टमननशी- लस्य । पुनः कीदृशम् । पादपैक्षरुपशोभितम् । अथ पादपान्वि शिनष्टि-अगस्त्येति। अगस्त्यस्य भार्यया पत्न्या लोपामुद्रया स्वयमात्मनोपरचितभालवालकमावापो येषां ते तथा तैः। करेति । करा एव पुटानि तैर्यः सलिलस्य जलस्य सेकः सिञ्चनं तेन संवर्धितैर्वृद्धि प्रापितैरतएव सुतेभ्यः सूनुभ्यो निर्गतो विशेपो येभ्यस्ते तथा तैः । तत्पुत्रेण दृढदस्युनाम्ना पवित्रीकृतम् । अथ तत्पुत्रं विशिनष्टि-पालाशो दण्ड आषाढः । स विद्यते पूर्वभागः। यत्र च दशरथवचनमनुपालयन्नुत्सृष्टराज्यो दशवदनलक्ष्मीविभ्रमविरामो रामो महा- मुनिमगस्त्यमनुचरन्सह सीतया लक्ष्मणोपरचितरुचिरपर्णशालः पञ्चवट्या कंचित्कालं सु- खमुवास । चिरशून्येऽद्यापि यत्र शाखानिलीननिभृतपाण्डुकपोतपयोऽमललग्नतापसाग्नि- होत्रधूमराजय इव लक्ष्यन्ते तरवः । बलिकमकुसुमान्युद्धरन्याः सीतायाः करतलादिव सं- क्रान्तो यत्र रागः स्फुरति लताकिसलयेषु । यत्र च पीतोद्गीर्णजलनिधिजलमिव मुनिना नि- खिलमाश्रमोपान्तवर्तिपु विभक्तं महादेपु । यंत्र च दशरथसुतनिकरनिशितशरनिपातनिहत- रजनीचरखलबलरुधिरसिक्तगूलमद्यापि तद्रागाविद्धनिर्गतपलाशमिवाभाति नवकिसलयम- रण्यम् । अधुनापि यत्र जलघरसमये गम्भीरमभिनवर्जलधरनिवह निनादमाकर्ण्य भगवतो ग़ामस्य त्रिभुवनविवरव्यापिनश्चापघोषस्य स्मरन्तो न गृहन्ति शष्पकवलमजस्लमश्रुजलल- कीकृतो यः सागरः समुद्रस्तरय मार्गः पन्थास्तमनुगतयेवानुसृतयेव । वेणीति । वेण्येव वेणिका । बद्धा नेणिका यया सा तथा । 'वेणी धारारयश्च' इति कोशः । यत्र चेति । यत्र यस्मिन्नाश्रमपदे दशरथनन्दनो नाम रामो महामुनिमगस्त्यमनुचरननुगच्छन्कंचि- त्कालं पावट्यां जनस्थाने सीतया जानक्या सट सुखं यथा स्यात्तथोबास बसति चक्रे । किं कुर्वन् । दशर- थस्य राज्ञो बननमाज्ञामनुपालयन्यथा गिर्दिष्टः तथैव समाचरन् । इतो रामं विशेषयन्नाह-उत्सृऐति । उत्गृष्टं लक्त राज्यं येन रा तथा । दशेति । दशवदनस्य दशाननस्य या लक्ष्मीः श्रीस्तस्या विभ्रमो विला- सतस्य विरामोऽवसानं यस्मात्स तथा । लक्ष्मण इति । लक्ष्मणेन सौमित्रिणोपरचिता कृता रुचिरा मनोहरा पर्णशालोटजी यस्मै रा तथा । अथ त यत्र यस्मिन्नाश्रमपद चिरकालशून्येऽद्याप्येतत्कालपर्यन्तं तरवो लक्ष्य- न्ते दृश्यन्त इत्यन्वयः । इतः पादपाविशेषयन्नाद--शाखेति । शाखासु शालासु निलीनाः संलग्ना निभृत- गलार्थ पाण्डवः श्रेता ये कपोता रतलोचनास्तेषां पतयः श्रेणयो येषु ते तथा। कीदृशा इव । अमला निर्मला लगाखापराानां तपस्विनां यदग्निहोत्रं तस्य धूमानां राजिर्येष्वेवंभूता इव लक्ष्यन्ते । यत्र चेत्यस्य सर्वत्रानुषङ्गः। वलीति । वलिकर्मार्थ कुमुमान्युद्धरन्त्याः पुष्पावचयं कुर्वत्याः सीताया जानक्याः करतलादिव' विनिर्गतः रान । लताकिसलयेषु संक्रान्तो रागः स्फुरति स्फूर्तिमान्भवति । यत्र चेति । मुनिनागस्त्येन पूर्व पीतं पश्चा- दुद्गीण च तनिखिलं जलनिधिजलगिवाश्रमोपान्तवर्तिषु महादेपु विभक्तं दृश्यते । यत्र चेति । नवानि प्रत्यग्राणि किरालयानि यस्मिन्नेवंभूतमरण्यं अद्यापि आगाति शोभत इत्यन्वयः । तदेव विशिनष्टि-- दशरथेति । दशरथस्य सुतो रामस्तस्य निशिताः तीक्ष्णा ये शरास्तेषां यः निकरः समूहस्तस्य निपातेन निहता ये रजनीचरा राक्षसाः पुण्यजनास्तेषां यदलं सैन्यं तत्संवन्धि यद्हलं विस्तृतं रुधिरं रक्तं तेन सितं मूलं ग्रस्य । अतएवाद्यापि तद्रागेणाविद्धानि युक्तानि निर्गतानि पलाशपुष्पाणि यस्मिन्नेवंभूतमिव । अधुनापीति ! सांप्रतमपि यत्र यस्मिजलधरसमये वर्षाकाले जीर्णमृगा वृद्धहरिणाः शष्पं वालतृणं तस्य कादम्बरी। ४१ लितहष्टयो बीक्ष्य शून्या दश दिशो जराजर्जरित विषाणकोटयो जानकीसंवर्धिता जीर्णमृगाः। यस्गिन्ननवरतमृगयानिहतशेपैवनहरिणप्रोत्साहित इव कृतसीताविप्रलम्भः कनकमृगो राघ- वमतिदृरं जहार । यत्र च मैथिलीवियोगदुःखदुःखितौ रावणविनाशसूचकौ चन्द्रसूर्याविव कवन्धग्रस्तौ समं रामलक्ष्मणौ त्रिभुवनभयं मंहचक्रतुः । अत्यायतश्च यस्मिन्दशरथसुतंबा- णनिपातितो योजनबाहो_हुरगस्त्यप्रसादेनागतनाहुपाजगरकायशङ्कां चकार ऋषिगणस्य । अनकतनया च भर्ना विरहविनोदनार्थमुटजीभ्यन्तरलिखिता यत्र रामनिवासदर्शनोत्सुका पुनरिव धेरैणीतलादुईसन्ती वनचरैरवाप्यालोक्यते । तस्य च संप्रत्यपि प्रकटोपलक्ष्यमाणपूर्ववृत्तान्तस्यागस्त्याश्रमस्य नातिदूरे जलनिधिपान- अंकुपितवरुणप्रोत्साहितेनागस्त्यमत्सरात्तदाश्रमसमीपवर्त्यपर इव वेधसा जैलनिधिरुत्पादितः प्रलयकालविघट्टिताष्टदिग्विभागसंधिय॑न्धं गगनतलमिव भुवि निपतितम, आदिवराहसमुद्धृत- जरेति । जरया वार्धक्येन जर्जरिता विशीणी विषाणकोटिः शृङ्गाग्रप्रभागो येषां ते तथा । जान- कीति । जानक्या सीतया संवर्धिता वृद्धि प्रापिताः । यस्मिन्निति । यस्मिन्यने अनवरतं निरन्तरं या मृगयाग्वेटस्या निहता व्यापादितास्तेभ्यः शेषा उद्धरिता एव ये वनहरिणास्तैः प्रोत्साहित इबोत्साहं प्रापित इव । कृतेति । कृतः सीताया विप्रलम्भो वियोगो विप्रतारणं वा येनैवंभूतोऽसौ कनकमृगः सुवर्णमृगो रघोरपत्यं राघवमतिदृरं जहार हृतवान् । 'हृञ् हरणे' धातुः । लिटि रूपम् । यत्र सममिति सहचरितौ राम- लक्ष्मणा महदुत्कृष्टं त्रिभुवनस्य विष्टपस्य भयमातकं चक्रनुर्विदधतुः । कीदृशौ । मैथिलीति । मैथिली जानकी तस्या वियोगेन विरहेण यदुःखं तेन दुःखितौ। पुनस्तावेव विशेषयन्नाह-कबन्ध इति । कावन्धः राहू राक्षसाधिपतिस्तन ग्रस्ती गृहीती । काविव । चन्द्रसूर्या विव पुष्पवन्ताविव । रावण इति । रावणस्य दशा- ननम्य यो विनाशस्तस्य सृचको ज्ञापको । अत्यायतश्चेति। अश च यस्मिन्दशरथमुतो रामस्तस्य वाणैर्विशिखैः निपातितः छिनो योजनबाहुनान्नो देवस्य वाहुर्भुजोऽन्यन्तमायतो विस्तृतः मोऽगस्तिमुनेर प्रसादेन कोपेन आगतः प्राप्तो नहुपस्य राज्ञोऽजगरम्य कायरतस्य शजागृपिगणस्य मुनिसमुदायस्य चकार विदधे । यत्र चेति । यस्मिञ्जनकतनया गीता भत्री रामेण विरहस्य वियोगस्य विनोदनं परिहारस्तदर्थमुटजस्य पर्णशा- लाया अभ्यन्तरे लिखिता लिपीकृता सा रामस्य निवासो वसतिस्तस्य यद्दर्शनं तत्र उत्सुका उत्कण्टिता । यथा पूर्व धरणितलादुत्थिता तथैव पुनर्भूमितलादुल्लसन्ती वन चरैभिल्लैरद्यापि सांप्रतमप्यालोक्यते दृश्यते । तस्य चेति । तस्य चागस्त्याश्रमस्य संप्रत्यपि इदानीमपि प्रकटोपलक्ष्यमाणः स्पष्टं ज्ञायमानः पूर्ववृत्तान्तो नातिरेऽगस्त्यमत्सरात्पीताब्धिमात्सर्याद्वेधसा समीपवती निकटवर्त्यपरोऽन्यो जलनिधिरिव जलाशय इव उत्पादितः । कीदृशेन वेधसा । जलेति । यस्य तस्य तस्यागस्त्यस्याश्रमस्तरय पूर्वभागः । १५ धरामण्डलस्थानमिव जलपूरितम् , अनवरतमजदुन्मदशवरकामिनीकुचकलशलुलितजलम् , उत्फुलकुमुदकुवलयकह्रारम्, उन्निद्रारविन्दमधुट्रैववद्धचन्द्रकम, अलिकुलपटलान्धकारित. सौगन्धिकम् , सारसितसमदसारसम् , अम्बुरुहमधुपानमत्तकलहंसकामिनीकृतकोलाहलम् , अनेकजलचरपतङ्गशतसंचलनचलितवाचालवीचिमालम् , अनिलोल्लासितकल्लोलशिखरसीक- रारब्धदुर्दिनम् , अशङ्कितावतीर्णाभिरम्भःक्रीडारागिणीभिः स्नानसमये वनदेवताभिः केशंपा- शकुसुमैः सुरभीकृतम्, एकदेशावतीर्णमुनिजनापूर्यमाणकमण्डलु कैलजलध्वनिमनोहरम, 3. मिषदुत्पलवनमध्यचारिभिः सवर्णतया रसितानुमेयैः कादम्बैरासेवितम, अभिषेकावतीर्ण- पुलिन्दराजशर्वरीकुचचन्दनधूलिधवलिततर, उपान्तकेतकीरजःपटलबद्धकलपुलिनम, आ- श्यात्तदुपमानम् । जलेनेति । जलेन गानीयेन पूरितं पूर्णमादिवराहेण तृतीयावतारेण चराहरूपण सम्यकप्रकारेणोद्धृतं जलाहिरानीतं यद्धरामण्डलं भूमिमण्डलं तस्य स्थानमिव । अनवरतेति । अनवरतं निरन्तरं मजन्त्यः स्लानं कुर्वत्यो या उन्मदा गर्वाधिष्ठिताः शवराणां भिल्लानां कामिन्यस्तासां कुचौ तावेव कलशौ ताभ्यां लुलितमालोडितं जलं पानीयं यस्य तत्तथा । उत्फुल्लेति । उत्फुल्लानि विकमितानि कुगुदानि कैरवाणि कुवलयानि कुवेलानि कहाराणि सौगन्धिकानि यस्मित्तत्तथा । उन्निद्रेति । उन्निद्राणि विकसितानि यान्यरविन्दानि क्रमलानि तेषां मधु रसुरतस्य यो द्रवः कलकरतस्य बद्धा मयूरपिच्छचन्द्राकारिणो चन्द्रका यारस- स्तत्तथा । अलीति । अलीनां भ्रमराणां यानि कुलानि तेषां पटलं समूहरतेनान्धका रितानि संजातान्धकाराणि सौगन्धिकानि कहाराणि यस्मिस्तत्तथा । 'सौगन्धिकं तु कहारम्' इति कोशः । सारसिनेति । महार शितेन शब्दितेन वर्तमाना अतएव समद। मदोत्कटाः साररा।ः पक्षिविशेषा यस्मिन् । अम्बुरुहेति । अम्बुरुहाणि कमलानि तेषां यन्मधु तस्य पानं तेन मत्ताः कलहंसकामिन्यो वरटास्ताभिः कृतः कोलाहलो यरिंग । अने- केति। अनेके सहस्रशो ये जलचरा नकचकादयः पतङ्गाः पक्षिणस्तपो यच्छतं तस्य संचलनं गमनं तेन चलिताः क्षोभं प्राप्ता वाचाला मुखरा वीचयो लहर्यरतासां मालाः श्रेण्यो यस्मिन् । अनिलेति । अनिलेन वायुनोल्लासिता उल्लासं प्रापिता ये कल्लोला लहर्यस्त एवोच्चत्वाच्छिखराणि तेषां सीकरैरम्बुकणेरारब्धं विहितं दुर्दिनं मेघ तमो यस्मिन् । स्वानेति । स्नानसमय आप्लवक्षणे वनदेवताभिर्वनाधिष्ठात्रीभिः केशपाशः केश- कलापस्तस्य कुसुमानि प्रसवानि तैः सुरभीकृतं सीगन्थ्यमापादितम् । कुसुमैरित्यत्र क्रियासिद्धयुपकारकत्वेन क- रणे तृतीया । इतो वनदेवता विशेषयन्नाह–अशङ्कितेति । शङ्कारहितं यथा स्यात्तथावतीर्णागिरन्तःप्रवि- टाभिः । शाराहित्यं च प्रेक्षकजनाभावात् । अम्भःक्रीडायां जलक्रीडायां रागो यासां ताभिः । पुनरत देव विशेषयन्नाह-एकदेशेति । एकदेश .एकभागस्तत्रावतीर्णोऽन्तःप्रविष्टो यो मुनिजनस्तेनापूर्यमाणानि जलेन भ्रियमाणानि यानि कमण्डलूनि पात्र विशेषाणि तेषां कलो मधुरो यो जलध्वनिः पानीयशव्दम्तेन मनोह. रमभिरामम् । कादम्वेति । कादम्वाः कलहंसास्तैरा समन्तात्सेवितं पर्युपासितम् । अथ कादम्बान्विशि- निािरमिपन्ति विकसन्ति ग्रान्यप किवठयानतेप नं खण्डरतन्मध्यचारिभिस्तकादम्बरी। सन्नाश्रमागततापसक्षालितावल्कलकपायपाटलतटजलम, उपतटवृक्षपल्लवानिलवीजितम्, अविरलतमालवीयन्धकारिताभिर्वालिनिर्वासितेन संचरता प्रति दिनमृध्यमूकवासिना सुग्री- वेणावलुप्तफललघुलताभिरुदवासितापसानां देवतार्चनोपयुक्तकुसुमाभिरुत्पतञ्जलचरपक्षपुट- विगलितजलविन्दुसेकसुकुमारकिसलयाभिलतामण्डपतैल शिखण्डिमण्डलारब्धताण्डवाभिर- नककुसुमपरिमलवाहिनीभिर्वनदेवाभिः स्वश्वासबासिताभिरिव वनराजिभिरुपद्धतीरम, अपरसागराशक्तिभिः सलिलमादातुमवतीणजेलधरैरिव बहलपङ्कमलिनैवनकरिभिरनवरतमा- पीयमानसलिलम, अगाधमनन्तमप्रतिममपां निधानं पम्पाभिधानं पद्मसरः। यत्र च विकच- कुवलयप्रभाश्यामाय मानपक्षपुटान्सद्यापि मूर्तिमद्रामशापग्रस्तानीव मध्यचारिणालोक्यन्ते चक्रवाकनाम्नां मिथुनानि । निकटवर्तिनो ये आश्रमा मुनिस्थानानि तथ्य आगताः प्राप्ता ये तापसा नड्पयस्तैः क्षालितानि धौतान्याणि जलाविलानि. वल्कलानि । वल्कलमम्नियाम्' इत्यमरः । तैः कपायं तुवरम् । 'तुवरस्तु कपयोऽस्त्री' इत्यमरः । पाटलं च तट जलं यस्मिन् । 'तरक्तस्तु पाटलः' इत्यमरः । उपेति । तटस्य समीपमुपतटं तत्र ये वृक्षाः पादपारखेपा पछवाः किसलयानि तैयः अनिलः वायुभान बीजितं व्यजनवात इवाचरितं यम्मिन् । बनेति । वनराजिलिः काननश्रेणिभिरूपरुद्धमावई तीरं तटं यस्य तत्तया । अथ वनरानि विशिनटि- अविरलेति । अविरला निविडा गा तमालानां कालस्कन्धानां वीथी पतिम्तयान्धकारिताभिः संजातान्धका- राभिः । बालीति । सुग्रीवण वानराधिपतिनावलुतानि दृरीकृतानि वानि फलानि तलबुलता यामु ताभिः । कीदृशेन गुग्रीवेण । बालिनेन्द्रसुतेन निर्वासितेन स्थानानंशितेन । किं कुर्वता । प्रतिदिनं प्रत्यहं संचरता व्रजता । तत्रेति शेषः । ऋप्येति । प्यमूकाभिधानो गिरिस्तत्र वासिना वसनशीलेन । उदयासिना. मिति । उदवासिनां तत्रस्थितिजुपां तापसानां देवतार्चने देवपूजायामुपयुक्तानि गोपयोगानि कुसुमागि पुष्पाणि यामु ताभिः । उत्पतदिति । उत्पनन्तो ये जलचरा नक्रयाकाद्यास्तेषां पक्षपुटानि तेभ्यो विगलिताः सस्ता ये जलविन्दवः पानीयपृपताम्तेषां सेकेन निभनेन सुकुमाराणि मुकामलानि किसलयानि यागु ताभिः । लतेति । लतानां बठीनां ये मण्डपा आफ्छादिन प्रदेशानियां नलेऽधःगदर्श शिखण्डिमण्डलमयूररामूह रा. रब्धमुत्पादितं ताण्डवं नृखं यासु ताभिः । अनेकति । अनेकागि विभिन्न जातीयानि कुसुमानि पुष्पाणि तेपां परिमलो गन्धस्तं वहन्तीत्येवंशीलास्तास्तथा ताभिः । वनेति । वनदेवता अरण्याधिष्टाव्यरताभिः स्वश्वासेन स्वकीयवातेन वासिताभिरिव भाविताभिरिव । अन्ययस्तु ग्रागेवोक्तः । पुनः रारो विशेषय नाह-वनेति । वनकरिभिररण्यगरनवरतं निरन्तरमा समन्तात्पीयमानं सलिलं यस्य तत्तथा । अथ करिणो विशिनष्टि- वहलेति । बहलो निबिडो यः पङ्कः कर्दमस्तेन मलिनैः झ्यामः । करिव । जलधरैरिव मेवैरिव । तान्वि- शिनष्टि-~-अपरेति । अपरो मिनो यः सागरः रामुद्रस्त दाशङ्किभितड्रान्तिकारिभिः । सलिलमम्भ आदातुं ग्रहीतुमवतीणराकाशाढुत्तरितैः । अगाधमलब्धतलमनन्तमपरिमितपारमप्रतिमं स्वप्रतिनिधिरहितमपां पानीपूर्वभागः । तस्यैवंविधस्य सरसः पश्चिमे तीरे राघवशरमहारजर्जरितबालतहखण्डस्य च समीपे दि- गजकरदण्डानुकारिणा जरदजगरेण सततमावेष्टितमूलतया बद्धमहालवाल इव तुझस्कन्धा- चलम्बिभिरनिलवेल्लिरहिनिमोकैधृतोत्तरीय इव, दिक्चक्रवालपरिमाणमिव गृहृता भुवनान्त- रालविप्रकीर्णेन शाखासंचयेन प्रलयकालताण्डवप्रसारितभुजसहस्रमुंडुपतिशेखरमिव विडम्ब- यितुमुद्यतः, पुराणतया पतनभयादिव वायुस्कन्धलग्नः, निखिलशरीरव्यापिनीभिरतिदूरोन्न- ताभिर्जीर्णतया शिराभिरिव परिगतो व्रततिभिः,जरातिलकबिन्दुभिरिव कैण्टकैराचिततनुः, इतस्ततः परिपीतसागरसलिलैगगनागतैः पत्ररथैरिव शाखान्तरेषु निलीयमानैः क्षणमम्बुभा. रालसैराकृतपल्लवैजलधरपटलैरप्यदृष्टशिखरः, तुगतया नन्दनवन श्रियमित्रावलोकयितुम- तस्यैवेति । तस्य सरस एवं विधस्य पूर्वोक्तप्रकारेण वर्णितस्य पद्मसर इत्यभिधानस्य पश्चिमे पश्चिमदि- रवर्तिनि तीरे तटे महान्महीयाजीर्णश्चिरकालीनः शाल्मलीवृक्षः रोचनो द्रुमोऽस्तीभ्यन्वयः । तस्य स्थानाभि- व्यक्त्या आह-राघवेति । राघवस्य रामस्य ये शरा वाणास्तेषां प्रहार उपघातस्तेन जर्जरिता विसंस्थुला ये बालास्तृणराजास्तरवो वृक्षास्तेषां यत्खण्डं वनं तस्य रामापे निकटे दिशां गजा हस्तिनरतेपां ये करदण्डाः शुण्डादण्डास्ताननुकुर्वन्तीलेबंशीलातदनुकारिणस्तेन जरखरीयान्योऽजगरचकमण्डलस्तेन सततं निरन्त- रमावेष्टितं यन्मूलं स्थलं तस्य भावस्तत्ता तया वद्धं नद्धं महन्महीय आलवालमावालं यस्मिन्स तथा । पुनः कीदृश इव । धृतमुत्तरीयमुपसंत्र्यानं येन स तथा । कैः । अहीनां सपोणां निर्मोकः सर्पक नुकः । निमोकं विशिनष्टि---अनिलेति । अनिलो वायुस्तेन वेल्लितः कम्पितैः। 'वेहिते कम्पिताधून-' इति कोशः । तुङ्ग इति । तु उबो यः स्कन्धः प्रकाण्डरतत्रावलम्विभिरवलभ्वमानैः । अतएवोत्तरीयस्योपमागता । पुनः किं कुर्वतेव । दिगिति। दिशां चक्रवाल मण्डलं तस्य परिमाणमायामरत दिव गृह्णता ग्रहणं कुर्वता । केन । भुवनानामन्तरालं मध्यभागस्तत्र विप्रकीर्णनेतरततः पर्यस्तेन शाखानां लतानां संचयेन संदेहेन । 'शिखा शाखालताः समाः' इत्यमरः । प्रलय इति । प्रलयकाले संहाररामये ताण्डवे नृत्य प्रसारितमूध्वांकृतं भुजसहस्रं बाहुसहस्रं येन स तथा तम् । अथ चोद्धपतिश्चन्द्रः शेखरे यस्यैवंविधं महादेवं विडम्बयितुमुद्यत इव कृतप्रयत्न इव बहुशाखावत्त्वेनात्युञ्चत्वेन शशिनोऽपि तच्छिरोवर्तित्वेन च तद्विडम्वकख मिति भावः । पुराणेति। पुराणतया जीर्णतया पतनभयादिव प्रपातशक्रयेव वायुः स्कन्धे लग्नो यस्यैवंभून इव ।अनेन शाखा- मु महावायुप्रवेगेण प्रकम्पः सृचितः । तिरस्कर्तुं च वायोः स्कन्ध लग्न इत्यपि केचियाख्यानयन्ति । निखि- ल इति । व्रततिभिलताभिः । 'वटी तु व्रततिलता' इति कोशः। परिगतः परिवेष्टितः । अथ व्रत तीविशेष- यत्राह-निखिलेति । निखिलं समग्रं यच्छरीरं तव्याप्तुं शीलं यासां ताभिः । अतीति । अतिदूरमतिवि. प्रकृष्टमुन्नताभिः । काभिरिव । जीर्णतया वार्धक्येन शिराभिरिवास्थिवन्धनैरिव । जरेति । कण्टकैराचिता व्याप्ता तनुयस्य स तथा । करिव । जराया विनसाया ये तिलकविन्दवरतरिव । अतिवार्धक्ये शरीरे कृष्ण. ४८ कादम्बरी । भ्युद्यतः खसमीपवर्तिनामुपरि संचरतां गगनतलगमनखदायासिताना रविरथतुरङ्गमाणां सुक्कपरिघुतैः फेनपटलैः संदेहिततूलराशिभिर्धवलीकृत शिखरशाखः, वनगजकपोलकण्डूयन- लग्नमदनिलीनमत्तमधुकरमालेन लोहशृङ्खलावन्धननिश्चलेनेव कल्पस्थायिना मूलेन समुपेतः, कोटराभ्यन्तरनिविष्टैः स्फुरद्भिः सजीव इव मधुकरपटलैः, दुर्योधन इवोपलक्षितशकुनिपक्ष- पातः, नलिननाम इव वनमालोपगूढः, नवजलधरव्यूह इव नभसि देर्शितोन्नतिः, अखिलभु- वनतलावलोकनप्रासाद इव वनदेवतानाम् ,अधिपतिरिव दण्डकारण्यस्य, नायक इव सर्ववन- स्पतीनां, सखेव विन्ध्यस्य, शाखाबाहुभिरुपगुह्येव विन्ध्याटवीं स्थितो महाजीर्णः शाल्मली तत्र च शाखाग्रेषु कोटरोदरेषु पल्लवान्तरेषु स्कन्धसंधिपु जीर्णवैल्कविवरघु महावकाश- । तस्य या श्रीस्तामिव अवलोकयितुं द्रष्टुं अभ्युद्यतः उद्यतः । स्वसमीपेति । धवलीकृतः शुश्रीकृतः शि. खरस्याग्रस्य शाखा यस्य स तथा । कैः । फनपटलैः कफसमूहः । कीदृशैः । संदेहितः संदेह विषयीकृतस्तूलरा. शिरवाजकापराक्रपिण्डो यस्ते तथा तैः । स्वेति । खस्य समीपवर्तिनां निजनिकटवर्तिनामुपयूंचं संचरतां गच्छनाम् । अथ च गगनतलमाकाशतलं तत्र यद्गमनं संचरणं तेन यः खेदः प्रयासस्तेनायासितानां खिन्ना- नां रविरचतुराजमाणां सूर्यरथाश्वानां मुकमोष्टप्रान्तस्ततः परिखतैः पतितः फेनपटले: । वनेति । वन- गजा अरण्यकरिणस्तयां कपोलयोः कण्ड्यनेन खयनेन लग्नो यो मदो दानं तत्र निलीना लग्ना ये मत्ता गधुकरा भ्रमरास्तेषां माला यस्यैवंभूतन । 'गोस्त्रियोरुपमर्जनम्य' इति हरवः । अतो नेल्यसाम्यालोहस्य या शृङ्खलान्दुःकरतेन बन्धन नियन्त्रणं तन निचलेने व स्थिरणे बातएव कल्पस्थायिना कल्पान्तं तिष्टता । एतेन खभ्यातिवृद्धबन शैथिल्य निवृत्त्यै भ्रमरबेटनस्य कटिवन्धनत्वं प्रदर्शित मिति भावः । एतादशेन मूलेन बुध्ने- न ममुपंतः संयुक्तः । कोरिति । कोटरो निष्कुम्त ग्याभ्यन्तरं मध्यभागस्तत्र निविष्टः प्रविष्टः स्फुरद्भिर्दी- प्यमानैर्मधुकरपटले गरसमुहैः सजीव इव श्वासादिप्राणयुक्त इव । भ्रमराणामन्तश्चारित्वेन तदुपमानम् । दुर्योधनति । दुर्योधनी गान्धारीतनयस्तद्वदिव । उगयोः सादृश्यमाह-उपेति । उपलक्षितो दृग्विषयी- कृतः शकुनीनां पक्षिणां पक्षाणां छदानां पाता यस्मिन्स तथा।पक्ष शकुनी मातुले पक्षपाताजीकारो यस्यति विग्रहः। नलिनेति । नलिननाभः कृष्णस्तद्वदिव । उगाः गादृश्यमाह-वनेति । वनमालया वनश्रेण्यो- पगूढ आच्छादितः । पक्षे वनमाला भूपणविशेपस्तेनोपगूढ आलिङ्गितः । नवेति । नवा नूतना ये जलधरा मेघास्तेषां व्यूहः समूहस्तद्वदिव । उभयोः साम्यमाह-नमसीति । नभस्याकाशे दर्शितोन्नतिर्येन स तथा । उभयोः साम्यत्वादभगश्लेपः । अखिलेति । अखिलानि रामग्राणि यानि भुवनतलानि तेपामवलोकनं नि- शक्षणं तदर्थ प्रासादो देवगृहं स इव । कासाम् । वनदेवतानामरण्याधिष्ठात्रीणां सुरीणाम् । दण्डक इति । दण्डकनाम्नोऽरण्यस्य वनस्साधिपतिरिव स्वामीय । नायकेति । नायक इवाध्यक्ष इव । कासाम् । सर्वति । पुष्पं विना फलं येषां ते वनसतयसंपां सर्वेषाम् । सखेति । सखेव मित्रमिव । कस्येत्यपेक्षायामाह-पूर्वभागः । १० तया विश्रब्धविरचितकुलायसहस्राणि दुरारोहतया विगतभयानि नानादेशसमागतानि शुक- शकुनिकुलानि प्रतिवसन्ति स्म । यैः परिणामविरलदलेसंहतिरपि' स वनस्पतिरविरलदलनि- चयइयामल इवोपलक्ष्यते दिवानिशं निलीनैः । ते च तस्मिन्नतिवाह्यातिवाह्य र्निशामात्मनी. डेपु प्रतिदिनमुत्थायोत्थायाहारान्वेषणाय नभसि विरचितपतयो, मदकलबलभद्रहलमुंखा- क्षेपविकीर्णबहुस्रोतसमम्बरतले कलिन्दकन्यामिव दर्शयन्तः, सुरगजोन्मूलितविगलदाकाश- गङ्गाकमलिनीशङ्कामुत्पादयन्तः, दिवसकररथतुरगप्रभानुलिप्तमिव गगनतलं प्रदर्शयन्तः, संचारिणीमिव मरकतस्थली विडम्बयन्तः, शैवलपल्लवावली मिवाम्बरसरसि प्रसारयन्तः, ग- गैनावततैः पक्षपुटैः कदलीदलैरिव दिनकरखरकर निकरपरिखेदितान्याशामुखानि वीजयन्तः, वियति विसारिणी शष्पवीथीमिवारचयन्तः, सेन्द्रायुधमिवान्तरिक्षमादधाना विचरन्ति स्मै । ह-महेति । महान्महीयो योऽवकाशोऽन्तर्विस्तारस्तस्य भावरतत्ता तया विश्रब्धं निःशकं विरचितानि नि मितानि कुलायसहस्राणि यन्तानि । दुरेति । दुःग्वेनारोहो दुरारोहस्तस्य भावस्तत्ता तया विगतं भयं येभ्य- तानि । जानेति । नानादेशेभ्यो भिन्न भिन्न प्रदेशेभ्यः समागतान्येकीभूतानि । यैरिति । यैः शकुनिकुलैर्दि- वानिशमहर्निशं निलीनः स्थितैः परिणामेन वार्धक्येन विरलानि तुच्छानि दलानि पत्राणि तेषां संहतिः स. मूहो यस्मिन्नेवं विधोऽपि स वनस्पतिरविरलानि निविडानि यानि दलानि पत्राणि तेपां निचयः संदोहस्तेन दया- मल इत्र कृष्ण इवोपलक्ष्यते दृश्यते । ते चेति । अने विचरन्ति स्मेत्यग्रेतनेनान्वयः । तम्मिशाल्मलीवृक्ष आ. त्मनीडेषु स्वस्वकुलायेषु निशां रात्रिमतिवाह्यातिवाह्यातिक्रम्य प्रतिदिनं प्रत्यहमुत्थायोत्थाय । वीप्सया भूया- कालो द्योत्यते । आहारस्य भक्षणस्यान्वेषणं विलोकनं तस्मै नभस्याकाशे विरचिता विहिता पतिः श्रेणी यस्ते । मदेति । गदेन कलो मनोज्ञो यो वलभद्रो हली तस्य यद्धलं सीरं तस्य यन्मुखमग्रप्रदेशस्तेन य आक्षेप आकर्षणं तेन विकीर्णानि पर्यस्तानि बहुनि स्रोतांसि यस्या एवंभूतामम्बरतल आकाशतले कलिन्द- कन्यामिव यमुनामिव दर्शयन्त आलोकनीयता प्रापयन्तः। सुरेति । सुराणां देवानां गजो हस्ती तेनो- न्मूलितोत्पाटिता विगलन्त्यधःपतन्ती याऽऽकाशगङ्गा खर्धनी तस्याः कमलिनी नलिनी तस्याः शङ्का भ्रान्ति- मुत्पादयन्तः परेषां जनयन्तः । दिवसेति । दिवसकरः सूर्यस्तस्य यो रथः स्यन्दनरतस्य ये तुरगा अश्वा- तेषां या प्रभा गैव नीला । हरितहयरथवत्त्वात्सूर्यस्य । तयानुलिप्तमिव लेपन विषयीकृतगिव गगनतलं नभस्तलं प्रदर्शयन्तो ज्ञापयन्तः । संचारीति । संचारिणी भ्रमणशीलां मरकतस्याइमगर्भस्य या स्थली ता- मिव विडम्बयन्तरितरस्कुर्वन्तः । शैवल इति । शैवलस्य शैवालस्य या पल्लवावली' किसलयश्रेणी तामि- वाम्वरसरसि व्योमतटाके प्रसारयन्तो विस्तारयन्तः । पुनः किं कुर्वन्तः । गगनेति । गगनेऽवततैर्विस्तृतैः पक्षपुटैः पक्षच्छदैः कदलीनां रम्भाणां दलैरिव । नीललसाम्यात्तदुपमानम् । दिनकरस्य सूर्यस्य खरास्तीक्ष्णा ये कराः किरणास्तेषां निकरः समूहस्तेन परिखेदितानि संक्लामितानि यान्याशामुखानि दिग्वदनानि वीजयन्तो n M ५० कादम्बरी। कृताहाराश्च पुनः प्रतिनिवृत्त्यात्मकुलायावस्थितेभ्यः शाबकेभ्यो विविधान्फलरसान्कलममज- रीविकारांश्च प्रहतहरिणरुधिरा रक्तशार्दूलनखकोटिपाटलेन चञ्चपुटेन दत्त्वा दन्त्वाधरीकृत. सर्वस्नेहेनासाधारणेन गुरुणापत्यप्रेम्णा तैस्मिन्नेव क्रोडान्तर्निहिततनयाः क्षपाः क्षपयन्ति स्म । एकस्मिंश्च जीर्णकोटरे जायया सह निवेसतः पश्चिमे वयसि वर्तमानस्य कथमपि पितुर. हमेको विधिवशात्सूनुरभवम् । अतिबलया चाभिभूता ममैव जायमानस्य प्रसववेदनया जननी मे परलोकमगमत् । अभिमतजायाविनाशशोकदुःखितोऽपि खलु तातः सुतस्नेहीद. भ्यन्तरे निरुध्य पटुप्रसरमपि शोकमेकाकी मत्संवर्धनपर एवाभवत् । अतिपरिणतवयाश्च कु. शचीरानुकारिणीमल्पावशिष्टजीर्णपिच्छजाळूजर्जरामवस्रस्तांसदेशशिथिलामपगतोत्पतनसं. स्कारां पंक्षसंततिमुद्बहन, उपासढकम्पतया संतापकारिणीभङ्गलमा जरामिव विधुन्वन्नकठो- रशेफालिकाकुसुमनीलपिञ्जरेण कलममञ्जरीदलनमसृणितक्षीणोपीन्यलेखेन स्फुटितानकोदि- पुनरिति । स्वतृप्त्यनन्तरं प्रतिनिवृत्य परावृत्त्य । आत्मेति । आत्मीयाः स्वकीया ये कुलाया नीडानि तत्रा- वरिचतेभ्य उपितेभ्यः शावकेभ्यः पातेभ्यो विविधानानाप्रकारान्फलरसान्सस्यनिर्यासान्। कलमेति। कलमः कलासक्रस्तस्य मञ्चों वळयस्तासां विकाराः परिपाकविशेषेण परिणताः कणास्तांस्तथापत्ये पु संतानेषु यत्प्रेम स्नेहस्तेन । कीदृशेन । अधरीति । अधरीकृतो न्यूनत्वमापादिनः सर्ववस्तुसंवन्धी स्नेहो येन स तथा तेन । पुनः कीदृशेन । असाधारणेन तन्मात्रवृत्तिना गुरुणापरावृत्तेन तथा प्रहतो व्यापादितो यो हरिणो मृगस्तस्य रुधिरं रक्तं तेनानुरक्तारुणीकृता या शार्दूलस्य सिंहस्य नखकोटिनखराग्रं तद्वत्पाटलेन श्वेतरक्तेन चञ्चपुटेन नोटीसंपुटेन दत्त्वा दत्त्वा । वारंवारं तेभ्यो भक्ष्यदानं वितीर्येत्यर्थः। ततो दिवसकार्यानन्तरम् । तस्मिन्निति । तस्मिन्वृक्षकुहरे कोड उत्सङ्गस्तदन्तर्निहितास्तन्मध्यस्थापितातनया अपत्यानि यैस्ते तथा । अन्वयस्तु पूर्वमुन्तः ! एकस्मिश्चेति । एकस्मिजीर्णकोटरे चिरकालीननिष्कुहे जायया पल्या सह निवसत आसेदुषः पश्चिमे प्रान्य वयसि दशायां वर्तमानस्य स्थितवतः कथमपि महता कप्टेन पितुर्जनकस्य विधिवशादैववशात् । अह- मित्यात्मनिर्देशः । एको नापरः सूनुः सुतोऽभवमजनिषम् । अतिप्रवलेति । मम जायमानस्यैवोत्पद्य- मानस्यैव अतिप्रवलया अत्यन्तया प्रसववेदनया प्रसूतिव्यथयाभिभूता पीडिता सती मे मम जननी पर- लोकं भवान्तरमगमदयासीत् । अभिमतेति । अभीष्टजायाया विनाशेन मरणेन रोदनादिरूपः शोक- स्तेन दुःखितोऽपि । अपिः स्नेहदायसूचकः । खलु निश्चितं तातः पिता पटुः स्पष्टः प्रसरो विस्तारो यस्यैवं- भूतमपि शोकं दुःखं मम सुतस्य पुत्रस्य नेहादभ्यन्तर एव मध्य एव निरुध्यावरुध्यैकाकी पत्नीवि- युक्तो ममैव यत्संवर्धनं वृद्धिस्तस्यामेव परः तत्परोऽभवत् । अतीति । अतिपरिणतमत्यन्तं पक्कं वयो यस्य स तथा । अतिजरीयानित्यर्थः । किं कुर्वन् । एतादृशी पक्षसंततिं वाजसमूहमुद्वहन्दधत् । इतः पक्षसं- ततिं विशेपयन्नाह-~-कुशेति । कुशो दर्भश्वीरं जीर्णवस्त्रखण्डं तदनुकरोति तत्सादृश्यं भजति या सा ताम् । पूर्वभागः। ५१ ना चक्षुपुटेन परनीडपतिताभ्यः शालिवल्लरीभ्यस्तण्डुलकणानादायादाय क्षमूलनिपतितानि च शुककुलावदलितानि फलशकलानि समाहृत्य परिभ्रमितुमशक्तो मह्यमदात् । प्रति दिवस- मात्मना च मैदुपभुक्तशेषमकरोदशनम् । एकदा तु प्रभातसंध्यारागलोहिते गगनतलकमलिनीमध्वनुरक्तपंक्षपुटे वृद्धहंस इव मन्दा- किनीपुलिनादपरजलनिधितटमवतरति चन्द्रमसि, परिणतरङ्कुरोमपाण्डुनि ब्रजति विशालता- माशाचक्रवाले, गजरुधिररक्तहरिसटालोमलोहिनीभिः पंतप्तलाक्षिकतन्तुपाटलाभिरॉयामिनी. भिरशिशिरकिरणदीधितिभिः पद्मरागर्शलाकासंमार्जनीभिरिव समुत्सार्यमाणे गगनकुट्टिम- कुसुमप्रकरे तारागणे, संध्यामुपासितुमुत्तराशावलम्बिनि मानससरस्तीरमिावतरति सप्तर्षि- मण्डले, तटगतविघट्टितशुक्तिसंपुटविप्रकीर्णमरुणकरप्रेरणाधोगलितमुडुगणमिव मुक्ताफलनि- दलनं विदारणं तेन मसृणिता संजातचिक्कणतातएव क्षीणा घृष्टोपान्त्यलेखा प्रान्तसमीपवर्तिनी राजियस्यै- वंभूतेन चचुपुटेन नोटीसंपुटेन श्रमवशात्स्फुटिता स्फोटं प्राप्ता अग्रकोटिरग्रिम तीक्ष्णतर्रभागो यस्य स तेन । परेति । अशक्तिवशात्परेषां नीडानि तेभ्यः पतिताः खस्ता यः शालिवालयस्ताभ्यरतण्डुलकणा- नादायादाय गृहीला गृहीत्वा । वृक्षेति । वृक्षमूलनिपतितानि शुकानां कुलानि तैरवदलितानि खण्डि- तानि फलशकलानि तानि समाहृत्य एकीकृत्य परिभ्रमितुमशक्तो दूरे परिभ्रमणाशक्तो महमदाद्ददौ । घुसंज्ञक दाधातोलैङि रूपम् । एवं प्रतिदिवसं प्रत्यहमनेन प्रकारेणानीतं भक्ष्यं मह्यं दत्त्वा मयोपभुक्तं ततः शेषमुद्धरितमात्मनाशनमकरोत् । ध्यप्रत्ययानुशासनवशाचतुर्थ्यर्थे तृतीया । एकदा त्विति । एकदै करिमन्रामये कोलाहलमशृणवमिति दूरेणान्वयः । प्रभेति । प्रभातस्य प्रातः. कालस्य या संध्या तत्संवन्धी यो रागस्तेन लोहिते रत्ते । गगनेति । गगनतलमेव कमलिनी वियना । कमलिनी वा । तस्या मधु रसस्तेनानुरक्तं पक्षपुटं छदसंपुटं यस्य तस्मिन्वृद्धहंस इव जरत्कलहंस इव म. न्दाकिनी गङ्गा तस्याः पुलिनं सैकतं तस्माचन्द्रमसि निशानाथेऽपरो यो जलनिधिः पश्चिमसमुद्रतरय तट तीरं प्रत्यवतरत्युत्तीर्ण सति । परीति । परिणतः पक्को यो रमगविशेषतस्य रोमाणि तनूरुहाणि तद्- त्पाण्डुनि शुभ्रे विशालतां विस्तीर्णतामाशाचकवाले दिक्समूहे ब्रजति गच्छति सति । गजेति । गजानां हस्तिनां यद्रुधिरं तेन रक्ताः शोणिता या हरिसटाः सिंहस्कन्ध केसरास्तत्संवन्धि यलोम तद्वत् लोहिनीभिः आरक्ताभिः प्रतप्ता ये लाक्षिका जतु विकारोद्भवास्तन्तबरतत्पाटलाभिः अतरक्ताभिरायामिनाभिविस्तार- वतीभिरशिशिरा उष्णाः किरणा यस्यैवंभूतः सूर्यस्तस्य दीधितिभिदीप्तिभिः । काभिरिव । पद्मरागा लोहि. तकमणयस्तेषां शलाका ईषिकास्तासां संमार्जनीभिरिन बहुकरीभिरिब समुत्सार्यमाणे दूरीक्रियमाणे गगनगेव कुटिमं तत्र यः कुसुमप्रकरः पुष्पसमूहस्तस्मिन्निव तारागणे नक्षत्ररामूहे । उत्तरेति । उत्तराशोदीचीदि- क्तामवलम्बत इत्येवंशीलः स तथा तस्मिन्सप्तर्षिमण्डले सप्तर्पिसमुदाये मानससरस्तीरं प्रति संध्यामुपाशि- तुमिव सायंतनविधि कर्तुमिवावतरति राति । अत्र रूपकम् । अत्र सतीति प्रत्येकमन्वये योजनीयम् । पुनः कादम्बरी। करमुहति धवलितपुलिनमुदन्वति पूर्वेतरे, तुपारविन्दुवार्षणि विबुद्धशिखिकुले विजृम्भगाण- कसरिणि करिणीकदम्बकवोध्यमानसमदकरिणि क्षपाजलजडकेसरं कुसुमनिकरगुदगिरि- शिग्वरस्थितं सवितारमिवोद्दिश्य पल्लवाझलिभिः समुत्सृजति कानने, रासभरोमधूंमरासु वन- देवनाप्रासादानां तरूणां शिखरेषु पारावतमालायमानासु धर्मपताकास्विव समुन्मिपन्तीपु नपो- वनाग्निहोत्रधूमलेखासु, अवश्यायसीकरिणि लुलितकमलबने रैतखिन्नशवरसीमन्तिनीम्बोद- जलेकणापहारिणि वनमहिपरोमन्थफेनविन्दुवाहिनि चलितपल्लवलतालास्योपदेशव्यसनिनि विघटमानकमलखण्डमधुसीकरासारवर्षिणि कुसुमामोदतर्पितालिजाले निशावसान जातज- डिनि मन्दमन्दसंचारिणि प्रवातिप्राभातिके मातरिश्वनि, कमलवनप्रबोधमङ्गलपाठकानामिभ- मा गर्यादित्वम् । पुनः कस्मिन्सति । कानने सति । अथ काननं विशेषयन्नाह-तुपारेति । पार. म तुहिनन्य विन्दूनां पृपतां वो यग्मिस्तत्तथा तस्मिन् । विबुद्धेति । विबुद्धं शितिकुलं मयूर यां- भानमा विम्भमाणा जृम्भायुक्ताः केसरिणः सिंहा यस्मिंस्तत्तथा। करिणीति । करिणानां नानां कदम्बकं ममृहस्तन प्रबोध्यमाना जागरावस्थां प्राप्यमाणाः समदा मदन सहवर्तमानाः करिणी नो मान्मनः । क्षपति । क्षपाजलेन रात्रिसंवन्धितुपारेण जडानि तम्भितानि केसराणि किवाल्मान यो- - कुसुमानि करं पुप्पसमूहम् । उदयेति । उदयगिरिरुदयाद्रिस्तस्य शिखरं Zi तत्र स्थित सहरी- ममिवादिदयानित्य । पल्लवेति । पल्लवा एव किसलयान्येवाजलयस्तैः समुत्गृजति प्रयच्छति गति । पुनः काग गम । रासभेति । रासभस्य वालेयस्य रोमाणि तनूरुहाणि तद्वद्धसरागु धूम्रवर्गासु । चनति । - गंदवताः काननाधिष्टाव्यम्तासां प्रासादाश्चैल्यानि तेषां तरूणां च शिखरेषु प्रान्तेषु पारावतानां बगीचा माला अभिनदाचरन्तीति ण्यन्नत्वाच्छानच् । तामु । धर्मति । धर्म यज्ञादी पताका वैजयनपणा- नमुन्मिपन्नीपु समुत्सर्पन्तीपु । तप इति । तपोवने यदग्निहोत्रमन्न्याधानं तस्य धूमलेखा गुण :)'{ - मना । पुनः कन्मिन्सति । प्राभातिकेति । प्राभातिके प्रत्यूपसंवन्धिनि मातरिश्चनि बागी । |- जगन्माण: पदवी महाबलः' इति कोशः । प्रवाति प्रवहमाने सति । कीदृशे । अवति । गगा। सीकरा नन्मिन् । 'वातानं वारि सीकरः' इति कोशः । वायुं विशेषयन्नाह-लुलितनि। तिमिर कमलानां नलिनानां वनं खण्ड येन स तम्मिन् । रतेति । रतं मैथुनं तत्र लिमाः १६ नामावलीमन्तिन्यो भिल्लवश्वस्तासां यत्स्वेदजलं प्रस्वेदवारि तस्य कणा विन्दवरगागपहारिणि । बननि । वनमहिपाः सरिभाम्नेपां रोमन्थश्चर्वितचर्वणं तस्य फेनः कफन्तस्य विन्दनः शान्ति तान्न: - जाल: ग तल्लिन् ।चलितेति। चलिताः कम्पिताः पळवाः किसलयानि याराामेवंविधा या T;.. "नम नृवं तम्यापदशः शिक्षणं तस्य व्यसनं विद्यते यस्य रा तम्गिन् । विघटेति । विध गाना। का प्रमाणानि यानि कमलखण्डानि नलिनवनानि तेषां मधु रसस्तस्य सीकरा वाताक्षिणा- पानामागचंग न्यषी विद्यते यस्मिन्रा तथा तम्मिन । कसमापोटेति । समानामा पूर्वभागः। ५३ गण्डडिण्डिमानां मधु लिहां कुमुदोदरपु विघटमानंदलपटनिरुद्धपक्षसंह तीनामुञ्चरत्सु हुंका- रेपु, प्रभातशिशिरवाय्वाहतमुत्तप्तजतुरसाश्लिष्टपक्ष्ममालमिव सशेपनिद्राब्रिह्मतारं चक्षुरु- न्मीलयत्सु शनैःशनैरूपरशय्याधूसरक्रोडरोमराजिपु वनभृगेपु, इतस्ततः संचरत्सु वनचरेपु, विजृम्भमाणे श्रोत्रहारिणि पम्पासर कलहंसकोलाहले, समुल्लसति नर्तितशिखण्डिनि मनोहरे वनगजकर्णतालशब्दे, क्रमेण च गैगनतलमवतरतो दिवसकरवारणस्यावेचूलचामरकलाप इ- वोपलक्ष्यमाणे मजिष्ठरागलोहिते किरणजाले शनैःशनैरुदिते भगवति सवितरि पम्पासरः पर्यन्ततरुशिखरसंचारिण्यध्यासितगिरिशिखरे, दिवसकरजन्मनि हततारे पुनरिव कपीश्वरे वनमभिपतति वालातपे, स्पष्टे जाते प्रत्यूपसि नचिरादिव दिवसाष्टमभागभाजि स्पष्टभासि भास्वति भूते, प्रयातेपु च यथाभिमतानि दिगन्तराणि शुककुलेपु, कुलायनिलीननिभृतशुक- शावकसनाथेऽपि निःशब्दतया शून्य इव तस्मिन्वनस्पती, स्वनीडावस्थित एव ताते मयि च । रात्सु । वनमृगेति । वनमृगेवर परण्यहरिणेषु शनैः शनैश्चक्षुर्नमुन्मीलयत्सु विकासयत्सु । अथ चक्षुर्विशेषय- नाह-प्रभातेति । प्रभातं प्रत्यूपरतस्य यः शिशिरः शीतलो वायुः सगीरस्तेनाहतं पीडितम् । उत्तप्तेति । उत्तप्त उष्णीकृतो यो जतुरसो लाक्षारसस्तेनाश्लिष्टालिङ्गिता पक्ष्ममाला नेत्ररोमपतिर्यस्य तदिव । सशेषेति राशेपोद्धरिता या निद्रा तया जिहाा कुटिला तारा कनीनिका यस्य तत् । कीदृशेषु वनमृगेपु । ऊप- रेति । ऊपरा तृणरहिता या शय्या शयनस्थलं तेन धूसरा धूम्रवर्णा क्रोडरोमराजिहृदयलोमपति]पां तेषु। पुनः कीदृशेषु । इतस्ततः समन्ततो वनचरेष्वरण्यचारिपु संचरत्सु गच्छत्सु । पुनः केषु सत्सु । विजृम्भेति । श्रोत्र हारिणि कर्णमनोहरे पम्पानाम्नः सरसः कलहंसकोलाहले कादम्बकलकले विजृम्भमाणे प्रसृते सति। पुनः केषु सत्सु । समुल्लसतीति । नर्तिताः शिखण्डिनो मयूरा येन तस्मिन्मनोहरे रुचिरे वनगजानामरण्यकरिणां कर्णा एव ताला घाद्यविशेषास्तपां शब्दो ध्वनिरतस्मिन्स मुल्लसति सति सम्यक्प्रकारेण प्रसरति सति । कमे- णति । क्रमेण परिपाट्या गगनतलमाकाशमार्गमवतरतोऽधिरोहतो दिवसकरवारणस्य सूर्यगजस्य । अवचू. लेति । अवचूलोऽधोमुखकूर्चको यश्चामरकलापरतस्मिन्निबोपलक्ष्यमाणे दृश्यमाने मञ्जिष्टस्य वस्तुविशेषस्य रागो रक्तिमा तेन लोहिते रक्तीभूते किरणजाले रश्मिसमूहे सति शनैःशनैर्नातिशीघ्रं भगवति माहात्म्यवति सवितरि श्रीसूर्य उदिते उदयं प्राप्त सति । कीदृशे । पपेति । पम्पासरःपर्यन्तानि यानि तरुशिखराणि तेषु संचारो विद्यते यस रा तथा तस्मिन् । अध्यति। अनामितान्याश्रितानि गिरिशिखराणि पर्वतशाणि येन स तस्मिन् । अथ वालातपं विशेषयन्नाह-दिवसति । दिवसकरात्सूयांजन्म यस्य स तथा तस्मिन् । हृता दूरीकृता तारा येन स तथा तस्मिन् । पुनस्तदनन्तरं कपीश्वरे मुग्रीव इव । तरुशिखरचारित्वात्तततारत्वाच्च तदुपमानम् । तं वृक्षं पूर्वोक्तमभिपतति व्यामुवति वालातपे नवीनालोके सति । तथा प्रत्यूषसि प्रभाते सष्टे व्यक्ते जाते सति नचिरादिव स्तोककालेनेव दिवसस्याप्टमो भागश्चतुर्धटिकात्मकस्तं भजतीति भाक् । विण्प्रत्ययान्तः । तस्मिन्स्पष्टा मिसावी जयनपनापानी कादम्बरी। ५१ शैशवादसंजातवलसमुद्भिद्यमानपक्षपुटे पितुः समीपवर्तिनि कोटरगते, सहसैव तस्मिन्महा- वने संत्रासितसकलवनचरः सरभससमुत्पतत्पतत्रिपक्षपुटशब्दसंततः भीतकरिपोतचीत्कार- पीवरः प्रचलितलताकुलमत्तालिकुलक्कणितमांसलः परिभ्रमदुद्धोणवनवराहरवधर्घरो गिरिगु- हासुप्तप्रबुद्धसिंहनि दोपबंहितः कम्पयन्निव तरून्भगीरांवतार्यमाणगङ्गाप्रवाहकलकलबहलो भीतवनदेवताकाणतो मृगयाकोलाहलध्वनिरुदचरत् । आँकर्ण्य च तमहमश्रुतपूर्वमुपजातवेप- थुरर्भकतया जर्जरितकर्णविवरो भयविह्वलः समीपवर्तिनः पितुः प्रतीकारबुङ्या राशि- थिलपक्षपुटान्तरमविशम् । अनन्तरं च सरभसमितो गजयूथपतिलुलितकमलिनीपरिमलः,इतः क्रोडकुलदश्यमानभ- द्रमुस्तारसामोदः, इतः करिकलभभज्यमानसल्लकीकषायगन्धः, इतो निपतितशुष्कपत्रमर्म- विशेषयन्नाह-कोटरेति । कोटरगते निष्कुहस्थिते । शैशवादिति । शैशयाद्वाल्यादसंजातमनुत्पन्नं यदलं तेन रामुद्भियमानं विलीयमानं पक्षपुटं यस्य स तथा तस्मिन् । विधेयमाह-सहसैवेति । तस्मिन्पू- बोक्त महावने सहमैवाकस्मादेव मृगयाखेटकस्तस्याः कोलाहलध्वनिः कलकल लक्षणः शब्द उदचरदुदतिष्ठत । अथ पनि विशेषयन्नाह-संत्रासितेति । संत्रासिता भयं प्रापिताः सकलवनचराः समग्रारण्यचारिणो येन स तथा । सरभसेति । सरभसेन वेगेन समुत्पतन्तो ये पतत्रिणः पक्षिणस्तेषां पक्षपुटानि छदपुटानि तेषां शब्दो निनादस्तेन सम्यक्प्रकारेण ततो विस्तीर्णः । भीतेति। भीतास्त्रस्ता ये करिपोताः कलभास्तेषां चीत्काराः शब्दविशेपास्तैः पीवरः पुष्टः । प्रचलितेति । प्रचलिताः कम्पिता या लता वल्लयस्तास्वाकुला व्याकुला ये मत्तालयो मत्तत्रमरास्तेषां कुलानि तेषां कणितेन शब्दितेन मांसलः पुष्टः । परीति । परिभ्रमन्त इतस्ततः संचरन्त उदोगा उच्चनासा ये वनवराहा अरण्यशूकरास्तेषां रवः शब्दस्तेन धर्धरः कठोरः । गिरीति । गिरिगुहामु दौलकन्दरामु पूर्व मुप्ताः पश्चात्प्रबुद्धा उत्थिता ये सिंहाः केसरिणस्तेषां यो निनादः शब्दस्तेनो- पहितो वृद्धि प्राप्तः । पुनः किं कुर्वन्निव । तरून्वृक्षान्कम्पयन्निव चालयनिव । भगीति । भगीरथेन राज्ञा- वनार्यमाणोऽवस्तादानीयमानो यो गङ्गाप्रवाहः स्वधुनीस्रोतस्तस्य यः कलकलरतद्वदलः प्रभूतः । भीतेति.। भीता भयं प्राप्ता या वनदेवतास्ताभिराकार्णितः श्रवणविपयीकृतः । आकर्ण्य चेति । अहमश्रुतपूर्वं तं शब्दमाकर्ण्य श्रुन्या प्रतीकारवुद्ध्ाा भयनिवृत्त्युपायधिया समीपवर्तिनो निकटस्थस्य पितुर्जनकस्य जरया विग्नसया यच्छिथिलं लथं पक्षपुटं तस्यान्तरं मध्यमविशं प्रविष्टोऽभवम् । कीदृशोऽहम् । उपेति । उपजा- तवेपथुः संजातकम्पोऽर्भकतया बालतया तादृशशब्दश्रवणादेव जर्जरितं प्रतिरुद्धं कर्णयोः श्रवणयोर्विवरं छिद्रं यस्य रा तथा । अनन्तरं चेति । पितुः पक्षपुटान्तरप्रवेशानन्तरम् । चकारः पूर्वसमुच्चये । कोलाहलमशृणवमित्यप्रेतनेन संबन्धः । तदेव दर्शयति--सरभसमित्यादि । इतोऽस्मिन्प्रदेशे सरभसं वेगवत्तरं गजयूथपतिना ललिता पूर्वभागः। ५५ ध्वनिः, इतो वनमहिपविषाणकोटिकुलिशभिद्यमानवल्मीकधूलिः, इतो मृगकदम्बकम्, इतो वनगजकुलम, इतो नवराहयूथम्, इतो वनमहिषवृन्दम्, इतः शिखण्डिमण्डलविरुतम्, इतः कपिजलकुलकलकूजितम् , इतः कुररकुल कणितम्,इतो मृगपतिनखभिद्यमानकुम्भकुञ्ज- ररसितम्, इयमार्द्रपङ्कमलिना वैराहपद्धतिः, इयमभिनवशष्पकवलरसश्यामला हरिणरोम. न्थफेनसंहतिः, इयमुन्मदगन्धगजगण्डकण्डूयनपरिमलनिलीनमुखरमधुकरविरुतिः, एपा निपतितरुधिरबिन्दुसिक्तशुष्कपत्रपाटला रुरुपदवी, एतद्विरदचरणमृदितविटपपल्लवपटलम, एतखंगिकुलक्रीडितम्, एष नखकोटिविकट विलिखितपत्रलेखो रुधिरपाटलः करिमौक्तिकद- लदन्तुरो मृगपतिमार्गः, एषा प्रत्यग्रप्रसूतवनमृगीगर्भरुधिरलोहिनी भूमिः, इयमटवी वेणि- कार्नुकारिणी पक्षचरस्य यूथपतेर्मदजलमलिना, संचारवीथीचमरीपतिरियमनुगम्यताम्, उच्छुकमृगकरीषपांसुला त्वरिततरमध्यास्यतामियं वनस्थली, तरुशिखरमारुह्यताम्, आलो- वज्रम् । अभेद्यत्वात्तदुपमानम् । तेन भिद्यमानं छिद्यमानं यद्वल्मीकं शक्रशिरस्तस्य धूलिः पांसुः । इत इति। मृगाणां हरिणानां कदम्वकं समुदायः । इत इति । वनगजानामरण्यहस्तिनां कुलं समुदायः । इत इति । वनवराहा वनक्रोडास्तेषां यूथं वृन्दम् । इत इति । वनमहिषाणां वृन्दं कुलम् । इत इति । शिखण्डिनां मयूराणां मण्डलं समूहरतस्य विरुतं कूजितम् । इत इति । कपिजलानां गौरतितिराणां कुलं समुदायस्तस्य कलं मधुरं कूजितं शब्दितम् । इत इति । कुररो मत्स्यनाशनस्तस्य कुलं पुत्रपौत्रादि तस्य क्वाणितं शब्दिम् । इत इति । मृगपतिः सिंहस्तस्य नखाः पुनर्भवास्तैर्भिद्यमानो विदार्यमाणः कुम्भः शिरःपिण्डो येपामेवंभूताः कुञ्जरा हस्तिनस्तेषां रमितमाक्रन्दितम् । इयमिति । इयं प्रत्यक्षाऽशुष्को यः पङ्कः कर्दमस्तेन मलिना मली. मसा वराहपद्धतिर्वनकोडमार्गः । इयमिति । इयमिति पूर्ववत् । अभिनवान्यचिरोत्पन्नानि यानि शष्पाणि बाल- तृणानि तेषां कवलो गुडस्तस्य रसस्तेन श्यामला मलिनैवंविधा हरिणानां मृगाणां यो रोमन्थश्चर्वितचर्वणं तस्य फेनः कफस्तस्य संहतिः समूहः । इयमिति । उन्मदा मदोन्मत्ता ये गन्धगजा गन्धेभाः । सुरभिमद- युक्ता इत्यर्थः । तेषां गण्डः करटस्तस्य कण्डूयनेन कण्डूत्या यः परिमल आमोदस्तस्मिनिलीना आसक्ता मुखरा वाचाला ये मधुकरा भ्रमरास्तेषां विरुतिझङ्कारः । एषा दृश्यमानेत्यर्थः । निपतितेति । निपतिता भूमौ खस्ता ये रुधिरविन्दवो रक्तपृषतारतैः सिक्तानि सिञ्चितानि यानि शुष्कपत्राणि तैः पाटला श्वेतरक्ता रुरुपदवी मृग. विशेषमार्गः । एतदिति । एतत्समीपतरवर्ति द्विरदा हस्तिनस्तेपां चरणाः पादास्तैम॑दितं मर्दितं विटपानां वृक्षाणां पल्लवपटलं किसल मूहो म्मिन्नेत हुां स्थलमित्यर्थः । एतनिति एतहश्यमानं खजिनांना १२६ कादम्बरी। क्यतां दिगियम्, आकर्ण्यतामयं शब्दः, गृह्यतां धनुः, अवहितः स्थीयताम, विमुकयन्तां श्वान इत्यन्योन्यमभिवदतो मृगयासक्तस्य महतो जनसमूहस्य तरुगहनान्तरितविग्रहस्य शोभितकाननं कोलाहलमशृणवम् । अथ नातिचिरादेवानुलेपनामृदङ्गवनिधीरेण,गिरिविवरविजम्भिततिनादगम्भीरेण शव- रशरताडितानां केसरिणां निनादेन संत्रस्तयूथमुक्तानामेका किनां च संचरतामनवरतकरास्फो- टमिशेण जलधररसितानुकारिणा गजयूथपतीनां कण्ठंगजितेन, सरभससारमेयविलुप्यमाना- वर्यबानामालोलतरलतारकाणामेणकानां च करुणकूजितेन, निहतयूथपतीनां बियोगिनीनाम- नुगतलमानां च स्थित्वा स्थित्वा समाकर्ण्य कल कलमुत्कर्णपल्लवानामितस्ततः परिभ्रमन्तीनां प्रत्यापतिविनाशशोकदीर्पण करिणीनां चीत्कृतेन, कतिपय दिवसप्रसूतानां च खङ्गिधेनुकानां त्रासपरिभ्रलपोतकान्वेपिणीनामुन्मुक्तक टमारसन्तीनामाक्रन्दितेन,तरुशिखरसमुत्पतिताना- लोकविषयीक्रियताम् । अयं शब्द आकर्यतां श्रूयताम् । अनुवापो गृह्मतां स्वीक्रियताम् । अव हितैः साव. धानः स्थीयतामुपविश्यताम् । श्वानः कोले यका विमुच्यन्ता प्रस्थाप्यन्तामित्यन्योन्यमिति पूर्वोक्त प्रकारेणा- न्योन्यं परसरमभिवदतो जल्पतो मृगयासक्तम्याग्वेटकासत्तास्य महतो महीयगो जनसमूहस्य जनवृन्दस्य तम्णां वृक्षाणां गहनं निकुन्नतेनान्तरितो व्यवधानीकृतो विग्रहः शरीरं यस्य स तथा तस्य क्षोभितकानन- मान्दोलितारण्यं यथा स्यात्तथा कोलाहलं कलकलमणवमीपम् । अथेति । अथेत्यानन्तर्ये । नातिचिरादेव स्वल्पकालेनैव सर्वतोऽभितः प्रचलितमिव कम्पितमिव तदरण्य- मभवत् । केन । अन्विति । अनुलेपनं द्रवद्रव्यं तेनाः स्विन्नो यो मृदङ्गो मुरजस्तस्य ध्वनिः शब्दस्तद्वद्धीरेण गम्भीरेण । गिरीति । गिरिविवरेयु पर्वतच्छिद्रेषु विजृम्भितः प्रसृतो यः प्रतिनादः प्रतिच्छन्दस्तेन गम्भी- रेण मन्द्रेण । पुनः केन । शबरेति । शवरा भिल्लास्तेषां शरा वाणा रतस्ताडितानां व्यथितानां केसरिणां सिंहानां निनादेन शब्देन । पुनः केन । संत्रस्तेति । संत्रस्तं चकितं ययूथं तेन मुक्तानागेका किनां च संचरतां ग- च्छतामनवरतं निरन्तरं यः करास्फोटः शुण्डाघातस्तेन मिश्रः संवलिनो जलधशे मेघस्तस्य रसितं गर्जितं तदनुकारिणा जयूथपतीनां हम्तिसमुदायनाधानां कण्टगजितेन निगरणररितेन । पुनः केन । सरमा सेति । सरभसं वेगवत्तरं सारमेयैः श्वभिर्विलुप्यमाना दूरीक्रियमाणा अवयवा अपघना येषां ते तथा तेषा- मालोलाश्चञ्चला अत एव तरला स्फुटिता तारका कनीनिका येषामेवं विधानामेणकानां हरिणानां करुणं करुणरसोत्पादकं यत्कूजितं शब्दितं तेन । पुनः केन । करिणीनां हरित नीनां चीत्कृतेन चीत्कारश- ब्देन । कीदृशेन । प्रत्यग्रेति । प्रत्यग्रस्तत्कालीनो यः पतिविनाशशोकस्तेन दीर्घेणायतेन । हस्तिनी विशेप- यन्नाह-इतस्तत इति । इतस्ततः समन्ततः परिभ्रमन्तीनां परिभ्रमणं कुर्वन्तीनां । उत्कर्णति । उदूर्व कर्णपल्लवा यासां तास्तासाम् । किं कृत्वा । स्थित्वा स्थिल पर्वोक्तं कलकलं समाकश्य शला । शक्तिति । पूर्वभागः। ५७ माकुलाकुल चारिणां च पत्ररथानां कोलाहलेन, रूपानुसारधावितानां च मृगयूथानां युगप- दतिरभसपादपाताभिहताया भुवः कम्पमिव जनयता चरणशब्देन, कर्णान्ताकृष्टज्यानां च मदकलकुररकामिनीकण्ठकूजितकलशवलितेन शरनिकरवर्षिणां धनुषां निनादेन, पनाहति- कणितधाराणामसीनां च कठिनमहिषस्कन्धपीठपातिनां रणितेन, शुनां च सरभसविमुक्तव. घरध्वनीनां वनान्तरव्यापिना ध्वानेन सर्वतः प्रचलितमिव तदरण्यमभवत् । अचिराच प्र. शान्ते तस्मिन्मृगयाकलकले निर्वृष्टमूकजलधरवृन्दानुकारिणि मथनायसानोपशान्तवारिणि सागर इव स्तिमितीमुपगते कानने मन्दीभूतभयोऽहमुपजातकुतूहल: पितुरुत्सङ्गादीपदिव निष्क्रम्य कोटरस्थ एव शिरोधरां प्रसार्य संत्रासतरलतारकः शैशवाकिमिदमित्युपैजातदि- दृक्षस्तामेव दिशं चक्षुः प्राहिणवम् । अभिमुखमपितञ्च तस्माद्वनान्तरादर्जुनभुजदण्डसहस्रविप्रकीर्णमिव नर्मदाप्रवाहम्, अनि- तरुशिखराणि वृक्षप्रान्तानि तेभ्यः समुत्पतितानामुड्डीनानाम् । आकुलेति । आकुलाकुलं यथा स्यात्तथा चा- रिणां गामिनाम् । पुनः केन । मृगेति । मृगा हरिणास्तेषां यूथानि वृन्दानि तेषां चरणशब्देन क्रमणोत्थरवेण। कीदृशानाम् । रूपेति । रूपं शक्तिस्तदनुसारेण प्रधावितानां प्रचलितानाम् । कीदृशेन चरणशब्देन । युगप- दिति । युगपत् एकदेवातिरभसं वेगवत्तरं पादानां चरणानां पातः पतनं तेनाभिहताया भुवः पृथिव्याः । बलवद्रव्याघाताभावेन कम्पाभावेऽपि कम्पभ्रम इत्याह-कम्पमिवेति । जनयतोत्पादयता। पुनः केन । धनुषा निनादेन चापशब्देन । धपि विशेष यन्नाह-कर्णेति । कर्णान्तं श्रोत्रपर्यन्तमाकृष्टाकर्पिता ज्या गुणो येषां तानि तथा तेपाम् । शरेति । शराणां वाणानां निकरः समूहस्तं वर्षन्तीत्येवंशीलानि यानि तेषाम् । चापध्वनि विशेषयन्नाह-भदेति । भदेन कला मनोज्ञा या कुररस्य मत्स्यनाशस्य कामिनी स्त्री तस्याः कण्ट- कूजितं तस्य कलो मधुरो ध्वनिस्तेन शवलितेन मिश्रितेन । पुनः केन । असीति । असीनां खजानां रणि. तेन शब्दितेन । असीन्विशेषयन्नाह-पवनेति । पवनस्य समीरणस्याहत्याहननेन कणिताः शब्दिता धारा येषां ते तथा तेषाम् । कठिनेति । कठिनः कठोरो यो महिषस्कन्धो लुलायभुजशिरः स एव पीठं स्थलं तत्र पातिनां पतनशीलानाम् । पुनः केन । शुनां सारमेयाणां वनान्तरव्यापिनारण्यमध्यप्रसरणशीलेन ध्वा. नेन शब्देन । शुनो विशिष्टि- सरमसेति । रारभसं सवेगं विमुक्ता घर्घरध्वनयो यैस्ते तथा तेपाम् । अचिराञ्चेति । अचिरात बहुकालेन प्रशान्ते शान्तिमुपगते मृगयाकलकलशब्द सागर इव समुद्र इव स्ति- मिततां निश्चलतामुपगते प्राप्ते काननेऽरण्ये सति । सागरं विशेषयनाह-मथनेति । मथनस्य विलोडनस्याव- सानं पर्यन्तस्तेनोपशान्तं खस्वरूपेणावस्थितं वारि जलं यस्मिन् । निर्वृष्टेति । निर्वृष्टाः कृतवर्षा मूकाः स्तनित- शुन्या ये जलधरा मेघास्तेषां वृन्दं तदनुकतु शीलं यस्य स तस्मिन् । मन्दीति । मन्दीभूतं मन्दतां प्राप्त भयं भीतिर्यस्य स तथा । उपेति । उपजातमुत्पन्नं कुतूहलमाश्चर्य यस्य सोऽहं पितुर्जनकस्योत्सङ्गात्कोडा- दीषदिव निष्क्रम्य किंचिदिवोन्नतो भूखा कोटरस्थ एव शिरोधरां ग्रीवां प्रसार्य विस्तार्य संत्रासेन कादम्बरी। मालकाननम, एका शूनमिव कालरात्रीणां याम संघातम् , अजनशिलास्तम्भ- मा विनिकम्पविघृणिवा, अन्धकारपुखमिव रविकिरणाकुलितम्, अन्तकपरिवार- शिव परिश्रमन्तम , अबदारितरसातलो तमिव दानवलोकम् , अशुभकर्मसमूहमिवैकत्र स- मागनम . अनेकदा डकारण्यवासिमुनिजनशापसार्थमिव संचरन्तम्, अनवरतशरनिकरवर्षि- गमनिह नवरदृपणवलं निवहमिव तदपध्यानापिशाचतामुपगतम् ,कलिकालबन्धुवर्गभिवैकत्र संगनमः, अवगाहनस्थितमिव वनमहिपयूथम, अचल शिखरस्थितकेसरिकराकृष्टिपतनविशी- गमित्र कालाभ्रपटलम , अखिलरूप विनाशाय धूमकेतुजालमित्र समुद्गतम्, अन्धकारितकी- नगम, अनकसहस्रसंख्यम, अतिभयर्जनकमुत्पातवेतालनातमिव शबरसैन्यमद्राक्षम् । मध्ये च तस्य महतः शबरसैन्यस्य प्रथमे वयसि वर्तमानम्, अलिकर्कशत्वदायसमय- भित्र निर्मिनम , एकलव्यमिव जन्मान्तरगतम , उद्भिद्यमानमथुराजितया प्रथममदलेखा-

पयग्न नर्मदाप्रवामिय मेगालाद्रि जास्रोत इव । अनिलवशाद्वायुवशाचलितमितस्ततः पस्तत

माना नापिन्छानां काननं वनमियः । एकीभूतं मिश्रीभूतं कालरात्रीणां तमस्विनीनां यागसंघातमिव ।

बामशिलानां गे स्तम्भाः स्थूणास्तेषां संभारमिव वातमिव । क्षितीति । क्षितिकम्पंग -
ोग प्रणितं मृन्छिनम् । अन्धकारपुनमिव ध्वान्तपटलमिव । रवीति । रविकिरणैः सूरिदिग-

infi व्याकुल भूतम् । अन्तकम्य यमय परिवार मिव परिच्छदमिव । किं कुर्वन्तम् । परिभ्रमन्तानि - म पदनाम । अवेति । अवदारिताद्विदीर्णाद्रगातलाद्भूतलादुद्भूतं प्रकटीभूतं दानवलोकमिव दलालोका- पिया अशुभति । एकत्र ममागनं मिलितमशुभकर्मणः पापप्रकृतेः समूहमिव संघातमिव । अनेकेलि । में वणकार व वानिमुनिजनास्तेषां शापानां सार्थः समूहस्तमिव । किं कुर्वन्तम् । संचरन्तं वजन्ता । नवपतनि । अनवरतं निरन्तरं शरनिकरं पाणसमूहं वर्षतीत्येवंशीलो यो रामो दशरथात्मजस्तेन हित। .: पणन्य पाताललाधिपतेलनिवहः सैन्य समूहरत मित्र । कीदृशम् । तस्मिन्रामचन्द्रऽध्यान पिलायनांगतनामुपगतं प्राप्तम् । कलीति । कलिकालः कलियुगस्तस्य वन्धुवर्ग सहतररा-

। त्रति । एकत्र एकस्मिन्नेव स्थले संगतं मिलितम् । अवेति । अवगाहो मजनं तदा

पिमा भित्र गबलवन्द मिय। अचलेति। अचलः पर्वतस्तस्य शिखरं शुकं तत्र स्थितो यः कगरी भनय गहन्नी तान्यामाकृष्टशाकर्षणं तरमाद्यत्पतनं शस्तेन विशीर्ण विशरारुतां प्राप्त कालाप्रप- मालागिन । अखिलेति । अमिलानां समग्राणां यद्रूपं तम्य विनाशाय नाशनाय सगुदतगुदयं ५. मालमिय केतुनगदमिव । अन्धेति । अन्धकारितं संजातान्धकारं काननं येन तादृशम् । नति नानि नामाणि संग्ख्या अन्य तत्तथा । अतीति । अतिभयमुत्कृष्टभीतिरतस्य जनक- निय । पानाऽजन्म तम्स वनालनातं देवविशेषसमूहमिव । भयोत्पादकमित्यर्थः । अन्दापूर्वभागः । ५९ मण्ड्यमानगण्डभित्तिमिव गजयूथपतिकुमारकम, असितकुवलयश्यामलेन देहप्रभाप्रवाहेण कालिन्दीजलेनेव पूरितारण्यम, आकुटिलाग्रेण स्कन्धावलम्बिना कुन्तलभारेण केसरिणमिव गजमदमलिनीकृतेन केसरकलापेनोपेतम्, आयतललौटम्, अंतितुङ्गघोरघोणम, उपनीतस्यै- ककर्णाभरणतां भुजगणमणेरापाटलैरंशुभिरालोहितीकृतेन पर्णशयनाभ्यासालुग्नपल्लवरागे- णेव वामपार्थेन विराजमानम्, अचिरप्रहंतगजकपोलगृहीतेन सप्तच्छदपरिमलवाहिना कृष्णागरुपङ्केनेव सुरभिणा मदेन कृवाङ्गरागम , उपरि तत्परिमलान्धेन भ्रमता मौयूरातप- जानुकारिणा मधुकरकुलेन तमालपलवेनेव निवारितातपम्, आलोलपल्लवव्याजेन भुजबल- निर्जितया भयप्रयुक्तसेवया विन्ध्याटव्येव करतलेनापमृज्यमानगण्डस्थलखेदलेग्बमापाटलया मृगकुलयक्षगात्रिसंध्यायमानगा शोणितायेत इष्टया रंशयन्तमिवाशाविभागालामा, जानु- राभिः परिता भावलता तया प्रशगाना गा मदलेखा नगा साधमानासंक्रियमाणा गाभित्तिः कपो- लगितिर्यस्योभनो गा गजथूथप निर्गमनामकाश कुमारन: पावित । असितेति । पूरिन मृतग- रण्यं काल येन रा रामा तम् । कन । कम्य शहरम गा गा कान्तिग्य प्रबाहेणाधिन । तमेव विशेष- शमाह-असितेति । अमितं कृष्णं गत्कुवलयं कुवेलं तद्वत श्यामलेन श्यागेन । केनेव । कालिन्दीजले. गेव यमुनाम्भसेव । यमुनाजलं नीलम्, शवर देहप्रभापि तादृशी, अतस्तयोः साम्यम् । कमिव । आकुदि- लेति । आ ईपत्कुटिलमग्रं यस्यैवंभूतेन स्कन्धावलम्बिना कुन्तलभारेण केशकलापेनापेतं सहितं गजानां व्यापादनलक्षणेन तन्मदेन दानवारिणा मलिनीकृतेन केमराणां कलापेन सटानां क्रमालापेनोपेतं सहितं केरारिणमिव सिंहामिव । आयतेति । आयतं विस्तीर्ण ललाटमलिकं यस्य स तम् । अतीति । अतितुझा. त्युच्चा घोरा रौद्रा घोणा नातिका यस्य रा तम् । बामेति । वामपार्श्वन सव्यपान विराजमानं शोभमानम् । तदेव विशेष यन्नाह-पणेचिति । पर्णपु पत्रेषु यच्छयनं वापस्तत्र योऽभ्यासः परिचयस्तेन लग्नः पल्ल वानां राग आरुण्यं यग्मिस्तत्तथा तेन । अत्रोत्प्रेक्षा-नायं पल्लवैररुणः कित्वेकस्मिन्कर्ण आभरणतां भू. पणतां उपनीतस्य प्राप्तस्य भुजगफणमणेरापाटलैः तरक्तैः अंशुभिः किरणैः आलोहितीकृतेन अरुणी- कृतेनेव । इव भिन्नकमः । अचिरेति । अचिरं तत्कालं प्रहतो यो गजस्तस्य कपोलाभ्यां गृहीतेन सप्तच्छ. दानामयुक्छदानां यः परिमलो गन्धरलं वह तीत्येवंशीलः स तथा तेन । केनेव । कृष्णागरुः काकतुण्डस्तस्य पकेनेव कर्दमेनेव सुरभिणा सुगन्धिना मदेन कृलोऽङ्गरागो विलेपनं येन स तथा तेन । उपरीति । तस्य मदस्य यः परिमलो गन्धस्तेनान्धेन विह्वलेनेति हेतुः । उपर्युपरिष्टाद्भमता भ्रमणं कुर्वता । मायूरेति । मान्यूरं मयूरसंबन्धि यदातपत्रं तदनुकारिणा मधुकरकुलेन भ्रमरसमुदायेन । केगेव । तमालपल्लवेनेव तापिच्छ- किसलयेनेव निवारितो दुरीकृत आतपः सूर्यालोको यस्य स तथा तम् । आपाटेति। आपाटलगेषच्छेतरक्तया दृष्ट्या विन्ध्याटव्या विन्ध्यवनस्थल्या लोलाश्चञ्चला ये पल्लवाः किसलयानि तेषां व्याजेन छलेन करतलेन कादम्बरी। मातारकरप्रमाण मिव गृहीत्या निर्मितेन चण्डिकारुधिरबलिप्रदानायासकृन्निशितश- माधिपमितशिवरेण भुजयुगलेनोपशोभितम्, अन्तरालग्नाश्यानहरिणरुधिरबिन्दुना संदजन्दकणिकाचितन गुलाफलमित्रैः करिकुम्भमुक्ताफलैरिव रैचिताभरणेन विन्ध्यशिला- माम चक्षुःखलंनोद्भासमानम्, अविरतश्रमाभ्यासावुल्लिखितोदरम्, इभमदमलिनमा- गरम्भ गुगलमुपह सन्तमिवोरुदण्डद्वयेन लाक्षालोहितकौशेयपरिधानम्, अकारणेऽपि या मतिपताकाभ्रुकुटिकराले ललाटफलके प्रबलभक्त्याराधितया मत्परिग्रहोऽयमिनि ११ मा त्रिन्छेनेवाङ्कितम्, उपजातपरिचयैरनुगच्छद्भिः श्रमवशाइर विनिर्गताभिः नगावपाटन नथा शुष्काभिरपि हरिणशोणितमिव क्षरन्तीभिर्जिह्वाभिरावेद्यमानखेदैर्विवृत- साम्पमतांशन्दंष्ट्रान्तराललग्नकेसरिर्सटामिव स्मृकभागानुवहद्भिः स्थूलवराट कमा- '..:.: । जान्विति । भुजयोयुगलं वाहुद्वन्द्वं तेनोपशोभितं विराजमानम् । भुजयुग्मं विशेपय नाह- अधिनियानुनकालन-पर्यन्तं यावलम्बनायतेन । महापुरुषलक्षणम् । कुञ्जरेति । कुरो गजकारण

:: परिलायं गृहीवेव निर्मिनेन कृतेन । चण्डिकेति । चण्डिका काली तस्या रुधिरवलिप्रदाना -

मनजितानि नजितानि यानि शस्त्राणि तेषामुळेखो घर्पणं तेन विष मितं स्थापुटं शिखरे गुना । चक्षुरिति । चक्षुःस्थलेन नेत्रस्थानेनो प्रावल्येन भासमानं शोभमानम् । चक्षुःस्थलं वि. -~~ -लग्ननि । अन्तरा मध्ये लग्नाश्यानागुम्का हरिणस्य मृगस्य यद्रुधिरं रक्तं तस्य विन्दवो यरिंगा स्वदेति । बंदजलं प्रस्वेदवारि तस्य कणिकाः क्षुद्ररजस्ताभिराचितेन व्याप्तेन । रक्तचेतदृश्योप-

- गुञ्जलि । रचिन विरचितमाभरणं भूपणं यस्य तत्तथा तेन । कैः । करिकुम्भमुक्ताफलरिव :-

दरमोदग्छि । कीदृक्षैः 1 गुजाफलानि प्रसिद्धानि तैमित्रैः संयुक्तैः । विन्ध्येति । विन्ध्यपर्वतम

: शिला तद्वद्विशालेन विस्तीर्णेन । अविरतेति । अविरतं निरन्तरं यः शक्त्यतिशया

मागः पुनः पुनः करणं तस्मादुल्लिखितं चिह्नितसुदरं यस्य स तम् । इभेति । ऊर्थिद्दण्डद्वगं जनन्य मदो दानवारि तेन मलिनं श्याममालानं गजवन्धनं स्तम्भस्तयोर्युगलं द्वन्द्वमुपहसन्तमिन जमिन । लाक्षेति । लाक्षया जनुना लोहितं रक्तीकृतं यत्कौशेयं कृमिकोशोत्थं तदेव परिधानग- मान तथा नम्। अकारेति । अकारणेऽपि क्रोधाभावेऽपि क्रूरतया दुष्टतया वद्धा त्रिपताका त्रिवलि- सा कुटि कुटिलया कृला कराले विकराले ललाटफलकेऽलिकपट्टे प्रवलभक्त्याराधितयात्युत्कृष्टग- या कात्यायन्या भवान्या मत्परिग्रहोऽय मिति मदीयोऽयमिति त्रिशूलेन शस्त्र विशेषेणाशितगिव नि- शभिरिति । श्वभिः श्वानरनुगम्यमानमनुव्रज्यमानम् । शुनो विशेषय नाह-उपेति । उप- ..: नियः गांगन्यं यस्ते तथा तैः । अन्विति । अनु पश्चात् गच्छद्भिः गामिभिः । आवे- पनि । यो ज्ञाप्यमानः खेदो विषण्णता यैः । काभिः । जिह्वाभी रसनाभिः । एता विशि- अमेनि । मशागंदनाहात्म्यान्मुखारं विनिर्गताभिनिःसृताभिः । स्वभावेति । स्वभावो जातिपूर्वभागः । लिकापरिगतकण्ठैमहावरांहदंष्ट्राप्रहारजर्जरैरल्पकायैरपि महाशक्तिस्वादनुपजातकेसरैरिव केसरिकिशोरकैगवधूवैधव्यदीक्षादानदक्षैरनेकवण: श्वभिरतिप्रमाणाभिश्च केसरिणामभयश- दानयाचनार्थमागताभिः सिंहीभिरिव कौलेयककुटुम्बिनीभिरनुगम्यमानम्, कैर्श्विगृहीतच- मरयालगजदन्तभारैः कैश्चिदच्छिद्रपर्णबद्धमधुपुटैः कैश्चिन्मृगपतिभिरिव गंजकुम्भमुक्ताफल- निकरसनाथपाणिभिः कैश्चिद्यातुधानैरिव गृहीतपिर्शितभारैः कैश्चित्प्रमथैरिव केसरिकृत्तिधा- रिभिः कैश्चित्क्षपणकैरिव मयूरपिच्छेधारिभिः कैश्चिच्छिशुभिरिव काकपक्षधरैः कैश्चित्कु. ष्णचरितमिव दर्शयद्भिः समुत्खात विधृतगजदन्तैः कैश्चिजलदागमदिवसैरिव जलधरच्छा- यामलिनाम्बरैरनेकवृत्तान्तैः शबरवृन्दैः परिवृतम्, अरण्य मिव सखड्गधेनुकम', अभिनवजल- धरमिब मयूरपिच्छचित्रचापधारिणम्, बकराक्षसमिव गृहीतैकचक्रम, अरुणानुज मिवोद्ध- कपदकास्तषां मालिका मालास्ताभिः परिगतः स हितः कण्ठो येषां ते तथा तैः । महेति । महावराहा वनको. डास्तेषां दंष्ट्रा दाढास्तासां प्रहारा अभिघातास्तै जरैः शिथिलाः । अल्पेति । अल्पकायैः स्वल्पशरीरैरपि महाशक्तित्वात्प्रौढपराक्रमलादनुपजातकेसरैरनुत्पत्रसटैः केसरिकिशोर करिव सिंहशावकैरिव । मृगेति । मृगव- धूनां हरिणपत्नीनां यद्वैधव्यदीक्षादानं विगतभर्तृकात्वबतादानं तत्र दक्षनिपुणः । अनेकेति । अनेके बहवो वर्णा रक्तपीतादयो येपु ते तथा तैः । पुनः काभिः । अतीति । अतिप्रमाणाभिः प्रचण्डाभिः केसरिणां सिंहा- नामभयप्रदानं जीवरक्षणं तस्य याचना प्रार्थना तदर्श आगताभिः प्राप्ताभिः सिंहीभिरिव कौलेयककुटु- म्विनीभिः श्वानपत्नीभिश्च सहेति भावः । शबरेति । शबरवृन्दैभिल्लसमूहैः परिवृतमावेष्टितम् । कीदृशैः । कैश्चिदिति । गृहीताः स्वीकृताश्चमराणां गवयानां बालाः केशा गजानां दन्ताश्च तेषां भारः समूहो यैस्ते तथा तैः । कैश्चिदिति । अच्छिद्रपर्णनिविडपत्रैद्धानि मधुनः पुटानि यैस्ते तथा तैः । कैश्चिदिति । मृगपतिभिरिव सिंहेरिव गजानां हस्तिनां कुम्भाः शिरःपिण्डाः तेषां मुक्ताफलानि मौक्तिकानि तेषां निकरः समूहस्तेन सनाथः सहितः पाणिर्येषां ते तथा तैरित्यभङ्गलेपः । कैश्चिदिति । यातुधानैरिव राक्षसैरिव गृहीतः पिशितस्य मांसस्य भारो यैस्ते तथा तैः । अत्राप्यभङ्गश्लपः । कैश्चिदिति । प्रमथैरिव पार्षदै रिव केसरिणा सिंहानां कृत्तयश्चर्माणि धरन्तीत्येवंशीलैस्तद्धारिभिः । कैश्चिदिति । क्षपणकैरिव दिगम्बरै रिव मयूराणां वर्हिणां पिच्छानि छदानि धरन्तीत्येवंशीला धारिणस्तैः । भिल्ला अपि हतमयूरपिच्छधारिणो भवन्तीति श्लेषः । कैश्चि- दिति । शिशुभिरिव बालकरिव काकपक्षः शिखण्डकरतद्वारिभिः । भिल्लपक्षे काकानां मकृत्यजानां पक्षाइछ- दाः तद्धारिभिः । कैश्चिदिति । कृष्णचरितं विष्णुविजृम्भितं दर्शयद्भिः प्रकाशयद्भिरिव पूर्व समुत्खाताः सम्यक्प्रकारेणोत्पाटिताः पश्चाद्विशेषेण धृता गजदन्ता यैस्ते तथा तैः । कृष्णेनापि वाल्ये गजननक्षण इत्थमेवा- चरितमिति साम्यम् । कैश्चिदिति । जलदस्य मेघस्यागमो येष्वेवंविधैर्दिवसैर्वासरैरिव जलधरो मेघस्तस्य छायातपाभावस्तद्वन्मलिनानि कश्मलान्यम्बराणि वस्त्राणि येषां ते तथा तैः । पक्षे जलधरच्छायया मलिन- मम्बरं व्योम येष्विति विग्रहः । अनेकेति । अनेके बहयो वृत्तान्ताश्चरित्राणि येषां ते तथा नैः । अरण्येति। कादम्बरी। तानेकमहानागदशनम्, भीष्ममिव शिखण्डिशत्रुम, निदाघ दिवसमिव सतताविर्भूतभृगतृ- णम्, विद्याधरमिव मानसवेगम, पाराशरमिव योजनगन्धानुसारिणम् , घटोत्कचमिव भी- मरूपधारिणम् , अचलराजकन्यकाकेशपाश मिव नीलकण्ठचन्द्रकाभरणम, हिरेण्याख्यदानव- मिव महावराहदंष्ट्राविभिन्नवक्षःस्थलम् ,अतिरागिणमिव कृतबहुकुन्दीपरिग्रहम,पिशिताशनमि- व रक्तलुब्धकम् , गीतकलाविन्यासमिव निपादानुगतम्, अम्बिका त्रिशूलमिव महिपरुधिराद्र- कायम, अभिनवयौवनमपि क्षपितबहुवयसम, कृतसारमेयसंग्रहमपि फलमूलाशनम , कृष्णम- उद्धृता उत्पारिता अनेकेपां महानागानां बहुमहाहस्तिनां दशना दन्ता येन स तथा तम् । पक्ष उ. द्धृता मुखानिष्कासिता अनेकमहानागानां महाभोगिनां दशना दन्ता येनेति विग्रहः । भीमेति । भाप्मो गाङ्गेयस्तमिव । उभयोः सादृश्यमाह--शिखण्डीनि । शिखण्डिनो वहिणम्तेपां शत्रुम् । तद्धकारिलात । पक्षे शिखण्डी पाण्डवपक्षीयो वर्षधरस्तस्य शगुं विपक्षम् । निदाघेति । निदाचा ग्रीष्मकालरतस्य दिवस- मिव दिन मिव । उभयोः साम्यमाह-सततेति । मततं निरन्तरं बनादाविभूता प्रकटीभूता ये मृगा हरिणा. स्तेपु तृष्णा हननेच्छा गम्य रा तम् । पक्ष आविर्भूता प्रकटिता मृगतृष्णा मरीचिका ये विनि विग्रहः । विद्येति । विद्याधरो व्योमगरतद्वदिव । उभयोः साम्याथमाह---मानसनि । मानेनाहंकारेण गवेगः सर्वदा तीव्रगतिः । पक्षे गानसे मानसानिधाने गरसि गतिर्गमनं यगति विग्रहः । पानि । पारालगे व्यागम्नशिया । उभयोः सादृश्यमाह-योजनेति । योजनं गन्धो विद्यते गरिमनिल्यशादिखादप्रत्ययः । योजनगन्धः कस्तूरीमृगस्तमनुसरतीत्येवंशीलः रा तम् । योजनगन्धा शीनं तमनुसारिणगिति वा । पक्षे व्यासमातरि । 'कस्तुरीशीतयोश्च' इति कोशः । घटेति । घटोत्कचा हिडिम्बा मुतस्तमिव । उभयोः गाहश्यमाह--भीमति। भीमं भयकारि यद्रूपं तद्धारिणम् । पक्ष भीमम्य वृकोदरस्य रूपमाकृतिस्तद्धारिणम् । तत्पुत्रत्वात । अचलेति। अचलराजो हिमाचलस्तस्य कन्यका पार्वती तस्याः केशपाशः केशकलापामिव । उभयोस्तुल्यतामाह- नीलेति । नीलकण्ठो मयूरस्तस्य चन्द्रका मेचकास्तेपामा समन्ताद्भरणं धारणं यग्मिन्स तथा तम् । पक्षे नील. कण्ठो महादेवस्तस्य यश्चन्द्र एव चन्द्रकस्तदेवाभरणं यस्मिन् । अर्धनारीत्वादिति भावः । हिरण्येति । हिर- ण्याख्यो हिरण्यकशिपुः दानवः दैत्यस्तमिव । उभयोः साम्यं दर्शगनाह--गहेति । महावराहा वनसूक- रास्तेपां दंष्ट्रा दादास्ताभिविभिन्नं विहितक्षनं वक्षःस्थलं भुजान्तरं यस्य स तथा तम् । द्वितीयपक्ष भगवता - प्णेन महावराहरूपमाधाय हिरण्यकशिपविक्षःस्थलं विदारितमिति प्रसिद्धिः । अतीति । अतिरागिणम तिरा. गाभिभूतमतियशोभिलाधुकं तमिव। उभयोस्तुल्यतामाह-कृतेति । कृतो विहितो बहुबन्दीनां ग्रहाणां परि सामस्त्येन ग्रहो येन स तम् । पक्षे कृतो वहुवन्दिना वैतालिकानां परिग्रहः स्वीकारो गेनेति विग्रहः । लेषे स्वरो न गण्यते' इति ह्रस्वदीर्वार्थः श्लेपः । पिशितेति । पिशिनाशनो मांसभक्षकस्तद्वदिव । उभ- योस्तुल्यत्वमाह-रक्तेति । रक्ता अनुरक्ता लुब्धका व्याधा यस्मिन्स तथा तम् । पक्षे रक्ते रुधिरे लुब्ध एव लुब्धकः । सस्पृह इत्यर्थः । गीतेति । गीतकला गेय विज्ञानं तया विन्यासो रचना तमिव । उभयोः पूर्वभागः । ६३ प्यसुदर्शनम् , स्वच्छन्दचारमपि दुगैकशरणम, क्षितिभृत्पादानुवर्तिनमपि राजसेवानभिज्ञम, अपत्यमिव विन्ध्याचलस्य, अंशशावतारमिव कृतान्तस्य, सहोदरमिव पापस्य, सारमिव कलिकालस्य, भीषणमपि महासत्वतया गम्भीरमिवोपलक्ष्यमाणम्, अभिभवनीयाकृति गातङ्गानामानं शवरसेनापतिमपश्यम् । अभिधानं तु पश्चात्तस्याहमश्रौषम् । आसीच मे मनसि---'अहो, मोहायमेतेषां जीवितं साधुजनगर्हितं च चरितम् । तथा हि । पुरुपपिशितोपहारे धर्मबुद्धिः, आहारः साधुजनगैर्हितो मधुमासादिः, श्रमो मृ- गया, शैखं शिवारुतम् , समुपदेष्टारः सदसतां कौशिकाः, प्रज्ञा शकुनिज्ञानम्, परिचिताः शानः, राज्यं शून्यास्वटवीपु; आपानकमुत्सवः, मित्राणि क्रूरकर्मसाधनानि धषि, सहाया कृष्णेति । कृष्ण विष्णुमपि सुदर्शनेन रहितमिति विरोधः । परिहारपक्षे कृष्णं श्यामवर्णमत एवासुदर्शनं भीमदर्शनम् । भयोत्पादकलादिति भावः । स्वच्छन्देति । स्वच्छन्देन स्वेच्छया चारश्चरणं यस्यैवंभूतमपि दुर्ग कोट्टमेकमद्वितीयं शरणमाश्रयो यस्येति विरोधः । परिहारपक्षे दुर्गा भवान्येकं शरणं यस्येति विग्रहः । क्षिति- भूदिति । क्षितिभृद्राजा तस्य पादाश्चरणास्तदनुवर्तिनमपि तत्समीपस्थायिनमपि राजसेवा नृपसपर्या तस्या अनभिज्ञमकुशलमितिविरोधः । तत्परिहारपक्ष क्षितिगृत्पर्वतस्तस्य पादाः पर्यन्तपर्वतास्तदनुवर्तिनं तत्र स्थायि- न गिति विग्रहः । अपत्येति । विन्ध्याचलस्य जलवालकानेरपत्य मिव प्रसूतिमिव । अंशेति । कृतान्तस्य यमस्या- शावतारमिवैकदेशावतारमिव । लहोदरेति । पापस्यै नसः सहोदरमिव सोदर्यमिव । सारेति । कलिकालस्य कलियुगस्य सारमिव सर्वस्वमिव । भीषणेति । भीषणमपि गयजनकमपि महच तत्सत्त्वं च महासत्त्वं तथ्य भावस्तत्ता तथा गम्भीरमिव गाम्भीर्यगुणयुक्त मिवोपलक्ष्यमाणं परिदृश्यमानम् । परैरिति शेषः । अभीति । अभिभवनीया तिरस्करणीयाकृतिराकारो यस्येति स तम् । अन्वयस्तु प्रागेवोक्तः । अभिधानं तु पश्चात्तस्याह- मश्रीपं तस्य रोनापतेरभिधानं नामाह पश्चात्तद्दर्शनानन्तरमश्रौषमाकर्णयम् । अनुबरमुखादिति शेषः । आसीच्चेति । मे मम मनसि चित्त आसीद्धभूव । खेद इति शेषः । तदेव दर्शयति-अहो इत्यादिना। अहो इत्याश्चर्ये । एतेषां भिल्लानां जीवितं प्राणितं मोहोऽज्ञानं प्रायः प्रचुरं यत्र तादृशम् । वः पुनरर्थे । चरि- तमाचरणं साधुजनैः सजनजनहितं निन्दिनम् । तदेव विशेषतो दर्शयति-तथा हीति । पुरुषेति । पुरुषस्य पुंसो यत्पिशितं मांस तस्थ य उपहारो भगवत्यै नैवेद्य दर्शन तस्मिन्धर्मबुद्धिः श्रेयोधीः । आहार इति । आहारः प्रत्यवसानं साधुजनैहितो निन्दितो मधुमांसादिमधु मद्यं माक्षिकं वा । मांसं प्रतीतम् । ते आदौ यस्येति बहुव्रीहिः । आदिशब्दाकन्दादिपरिग्रहः। श्रम इति । श्रमः शक्तिसाधनायासः मृगयाखे- टकः । शास्त्रमिति। शिवा सृगाली तस्या रुतं शब्दितं शास्त्रमुच्चवरवेदपाठः । प्रबोधजनकलसाम्यात्तदुप- गानम् । सदिति । सदसतां शुभाशुभानां समुपदेष्टारो वोधकाः कौशिका उलूकाः । प्रक्षेति । शकुनयः पत. त्रिणस्तो स्थलमहत्त्वादिना ज्ञानं तदेव प्रज्ञा विवेकवुद्धिः। परीति । श्वानः सारमेयाः परिचिता विश्वासपा. कादम्बरी। विप दिग्धमुखा भुजंगा इव सायकाः, गीतमुत्साहकारि मुग्धमृगाणाम् , कलत्राणि न्दीगृ- हीताः परयोपितः, ऋरात्मभिः शार्दूलैः सह संवासः, पशुरुधिरेण देवतार्चनम्, मांसेन बलि- कर्म, चौर्येण जीवनम, भूपणानि भुजंगमणेयः, वनकरिमदैरङ्गरागः, यस्मिन्नेव कानने नि- वसन्ति तदेवोत्खातमूलमशेषतः कुर्वते' इति चिन्तयत्येव मयि शैबरसेनापतिरटवीभ्रंमण- समुद्भवं श्रममपनिनीपुरागत्य तस्यैव शाल्मलीतरोरधश्छायायामवतारितकोदण्डस्त्वरितपरि- जनोपनीतपल्लवासने समुपाविशत् । अन्यतरस्तु शवरयुवा ससंभ्रममवतीर्य तस्मात्करयुगल- परिक्षोभिताम्भसः सरसो वैडूर्यद्रवानुकारि प्रलय दिवसकरकिरणोपतापादम्बरैकदेशमिव विलीनम्, इन्दुमण्डलादिव प्रस्यन्दितम् , द्रुतमिव मुक्ताफलनिकरम् , अत्यच्छतया स्पर्शानु- भुजंगाः सर्पा इव । एतेषां विपदिग्धमुखत्वं खाभाविकम् । तेपामौपाधिकमिति भावः । गीतमिति । मुग्धा अनभिज्ञा ये मृगा हरिणास्तेपामुत्साहकारि स्तब्धताविधायि गीतं गानम् । कलत्रेति । परयोषितोऽन्यस्त्रिय एव वन्दी ग्रहकस्तद्रूपत्वेन गृहीताः स्वीकृताः कलत्राणि स्वपत्न्यः । क्रूरेति । क्रूरात्मभिर्दुष्टात्मभिः शार्दूलै- चित्रकैः समं संवासः सहावस्थानम् । पश्चिति । पशवो महिषास्तेपो रुधिरेण रक्तेन देवतार्चनं देवपूजनम् । मांसेनेति । मांसेन पिशितेन बलिर्हन्तकारतत्कर्म तत्कृलम् । चौर्यणेति । चौर्येण परद्रव्यापहारेण जीवनं प्राणधारणम् । भूपणानीति । भूपणान्याभरणानि भुजंगमणयः सर्परत्नानि । पर्वतयासित्वात्तेषां ते सुलभा इति भावः । वनेति । वनकरिणामरण्य हस्तिनां मानवारिभिरङ्गरागो विलेपनम् । यस्मिन्निति । यस्मिन् अनिर्दिष्टनामनि कानने वने निवसन्ति निवासं कुर्वन्ति तदेव काननमशेपतः समग्रत उत्खातमुत्पा- टितं मूलं मध्यभागो यस्यवंभूतं कुर्वते विदधत इति पूर्वोक्तप्रकारेण मयि चिन्तयति ध्यायति सत्येव स शवरसेनापतिस्तस्यैव शाल्मलीतरोरधश्छायायामागस । त्वरितेति । त्वरितं शीघ्रं परिजनेन परिच्छदे- नोपनीतमानीतं यत्पलवासनं किसलयासनं तस्मिन्समुपाविशत्तस्थिवान् । किं कर्तुमिच्छुः । अपनिनीषुः अपनेतुं दूरीकर्तुमिच्छुः । कम् । श्रमं खेदम् । एतदेव विशेषय नाह~ अटवीति । अटव्यां भ्रमणमितस्ततः पर्य- टनं तम्मात्रामुद्भवं रामुत्पनम् । सेनापति विशेषयनाह-अवेति । अवतारितं अनधिज्यं कृतं कोदण्डं धनुर्यन स तथा । तु पुनरर्थे । अन्यतरः कश्चिदनिर्दिष्टनामा। शबरचासौं युवा चेति कर्मधारयः । न तु श- वराणां युवेति निर्धारणे पट्या समासः । 'न निर्धारण' इति षष्ट्या सह समासनिषेधात् । रासंभ्रमं सवेगम- बतीय तदन्तः प्रविश्य तस्मात्पम्पाभिधानात्सरसः कासारात्कमलिनी नलिनी तस्याः पत्रपुटेनाम्भः पानीयं तथा धौतः क्षालितः पङ्कः कर्दमो यासां ता अतएव निर्मला विशदा या मृणालिकाः कमलिन्यस्ताश्च समुपाह- रदानीतवानित्यन्वयः। सरो विशिनष्टि-करेति। करयुगलेन हस्तद्वयेन परिक्षोभित विलोडितमम्भः पानीयं यस्य तत्तथा तस्मात् । अथाम्भो विशेषय नाह---चैडूर्यति । वैश्य वालवायनं तस्य द्रवः कल्कस्त दनुकारि तत्सम । अत्यच व तदा मा मप्रलयति।प्र यस्य क तस्य यो दिवसकरःसर्यस्तस्य किकि. पूर्वभागः । ६५ मेयं हिमजडम्, अरविन्दकोशरजःकपायमम्भः कमलिनीपत्रटेन प्रत्ययोद्धृताश्च धौतपङ्क- निर्मला मृणालिकाः समुपाहरन् । आपीतसँलिलश्च सेनापतिस्ता मृणालिकाः शशिकला इव सैंहिकेयः क्रमेणादशत् । अपगतनमश्चोत्थाय परिपीताम्भसा सकलेन तेन शवरसैन्येनानुग- म्यमानः शनैः शनैरमितं दिगन्तरमयासीत् । ऐकतमस्तु जरच्छबररतस्मात्पुलिन्दवृन्दादनासादितहरिणपिशितः पिशिताशन इव वि- कृतदर्शनः पिशितार्थी तस्मिन्नेव तरुतले मुहूर्तमिव व्यलम्बत । अन्तरिते च शवरसेनापतौ स जीर्णशवरः पिबन्निवास्माकमायूंषि रुधिरबिन्दुपाटलया कपिलधूलतापरिवेषभीषणया दृष्ट्या गणयन्निव शुककुलकुलायस्थानानि श्येन इव विहंगा मिषस्वादलालसः सुचिरमारुरु- क्षुस्तं वनस्पतिमा मूल । उत्क्रान्तमिव तस्मिन्क्षणे तदालोकनभीतानां शुककुला- नामसुभिः । किमिव हि दुष्करमकरुणानाम् । यतः स तमनेकतालतुङ्गमभ्रंकपशाखाशिखर. प्रत्यग्नेति । प्रत्यनं तत्कालमुद्धता उत्खाताः । आपीतेति । आपीतं पानविपयीकृतं सलिलं येनैवंभूतः सेनापतिः सैन्यनायकः । क्रमेण जलपानानन्तरं ता मृणालिका अदशदभक्षयत् । कः कामिव । सैहिकेयो राहुः स यथा शशिकलाश्चन्द्रकला अश्वाति । अपेति । अपगतो दुरीभूतः श्रमः खेदो यस्य स उत्थायोत्थान कृत्वा परिपीताम्भसा कृतजलपानेन सकलेन सगग्रेण तेन पूर्वोक्तेन शवरसैन्येन भिल्लवलेनानुगम्यमानः शनैःशनैः कृताखेटकवृत्तित्वेन त्वराभावादभिमतं समीहितम् । एकरया दिशः सकाशादन्या दिशो दिगन्त- रमयासीदगमत् । 'या प्रापणे' इत्यस्य लुङि रूपम् । एकतेति। तु पुनरर्थे । एकतमः कश्चिजरच्छबरः स्थविरभिल्लरतस्मात्पुलिन्दवृन्दाच्छवरसमुदायादनासा- दितमप्राप्तं हरिणपिशितं मृतमांसं येनैवंभूतः पिशितार्थी मांसार्थी । पिशितेति । पिशितमश्नातीति पिशिताशनो व्याघ्रस्तद्वदिव विकृतं दर्शनं यस्य स तस्मिन्नेव तरुतले पूर्वोक्तवृक्षाध एकमुहूर्त मिव घटिकाद्व- यमिव व्यलम्बत तद्गमनानन्तरं विलम्वं चकार । तथा शबरसेनापतौ भिल्लनायकेऽन्तरिते वृक्षादिना व्यवहिते सति स पूर्वोक्तो जीर्णशबरोऽस्माकं पक्षिणामायूंषि जीवितानि पिवन्निव पानं कुर्वनिव शुकानां कीराणां यानि कुलानि तेषां कुलाया नीडानि तेषां स्थानानि स्थलविशेषाणि गणयनिव तत्संख्यां कुर्वनिव । कया। दृष्टया । इतो दृष्टिं विशेषयन्नाह---रुधिरेति । रुधिररय रक्तस्य यो विन्दुः पृपत्तद्वत्पाटलया श्वेतरक्तया। कपिलेति। कपिला पिङ्गला या भ्रूलता तस्याः परिवेपः परिधिस्तेन भीपणया भयकारिण्या । पुनः प्रकारान्तरेण तमेव वि. शेपयनाह-श्येनेति । इयेन इव शशादन इव विहागनां पतत्रिणां यदा मिषं मोसं तस्यास्वादो भक्षणं तत्र लालसो लम्पटस्तं वनस्पति शाल्मलीवृक्षमारुरुक्षुरारोढुमिच्छुः सुचिरं चिरकालं यावत् । आ मूलान्मूलं मर्या- दीकृत्यामूलं तस्मात्प्रान्तपर्यन्तमपश्यद्यलोकयत् । उत्क्रान्तमिवेति । तस्मिन्क्षणे तस्मिन्प्रस्तावे तरय यदालोकनं वीक्षणं तेन भीतानां भयप्राप्तानां शुककुलानामसुमिः प्राणैरुत्क्रान्तमिव निर्गतमिव । हीति।दि यस्याकारणात नियामिकामा -- -A कादम्बरी। मपि सोपारिवायलेनैव पादपमारुह्य ताननुपजातोत्पतनशक्तीन्कांश्चिदल्पदिवसजातान्गर्भ- छविपाटलाञ्छाल्मलीकुसुमशङ्कामुपजनयतः, कांश्चिदुद्भिद्यमानपक्षतया नैलिनसंवर्तिकानु- कारिणः, कांश्चिदर्कफलसदशान्, कांश्चिल्लोहितायमानचञ्चुकोटीनीपद्विघटितदलपुटपाटलमु- खानां कमलमुकुलानां श्रियमुंद्वहतः, कांश्चिदनवरतशिरःकम्पव्याजेन निवारयत इव प्रती- कारासमर्थाने कैकतया फलानीव तस्य बनस्पतेः शाखान्तरेभ्यश्च शुकशावकानग्रहीत् । अपगतासुंश्च कृत्वा क्षितावपातयत् । तातस्तु तं महान्तमकाण्ड एव प्राणहरमप्रतीकारमुपप्लवमुपनतमालोक्य द्विगुणतरोपजा- तवेपथुर्मरणभयादुद्भान्ततरलतारको विषादशून्यामश्रुजलप्लुतां दृशमितस्ततो दिक्षु विक्षिपन्, उच्छुष्कतालुरात्मप्रतीकाराक्षमस्त्रासनस्तसंधिशिथिलेन पक्षसंपुटेनाच्छाद्य मां तत्कालो- चितं” प्रतीकारं मन्यमानः स्नेहपरवशो मद्रक्षणाकुलः किंकर्तव्यताविमूढः क्रोडविभाँगेन ते सबा तान् । कांश्चिदिति । अल्पदिवस जातान्स्वल्पदिन प्रभवान् । गर्भति । प्रत्यग्रोत्पन्नस्य गर्भस्य या छविः कान्तिस्तया पाटलावेतरक्तान् । किं कुर्वतः । उपजनयत उत्पादयतः । काम् । शाल्मलीवृक्षस्य गानि कुसुमानि पुष्पाणि तेषां शङ्कामारेकाम् । तत्कुममानामपि श्वेतरक्तवादेतेपां च तथालादुपमानोपमेय- गावः । कांश्चिदिति । उद्भिद्यमानाः प्रादुर्भूयमाना ये पक्षास्तेषां भावस्तत्ता तया नलिनानां कमलानां संव- निका नवदलम् । 'संवर्तिका नवदलम्' इति कोशः । अनेनातिनैमल्यं द्योलते । तदनुकारिणस्तत्सादृश्य- भाजः । कांश्चिदिति । अर्को मन्दारस्तम्य फलानि तैः सदृशांस्तत्तुल्यान् । कांश्चिदिति । लोहितायमाना रक्तायमानाश्चनां त्रोटीनां कोट्यः अग्रभागा येषां ते तथा तान् । कांश्चित्किं कुर्वतः । श्रियं शोभामुहत उन्प्रावळ्येन धारयन्तः । केषाम् । कमलमुकुलानां नलिनकुमलानाम् । कीदृशानाम् । ईपत्किंचिद्विघटितं विक- सितं यद्दलपुटं तेन पाटलं श्वेतरक्तं मुखं येषां तानि तथा तेषाम् । पुनः शिशून्विशिनष्टि-अनेति । अनव. रतं निरन्तरं यः शिरःकम्पस्तम्य व्याजो मिपं तेन निवारयत इव 'वयं बालकाः, अस्मासु दया कर्तव्या, मा- समाज हि' इति निवारणां कुर्वत इव । कीदृशान् । प्रतीकागे वधनिवृत्त्युपायस्तत्रागमर्थान्सामर्थ्यवर्जितान् । अपेति । अपगता असवः प्राणा येषामेवं विधांस्तान्कृत्वा विधाय क्षिती भूमावपातयदचिक्षिपन् । तातस्तु मत्पिता तु मां क्रोडविभागेनोत्सङ्गप्रदेशेनावष्टभ्यालम्बनीकृत्य तस्थौ तस्थिवानित्यन्वयः । तथा महान्तं महीयसमकाण्ड एवाप्रस्ताव एव प्राणहरं जीवितनाशकृतं अप्रतीकारमचिकित्समुपप्लवमुपद्रवमुपनतं प्राप्तमालोक्य निरीक्ष्य । अथ तत्पितरं विशेषयन्नाह-द्विगुणतरेति। द्विगुणतरः पूर्वरमाद्विगुणित उपजातः स. मुत्पन्नो वेपथुः कम्पो यस्य स तथा । मरणेति । मरणभयान्गृत्युत्रासादुद्भान्ता अतिशयेन भ्रमितास्तरला चञ्च- लास्तारका कनीनिका यस्य सः । किं कुर्वन् । दृशं दृष्टिमितस्ततः समन्ततो दिक्षु ककुप्सु विक्षिपन्विस्तारयन् । दृशं विशिनष्टि-विपादेति। विपादेन शोकेन शून्यां निस्तेजसम्। अश्चिति। अश्रुजलेन नेत्राम्बुना प्लुतां प्लाविताम्। उदिति । उ प्रावल्ये शुष्क नई लकाकदं यस्य स तथा। आत्मनः स्वस्य यः पातीकारो विनिमय पूर्वभागः। मामवष्टभ्य तस्थौ । असावपि पापः शाखान्तरैः संचरमाणः कोटरद्वारमागत्य जीर्णासित- भुजंगभोगभीषणं प्रसार्य विविधवनवराहवसावित्रंगन्धिकरतलं कोर्दैण्डगुणाकर्षणव्रणाति- तप्रकोष्ठमन्तकदण्डानुकारिणं वामबाहुमतिनृशंसो मुहुर्मुहुर्दत्तचञ्चप्रहारभुत्कूजन्तमाकृष्य तातं गतासुमकरोत् । मां तु स्वल्पत्वाद्यसंपिण्डिताङ्गत्वात्सविशेषत्वाचायुपः कथमपि प॑क्षसंपुटान्तरगतं नालक्षत् । उपरतं च तमवनितले शिथिलशिरोधरमधोमुखमभुञ्चत् । अ- हमपि तञ्चरणान्तरे निवेशित शिरोधरो निभृतमङ्कनिलीनस्तेनैव सहापतम् । अवशिष्टपुण्य- तया तु पैवेनवश्येन पुञ्जितस्य महतः शुष्कपत्रराशेरुपरि 'पतितमात्मानमपश्यम् । अङ्गानि येन मे नौशीर्यन्त । यावच्चासौ तस्मात्तरुशिखरान्नावतरति तावदहमवशीर्णपत्रसवर्णत्वाद- स्फुटोपलक्ष्यमाणमूर्तिः पितरमुपरतमुत्सृज्य नृशंस इव प्राणपरित्यागयोग्येऽपि काले बाल- विमूढो भ्रष्टमतिः । असावपीति । असौ जरच्छवरोऽपि पापः पापिष्टः शाखान्तरैः शालान्तरैः संन्चरमाणः प्रवर्तमानः कोटरद्वारं निष्कुहद्वारमागत्यैत्य तातं मत्पितरं गतामुं विगतप्राणमकरोदसृजदित्यन्वयः । किं कृत्वा । प्रसार्य विस्तार्य । कम् । वामवाहुं सव्यभुजम् । अथैनं विशेषयन्नाह-जीणेति । जीर्णो जरीयानसितः कृष्णो यो भुजंगः सर्पस्तस्य भोगः कायस्तद्वद्भीपणं भयजनकम् । विविधेति । विविधा अनेके ये बनवराहा अरण्यकोडास्तेषां वसा स्नायुस्तया विस्रगन्ध्यामगन्धि करतलं हस्ततलं यस्य स तथा तम् । कोदण्डेति । कोदण्डस्य धनुषो ये गुणाः प्रत्यञ्चास्तेषामाकर्षणमाक्षेपतेन व्रणं किणं तेनातिविहितः प्रकोष्ठः कलाचि का यस्य स तम् । अन्तकेति । अन्तकस्य यमस्य यो दण्डो लगुडस्तदनुकारिणम् । तत्सादृश्यधारिणमि- त्यर्थः । कीदृक्सः । अतिनृशंसोऽतिक्रूरः । कीदृशं तातम् । मुहुरिति । मुहुर्मुहुर्वारंवारं दत्तश्च प्रहारस्नो- टीप्रघातो येन स तथा तम् । किं कुर्वन्तम् । उत्प्रावल्येन कूजन्तं शब्दं कुर्वन्तम् । किं कृत्वा । आकृष्य कोट- राद्वहिरानीयेति शेषः । मां तु वैशम्पायनं कथमपि महता कष्टेन पक्षसंपुटान्तरगतं नालक्षयन ज्ञातवान् । अत्र हेतुमाह---स्वल्पत्वादित्यादि । स्वल्पखादत्यल्पखाद्भयसंपिण्डिताङ्गलाबाससंकुचिताङ्गलादायुपो जीवित- व्यस्यावशेषेणोद्धरितभागेन सहवर्तमानलात् । उपेति । उपरतं मृतं तं पितरमवनितले पृथ्वीतले शिथिला श्लथा शिरोधरा कन्धरा यस्य स तमधोमुखमवाङ्मुखममुञ्चचिक्षिपत् । अहमपि तस्य पितुश्चरणा- न्तरे कमणमध्ये निवेशिता स्थापिता शिरोधरा ग्रीवा येन सः १ निभृतमत्यर्थमक उत्रा निलीनो लगः । यथा पितुर्दहाद्भिन्नतया नोपलभ्यते तथा स्थित इत्यर्थः । तेनैव जनक व सहापतम् । अधः संयोगफलिका क्रियामकरवम् । 'पल पतने' इत्यस्य लुङि रूपम् । अवेति । अवशिष्टमुर्वरितं यत्पुण्यं श्रेयरतस्य भावस्त- त्ता तया । पचनेति । पवनः समीरणस्तस्य वश्यस्तदायत्तता तेन पुषितस्य पिण्डितस्य महतो महीयसः शुष्कपत्रराशेः शुष्काणि वानानि यानि पर्णानि पत्राणि तेषां राशिः समुदायस्तस्योपरि पतितं खस्तमात्मानं खमपश्यमद्राक्षम् । येनेति । येन पुण्येन शुष्कपत्रराश्युपरिपातेन वा मे समाजानि नाशीयन्त न विगलितानि नाकातोमवार को निशाना ६८ कादम्बरी । तया कालान्तरभुवः स्नेहरसस्यानभिज्ञो जन्मसहभुवा भयेनैव केवलमभिभूयमानः किंचि- दुपजाताभ्यां पक्षाभ्यामीपत्कृतावष्टम्भो लुठन्नितस्ततः कृतान्तमुखकुहरादिव विनिर्गतमा- स्मानं मन्यमानो नातिदूरवर्तिनः शबरसुन्दरीकर्णपूररचनोपयुक्तपल्लवस्य संकर्षणपटनीले- कछाययोपहसत इव गदाधरदेहच्छविम्, अच्छैः कालिन्दीजलच्छेदैरिव विरचितच्छदस्य, वनकरिमंदोपसिक्तकिसलयस्य, विन्ध्याटबीकेशपाशश्रियमुहतः, दिवाप्यन्धकारितशाखा- न्तरस्य, अप्रविष्टसूर्यकिरणमतिगहनमपरस्येव पितुरुत्सङ्गमतिमहतस्तमालविटपिनो मूलदे- शमविशम् । अवतीर्य च स तेन समयेन क्षितितलविंश्रकीर्णान्संहृत्य शुशिशूनेकलतापाशसंयताना- बध्य पर्णपुटेऽतित्वरितगमनः सेनापतिगतेनैव वर्मना दिशमगच्छत् । मां तु लब्धजीवि- साशं प्रत्यमपितृमरणशोकशुष्कहृदयमतिदूरपातीदायासितशरीरं संत्रासाता सर्वाङ्गोपता- स्मिन्बुद्धपितुमरणे मरणमेवोचितमिति योग्यता तस्मिनपि काले समये सति बालतयार्भकत्वेन कालान्तरेऽप्रवुद्ध- वयोवस्था विशेपे शयनासनभोजनादियु यः स्नेहस्तद्विपयको रसस्तस्यानभिज्ञस्त दाता । किं क्रियमाणाः। जन्मे- ति । जन्मसहभुवा उत्पत्तिसमयादारभ्य समुत्पनेन भयेनैव भियैव केवलं सर्वतोभिभूयमानः पीयमानः । पुनः कीदृक् । किंचिदिति । किंचिदीपदुपजाताभ्यां निष्पन्नाभ्यां पक्षाभ्यां छदाभ्यामीपत्कृतोऽवष्टम्भ आ- धार आश्रयो यस्य स तथा । किं कुर्वन् । लुठन्नितस्ततो भूमौ पतन् । कृतान्तेति । कृतान्तो यमस्तस्य मुखमिव मुखं यस्यैवंभूतात्कुहरात्सुपिराद्विनिर्गतं निःमतमात्मानं स्वं मन्यमानो ज्ञायमानः । अथ तमालं वि. शेपयन्नाह नातीति । न प्रतिषेधे । अतिदूरवर्ती दविष्ठप्रदेशस्थायी तस्य । शवरति । शवराणां भिल्लानां सुन्दर्यः स्त्रियस्तासां कर्णपूराणि कर्णाभरणानि तेषां रचना विनिर्मितिस्तत्रोपयुक्ताः सोपयोगिनः पल्लवा यस्य स तथा तस्य । संकर्षणेति ।संकर्षणो बलभद्रः । 'संकर्षणः प्रियमधुर्वलरौहिणेयौ' इति कोशः । तस्य पटो वलं तस्य नीला छाया कान्तिस्तया गदाधरो विष्णुस्तस्य देह्च्छवि शरीरदीप्तिमुपहसत इवोपहासं कुर्वत इव । अच्छैरिति । अच्छनिमलैः कालिन्दी यमुना तस्या जलं पानीयं तेषां छेदाः खण्डानि तैरिब विरचितानि निर्मितानि छदानि पत्राणि' यस्य स तथा तस्य । बलेति । वन करिणामर गय हस्तिनां मदा दाना- नि तैरुप सिक्तानि सिञ्चितानि किसलयानि यग्य स तथा तस्य । विन्ध्येति । विन्ध्याटवी दण्डकारण्यं तस्याः केशपाशः केशकलापस्तस्य श्रियं शोभामुत्प्रावल्येन वहतो दक्षतः । दिवापीति । दिवापि दिवसेऽपि अन्धकारितं जातान्धकारं शाखान्तरं शालान्तरं यस्य स तथा तम्य । कीदृशं मूलदशम् । अप्रविष्टेति । अप्रविष्टा नान्तर्गताः सूर्यस्य रवेः किरणा यस्मिन्स तम् । अतीति । अतिशयेन गहनम पर्याप्तावकाशम् । कस्येव अपरस्येव भित्रस्येव पितुरभयदातुरुत्सझं कोडम् । अवेति । अवतीर्योत्तीर्य स शवरस्तेन समयेनेति तत्कालेन क्षितितले पृथ्वीतले विप्रकीर्णानितस्ततः पर्यस्ताञ्शुकशिशुन्कीरपाकान्संहलेकीकृत्य । कीदृशान् । एकाद्वितीया या लता वली ताक्षणो यः पाशो TTTTT पूर्वभागः। पिनी बलवती पिपासा परवशमकरोन् । अनया च कालकलया सुंदूरमतिक्रान्तः स पापकृ. दिति परिकलय्य किंचिदुन्नमितकन्धरो भयचकितया दृशा दिशोऽवलोक्य तृणेऽपि चलति पुनः प्रतिनिवृत्त इति तमेव पदे पदे पापकारिणमुत्प्रेक्षमाणो निष्क्रम्य तस्मात्तमालतरुतल. मूलात्सलिलसमीपं सतु प्रयत्नमकरवम् । अजातपक्षतया नातिथिरतरचरणसंचारस्य मुहुर्मुहुर्मुखेनं पततो मुहुस्तियट्रिपतन्तमात्मा- नमेकया पक्षपाल्या संधारयतः क्षितितलसंसर्पणभ्रमातुरस्थानभ्यासवशादेकमपि दत्त्वा पद- मनवरतमुन्मुखस्य स्थूलस्थूलं श्वसतोधूलिधूसरस्य संसपतो मैम समभून्मनसि---'अतिकष्टा- स्ववस्थास्वपि जीवितनिरपेक्षा न भवन्ति खलु जगति प्राणिनां प्रवृत्तयः । नास्ति जीविता- दन्यदभिमततरमिह जगति सर्वजन्तूनामेव', उपरतेऽपि सुगृहीतनाम्नि ताते यदहमविकले- न्द्रियः पुनरेव प्राणिमि । धिङ्मामकरुणमतिनिष्टुरमकृतज्ञम् । अहो सोढपितृमरणशोकदा- अतीति । अतिदूरापाताद्दविष्टतरप्रदेशपतनात् । तद्वृक्षादिति शेषः । आयासितं परिश्रमितं शरीरं यस्य स तम् । तृपं विशेषयन्नाह-संत्रासेति । संत्रासेन भयेन जाता समुत्पन्ना । सर्वेति । सर्वाणि समग्राण्य- झानि हस्तप्रभृतीन्युपतापयति पीडयतीत्येवंशीला बलवती वलोपयुक्ता । अनयेति । अनया कालकलया घटिकया स पापकृद्भिः सुदूरं दूरदेशमतिकान्तो गत इति परिकलय्य चेतसि परिकलनां कृत्वा । किंचिदिति। किंचिदीषदुन्नमितोवीकृता कन्धरा ग्रीवा येन स तथा । भयेति । भयेन भीला चकिता बरता याक्तया दिशोऽवलोक्य निरीक्ष्य तृणेऽपि यवसेऽपि चलति कम्पति सति पुनः प्रतिनिवृत्तः प्रत्यागत इति तमेव शवर. भेव पदे पदे पापकारिणं कल्मषकारिणमुत्प्रेक्षमाण उत्पश्यमानो निष्क्रम्य बहिर्निगत्य । कस्मात् । तस्मा- त्तमालतरुतलमूलात्तापिच्छवृक्षाधःस्थलात्सलिलसमीपं जलोपान्तं सर्तुं गन्तुं प्रयत्नं प्रयासमकरथमकार्षम् । अथ च मम मनस्येवमभूदित्यन्वयः । तं विशेषयनाह---अजातेति । अजातावनुत्पन्नौ यो पक्षी छदौ तयोर्भावस्तत्ता तया न विद्यतेऽतिस्थिरतरश्चरणयोः क्रमयोः संचारः स्थापनयोग्यता यस्य स तथा तस्य किं कुर्वतः । मुहुर्मुहुर्वारंवार मुखेनाननेन पततः पतनं कुर्वतः । मुहुवारंवारं तिर्यक्तिरश्चीनं निपतन्तं भ्र- श्यन्तमात्मानमेकया केवलया पक्षपाल्या छदसंहत्या संधारयतः पतनाद्रक्षां विदधतः । क्षितीति । क्षि- तितले संसर्पण गमनं तस्माद्यो भ्रमो भ्रान्तिस्तेनातुरस्य पीडितस्य । अभ्यालेति । अभ्यासः पुनः पुनः करणं तदभाववशादेकमपि पदं वरणं दत्त्वा निवेश्यानवरतं बहुकालमुन्मुखस्योवाननस्य स्थूलस्थूलं यथा स्यात्तथा श्वसतः श्वासमोक्षणं कुर्वतः । एतेनैकपदस्थापनेऽपि श्रमबाहुल्यं व्यज्यते । धूली रेणुस्तया धूरारस्य धूम्रवर्ण- स्य । किं कुर्वतः । संसर्पतः प्रचलतः। चिन्तां विवृणोति-ममेति। मम मनस्येवं समभूत् । तदेव दर्शयति- खल्विति । खलु निश्चयेन जगति लोकेऽतिकप्टमतिकृच्छं यास्वेवं विधास्ववस्थासु दशासु प्राणिनां जीवानां प्रवृत्तयः प्रवर्तनरूपाः क्रिया जीवित प्राणितं तत्र निरपेक्षा गतस्पृहा न भवन्ति न स्युः । इह जगत्यस्मिंल्लोके कादम्बरी। रुणं येन मया जीव्यते, उपकृतमपि नापेक्ष्यते,खलं हि खलु मे हृदयम् । मैया हि लोकान्तर- गतायामम्बायां नियम्य शोकवेगमा प्रसव दिवसात्परिणतवयसापि संता तैस्तैरुपायैः संव- धनक्लेशमतिमहान्तमपि स्नेहवशादगणयता यत्तातेन परिपालितस्तत्सर्वमेकपदे विस्मृतम् । अतिकृपणाः खल्वमी प्राणाः, यदुपकारिणमपि ततिं वापि गच्छन्तमद्यापि नानुगच्छन्ति... सर्वथा न कंचिन्ने खलीकरोति जीविततृष्णा, यदीगवस्थमपि माँमयमायसियति जला- भिलापः । मन्ये चागणितपितृमरणशोकस्य निर्णतैब केवलमियं मम सलिलपानबुद्धिः । अद्यापि दूर एव सरस्तीरम् । तथा हि । जलदेवतानूपुरैरवानुकारि दूरेऽद्यापि कलहंस- विरुतमेतत् । अस्फुटानि श्रूयन्ते सारसरसितानि । विप्रेकर्षादाशामुखबिसर्पणविरलः संच- रति नलिनीखण्डपरिमलः । दिवसस्येयं कैप्टा दशा वर्तते । तथा हि । रविरम्बरतलमध्य- वर्ती स्फुरन्तमातपमनवरतमनलधूलिनिकरमिव विकिरति करैः अधिकामुपजनयति तेषाम् । पितृमरणशोकस्तेन दारुणं भीषणं यथा स्यात्तथा मया जीव्यते तेन वहुकालमुपकृतं तदपि नापेक्ष्यते । तस्या- प्यपेक्षा न क्रियत इति भावः । खल्विति । खलु निश्चयेन । मे मम हृदयं चित्तं खलु पिशुनम्। उपकारान- भिज्ञलादिति भावः । मयेति । हि निश्चितम् । मया तत्पूर्वोक्तं सर्वमखिलमेकपद एकदैव विस्मृतमित्यन्वयः । तकिमित्यत आह-लोकान्तरेति । लोकान्तरगतायां परलोकप्राप्तायामम्बायां जनन्यां शोकवेगं शोचनप्र. वाहं नियम्य निरुध्य प्रसवदिवसान्मजन्म दिनादारभ्य परिणतं वयो यस्यैवंभूतेनापि सता तैस्तैरुपायैः क्षुधानिद्रापिपासोपशमार्थप्रतीकारैः । संवर्धनक्लेशमिति । नवशात्पुत्रप्रातिमाहात्म्यात् अतिमहान्तमपि अलायतमपि मत्संवर्धनक्लेशमगणयता क्लेशेगु तद्गणनामकुर्वता । यदिति हेखर्थे । तातेन पित्रा परि सामस्खेन पालितो वृद्धि प्रापितः । खलु निश्चयेन । अमी में प्राणा अतिकृपणा अतिशयेन जीवितलोलुपा अतितुच्छाः । यदिति हेती । उपकारिणम युपकृतिविधायकमपि तातं पितरं काय निर्दिष्टस्थले गच्छन्तं प्रजन्तमद्यापि सां- प्रतमपि नानुगच्छन्ति नानु ब्रजन्ति । सर्वथा जीविततृष्णा न कंचिन्न खलीकरोति । द्वौ नौ प्रकृतमर्थ सूचयत इति । सर्वमेव खलीकरोनीत्यर्थः । यदीद गवस्थमपि शोकाकुलमपि मामयं जलाभिलापः पानीयन. हणाध्यवसाय आयासयति ग्वेदं जनयति । न पुनरथे । अहं मन्ये जाने । इयं मम रालिलपानबुद्धिजलपा- नधीः केवलं निघृणतैवाननुकम्पिनेव । कीदृशस्य मम । अगणितति । अगणितो न गणनविषयीकृत: पितृमरणशोको येन स तथा तस्य । अद्यापीयतागतेनापि सरस्तीरं कासारतटं दर एवं । तदेव दर्शयति- तथा हीति । जलेति । जलदेवतानां जलाधिष्ठात्रीणां नृपुराणां पादकट कानां यो रवः शब्दस्तदनुकारि तत्सादृश्यभाज्यद्यापि कलहंसविरुतं कादम्बकृजिनमेनहरे। तथा सारगारमितानि लक्ष्मणजितान्यस्फुटान्यव्य- तानि श्रूयन्त आकर्ण्यन्ते । विप्रकर्षादिति। विप्रकपीरादाशामुग्वेषु दिग्वदनेगु बिसर्पणं प्रसरणं तेन विरलो न्यूनो नलिनीखण्डपरिमलः कमलवनामोदाः संचरति इतस्ततः प्रगरति कदाचिद्दारुणघाभावे मार्गसौ- लभ्याट्टरेऽपि गन्तुं शक्यत इत्यत आह-दिवसेति । दिवसस्य वासरस्येयं प्रत्यक्षोपलभ्यमाना कष्टा दशा नीतिति न TET पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/७१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/७२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/७३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/७४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/७५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/७६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/७७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/७८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/७९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/८० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/८१ ४ कादम्बरा । सुगन्धिनिश्वासावकृटैमूर्तिर्भद्भिः शापाक्षरैरिव सदा मुखभागसंनिहितैः परिस्फुरद्भिरलिभिर- विरहितम्, अतिकृशतया निम्नतरगण्डगर्तर्मुन्नततरहनुघोणमाकरालत (रकमवशीर्यमाणविरल- नयनपक्ष्ममालमुद्तदीर्घरोमरुद्धश्रवणविवरमानाभिलम्बकूर्चकलापमाननमादधनम् , अति- चपलानामिन्द्रियाश्वानामन्तःसंयमनरज्जुभिरिवतताभिः कण्ठनाडीभिर्निरन्तरवनद्धकन्धरं सैमुन्नत विरयास्थिपञ्जरमंसावलम्बैियज्ञोपवीतं बँयुवशजनिततनुतरंगभङ्गमुशलवमाननृणाल- मिव मन्दाकिनीप्रवाहमकलुषमङ्गमुद्वहन्तम्, अमलस्फटिकशकलैंघटितमक्षवलयमनूज्ज्वल स्थूलमुक्ताफळम्रथितं सरस्वतीहारमिव चलदङ्गुलिविवरगतमावर्तयन्तम् अनवरतप्रमितत- रकाचक्रमपरमिव ध्रुवम्, उँनेमता शिराजालकेन जरत्कल्पतरु मिव परिणतलतासंचयेन निः मुदीर्णा । ततो जाह्नवीत्युच्यते । मुखनिश्वासस्य सौरभ्यातिशयप्रदर्शनद्वारा तमेव विशिनष्टि -अनवरते त्यादि । अनवरतं यः सोमपानस्योद्वारस्तेन सुगन्धी यो निर्यासः पवनस्तेनावकृष्टैराकर्षितैमूर्तिमद्भिर्देह यद्रिः षाक्षरैरिव शापवणैरिव । सदेति । सदा सर्वकालं मुखस्य यो भागोऽग्रिमग्रदेशस्तत्र संनिहितैः पार्श्वगैः परिस्फुरद्भिद्यमानैरलिभिीमरैरविरहितमवियु तमाननं मुखमादधानं बिभ्राणम् । अथ मुखविशेषणानि- अतीति । अतिकृशतया निम्नतरो गम्भीरतरो गण्डगर्तः कपोलतः परो भागो यस्य तत् । उन्नतेति । उनसतरेऽयुचे हनु चिबुकं घोणा नासा च यस्मिस्तत् । अतिवृद्धलक्षणमेतत् । आकरलेति । आकरालेप द्वनं तारका कनीनिका यस्य तत् । अत्रेति । अवशीर्यमाणा क्षीयमाणा विरलनिबिडा नयनयोर्नेत्रयोः पक्ष्म माला रोमराजिथेसिंगस्त । उन्नतेति । उन्नतानि प्रादुर्भूतानि यानि दीर्घरोमाणि तेन रुद्धमावृतं श्रवणयोर्विवरं रन्थं यस्मिस्तम् । आनभीति । आनाभि नाभिपर्यन्तं लम्वः प्रलम्बः कूर्चकलाप आयलोमसमूहो यासं तत् । अतीति । अतिचषलानामतिपारिप्लवानामिन्द्रियाश्वानां करणतु रंगमनामन्तर्मध्ये संयमनरजुमिरिव निः यन्त्रणरश्मिभिरिवातताभिर्विस्तीर्णाभिः कण्ठनाडीभिर्गलनायुभिरिव निरन्तरं अवनद्ध संबद्धा कन्धरा ग्रीवा यस्मिनेवंविधमकर्यं निर्मलमहं शरीरमुद्वहन्तं धारयन्तम् । समुन्नतेति । समुन्नतमुचं विरलं पेलवमस्थिपः जरं कङ्कालं यस्मिंस्तत्तथा। अंसेति । अंसावलम्बि भुजान्तरावलम्वि यज्ञोपवीतं यज्ञसूत्रं यस्मिन् । वयुव- शेनेति । वायुवशेनानिलमाहात्म्येन जनिता उत्पादितास्तनवः सूक्ष्मास्तरंगभङ्गः कल्लोलविघटनानि यस्मिन्। उप्लबेति । उप्रावल्येन प्लवमनानि वहमानानि मृणालानि बिसानि यस्मिनेवंभूतं मन्दाकिनीं प्रवाहमिव ग धूमिव । अत्र तरंगास्नोः वैतकृशत्वं यज्ञोपवीतमृणालयोश्च श्वेतसूक्ष्मत्वं साधम्र्थमि भावः । किं छू वन्तम् । अक्षयलयं रुद्राक्षमालमावर्तयन्तं परिवर्तयन्तम्। अथाक्षवलयस्य विशेषणे –अमवेति । अमलानि विशदानि यानि स्फटिकशकलानि तैर्घटितं निर्मितम् । अत्युज्यलेति । अयुग्मलान्यतिविशदानि स्थूलानि यानि मुक्ताफलानि मौक्तिकानि तैर्गथितं गुम्फितं सरस्वतीहारमिव सरस्खया भारत्या हारमिव मुक्ताकलाप मिव । अत्र स्फटिकाक्षवलयस्यातिनिर्मलत्खान्मुक्ताफलोपमानम् । चलेति । चलन्यो या अङलयतासां विवरं

रन्थं तत्र गतं प्राप्तम् । अनवरतेति । अनवरतं निरन्तरं भ्रमितं पर्यटितं तारकाचकं नक्षत्रसमूहो यस्मि पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/८३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/८४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/८५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/८६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/८७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/८८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/८९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/९० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/९१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/९२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/९३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/९४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/९५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/९६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/९७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/९८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/९९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१०० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१०१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१०२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१०३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१०४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१०५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१०६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१०७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१०८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१०९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/११० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१११ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/११२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/११३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/११४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/११५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/११६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/११७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/११८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/११९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१२० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१२१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१२२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१२३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१२४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१२५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१२६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१२७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१२८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१२९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१३० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१३१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१३२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१३३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१३४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१३५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१३६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१३७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१३८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१३९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१४० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१४१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१४२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१४३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१४४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१४५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१४६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१४७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१४८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१४९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१५० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१५१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१५२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१५३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१५४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१५५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१५६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१५७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१५८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१५९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१६० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१६१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१६२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१६३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१६४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१६५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१६६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१६७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१६८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१६९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१७० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१७१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१७२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१७३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१७४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१७५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१७६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१७७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१७८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१७९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१८० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१८१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१८२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१८३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१८४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१८५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१८६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१८७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१८८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१८९ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१९० पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१९१ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१९२ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१९३ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१९४ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१९५ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१९६ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१९७ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१९८ पृष्ठम्:कादम्बरी-काशिनाथ पाण्डुरंग.djvu/१९९

उत्सारणवेत्रलता सत्पुरुषव्यवहाराणाम , अकालप्रावृड् गुणकलहंसकानाम् विसर्पणभूमिर्लो कापवादविस्फोटकानाम् , प्रस्तावना पटनाटकरय कदाआलकाकामकीरणः वध्यशाला साधु भावस्य राहुजिह्वा धर्मेन्दुमण्डलस्य । न मे त पश्यामि य५आ ह्यपीरचितयानया न निर्भरमुप आरढः , यो वा न विप्रलव्धः । नईयतमियमाआलंख्यगतापि चलति पु४ स्तकमय्यपीन्द्रजालमाच रति उत्कीर्णापि विप्रलभतेश्रुताप्यभिसंधत्त५ , आर्चीईनेततापि वञ्चयति । एवंविआआयापि चानया दुराचारया कथमपि दैववशेन पीराआऋर्हाता बिकृश वा भवन्ति राजानः रनर्वाविनाआआधिष्ठानता च गच्छन्ति । तथाहि । अभिपेकसमय एव च३ते,गं मङ्गलकल,_आजलैरिव प्रक्षाल्यते दाक्षिण्यम् अग्निकार्यधूमेनेव म८ आआत्,र्नाक्रियते हृदयम् पुरोहित,उ,श्शाग्रसमार्जर्नाभिरिवापह्वियते क्षान्तिः उष्णषिपट्टंवन्ध९नेवांच्छादृआते जराआआमनस्मरणगाआ_ , आत।आत्रगण्डलेनेवाप।साय० ते परलोकदर्शनम् चामरपवनैरिवापह्रियते ९।त्यवाआईदता वेत्रदण्डेरिवोत्ग्जार्योते गुणाः जयशव्दकलकलरवैरिव


वाराआर्थ दरो गुहा । उत्सारणेति । सत्,रुपाः शि४आस्तेपा व्यवद्दारा उआआचरणा,ई तेपामुत्राआरणं ,ऊर्राकरणं तद्धेतुका वेत्रत्ढता येत्रयी,ः । पुंआकात्टेति । आआणा आआत कत्ढहराआः कादम्वास्तेपामकालप्रा,,_समयो वाआआर्कालः । प्रावृआप हंसानश्यीन्त । इयं तु रार्वऽआणानाआतईनाशहतुआईरत्,ग्पत्,र्पस्तुप्रीआआआईद्धः । विसर्पणेतई । लोकेपु येऽपवादा त्त्वईरोधोक्तयस्त एब बिस्फोटकाः शि,रांद्गांआईण तोआं ,ई,आपंणभमीईर्वस्तरागस्थलम् प्रस्तावनेति । क यटनाट,स्य कंएतवनृत्यस्य प्राताव,आ प्रारम्०आ सृत्रागराआईआप्रवेशः । ,ंर्_दोती,केति । कामक,र्णो मदनाआजस्य कद,ईका रम्भा । र्वदृआआएति । राआपु०आआ,स शोभनाध्,पेराआयश्य वषशालाआमूनास्थानम् । राहुजिह्वेति । धर्मः
सदाशरः । ईर्मलराआम्याप्ंस आआवे,दुगण्दा,ं चन्द्री_यम्वं तरय राउज्जई,आ रंएआ,ईकेयरसना । नहीति । ,ई नीईश्च तम् तं पुरुग्ंन पश्याप्नीनावत्ढ,एआआआमई । यत्तत्९आएआई,र्।त्याआभीआंव०ंधांत्। यः पुम,आआईत्वईतयासंनीईहतया नईर्भरम आतईशयं नोआग्ग्,ढो नाआर्९,ष्टः । यो वा न ,ईआप्रलव्धो न च त्त्वईप्रता,ईनः । नईयतं,ईक्षितम् । इयं लक्ष्मीरालेख्यगता चित्रलिखिताआई,ग् ,ग्लातई न सिरा भ,ति । ७ंआंयेपा पिता, न्ग,यर्ताआतई बा । प्_गुस्त५कति । पुस्तकम,यीआआ ज्ञानम,यर्पाद्रजालवज्जालमाचरप्तई । उत्,ईऋआ॥एआंआ।५त । उआ» आआईआआआराप्युप्ंकीरईताआईप ओप्रलभते आईवप्रतारणां करोति । श्रुताप्यार्कार्णताःर्याभसंधत्ते संशयं करोआर्० । आईचन्तिताआपई वञ्चयत्तई वञ्चनां करोतई । आआवंत्त्वईधयाआईप पूर्बो क्तलक्षणलीक्षतयाप्यनया आश्रईया दुराचारयादु,आचरणयाकथमापई महता कष्टेन दंंबवशेन भाग्यवशेन पीगृर्ह्यता र्स्वाकृता राजानो आईआआक्लवा त्त्वईह्लला म,आईन्त । सर्बांगमा,ईनयानां दु,र्र्द्धानामीध,आनतामोधकरणतां च गच्छान्त ब्रामुबन्ति । चकारः रागुबयार्थः । तदेव दर्शयतईतधाहंंआति । आआएआपेकसमटगे राज्याआईभर्पंकक्षण ,बंएतेपांराज्ञां मङ्गलकलशजलंंआरईव क,आआआकुम्भाम्भोआराआ,ईव दाआईथ्_आपयमनु,रूतता प्र,आआल्यते धावनत्त्वईषर्याक्रियते । अग्नीति । आमेषेकानन्तरं होमस्म सद्भाबादर्ग्नात्युक्तग् । ,आआईआआकाआआर् होमा,ई तस्य धू_मेन हृदयं स्वान्तं मलिर्नाक्रियते । राज्ञाआईमात शेषः । पुरोहितेति । पुरोआईहतः पुरोधास्तस्य कुशाग्राआईण दर्भाग्राण्येव समार्ज,यो धहुकार्यस्ताभिआईरव

तिरस्क्रियन्ते साधुवादाः ध्वजपटपल्लवैरिव परामृश्यते यशः । तथी । केचिच्छ्रमवः शशिथिलशकुनिग्पुआलपुटचटुत्ठाभिः ग्?हशेतोन्मेपगु?र्तमनोहराभिर्मनीरूआजनगार्हईताभिः संपद्भि

प्रलेभ्यमाना धनत्लवलांभावत्ठेपविस्मृतजन्मानोऽ?थकदोपोपचितेन दोप्गा?जेव राआआआवेशेन वाधामानाः विविधविषयग्रासलालरौः पञ्चभिरप्यनेकग्प्तहस्रसंख्यैरिवेन्द्रियैरायास्यमानाः पुआकृत्तईच?लतया त्ठव्धदृ प्रग्?रेणैकेनापि शतसहमतागिवोपाआतेन मनसाकु?ईक्रियमाणा विह्वलतामुपयान्ति । ग्रहौईरव गृहृआन्ते भूतैरिवाभिभूयोते मज्रौईरवावेश्याते सत्त्वै रिवावष्टभ्यन्ते वायुनेव विडम्०एयब्ते पिशाचौरईव ग्रस्यन्ते मदनशरैर्मर्माहता इव मुखभङ्गसहस्राणि कुर्वते धनोर?गणा पच्यमाना इव विचेष्टन्५त आआआढप्रहाराहता इवाङ्गानि न धारयन्ति? कुलीरा इव तिय?क्पीरभ्रमीनेत अधर्मभग्नगतथः पङ्गव इव प९एर्ण संचार्यन्ते भृआआवादविपाकसंजातमुग्?रोगा इवातिकृच्छ्रेण जल्पन्ति सप्तच्छदतरव इव कुसुमरजोविकारैः पार्श्र्ववार्तिनां शिरःशूलमुत्पादयन्ति, आसन्नसृत्यव


कलकलरवाः कोलाहलशव्दास्तांईव राआधुवादाः ख्यातयीग्तरीआकयञ्तेन्या?एरयाते । ध्वज? ति । ध्वजा बेजयन्त्य स्तेषां पटा वस्त्राशीतेपांपाङ्गृवंंः प्रान्तंंआरईव यशः ः?एआक् ः परामृश्?आते परामर्शो लोपः स क्रियते । तदेव दर्शयाती तथाहीतई । कोईच्गेमनुआय्गः । श्र?म?ई । श्रमयशेन ?प्रयाराआआएआक्येन गिआईधलः लथोऽदृढः शकुनेर्भयूरस्य । उआहास्य वा पीक्षत्त्वईशेपस्य यो आआलः कण्ठस्तस्य आआत्पु?ं तद्व?आपलाभिः । मयूररय कग्ठः ?नमवशेन चात्यन्तं चाआलः ?आआ?र्त्तई तदुपमानम् खद्यो१आ इति । र??आआएतो ज्यो?ईआरीआगस्तस्य य उआमेपोऽवभारारूआद्वञ्मुहूर्त मनोहराआईभ?ई?त्तहाआरईर्णाभिः । मनस्वीति । मनोस्वजनाः एआई?डुतलोकास्तईर्गीर्हताआभईर्निआ?दताभिरेवंषईधाभिः संपद्भिः रामृद्धिभिः प्रलोंयमाना त्?आएआआं प्राःयमाणाः । धनेति । धनस्य द्रव्याय यो लवो लेशस्तस्म लामः प्राआआआस्ताःमा?आआएऽवलेपोऽहृंकारस्तेन त्त्वईस्मृतं आईवस्माणं प्राप्तं जञ्म रगेपां ते तथानेके दोपा दूषणानि तईरुप ओचतेन व्याप्तेन । रागावेशे?नति । राग इच्छारुग्थं ब तेषामावेशस्तमर्याभावस्तेन वाध्?आमाशः र्षा?ग्मानाः । केनेव दोषे?ई । दोष दुष्टं यदराग्रत्त्क्तं तेनेव । तत्राआई? रागो भबत्येबेतई साम्यम् विविध? ति । विचेधा येऽनेके त्त्वईषया गोचरास्त एव ग्रासा ?आडेरकास्तत्र त्?आलरौर्लम्षटई । आग्ञ्चगिरिति । पञ्चाभईरपि प्नाआआप्रामेतसं ख्यैरपि न्ग्?रा?ईआआरिआईप शतराह?ता त्य्क्षतामुपगतेन प्राआएआन उआनेकराहस्रसंख्ये?ई?ईद्रयई ः करणेरायास्यगनाः आगरई?ःक्लश्यमानाः । प्रकृतीनि । ?आ?त्राआ म्बभाबेन चःआलापलरतग्य भाबस्तत्ता तया लव्ः प्ररारोऽवकाशो येनै वंभूतेनंए?एन मनराआ आईन्ग्त्तेनाकुर्लाआईआकयमाणा आराह्वलतामुआईहपञ्जलतासपाआआई?त गधेछाञीत । ग्रेहरिति । ग्रहईः रानंए क्षरा?ईआर्भारईव गृह्यन्तेन ग्रहणरूआईपर्याआईक्रयाते । आ?र्ंप्ःंआः आईपशाचंं?ईबाभिभूयव्तं । मृ?आएति । मात्त्रा देवाआईधष्ठातृका स्तौरईवावेश्येते मन्त्रेणान्यत्राबेशः र्क्रयते । याआआ म्प्ःआमन्यत्र प्रवोयतंई राआएवारईव दुष्टप्राआईणभि?र्वावष्टभ्यन्ते हठेन गृह्यते । वायुनेव पवनेनेब आईवदम्व्यन्त इतस्ततो आईआआईक्षःयात आईआग्शाचंएआरईव राक्षरांएआईरव ग्रस्याते भक्ष्यञ्ते । मद?नति । मदनशरंं ः कामवाणंएर्मर्भसाल आहतास्ताआ?ईता इव गुखभाआसहूस्राण्यानर्नावेकृआईतसहस्राआणीआ इव बन्धुजनमपि नाभिजानन्ति उत्कम्पितलोचना इव तेजस्विनो नेक्षन्ते कालदष्टा इव महामन्नैरीप न प्रतिबुध्यन्५त जातुषाभरा?आआर्नाव रनोष्माणं न रनहन्ते दुष्टवारणा इव महामान स्तस्भनिश्चलीकृता न गृउह्णन्त्युपदेशम् ? र्तृ?णाविषमूआच छताः कनकमयमिव सर्वं पश्य?ईत इषव इव पानवार्धईततेक्ष्ण्याः पर५प्ररिता विनाशयीआएत त?रस्थितान्यापई फलानीव दण्डविक्षेपैर्महाकु७ लानि शातयन्तिअकालकुसुमप्रसवा इव मनोहराकृतयोऽपि लोकविनाशहेतवः श्मशानाग्नय इवातिराआद्रग्?तया तैएमिरिका इवादूरदशिआनः उपसृष्टा इव क्षुद्राधिष्ठितभवनाः श्रृ_यमाणा अपि प्रेतपटहा इवो५द्वजय।ईत चि?त्यमाना अपि महापातकाध्यवसाया इवोपद्रवमुपजनयन्ति अनु दिवसमापूर्यमाणाः पापेनेवाध्मातभूर्तयो भवन्तितदवस्थाश्च व्यसनशतसंख्यतामुपगता वल्भी-


आईर्वकारा आईवकृतयस्त५ः । ?आर्क्षं कुसुमरजोषीआकारेः पु?परागत्त्वईकृत्तईमिः । कुसुमं र्स्त्रारजो नेत्रे इत्यनेकार्थः । पार्ववीर्तनां रामी?स्थाआर्यनां शिरःशूलं मस्तकव्यथामुत्?आदयीत जनयीःत । सप्तषर्णकृसुमरजसः शिरःशूलो त्पादकत्वं बै?आके प्राआद्धम् । आसन्नेति । आसन्नः रार्मापवर्ता भृत्युर्येपां त आआवंत्त्वईधा इब बन्धुजनमपि स्वजनमापे नाभिजानञ्ति नोपलक्षया?ईत । उदिति । उत्प्राबल्येन कीआआतं धूतं लोचनं नेत्रं योगमेवं?ईधा इव तेर्जा?नः प्रतापवत पुरुषाआन्नईस्पृहान्नेक्षन्ते नावलोकयानीत । ?ग्क्षे तेजस्विनः सूर्या?ईकान् । कालदष्टेति । निआएआद्धकाले संध्या?ईख्?पे दष्टा भक्षिता । सपेणेत्तई शेषः । आआ_वं?ईधा इव महामन्त्रैर्जा?र्त्ढाप्रभृत्तईभिः आगङ्गुण्याआर्द आभराआगी न प्रत्तई?ध्प्रपे न प्रबोधं प्रामुबीत । जातुषेति । जातुषाभरणाआनई लाक्षानिष्पन्नभूखणा?आराब सो ध्माणं तेजस्विनं पुरुपं न राहते न मृध्याःईत । दुष्टेति । दुष्टवारणा इब मदोन्मत्तगजा इव महानत्युत्कृष्टो यो मानोऽहंकारस्ताछक्षणो यः ?आम्भः स्थूणा तेन निश्चर्लाकृताः स्तव्धतां प्रापिता रांत उ?आदेशं ओशक्षां न गृह्णीःत नाददते । गजपक्षे महमानं यस्यंएवंत्त्वईधो यः स्ताभ आलानस्तघ्भस्तेन आनश्चर्त्ढाकृता नद्धाः सन्त उप देशं ह्वास्तषकबाक्यं न गृह्ण?ईत । आआबगणयव्तीत्यर्थः । तृष्णेति । तृष्णैब विषं गरलं तेन मूआध्ऽइर्ता प्राञ्ताः कनक्कमयं सुवर्णमयमईब रार्ब पश्यति विलोकयीःत । इषव इआ।५त आपानं मधुपानं ?ईशानर्घाआणं च ताभ्या वाधईर्तं तेक्ष्ं?यं मदक्रंएआ?आर् प्रहारशत्त्क्तिञ्च रगेपामेबंबिधा इषव द्दब बाणा इब ?आरोऽएयो मन्त्री च ताम्यां प्रोरेत नोआदईता विनाशर्याआएत आवेनाशं जनप्रानीत । द?हो याआर्भागधेयञ्च तयोआबईर्क्षे?आः प्रहारा दुआदईर्नानि च तैर्दूरां स्यितान्यापे दीबष्ठदेशबर्तान्याआगी फलार्नाब रास्यार्नाब मह?लानि महाआभजनानि शातयन्ति पीडय?ईत पातयन्?आप च । अकालेति । मनोहराआईभ्चत्तहा?ईण्य आकृतय आकारा येषामेवंविधा अपि राजानो लोक आवनाशहेतवो भबन्ति । सदाकृ?ईसाआयादुपमानान्तरमाहअकालेति । अशलेऽऋतो कुसुमप्ररावा इब । तदुत्त्क्तम् द्रुमौ?गईधावईशेषाणामकाले कुसुमो?मः । फलप्रराबयोबान्धं महोत्पातं आईबदुर्युआआआः । श्मशानाग्नय इति । श्मशानं प्रेतबनं तस्याग्नय इबा?ईरौद्रा उआन्येषां भयोत्पा?ईका भूतईः संपतोषां ते तथा । षक्षेऽआतईकूरा भूत्तईभास्म येपु ते । ?तमिरिकेति । ?ईमीं नेत्ररोआआः रा सजातो येपा ते तैमई?ई?स्त इबादूरदाइर्रूआनः । भाविनं दोषं न पश्यर्तात्यर्थः । दूरं परलोकं न पायःर्तात्यर्थो वा । पक्षेऽ?र्दार्शनः सर्मापस्थितबस्तुबिलो कतृणाग्रावस्थिता जलबिन्दव इव पतितमप्थात्मानं नावगच्छ?ईत । अपरे तु स्वार्थनईष्पादन० पर्रौनपिशितयासगृध? रास्थाननलिनीपूर्तवकैर्डा?तं विनोद इति परदाराभिगमन वैदग्ध्यत्मईतिथ् भृगयां श्रम इति पानं विलाग्त इति४प्रमत्ततां शौर्यमिति ५स्वदारपरित्याआआमव्यसनितेतिगुरु वचनावाआआईरणमपरप्रणेयत्वस्मईति अज्जईतभृध्त्यतां सुखोपसेव्यत्वमिति नृएंत्तगीतवाधवेश्याभि सीक्त रसिकतेति महापराध१आवंक??आर्नं महानुभावतेति प१राभवसहत्वं क्षमेन्तई स्वच्छन्दता प्रभुत्वमितिदेवावमाननं मडाग्तत्त्वतेति बन्दिजनग्ल्य?रातिं यश इति त४रलतामुत्सा?_ इति अविशेषज्ञतामपक्षपातित्वमिति दोषानपि गु??आपक्षमध्यारोपयद्भिरन्तः स्ययमपि विहसद्भिः


च आआगुच्चयार्थः । आआवंधिआ व्यसनानां यूतादीनां शतं तस्य सातातां मईत्रतामुपाआताः प्राशः । शरव्यताम् इत्तई पाठे तु शरव्यं लक्ष्यं तस्य भावस्तत्वमुपगता इल्पर्थ वल्मकिएति । वर्त्माकमुपदेहईकागृहं तस्य तृणानई नद्वादीनि तेषामग्राआआईआ प्रा?तनि तोववस्थिता ये जलत्त्वईदबस्त इव पत्तईतमपि मनुआयजन्मनः ?स्तमप्यात्मानं नावगच्छ?ईत न जानानीत । पुआपरे त्विति । उआपरेऽन्ये । तु पुनरर्थे । राजानः । र्नामतां दोषान्तरमप्याह अपोः त्विति । इत्तई दोषानपि गुणपक्षमध्यारोपयद्भिर्धूंतोईर्वप्रतारकईः स्तु?ईभिः प्रतार्यमाणाः रार्वजनस्योपहास्य तामुपहारायोग्यतागुपया?ईत प्रामुवःर्तात्यन्वयः । र्कादृसेंआ?र्?एनेंः । ?एति । स्वस्यात्मनो योऽर्थः प्रयोज?आं तस्य आनतपादनं करणं तत्र परेस्तत्परेः । धनमिति । वनं द्रव्यं तदेव आईआआ?ईआतं मास तस्य ग्रास्तो ग्रहणं तस्मिन् । गृध्रंएर्दूरदृग्भिर्यथा तथा । इव्यार्जनपरौरईत्यर्थः । आस्थानेति । आस्थानं नृपौपबेरूआनस्थलं तदेव न?ईढर्ना कम?ईर्त्ना तस्यां वकैर्धमर्तैः । यथा वका नलईर्नामाश्रित्य तदाश्रयवलेन स्वात्मानमाच्छाद्य येन केन प्रकारेण परान्बच्चयित्वाकस्मादेब परान्भक्षयन्ति तद्वदास्थानबलेन परान्व?आ?ईग्त्वा स्वानि भक्षय?ईत । इत्तईशब्दा१आ माहद्यूतमिति । यूत दुरोदर त्त्वईनोद ?र्डामात्रम् । नचेतोद्व?ईते आईकचित्पातकमर्स्तातई भाव । प्ग्रेति । प रदाराः परीस्त्रयस्तेषामभिगमनं रांभोगो वैदग्ःयत्मईति चातुर्यमईत्यर्थः । मृगत्गेति । मृगयां मृगव्यां नम इति । आउआध्याराः सुरर्लातिश्रमो योग्यांयाराः इतिकोशःआ नतु परप्राणव्यापादनजानईतं र्क्तमीप ?गतकमर्स्तास्तई भा?ः । प्गनमिति । पानं मदृआआताईना । त्त्वईलारा इति । त्त्वईल?ईतत्मईत्यर्थः । प्रमत्ततामिति । प्रमत्तता र्क्षावतां शौर्य सुभटकृत्यत्मईत्तई । सेति । स्वस्य दाराः स्त्री तस्याः आगईत्यागं त्यजनमव्यसनितानासीक्तता इत्तई । नतु धर्माआईधक्यम् । गुरुरिति । गुरुर्हिताहईतप्राप्तिप?ईहारोपदेष्टा तस्य बचनं बचस्तस्मावाआआर्रणमुआआङ्घनम परप्रणेयत्वमन्यवश्यत्बम् । वश्यः प्रणेयः इत्तई कोशः । ?आरुबचनाबर्धारगेन कूरोऽयं प्रभु?ईत्तई भियापरे सामव्तादयो वश्यत्बं प्रत्तईपद्यत इत्तई तेषामाशयःआ अजितेतिआ शि?आ_आर्थ ताआडेताभृत्या यस्यराज्ञः सथ्यक्सेवां कुर्वन्ति स जितभृत्योऽन्यस्त्बजितमृत्यस्तस्य भावस्तता ताम् । इदं न्ग् नृपतेर्दूपणम् वेगुण्ये भृत्यानामवश्यं आशेक्षा प्रदातब्येतई राजबि?म् । तदुत्त्क्तम् रूआठदमनमशछपात्ढनमाआईनतभरणं च राजबिह्वा?ई इत्तई ती?आआ सुग्?आएपसेव्यत्बं सुखेनोपसोईआतुं योग्यः सुखोपसेव्यस्तस्य भाव?आत्वम । सुखो?आरोब्योऽयं नृप इत्तई लोके आत्याआईत मात्रं गुण आरोआःयते । लृत्तेति । नृत्तं नाट्यम् र्गातं गानम् वाद्यमातोद्यम् वेश्या वारवधू तास्वभिसक्ति मत्यासक्ताचत्ततां र?ईकता रसाभिज्ञता इत्तई । महेति । महाआग्रागनांकांरवयुद्धार्दानामवकर्णनं श्रवणं महानु प्रतारणकुशलैधूर्थ्तैरमानुबलो?एचिताआआभा स्तुतिभिः प्रतार्यमा?आआवित्तमदमत्तत्वईत्ता निश्चेतनतया र्तेथैवेत्यात्मन्यारोपितालीकाभिमाना मर्त्यधर्मा?गोऽआईआआ दिव्यांशावतीर्णगिव ग्तदैवतमिवोआततमा नुषमात्मानमुत्प्रेक्षमाणाप्रारव्धदिव्तृआआएचितच्येष्टानुभावाः सर्वजनस्योपहारूआतामुपया?ईत । आ त्मविडाबनां चानुजीविना जनेन क्रियमाणामभिनन्दीनेत । मनसा देबताधाआरोपणविघ्प्रतार णादसद्भृ_तरांभावनोपहताश्चान्तःप्रविष्टापरभुजद्वामिवात्मवाहुयुर?लं रद्धंभावयन्ति । त्वाआ?ंतरि ततृतीयलोचनं स्यललाटमाशङ्कते । दर्शन४प्रदानमप्यनुग्रहुं गणयन्ति । दृष्टिपातमप्युपकारपक्षे स्थापयन्ति । रनंभाषणमपि सविभागमध्ये कुर्वन्ति । आज्ञामीग् वरप्रदान मन्यन्ते । स्पशामपि पावनमाकलयन्ति । मिथ्यामाहात्।यगर्वनिभ०राश्च न प्रणमन्ति देवताम्यः न पूजयन्ति द्वि जाती ५इर् न मानयन्ति मान्यान् नार्चगन्त्यर्चनीयान् नाभिवादयन्हृआभिवादनार्हान् नाभ्पु


तयन्तेरोत्तरस्य वाध्यमानतया पू?र्रिमदोप उत्तरस्य गुणस्याआएआपः प्रांआसनमेबाध्यारोपः । लात्राध्यारोपकलक्षणे रूपकव्यासङ्गजनकत्बं साआईतशयसुखजनक्कत्वा?र्कं राआम्यं स्वय?हर्नायम् उआथधूताआई?बशेषयन्नाहअंत इतिआ अन्तर्म ये स्वयमःयात्मनाआईप त्त्वईदृआसीद्गर्हास्यं कुर्वीद्भःआ अस्माद्वईप्रतारपाआनभिज्ञ इपि हास्यनियामक्कम् । प्रतारणा ??आना तत्र कुशलंएरभिज्ञईः । आर्क आकईयमाणा धानईन । अमानुप?आएको ?एबतोकस्तस्योआनीग्ताआएभयाग्याभिः स्तुतोईर्ब शेपणम् । वित्तेति । वित्तस्य द्रव्यग्य मदस्तेन मतं आचईत्तं येपा ते तथम । उआतण्व आनधेपनपया ?ईर्गता चंतना ज्ञानं यस्मात्तस्य भावस्तत्ता तयाआ तथैवेति । यथा ?आथा प्रतार्यमाणस्तथंंवेत्य?आर्ः । आआआत्मन्यारोआपईतं स्थाआईपतम र्लाकं आमईथ्यामिमानं ?यस्ते ताआआ मर्त्यधर्माणोऽपि मर्त्यस्य मनुआयस्य धगां गमनादयो ?गेषामेवंषईधा उआपि । दि व्?यति । आईदव्या देवसंबन्धिनो यंऽशा भागास्तेंरवर्तार्पागुत्पन्नमिब सदंंवतमिव र्दंबताबिष्ठितत्मईवाआईपमानुषं कर्मा आतईक्रय बर्तमानमात्मानगुत्प्रेक्षमाणा मन्यमानाः । प्रारब्_यएति । प्रारव्धा या ?ईब्योचिता देवजनयोग्या श्चेष्टाः क्रियास्ताआभरनुभावो माहात्म्यं येषा ते तथा । अञ्ययस्तु प्राआआएवोक्तः । अनुर्जा?ईना जनेन सेवकजनेन क्रियमाणां त्त्वईर्धाआआमानामात्मत्त्वईद्वम्बनामराद्रुणाआआएपलक्षणामामीआनन्द?ईत प्रशंस?एत । चकारः पू?ंआंक्तरामु च्चयार्थः । आईवभूईतमतां राज्ञां ?नर्दोपान्तरमाहमनसेति । देयताया र्हारहरादेर७ःयारोपणं आरोपणं तेन प्रितारणं वञ्चनं तस्माआदीत । उआसदितई । असडूतारा??आ या संभाबना देबरूपत्वे?आ आनईश्चयस्तेनोपहता त्त्वई नष्ट?द्धयः । देवत्वाध्यारोपत्व?ईमईत्तमूलानि प्रदर्शयन्नाहअन्त?ईति । उआतर्म०रो प्रत्त्वईष्टमपरमन्यद्धृजद्वयं यस्मिन्नेवांवईधत्मईबात्मनो बाहुयुआआलं स्वकीयं भुजयुगअं सं०आआवय?ईत संभावनत्त्विषर्याकु?र्?ईत । एतेन स्वीस्मश्चतु र्भुजत्?ं ख्यापितम् । आईत्रनेत्रत्वमःयाह?ंवगिति । त्वक्कृआतंस्ताआ?त?ईतं आईआग्?ई_पं तृर्तायं लोचनं यस्मिन्नेतादृशं स्वललाटं आनबाआईलकमाशङ्कत उआआरेकत्त्विपर्याकु?र्ते । दर्शेति । लोकानां दर्शनप्रदानं स्वात्मप्रकटनमनुग्रहं प्रसादं गणयन्ति मन्यते । दृष्टीति । दृष्ट?गश्चक्षुपः पातमबलोकनं तदःयुआकारपक्ष उपकृतिपक्षे स्थापयीन्त आनोक्षपति । संभापेति । संभापगं जल्पनं तदपि संत्त्वईभागः पाआरईतोआषईकं दानं तन्माये कुर्वा?ईत । पाआर्रतोआईष कतल्यं गणयर्न्तात्यर्थः । उआआज्ञामिति । पुआआज्ञामापई ?ईदेशमपि वरप्रदानं रार्मा?ईतप्रदानं मयते जानन्ति । त्त गुरू ९री आआनर्थकायाग्तान्ततिआएपभोगसुखमित्युपहसन्ति विद्वजनम् जरावैकुव्यप्रल ति पश्यन्ति वृद्धीएपदेशम् आत्मप्रज्ञापरिभव इत्यसूयन्ति राचिवोपदेशाय कुप्यन्ति दिने । सर्वथा तमभिन?दन्ति तमालपन्ति तं पार्श्वे कुर्वन्ति तं रांवधायन्ति तेन राह वतिष्ठ?एते तसौ ददति ५तं मित्रतामुदृपजनयन्ति तस्य वचनं शृण्वन्ति तत्र वर्षति तं यन्ते तमाप्ततामापादयन्ति योऽहर्निशमनवरतमुपरचिता?लिरधिदैवतमिव विगता य स्तौति यो वा माहात्ङयमुद्भावयति । किं वा तेषां सांप्रतं येषामतिनृशंसप्रा९योपदे आआं कौटिल्यशास्त्र प्प्रमाणम् अभिचारक्रियाः क्रृऋ_रैकप्रकृतयः पुगेधसो गुरवःपराभिसांआआ मखीघा उपदेष्टारः नरपतिसहस्रभुक्तोझ्मितायां लक्ष्ञ्यामाराक्तिः मारणात्मेकपु शस्त्रे आआएगः राहजप्रेमार्द्रहृदयानुरक्ता भ्रातर उच्छेद्याः । तदेवप्रायातिकुटिलकष्टचेष्टासहदा-


आईउत्तष्ठी?त नाआयुत्थानं कुर्वन्ति । आआनर्थकेति । अनर्थको निआफलो य आयाराः प्रयाराः श्रंएआतस्मा क्लेशस्तेना?तारईतं व्यबहईतमुआआभोआआआएऽङ्गना?ईकस्तज्जनईत सुखं राआतं यस्येति कृत्वा त्त्वईद्वज्जनं नगुपहस?युपहासं कुर्व?ईत जरेति । जरा आई?स्त्रसा तस्या वईक्लब्यं ?ईकलता तेन प्रलीआग्तं जापत त्वा ?द्धाना साआईबराणामुपदेशं शिक्षा पश्यीत । जानर्व्तात्यर्थः । उआआत्मेति । आत्मनः स्वस्य या द्धेस्तस्याः र्पारभवः पराभव इतई कृत्वा सश्वईवोपदोआआय प्नधानीशक्षाया असूआआत्यसूयां कुर्वानीत । । । आईहतवा?ईने य?आआस्थितवा?र्ने कुःप्रानीत कोआं कुर्वन्ति । सबिवोपदेशाय आहईतबा?ईन इस्तई न्ग्तुर्र्भा । आकुधद्रुह ? इत्या?ईना संप्रदानसंज्ञाणं रात्यां ज्ञेयम् । एतादृशं पुरुषं रार्वथा स्तुव?र्तात्याशयेना९४ । । तं पुरुषं सर्वथा सर्वप्रकारेणाआआईआनाद?ईत प्रशंसन्ति । तमाल?न्त्यालापं कुर्वीत । तं पुरुषं पार्श्वे ।र्वा०ईत रक्षयीत । त संवर्धयीज्त वृजि प्नापयन्तिआ तेनेति । तेनपुरु?एग राह सुखं यथा स्यात्तथाब वसानं कुर्व?एत ९ तस्मायिति । तर्स्मे पुरुषाय ददत्तई प्रयच्छन्ति तमिति । तंपुरुपं प्रत्तई त्मईत्रतां तामुपजनयीन्तनिआपादयी?त । तस्येति । तस्य पुरुषस्य वचनंवाक्यं?य्ण्वति तत्रेति । तस्मिपुंत्सई ?नःपुनः प्रदानं कुर्व?ईत । तं पुरुषं वद्गुमन्यन्ते अत्युत्कृष्टतयाजानर्न्तात्यर्थः । तमिति । तंप्रत्याप्ततां आआपादयन्ति आप्रतिपादयानीत । तच्छहुदस्य यच्छव्दसाक्षेपादाहय इति । यः पुमानहीर्नशमहोरात्रं । ?ईरतर ?ईगतमन्यकर्त०एयं यस्यईवंभूत उपरीचताञ्जरूढईः संयोआईजतकरपुटोऽआईआआदैवतमईवेष्टदेवता त्ति नर्वात्तई । यो चेति । यो माहात्म्यं तद्रुणबर्णनालक्षगगुद्भाबयत्यु?रआबना करोत्तई त्त्वईभूत्तईमतां पु तरमार्हाकंं वेति । तेपां ?ईभूतईमता वाथवा आईक सा?आतं युत्त्क्तं येपा त्त्वईभूतिमतामतितृशंसप्रायोऽत्तई घुत्ढ उपदेशः शिक्षा ?ईर्गता घृणा दया यस्मादंऐतादृरूआं कौआईट?शाऊं यामत्श?ई प्नमाणमईज्ञई । रक्रिया कृत्याप्रस्तईकृत्याआईदरूपांईक्रया । क्र्रृ_रेति । कृ_रा आनीईस्त्रशंएकाद्विर्ताया प्रकृतिः स्वभा?आए आआएपा । पुरोधराः पुरोहईता गुरवो धर्मोपढंशका? परेषार्मातरेपामीआआसंधानं निरोधस्तत्र परास्तप्ंपरा मान्त्रेणः उपदेष्टारः आई५आक्षादायकाः । नरेति । नरपर्तानां यत्सहस्रं तेन ?क्ता चासा?आईझ्मता त्यक्ता चेत्तई वलुप्यसे सेवकवृकैः न वञ्च्यसे धूर्तः न प्रलोभ्यसे वनिताभिः न विडम्ब्यसे लक्ष्म्या न नर्त्यसे मदेन नोन्मत्तीक्रियसे मदनेन नाक्षिप्यसे विषयैःऋ नावकृष्यसे र९आगेण नापह्रियसे सुरवेन । कामं भवान्प्रकृत्यैव धीरः पित्रा चे समारोपितसंस्कारः तरलहृदयमप्रीतबुद्धं च मदय?ईत धनानि तथापि भवद्गुणसंतोषो म। आमेवं मुखरीकृतवान् । इदमेव च पुनः पुनरभिधीयसे । विद्वांरामपि सचेतनमपि महासत्त्वमप्यभिजातमपि धरिमपि प्रयत्नवन्त मपि पुरुपमियं दुर्विनीता खलीकरोति लक्ष्ंंर्माआईरातत । सर्वथा कल्याणैः पित्रा क्रियमाणमनुभवतु भवान्नवय३आवराज्याभिपेकमङ्गलईम् । कुलक्रमागतामुद्वह पूर्वपुरुषैरूढां


सहस्रं तेन दारुणे र्भापणे । राज्यतन्त्र इतिआ राज्यस्य तन्त्र इतईकर्तव्यतायाम् । इत्तईकर्तव्यता तन्त्रे इत्यने कार्थःआ आईस्मन्ननुभूएयमाने यांएवने तारुण्ये च महामोहकाआर्?ईआ महामौ?यजनके । कुमारेतई संवोवनमा तथेति । तेनेंव प्रकारेण प्रयतंथाः प्रयत्नं कृथाः । यथा येन प्रकारेग जनईएएर्लोकैर्भवांस्त्वं नोपहस्यरो न उआहारावईपर्याकई यसे । साधुभिः सज्जनैर्न आईनन्द्यसे न नईन्दावईषर्याआईक्रयसे । गुरुआईभर्धर्माचायंंर्न आईधीक्कु_यसे न आईआर्ग्जाआवईतमईत्याआर्द वाक्यगोचरीकईयसे । सुहृआईद्भीर्मत्रेऐर्नोपालभ्यसे नोपलम्भाविपयीक्रियसे । विद्वद्भईः पीण्डतैर्न शोच्यसे न शोक वईपयीक्रियसे । यथा विटैरसदाचरणकार्रभिर्न प्रकाश्यरो न प्रप्र कर्टाक्रियरो । कुशर्लईरनाचाराभिज्ञैर्न प्रतार्यसे न प्रतारणविषयीआःक्रयसे । भुजङ्गर्गणईकापतईभिर्नास्वाद्यसे गणईकाथा द्रव्यवईतरणद्वारा नोपभोज्यसे । सेवकाः स पर्याकाआरईण एव वृका इर्हामृगास्तैर्जावलुप्यसे नाआनष्टे प्रसज्यसे । नाकुर्लकईयस इत्यर्थ । धूर्तै शठेंर्न वञ्च्यसे न प्रतापर्यसे । वनिताभिः र्स्त्राआईभर्न प्रलोभ्यसे न प्रलोभनावईषयः आईःक्तयाआएआ ल९।या आई?नया न आवडघयरो न त्त्वई डावनायुक्तः आईक्रयरो । न प?र्ल्पज्यस इर्त्याः । मदेनाआईधपत्यजनईतादृंआक्कारेण न न?आआ रो न नृत्यं कार्यसे । मदनेन मनोभवेन न उआम?आराआईक्रयरो न षितावईप्लवतामापाद्यसे । विषयंए?रानीइयार्थंनांक्षित्यसे न प्रेर्यसे । रागेण स्नेहा ?र्ना न विकृआयसे नाकृहृयसो सुखेन राआतेन ?आआपीह्लयरोन आआआरईत्यज्यरो । काममल्पथ० राकलशास्त्रवंत्तृभिः आईशक्षिते त्वप्युपदेशो व्यर्थ इत्यर्थः । पुनराहप्रकृत्येति । प्रकृत्या स्वभाबेन धीरो धवर्यवान् । यद्य आराएत्तई पूरर्णायम् र्कादृक् । पित्रा चेति । आआत्रिआ चकारान्मयाआप समारोपिता विआईहताः सस्कारा जातकर्मादयःआ अथ च तत्त ?णावईशेषाध यस्यैवंभूतः ९ अथवान्यदप्याहतरथ्णेति । तरलं च?लं हृदयं चेतो आस्य रा तमप्रीत?द्धं वो धरहईतं च ?रुषं धनाआनई द्रव्या?ईआ मदयार्न्त मदं जनया?त । अहं तु न तथानुनयार्मात्तई । येनो?ग्देशः सार्थकः स्या?ईतई तदभिप्रायमाराद्ध्योत्तरमाहतथाणईति । अनुपदेरयत्वेऽआईआ भवं?आंआंआ शौर्या?ईभिय९ः संतोषो मनस स्तुआईष्टर्मा शुकनासमेवं पूर्बोक्तप्रकारेण मुखर्राकृतवांस्तादृग्वाग्व्यापारे प्रवीर्ततवान्? । अहायांईवपर्रातश?आ?ईवृ त्तयेऽयमु?ग्देश इत्यत र्साआहैदमेवेति । इदं पूर्वोक्तं पुन पुनर्वारंवारमभिधीयसे कायसे । अहार्याआङ्कामुद्धाट यत्तईविद्वांसत्मीतताविद्वासमीआग् प?ई?तमीआग् सचेतनमीआआ ज्ञानवन्तमीप महास?वमपिमहासाहरामप्यभिजा तमीआआ कुर्लानमपि धीरमीप धैर्यवेतमीप प्रयत्नवंतमायुद्योगयुक्तमाआगे पुरुपंलर्क्ष्माः र्श्राः खर्लाकरोस्तई सन्माआआरा त्स्खलनां प्रापयाती अत्र सर्बत्राआई?ग्शादः कै?गुतईकन्याय?रः । उआयमप्येवं करोति । उआन्यस्य का वातत्यर्थः ? तत्र हेतुमाहयत इयं दुआर्बईनीता । अपगतरूआईनयेत्यर्थः । भबांस्त्वं आर्पत्राजनकेन कल्याणैर्मङ्गलैः आईक्रयमाग त्वईर्धायमानं नवयीवनस्य यो राज्याभिषेकस्तल्लक्ष्गं यमङ्गलं श्रेयोऽनुभवत्वनुभवविषर्याकरोतु । पूर्वपुरुषंंरूढां कुलक्रमागतां ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? अवनमय द्विषता शिरासि । उन्नमय स्वबन्धुवर्गम् । उआभिषेकानन्तर च प्रार०एधवि । परिभ्रमन्विजितामापई तव आईपत्रा सप्त?आईआउआभूषणा पुनीवलजयस्व वसुधरा?_ । अय च त प्रतापमारोपयितुम् । आरूढप्रतापो राजा त्रैलोक्यदर्शीव सिद्धादेशे भवति इत्येतावद ?आएपशशाम । उपशान्तवेचसि शुकनासे चन्द्रापीडस्ताभिरुपदेशवाग्भिः प्रक्षम्लित आन्मीलित इव स्वच्छीकृत इव निर्मृष्ट इव अभिषिक्त इव अभिलिप्त इव अलकृत आवित्रीकृत इव उद्भासित इव प्रीतहृदणे मुहूर्तं स्थित्वा स्वभवनमाजगाम । आः कतिपयदिवसापाआमे च राजा स्वयमु?ईक्षप्तमङ्गलकलशः सहशुकनासेन पु?येऽहनि पु आसपाआईदताशेषराआयाभिषेकमङ्गलमनेकनरपतिसहस्रपीरवृतः रार्वेभ्यस्तीर्थेभ्यः सर्वाभ्यो यः सवभ्यश्च सागरभ्यः समाहृतेन सर्वौपाआधा भिः सर्वफलैः सर्वमृ?ईः सर्वरत्नैश्च र्पारगृही न्दबाष्पजलमिश्रेण मन्त्रपूतेन वाआईरणा सुतमभिग्षिएच । अभिषेकसलिलार्द्रदेह च त लतव यातां धुरं राज्यभारमुद्वहोद्वहन कुरु उआवेति । द्विपता श?ऋणां ?ईआरांस्युत्तमाङ्गान्य?आनमय नभ्राआईण स्ववेधुवर्डा स्वजनरामुदायमुन्नमयोर्ध्वाकुरु । उआभीति । उआआईभषेकानतर य्पावरा?आआआईआआषेकादनु । ओति । प्रारोधः प्रस्तुतो ?ईआगीवजयो येन राः पीप्रमाप्रतई?ईशं ?ईशं ?ईशंप्रत्तई गच्छंस्तव आईपत्रा च केन त्त्वईजितामीप स्वायर्त्ताकृतामीप सप्तर्द्वापभूषणां राप्तसां?याका र्द्वा?आ जम्बूप्रभृतयो भूषणं यस्याएव ग्सुधरा पुनीद्वर्तायवार त्त्वईजयस्व स्वायर्त्ताकुरु । ?आमिति । आप्रताप कोशदण्?जं तेज आरोपीयतु ल द कतु? ते तवाय कालः रामयः । रामागत इत्तई शेषः । तस्य फलं प्रदर्रायन्नाहारूढोत । ?ंआआरूढो पदः प्रतापो यस्यैवंभूतो राजा त्रेलोक्यदर्राआंव योर्गाव आईआद्धो ?ईआपन्न आदेश आज्ञा यस्य स तथा आत्र र्स्यीप त्सईद्धादेशो भवतई । याग्व वदतई ततथव भवर्तात्यथस् ः । इतीत्तई । इति ?गईरामाप्तावैंतावेमात्रम आआएक्त्वोपशशाम त्त्वईरतवाग्व्यापारो वभूएव । उगे?ई । उपशान्तवचस्युपातवाग्व्यापारे तस्मिञ्शुक आत्तई चन्द्रार्पाडस्ताआईभः पूवां०त्त्क्ताभिरुपदेशवाग्भिः शिक्षावचनैः प्रक्षा?ईत इव र्धात इव उएर्माआईलत इब त इव स्वचर्कृत इव स्वच्छता प्राआईपत इव आनईर्मृष्ट इव माआर्णाकृत इब अमिआषईक्त इब स्नपित इब आप्त इव प्र?प्ति इव उआलंकृत इव भूआईषत इव पत्त्वईर्त्राकृत इव आगवर्नाकृत इव उद्भाआईआत इबोद्दीआईपत ?आईतेति । र्प्रातं संतुष्टं हृदयं चतो यर्ख्यबंभूएतो मुहूता घटिकाद्वयं आस्थत्वाब?आआनं कृत्रा स्वभवनं ग्राजगामाययो । । इति । ततस्तदन»तरं कस्तईपय?ईवसापगमे क्तईयद्वासरातिक्रमे च राजा नृपः ?तं पनयं वा आलेनाआभईपिगेन स्नपयांन्ग्कार । राजानं त्त्वईशिनष्टिस्वयमिआपत । स्वयमात्मनोत्क्षिप्त ऊर्ध्व र्नातो षभधानः कलशो येन रा तथा शुकनासेन मन्त्रिणा राह पुण्यऽहनई आग्त्त्वत्रे वासरे । ?त त्त्वईशेषयन्नाह आसेति । पुरोधसा पुरोहतेन संपा?र्तं षीईहतमशेषं समग्रं राज्याभिएआषेकलक्षणं मङ्गलं यस्य स तम् । आवईशिनीष्ट अनेकेति । अनेके भिन्नान्निदेशोद्भश ये नरपतयो राजानस्तेषां राहरुआं तेन ?र्गरवृतः पादागन्तरं निजपादपममुञ्चत्यीप तारापीडंतत्१५आणमेवग्तंचक्राम राज्यत्ठक्ष्मीःआअनन्तरमखिला त पुरपीरवृतयाच प्रेमार्द्रहृदयया विलारावत्या स्वयमापादतलादामोदिना चन्द्रातपधवलेनच न्दनेनानुलिप्तमूर्तिःअभिनवविकसितसितकुसुमकृतशेखरःगेरांएचनाच्छुरित५दहः दूर्वाप्रवाला रचितकर्प्गपूरः दीर्घदशमनुपहतमिन्दुधवलंदुकूलयुगलं वसानःपुरोहितशतिबद्धप्रतिसरप्रसा धितपाणिः नवराजलक्ष्मी?१मलिनीमृणालेनाभि५षकदश्९आनार्थमागतेन सप्ता।आई०मण्डले५नव हारे?आआ लि?ईतवक्षःस्थलः सईतकुसुमग्रथिताभिराजानुलम्बिनीभिरिन्दुकरकैलाभिर्वैकदृ क्षस्रग्भिनिआर तरनित्वईतशर्रारतया धवलवेपपारेग्रहतया चनरीसहैवविएधूतकेसरनिकरःकैलासैव स्रव आस्तेतस्विनीस्रोतोराशिः आगेऋरावत इव मन्दाकिनीमृणालजालजटिलःयीरोद इव स्फुरितफेङनल-


यत्स?ईग्लं आगनीयं तेनार्द्रः आईस्वन्नो दो_आए यस्यंंबंभूतं तं चन्द्रार्पाइं राज्यल३मीराआधईपत्यर्श्राः अंयं पादपं पादपा न्तरं लतेव वाआआर्व निजपाद?ं स्वर्कायवृक्षमगु?त्यप्यत्यजन्त्यीप तारार्पाद्वं तत्क्षणमेव तत्कालमेव संचक्राम प्रत्त्वईष्टा वभून । उआनन्तरमिति । उंआनतर र्यांवरा?आआभईषेकानत्र्तरम् । आउखिलेप्ति । अखित्ढं यदेतःपुर मवरो?स्तेन पीवृतयाराआहईतया आ?एम्गा स्नेहेनाद्रा हृदयं यस्याः सा तया ?त्ढास?ल्पा स्वकीयजनन्या स्वयमात्म नामोदईनामोदः पांंमत्?ः स त्त्वईटाते यस्मिन्नेतादृशेन नन्द्रातपश्चन्द्र्गोलईका तद्वद्धवलेन शुभ्रेण चन्दनेन मलय जेनापाद्नत्ढात् आआआदतलं मर्यार्दाकृल्पानुआईलप्ता कृताङ्गराआआआ मूआर्र्तर्यस्य स? । ?आभीति । आभईनवाआईन प्रत्यग्राआई? आईयकत्सईता?ई त्त्वीनैआ?ईआआ आईसता?ई ओतानई यानई कुसुमा?ई पुषाआईग तोगं कृतो त्त्वईहतः शेखरोऽवतंराआए यस्य सः । गोरेति । गोरोच्ग्नेनाच्?आईता?पुआटईतो देहो यस्य राः । दूर्वंति । तर्बा शतपीर्वका तस्याः प्रवार्लः आकईरालयै रचितो आईनीर्मतः कर्णपृआ_ः क?आरावतंसो येन सः । दीर्घंति । र्दा?र्ग आयता दशा वर्तयो यस्यैवंभूतमनु पहतमगाण्डत्मईन्दुधन्द्रस्तद्वद्धवल श्वेतं दुकूलयुगलं हुआ?लयुग्मं वसाने दधानः पुरो इति । पुरोआईहतेन पुरो धाआआ प्रत्तईवद्धो यः प्रतईसरो हस्त?? तेन प्रराआधितोऽलंकृतः पा?ईआय०स्य सः । राजानं वीशनष्टिनवेति । नवा प्रत्यग्रा या राजत्ढक्ष्मीराआधीआत्याआआर्ः ?ईतवो? आऋसत्वसाघ्यात्कमरूढईनी न?ईनी तस्या उआआयतत्वाआआम्यान्मृणालेनेव आवईरोनेव गुत्त्क्तासु संप्रे आन्तमुआतत्वेनोपमानोतरमात्त्वईःक आरुमाह०ंआभीति । आमईगेकदर्शनाथा योवराज्या आईभपेकाव?आएकनार्थमागतेन प्राप्तेन सर्प्ताग्ंम?डलंनेव म?र्चिप्राआऊ?ईमुनीआगुदायेनंंवांवईधेन हारेण मुक्ताप्रालमे नाआईलीआआतमाआई?लष्टं व?आःस्थल ?० जातर यस्य स तथा । सितेति । आरीताआईन ओताआन या?ई कुसुमा?ई पुआपा?ईआ र्तेर्प्रीयताआईभर्गुआमीफताआभईराजान्वानलकीलं यावाशृम्वन्तैत्येवंर्शाला उआआजानुत्ढीम्वन्यस्ताभिः । इब्दुरिति । इन्दु श्चंद्रस्तस्य कराः क्तईरणास्तद्वत्कलामनोहरास्ताआईभः । वंएएकक्षेति । बैकक्षमुत्तर्रायक्ंक तद्वत्?आईआताआभईः स्रागीभर्मा लाभिआनईर्रेतरं आनीईचतं व्याप्तं शरीरं यस्य तस्य भावस्तता त?आआ । धवलेति । बवलः शुभ्रो यो बेषो नेपायं तस्य पीरग्रहः ?राकारो यरय तस्य भावस्तत्ता तया । चेति । बकार उभयरामुच्चयार्थः । उभयसगुबयेन द्व थोरुत्प्रंक्षाशहृनरेति । नरीआआरा इव नृआई आहा?तार इव । ?ईदृक् । आई?ंतः कीम्पतः केसरनिकरः सटासभूहो य्गेन सः । अत्र केरारस्रजोः साम्यम् । वेपशर्रारवर्मणोः साम्यं न्गेत्तई भावः । ?कलासेति । कैलास इव रजता वाकुलस्तत्कालप्रीतपन्नवेत्रद?डेन आपईत्रा स्वयं पुरःप्रारव्धरामुत्राआरणः राभामण्डपमुपगय का? ?नमयुं शशवि मेरुशूङ्ग चोद्रापीडः रिंआहाग्तनमारुरोह । आरूढस्य चास्य कृतयथ्गेचितग्तक ?राजलोकसंमानस्य मुहूर्त स्थित्वा दिग्विजयप्रयाणशंसी प्रलयघनघटाघोषघर्घरध्वनिरुदाआःआ आरेस मन्दरपातैः वसुधरापीठमि?युगा?तनिघाआतैः उत्पातजलधर इव तडिद्दण्डपातैः पाताल कुक्षिआईरव महावराहशेणाभिघातैः र्कनककोणैरभिह्न्यमानः प्रस्थानदुन्दुभिरामन्थर दध्वान । येने? ध्वनतासमाष्मातानीवोन्मीलितानीव पृथक्कृतानीव विस्ताआईरतानीव गर्भीकृतानीव प्रदक्षि णीकृतानीव वधिरीकृतानीव रवेण भुवनान्तराणि विम्केषिता इव दिशामन्योन्यव?आआसंधयः । यस्य च भयवशविपमच९ लितोत्तानफणासहस्रेणालिङ्ग?मान इव रसातले शेषेणा गुहुमु?हुरभि? मुश्न्न?दंन्तोध्व९घातैराहूयम।न इव दिक्षु दिकु??रः संत्रासरचित५रचकम?डलैः प्रदक्षिणीत्कईय माण इव नभसि आईदवसकररथ१तुरङ्गमैः अपूर्वशर्वादृहासशङ्काह२र्पहुंकृतेनाश्रुतपूर्व आभाप्यमाण प्रस्तुतं समुत्रःआआरणं जननईवारणं येन राः राभामग्?आआमासानमग्दृप?पगम्य रार्मापे आआत्वा काञ्चनमां मेरु?य्क्तं स्वर्णाआह्री?ई? आ?रं शशीव?ईमद्युतई?ईव नन्द्रार्पाद्वो युवराट् काच्चनमयं आईराहासनं ?ऋपाआआनमारुरोहारूढवान् । आ रुत्ढस्य च तदुपखईष्टस्य च । उआत्र चकारः पुनरर्थकः आआस्य चन्ह्रापीद्वख्य कृतो आवईहईतो यथोत्वईतं टग्भायोग्यं राकलराजलोकस्य समग्रतृपजनस्य संमानः सत्कारो येन रातस्य । ?र्ह्त घटिकाद्वयं स्थित्वोप धिश्यतदन?तरं दिआईग्वजयाथा यत्प्रयाणं गमनं तस्याशांआआर् कथकः प्र?यानदुञ्दुआभर्यात्रापटह उआआमन्थरं ना?यु?ं यथा स्यात्तथा दध्वान शब्दं चकार । अथ दुन्दुआईआ आवईशेपयन्नाहप्रलर्यंति । प्रलयकालानां र्लाना कांपोत रनमयोद्भवा या घन?ग्टा कादीआवनी तस्या घोपो गीर्जतं तद्बद्धर्घाः काठईनो ?व?ईआः शब्दो यस्य राः । ।ई क्रिय माआघाः । ङाआईभहन्यमानः । कैः । कनकस्य ?वर्णख्य कोणाः पटहवादनदण्डास्तईः । आकोआआआआएवीणादिबादनम् इआतई कोशः । क इव । उदाधईः रामुद्रस्तद्व?ईव मञ्दरो मेरुस्तस्यागतैः पुनःपुनः पतनेः । वसुंधेति । वसुंधरापृर्थ्वा तस्थाः र्पाठो मूलभागस्तद्व?ईव युगाआते कपेपान्ते ?ईआर्घाता आईदशां मदोतः शव्दाः श्रूयञ्ते तैः । उतगतेति । उत्पातोऽजन्यं तज्जनईतो यो जलधरो मेघस्तद्व?ईव तडिहण्द्वा रूआईद्युद्दण्डास्तेषा ?आतेः प्रषतनैः । प्गताल५ ति । पातालं वरूढईवोग तस्य कुआक्षईर्मदृयप्रदेशस्तद्वाआईव । महेति । महावराह? कृआणावताररूपस्तस्य घोणा त्त्वईकूणईका तस्या आईभघातैः प्रहारैः । येनेति । येन दुदुआईभना । कर्ती तृतीया । आबनता र्शरं कु र्वता रवेण शव्देन भुवनोतराआईण ?ईआ?रेवाआआईण रामाआमातार्नावापू?र्तानीवोआमी?ढईतानीव त्त्वईकाआःआता?राव पृभ क्कृऋतानीव आर्भन्नीकृतार्नाब त्त्वईस्ताआर्तार्नाव त्त्वई?र्व्ढाकृतानीव गर्माकृतार्नावांतीर्हतार्नाव प्रदीक्षर्णाकृतानीवाव तांंकृतार्नाव ब?ईआर्राकृतानीवाकर्णाकृतार्नाव जातानीप्तई सप्तभिः रामा माताआदईणईः सवन्यते । विश्लेषिता इति । ?ईशां ककुभामन्योयं परस्पर व?धस्य रावेधखईशोआस्य संदृआयः सं?लेपा त्त्वईलेषिता त्त्वईघटिता इव । यस्य चेति । दुन्दुआईभः संवह्लयते । ?ईनादापेक्षया षष्ठी । यस्य दुन्दुभोई?आर्नाद आआब्दीस्त्रभुवनं त्त्वईष्टपत्रयंवप्राम उ ग् ंराःन्शृमा३आआ?रि?ईआ त्र्यम्वकवृषभेणकृतगर्न्भारकण्ठगार्जईतेन प्रत्युद्गम्यमान इव मेरावैरावते । ःआनुतपृच०आवरोपावेशतिर्यगवनमितविखाणमण्डलेन प्रणायमान इव विबुधसद्मनि कृतान्त गी?ऋऋ?ंआग गंत्रललोकपालाकर्णितो बभ्राम ?ई?»वनं निनादः ? ततो दुन्दुभिरवमाकर्ण्य जयज ंआआईत ध सर्वनः गमुद्भुप्यमागाजयशब्दः आईसंहासनात्सह ?ईषतां श्रिया संचचाल चोद्रापीहः । गमन्नान्ममंध्रमोत्थ्ग्तिऐभ्र परस्परसंघद्रृविघाटतहारर?त्रविगलिताननवरतमाशावित्नयप्रस्थान मा?ऋलईऋआ?यृनृजानिव मुक्ताफलप्रकरान्क्षर?ईः पारिजात इव सितकुसुमभुकुलपातिभिः क आत्रपाआउआऐग् आंऋरावत इव विमुक्तकरशीकरैराशाआआजैः गाआनाभोग इव तारागणवर्षिभिआईर्दाआन्तरैः आनृऋऋ?ऋआ? ?उव म्१आऋऋच्छजललवासारस्यन्दिभिर्जलधंररनुगम्यमाशे नरपातईसह्स्न? रास्थानमण्डपा आईन्नग्गान । आईनर्ग?आ च पूऋवार्?आढया पत्रलेखया८ध्यासितान्तरासनाभुपपाआईदतप्रस्थानसमु?ईतमङ्ग


आंज आनृआआशिआआआआंआ_?एआ आजताआइईमानुनि थ्»यम्वकवृषभेणेश्वरबर्लावर्देनाभाष्यमाण इवोच्यमान इब । कृ नेनि । ? आं ?राईआऋनं आआर्घारमतुच्छं कण्ठगीर्जतं येनैवांईवधेनेरावतेनाभ्रमुआप्रईयेण प्रत्यु?म्यमान इवाआभमुखं र न ः? । ऋऋआथ्नुंतीत । अश्रुतपू?ए_आर्ऽनार्काणंतपूवांर् यो रव शुदस्तेन जानईतो रोषो रुट् तस्यावे?आआए ऋ र्ंआ आर् । आगानांग?ं नर्भ्राभृतं_ ?ईपाणमणुलं आआङ्गमण्हलं यस्यंवंमिधेन आवईबुधसद्मनि देवलोके कृतान्तम आंन?आनग्ंण प्रणघ्यमान युउब नमस्कियमाण इव । संत्रस्तेति । संत्रस्ताश्चत्कईता ये लोकपालाः ं माआआआंंआआऋआकांआनांआ»ः श्रबणी_यपयांकृतः । ततस्तदनन्तरं दुन्दुआमरवं पटहरवं जयजयोईत च शब्दम् । चकार णुना आं? । आक०रा आईनाआघ्य स?र्न सर्वत्र समुद्धुष्यमाणौद्धोषणा?आईषर्याआक्रयमाणो जयशव्दो यस्य सतथा । । । । आंआऋआ आआआआए आ?पनां श्_आ?ऋण्_आआं आग्नईया ल१म्या राह सिंहासनात् संचचाल चीलतो बभूव । क्रमेणास्थान ०।ं । य् आआरृन्नांर्ना बभृ?एत्यन्वय । आर्कंत्त्वईशिष्ट । नरपातईराहस्नंर्भूत्मईपीतदशशतंरनुगम्यमानोऽनु?ज्य »रृ त् । । ०।एंपर्तानां आईवशंपणा?ईसमन्तादिति । समन्ताद्धेकवारंससंभ्रमं त्वारईतसुआईत्श्वतीआ कृतोत्थानै । ं । आरे र्त्ंऋ । मुक्ताफलप्रक?उआंर्माआईक्तकसमूहात्र्क्षरार्द्धीर्वाकईराद्भई । आर्कांईवाशीआष्टान् । परस्परं अऋयोउयं य ं ०ं न?ंऋःर्त्रंन आईयशईटनं त्रुटितं यद्धारा?त्रं तेन आईबगक्तईतां?युतानः । काआनईव । अनवरतं आनेर तरमाशावि ग्??ग्ंद्भाश्_ आं प्र०गनं गमनं तामईन्मङ्गलस्य आवईघ्नवारकस्य या लीला आईयलासस्तस्य लाजाआनईवाक्षता गगनोईतृ । आर्दगनो?र्ंऋ_शां ओऋवबार्र्लनुआआतो गृ_आआआनाभोग इरब उयोमावईस्ताऋर इ_व । कीदृशे । तारेस्तई । ताराणां दशवदनवाहुदण्डावरिथतकलाराका?ईतना मुक्ताफलजालिना शतशला५कनातपत्रेग निवार्यमा प्गातपो निआआर्ततुमारेभ? । निर्गच्छंश्चाभ्यन्तरावस्थित एव ऽ?आआकारान्तीरतदर्शनानां प्रतिपालयतां राज्ञामुन्मयूखानां चूडामणीनामल५क्तकद्रवद्युतिमुषा बहलेनालोकवालातपेनराज्याभिषेकानन्त रप्रसृतेन स्वप्रतापवखईनेवात्यर्थ पिञ्जरीक्रिस्यमाणा दश दिशो यौवराज्याभिषेकजन्मना निजा नुरागोआआएव रज्यमानमवनितलमाग्जन्नारईपुविनाशपिशुनेन दिग्दाहेनेव पाटलीक्रियमाआआआमम्बरत लमभिगुखागतभुवनतललक्ष्मीचरणालक्तकरसेनेव लोआआहतायमानातपं आदईवग्जं ददर्श । विनिर्ग तश्च ससंभ्रमप्रचात्?ईतगन्धगजघटाराहस्रैरन्योन्रासंघदृजर्जीरतातपत्रमण्डलै८रादरावनतम।आलि शिथिलमणिभुकुटपी??भिरावर्जितक९र्णपूरैःकपोल?लस्खालईतकुण्ंडलैराजाप्तरनेनाप?ईनिआर्र्दश्१र्य माननामभिरवनिभुजां चक्रवालैः प्रणभ्यमानः बहलसिन्दू_ररेणुपाटलवन क्षितितलदोलायमान योग्यो मङ्गत्?ं यार्तातई मङ्गल्योऽलंकारो भूषा यस्या राआ ताम् । उआचलेति । ०आचलरेच?आए मन्दरभ्रमणं तेन चक्रीकृतश्चक्रतां प्राआईआतो य क्षीरोदः र्क्षारसमु?स्तस्यावर्ताः पयसां भ्रमास्तद्वत्पाण्?रेण शुप्रेण । दशेति । दशवदनो त्?ङ्काआघईपत्तईस्तस्य वाहुदण्दा भुजदण्?आस्तत्रावासीआन कृतावसाआनो यः कैत्ढारांआ रजताआईद्रस्तद्वत्काआईन्त प्रभा यस्म रा तेन । मुक्तेति । मुक्ताफलानां जात्वानई आवईद्यन्तं यीस्मन्रःआ तेन । शतेति । शतसग्ब्_या शलाकाः स्वर्णर्नीर्मता इरा?ईका यस्मिरा तेनैवांवईधेनातपत्रेण छत्रेण नईवार्यमाणो दूराईक्रियगाण उआआतप सूर्यात्?आए??आए यस्य स तथा । अन्बयस्तु प्राआआएवोक्तः । निरिति । आनर्गच्छव्रजन्नभ्यन्तरावीस्ग्त एव चन्द्रा प्गीआदृः प्राकारा?त?र्तदर्शनानां वप्रव्यवाहईतदर्शनानां ?ग्त्तईपालयतां प्रर्ताक्षां कुर्वाणानां राज्ञां नृपाणामुदूर्वं मयू_खाः आईकर?आआ येषामेबं?ईआधानां चूआ_आमणीनां आई३आरोमणीनां तेषामालोकलक्षणो यो बालातपस्तेन दृसेऋन वहु लोआआलक्तकैवद्युतईमुषालक्तकरसहाआर्णात्यर्धमीतशयेन पिज्ञर्राआईक्ररामाणाः र्पातरर्क्ताआईक्रयमाणा दश आईदश कर्म ददर्शात्?आएकयामाआआएत्यन्वयः । अत्रोत्प्रे६ंआतेराज्येति । राज्यस्य शैवराज्यख्य योऽआएभषेकः स्नानं तस्यानन्तरं प्रसृतेन त्त्वईस्तृतेन स्वप्रतापवद्ग्निएआ स्वस्य स्वक्रीयस्य यः ?ग्ताप कोशदण्द्धजं तेज स एव वीह्ण रग्निस्तेने? आप्रताआग्ख्य रक्तत्वात्तदनुमानम् उआ? च यौवराज्याआमईषेकजेमना यीवराज्यस्नानसमुद्भवेन ?ई जानुराआआएप्?आएवार्त्मायमंहेन रज्यमानं रर्त्त्क्ताआईक्रयमाणमवानतलं व?धातलम् । उआथ चारान्नः सर्मापवतांं यो आरईपु आईवताशः श?क्षयस्तरय पिशुनंन ?चकेन ?ईग्दाहेनेव पाटर्लाआकईयमाआआं र्वतरर्त्ताआआईक्न्यमाणं अम्?रतलं ०ंय।एम तलम् । आआभीति । आईभमुखा सगुखागता या भू_वनतत्?त्?क्ष्मीआईस्त्रत्त्वईष्टषनीरूआस्याश्चरणालक्त?ऋः पादयाबक स्तस्य रसेनेव त्ढोआईहतायमानो रत्त्क्तवदाचरमाण ?ंआआत?आ उआआत्?आएको यर्र्स्येवंभूतं आईदवसं वारारं ददशीआर्त्तई पूर्वक्रियया संवेधः । विनीति । त्त्वईशंषेण आनईर्गतो बीहाआगतः । च पुनरर्थकः । ङावनईभुजां राज्ञां बक्र?आआढई रामूहई त्रणम्यमानो नर्मास्क्रयमाणः । ङाथ राजकत्त्वईशेपणाआजईससंभ्रमेति । रासंभ्रमं रावोआं प्रच?ईतं प्रस्थितं गन्धगजानां आआन्वेभानां धटाराहस्रं येषां तंएः । उआन्योव्येति । ०ंआ।एयोन्यं परस्परं य संषट्ट संमर्दस्तेन जर्ज आरईतानई शियिर्लाभूतान्यातपत्रमण्?त्ढानई छत्राआमूहा ओपा तईएः । उआआदगेःति । आदरेण गौरवेणावनता न?आ ये मेंआलयः आईशरांआईरा तेन आशीईयअः ढथा मणईमुकृटा?आआं रत्नाकईर्राटानां प्ग्?यः भेणयो येषां ते । उआआवर्जितेति । आवीर्जतान्यानमईतनि कर्णपूराणई कर्णामरणाजई येपा पैऋ ः । कपाएलेउति । कपोलस्थलाद्गछृआत्परप्रदेशात्स्ख ?ंकाशृ एऋआपावचूलेन सितकुसुममालाजालशवल?ईआरसा संलग्नसंध्यातपेन तिर्यगावर्जितश्वेत ग्ऽआङ्गाप्रवाहुंण तारांगाआआश्  तुआईरती५आ२आलातलेन ५मरु णेव गन्धमाय् नप्र नानुगम्यमान ? कनका ंऋ?आर्प्रभाक?माआई।ग्तावय५वन च दत्तकु?भस्थासंंकेनेर्वाकृष्यमाणेने द्रायुधेन सनाथीकृतपुरो भागः शनः शनंएः प्रथमगेव शातक्रतवीमाशामभिप्रतस्थे । ?आआ चात्?ईतगङ्गघटाकम्पित९आतपत्रवनमन५ककल्लोलपरंपरापातईतचन्द्रमण्डलप्रतिबिम्बसदस्रं महृआ?आल्यजलयिजलमिव प्लावितमहीतलमद्धुतोद्भृ_तकलकलम?ईलं संचचाल बलम् । उच्चलि तमाचास्यस्वभवनाटुपपादितप्रस्थानमङ्गलो धवलदुकूलवासाः सितकुसुमाङ्गरागो महतायल म?ऋहे_ऋन नरे द्रृवृन्दैश्चानुंगम्यमानोधृतधवलातपत्रोद्वितीयैव युवराजस्दृंवीरतपदसंचारिण्या एऋगा?नममानांऽनुत्र?आमानः । उआथ गजं त्त्वईशेपय?आहवहलेति । यहलो आईनावईद्धो यः आते सूरेणु ? आआआआपष१आआईन्डुतेन आआटत्?एन ओनरक्तेन । गजस्य ओसदूरभूषणत्मीईत सर्वप्रत्सीद्धः । गजाआआएभान्तरमाह आई१आर्नाआईत । आंराऋआऋआईननलं पृ ?रातत्कं थाबद्दोलायमानः कम्पमानो यो मुक्ताकलापो मोआक्तईकप्रकरस्तदेवावचूलं प्र१आआभाणं य?आ ग्?आ तक्षा । प्र?आनसमये सर्व गजस्येष्टत्वात् । ङालंकाराञ्तरमाहसितेति । आरातं यप्ंकु उ आ_ आआऋआजा? आआप्पघृक्सशृहुस्तेन शबलं क?र्रं ?ईआरो यस्य स तेन । उआत्रोत्प्रेक्षतेमेर्विति । मेरुर्म न्_र ०आ ?आआगंंआ आईआआआर्रांआलई त्रूर्मधाययः । त?सदृशेनेब । उच्चत्वसाम्यादस्थ मेरुसाम्यत्मईत्यर्थः । आईवशेष?आत्रयेण ?ंआगंगंय गवमादन?आम्यं प्रदर्शयन्नाआआ संलग्नेति । संलग्नः सांई?ष्टज् संध्यातपो यस्मिन् । एतेन आईतन्दूर गा यम । तिर्यगिति । आतईर्यगाबार्जंतः प्रवीपंतः ?एतगङ्गाप्रबाहो यास्मन् । एतेन मुत्त्क्ताकला?ग्साट्टयम् । तारंति । नारागणंन नाआत्रवृन्दंन दन्तुआर्तं र्त्त्वपत्मईतं शिलातलं यीस्मन् । आआतेन स्रक्साम्यम् । पुना राजानं रु आयशाआआ?ंद्रायुआंगईत । इश्वायुधेनाश्वरत्नेन सनार्थाकृतः सीहतः पुरोभागोऽप्रभागो यस्य स तथा । । ॥ आं आर्५त्रंग्यन्ना?_कनकेति । कनकस्य मुवर्णस्य योऽलंकारस्तस्य प्रभा काआईन्तस्तया क?माआई४आताः ?र्सुआंआन्ता अवयवा आआ?षना यस्य स नेन । अत्रोआंप्रेक्षृतेदत्तेति । दत्ताः कुङ्कुमस्य र्क्त?ल्कस्य स्थासका ?ऋऋद्भाषुंम्?आ यायंंवांर्?ंंनंव । र्काआऋशेन । इव्रा?धेनाकृप्यमाणेन । अश्व?आल?एनेस्तई शेषः । एतेनास्याग्रयान आं ऋऋऋउआई?आनोमप्तई भ व । श्_आर्नःआआनंंमंएदृंमेटं_ प्रथममेबादावेव शातक्रतर्वां शतक्रतोआर्रयं शातक्रपवी तां प्रार्चा मीआप्रननगे । नख्याःआआईभमुग्?ंबचालेत्यर्थः प् तदनेतरंवलंसैयंसंचचाल । सम्यक्प्रकारेण चीलतं वभूवेत्यर्थः । अथ वलं ?र्शंपयन्ना?_चलितेति । चलईता गन्तुं प्रवृत्ता या गजषटा ह र्स्तसमुदायस्तया काभीपता?ई ग्नान्यानषत्राआईण छत्राआर्ण यी?ंस्तताकीदृशमा प्लावितेति । प्लावितं प्रलयं नीतं मर्हातलं येन तत् । गजानां मृआ ?उआंर?आआवतामानतः प्ररारणसाघ्याच्चो?मानान्तरमाहमहेति । महाप्रलयो महाकल्पान्तस्तास्मईन्यो ?र??ऋआं ग् आमुरनमृआ जत्ढंषानांयंनर्द्वादव । उआथजलं?ईआ?ईआनीष्टअनेकेति । अनेकेसंख्यातीता ये काङ्कुआएलास्तर आआआनांआआंआआरांरृआः ?गई ऋआईबमाआरास्तामु र्पाततंप्रीतीबामीवतं संक्रातं चन्द्रमण्द्धलस्य शीशमण्डलस्य प्रस्तईबिङ्कवसहस्नं र्प्रात?आयसदृ३मं र्यास्म्न्र । थत्रातषत्राणां वर्तुलत्बस्वच्छ्रत्ब्रसाम्याञ्चन्द्रप्र्?ईआवईम्व्साम्यृम् । एतदाप प्लात्त्वई कीरण्या वैशध्पायनः समीपमाजगाभ । आआआत्य च श्राशिकर इव रवेरासन्नवर्ती बभूव । ७एआनन्तरमितश्च५ तश्च ८निर्गतो युवराजः इति रामाकण्य९ प्रधावतां वलानां भ५राआआ चलितकु लशै४लकीलितजलधिजलतरङ्गाआतेव तत्क्षागमाचकय्पे मेदिनी संमुरवा८आतैरन्रौश्चा?यैश्च प्रणा मद्भिग्०?मिपालैः । अंशुलताजालजटिलचूलित्र्?आना मणिभुकुटानामालोकेनो?ईमपितबहु लरोचिषां च पत्रशईङ्गनीनां केयूरमण्डलीनां प्रभासंतानेन कं?ईद्विकीर्यमा?आचापपंक्षक्षोदा इव क्वचिदुत्पतितशिरिवकुलचलच्चन्द्रकशतशारा इव क्वचिदकालजलधरतडित्तरला इव क्वचित्रद्धकल्पतरुपल्लग इव क्वचित्राशतक्रतुचापा इव क्वचित्सवालातपा इव क्रि?यन्ते दश दिशः । धवलाआएयीप विविधमणिनिकरकल्भापैरुत्सर्पिएभि?आडामणिमरी? चिभिर्मायूराणीव र८आजन्ते राज्ञामातपत्राणि । क्षाआएआन च तुरगमयमिव महीतलम् कु?रमयमिव दिक्चक्रवालम् आतपत्रमण्डलमयमिवान्तरिक्षम् ध्वजवनमयमिवा ञ्बरतलम् इभमदगन्धमय इव समीरागः भूपालमयीव प्रजासृष्टिः आभर गम्यमानोऽनुघ्रज्यमानः । धृतेति । आतं आशईरीआ आआआ?ईपं धवत्?ं वेतमातपत्रं छत्रं येन राः । द्वितीय इ वापर इव युवराजः । ७ंआआ।आत्याभ्येत्य । चकारः ?उग्नर?र्ग्कः । आरान्नवर्ता रामीप?तां बभूव संज्जज्ञे । कस्य क इव । यथा रवेः सूर्यस्य शशिकरश्चन्द्र रामीआगो आआवतई । ङात्र शाशीआत्?र इवेत्तई कथनाद्वैशापाय्नस्य कुमा रापेक्ष? शोभायामपकर्षः र?त्वईत । युक्तोऽयमर्थः । ङामावास्यायां सूर्य?किटे चन्द्रस्य न्यूनतेव भवर्तत्ति भावः । अथवेतश्चेतश्च आईनर्गपो युवराज इत्तई लेकोक्त्या रामाकर्ण्य श्रवणत्त्वईपर्याकृल्प प्रधावतां धावनं कुर्वतां बत्ठानां रीन्यानां भंरेण सगुदायेन संगुग्?आआआतैराभईमुखा?आआतैः प्रणमद्भिः प्रणामं कुर्वद्भिः । ङायैश्चान्यईश्च आभईन्न भित्रदेशोद्भर्वश्च भूत्मईपालईर्नृपत्तईमिः कृत्वा तत्क्षणं तत्कालं मे?ईनी पृआव्याचकम्प्गे चचाल । र्कादृआआआईव । चलि तेति । बीढताः कम्पिता ये कुलशैलाः क्षेत्रमर्यादाकाआरईणो नगास्?आईः कीआईलतो यीन्त्रतो यो जलाधईः समुद्र रतस्य जलं पानीयं तस्य तर?आआः क्ःल?आएलास्तत्र गतेव प्राप्तेव । वंशुलतेति । अंशुलतानां ?ईरणधेर्णाना जाआढं समूह्स्तेन जटिला व्याप्ता ?त्ढईका आप्रोतभागो येपामे?ंत्त्वईधाना मणईमुकुटाना रत्नक्तईर्राटानामालोकेन प्नक्ःआशेना उन्मिषितेति । उआई?मीषता त्त्वईकाश प्राप्ता वहुला दृढा रोआईबषः काञ्तयो यासु तासाम् । पत्रेति । पत्र आआङ्गा रचनाविशेषा त्त्वईद्यन्ते यास्वेवंत्त्वईधानां केगृर्मण्दृत्?राथामङ्गदनेणीनां प्रभासंतानेन च काआनीतसमूहेन चैवं आ?धा दश ?ईआआआए दश ककुभः आर्कयेपे र्त्त्वीआयन्त इल्?गेबय? । तदाहक्वलिदिति । काबत् काम्मीआनप्ंप्र देशे आवईकीर्यमाणा विआईक्षप्यमाणाश्चाषाणा ?ईर्का?र्र्वाना पष्टा६।आएदाः आआईग्च्छचूणाआईन यास्बंवांर्वधेपु । क्वचिदिति । क्नईचत् उत्पतईतभुर्ट्टानं याधीछीखकुलं र्नालकण्ठरामुदाय?तरय यं चा?न्तो र्दाप्यगानाश्चन्द्रका मेचकास्तेपा शतं तेन शारा क?र्रा इव । शारः शबलवातयोः इल्?ग्नेकार्थः । ?ए?न्यिदिति । ?चित् ङाकालेऽनवसरे यो जलाआरो मेघस्तस्य तीडीद्वद्युतया तरला इव र्पाआआवा इव । छाचिदिति । क्रीचत् को ग्तरूणा देववृक्षाणा आग्ल्लवाः आईक्रसलयास्तैः सह बर्तमानेव । क्वचिदिति । क्रीचत् शतक्रतुआरईंद्गस्तस्य्र चापं धनुस्पे न सह वर्तमा नर्नाव ?ऋऊआईशृ ? किरीटमय ?व दिवग्तः जयश०एदमयमिव त्रिएभुवनमभवत्त् । आआर्ताआ कृउन्लपवईताकारैः प्रचत्ठद्भिर्मत्तवारप?आः उत्पातच द्रमण्डननिभाश्च प्रोऋङ्खद्भिरातपत्रै ? भंवनपाम्भोदग?भीरभीमनादेन च ध्ंवनता दुन्दुभिना तारकावर्परादृशेन विसर्पता ?आजमीकगईनकारण मृमकेतुधूसाग्ष्ट्राआएल्लसद्भिरवनिरजोदण्डाकः निर्धातपातपरुषगम्भी रत्रांआआ?आ करिकण्ठगर्जितः ५ऐतजकप्?आवर्पवध्रुणा च भ्रमता मतङ्गजकुम्भसिन्दूररेणुना ।? आऋभि?आजलीआजत्य्कव्रृआएलचचलाभि?आ प्रविसर्प?तीभिस्तुरङ्गममालाभिः अ?ंधकाआरईत आईआऋ७रा०।»आगांआ चोनवरतं क्षरता मंंदजलधारादुर्दिनेन कलकलेन च भुवनान्तर०एयापिना म?आप्रत्ठयकाल इव सजहो । वलकोलाहलभीता इव धवलध्वजनिवहनिरलेतरावृता श?? ज्काआपई ढृ?आ दि?आ । म९ लिनावनिरजःसंस्पर्शशङ्किताममव समदगजघटावचूलसह यमं??मीतदृऋरमं?र्वरनलमपससार । प्र१आवलवेत्रि५वत्रलतासमुत्सार्यमाणा इव तुरगसुर र्ना ?ग्?ऋप्तीआऋआंष्टः । आभरणा?आई तेपामंशवः आईकाणास्तम?र्गव दृण्डईश्चष्ठः ?ईर्राटाजई कोर्टाराआआई ंन आं ऋन ?र्व?आंआ वायरः । जयश्?दो मागधानां शुभामूचकः शव्दस्तन्मयत्मईव आईत्रभुवनं ?ईत्त्वईष्ट?ग्म् । रार्वतञ्च आं ष्टवा आंआआ ष्टा?आआंण मह्राप्रत्ढयकाल इव कलान्तरामय इव संजज्ञे रामभूत् । तदेव दर्शयन्नाहकुत्ठपर्य तंति । रार्बतः सर्व?ई?ङ प्रचलपीद्गर्गच्छीद्भर्मत्तवारण्ंंआमंदकलैर्ह्रीस्तीभः । कीदृशेंआः । कुलपर्वताः राप्तकुत्ढाचत्ढा नङ्गगकार ?आकृआईत?ंआर्पां त्ंंआआ अत्यु_यत्वसाम्यात्क९एआआएते कुलाचलानामीग् चलनसद्भावाच्च रामग्रसाम्यस्मईतई भ ?आः ?र्था । उत्पातेति । उत्पापकाले वहू_नई चनिमण्डत्?नि भव?ईत क्षतजकणवर्षाश्चेत्यत आहतत्स मांति । तृहतमयवताआनई याआर्न चन्द्रमणिला?आई शाशईमण्डला?आई तात्रईभंस्तत्सदृशैरेवंत्त्वीआः प्रेङ्खीद्भः ।ऋ » आर्?रातपत्रंदृनुत्रंंश्च । तथा संवर्तःक्ताम्भोदो लोकाआऋयकारी मेघस्तद्व?र्म्भारो भीमश्च नादो यस्?यवंत्त्वईधेन ॥ ॥ आऋनृदं यृऋर्वना युऋन्दुआईभना पटहेन च । तथा तारकावर्र्पा नक्षत्रवृआईष्टस्तत्रादृशेन तदनुकाआरईणा विरापता ?आनगगर्शातंन गजाना हीस्तनां राआर्करनईकरेण शुण्डाआईनःसतजत्ढपृषत्?मूहेन तथा धूमकेतुर्ग्रहत्त्वईशेषस्तद्वद्धृ_रारैर्धूए ंंएऋ आःनांत्र्र_ःऋआमं गर्च्छाद्रावानईरजोदण्द्वकंएरवणेर्वसुऋ?आया रजोदण्दुंएर्धूई?ढदण्?० ः । आयतत्ववर्तुलत्वाम्यां दण्द्वराआ । आराआ । आंईनंधांआआए वाआं तस्य ?गतः पतनं तद्वत्परुआग्ः कअएरो गर्म्मारो वहुकालसाआ?र्ग घोषः श०ए?आए येषामेवंत्त्वीएएः कीआ?णृआआ।ईजंतंंर्गज?आबिंं८आ । क्षतजं रुआईआरं तस्य कणा आवईदवस्तेषां वर्षो वृआईष्टस्तद्वद्वभ्रुणा कडुआरेण मन आजा हास्तेन?आएआआं कुम्भाः शिरसः आईपण्डास्तेषां यः आन्ढिऋ?रेणुनथगजधूईआलस्तेन प्रमता प्ररार्पता ब । तथा ०ंआंऽर्र्रारारतः र्षांआआं प्राप्तो यो जलीग्ः रामुद्रस्तस्य जलं पार्नायं तस्य काट्टोलास्तरङ्गास्तद्वच्च?लाआभस्तरलाआईभः ?यांःआ आंर्ताआर्भः प्रकृआएआर्ण त्त्वईस्तारं प्रामुवर्ताआमीआस्तुरङ्गममालाआमीआश्च । तथा?धका?ईपं संजातान्धन्?आरं ?ईगन्तरं ?ंणि?ंआंप आनान?रतं आईआआआ_न्तरं क्षरना मवता मदजल?ंआरा दानबा?र्धारा तदेव ?आईदनं मेघजं तमस्तेन । तथा ?ंरैवनातर?आआआर्पना आईवष्ट?गवईवरप्रसराआआलेन । मर्हाप्रलयेऽप्येतद्धर्माणा सद्भावातः । कलकृलेन । रौयेऽआईप तद्द र्पानादु?मानोपमंयभावः । बलेति । वत्ढस्य रौन्यस्य यः कोलाहलः कलकलस्तेन भीता इव त्र?आ इव दश रजोधूसरताभीतार्ककिरगा मुगुचुः पुरोभागम् । इभकरराआईकरनिर्वाप?आत्रस्तैवातपत्रसंच्छादि तातपो दिव?ए ननाशाबलभरजर्जरीकृता मदकलकरिचरणशतख५ण्डिता द्वितीयेव प्रयाणभेरी भैरवं भूमी ररास । गुल्फद्वयसे चतुरङ्गमुखविनिःसृतसितफेनपर्ल्लविते मदपयसि मदस्रुतां क रिआगां प्रचस्खलुः पदे पदे पदातयःआहरितालपरिमलनिभेन चातिपटुना गजमदामोदेनानुलिप्तस्य सामजस्येव समुपययौनिखई?लान्यगन्धप्रहा?आसाम१?य। घ्रागेन्द्रियस्य । क्रमेण च प्रसर्पतो बलस्य पुरः प्रधावतां जनकदङवकानां कोलाहलेन तारतरदीर्घेण च काहुलानां निनादेन सुररवविभि श्रेण च वाजिनां हत्तर्घेषारवेणअनवरतकर्णतालस्वररनंपृक्तेन चदन्तिनामाडङवररवेण ग्रैच्चेय ककि?ईणीक्वीप्?आत१आर्नुसृतेन च आआतिवशाद्विपमविराआईआआणीनां घण्टानां टङ्कृतेनमङ्गलश?शधेदसं र्वीधतध्वनीनां च प्रयागपटहानां निनादेन मुहुमु?हुरितस्ततस्ताढ्यमानानां च डिण्डिमाना निः आआएति आतुराआआण्?म?आना मुररजः शफधूईरूढस्तेनयाधूरारतेषत्पाण्डुतातयार्भाताइवार्क?ईरणाः सूर्यरश्मयः पुरो भाआआमग्रभागं मुमुचुस्तल्पजुः । अनेन तुर?आआणां भूयस्त्वं बेगा?ईशाः मुर?क्षिएपशक्तिषईशेषभ्र व्यज्यतो इभेति । इभा हस्तईनस्तेषां करराआर्कराः शु?डादण्डो?तजलपृषतस्तंएर्निर्वापणमपनयनं तेन त्रस्त इव चीकतैव । ?आआतप त्रेति । उआआतपत्रै?छत्रैः संन्छा?ईत आतपो रवईप्रकाशो यास्मईन्नेवंभूतो ?ईवराआए नना?आ नाशं प्राप्तवान् । बलेति । वलभरेण सैन्यभारेण जर्जर्राकृताः ९डर्थाकृता मदेन कला मनोहरा ये क?ईणो दृआस्तिनस्तेषां चाणशतमीङ्गशतं तेन खाण्द्वता आईभन्ना द्विर्ताया?ग्रा प्नयाणमेरीव प्रसाआनदुदुआईभारईव भईरवं कठोरं भूमईर्बसुधा ररासशादं चकार । शब्दविशेषजनकत्वराआम्यादुत्प्रेक्षा । आरस शब्दे इत्तई धातोआईर्लीट रूपम् । मदेति । मदघुता दानवा?ई क्षरता कारईणां गजानां मदपयन्तई ?ग्दे पदे ग्दातयः पत्तयः प्रचस्खलुः प्रस्खलनां प्रापुः । अथ मदपयो ?ईआईश नष्टि?आएफद्वयरो बरणग्रत्र्थिप?ईत्मईते । उआत्र प्रमाआ?आए द्वयस? तुरङ्गेति । तुरङ्गगुखे?योऽआबदने८यो त्त्वई आनःराता बीहरागताः आईसतफेनाः श्वेतकफास्तंएः पाङ्कत्त्वईते त्त्वईस्तारं प्राप्ते । हरीति । हीतालस्य आआगीञ्जरस्य यः र्पारमलो आआन्धस्तस्य निभेन रादृशेनात्तईपटुनातिस्पष्टेन गजमदामोदेन क?र्दानवाप?र्मलेन चानुल्लईप्तरय व्याप्तस्य घ्नाणेद्रियस्य नाआईसकाकरणख्य आईनोखलान्यग्रहणसामार्य समग्रापरग्रहाआशक्तिः समुआग्ययौ दूरीभूत आईमत्यर्थः । क्ःस्येव । सामजस्येत मतङ्गजस्येव । यथा तदनुआईलप्तत्वेन तस्यान्यग्रहणराआम?र्य न भतत्तई तथेत्यर्थ । यथानानारसशष्कुल्याआईदसालेसकलरामुदायवशार्न्नेकस्याआआगीरसवईशेषस्य ग्रहोरसनेनैवं तादृशसगुदायद्वञ्द्वाउआऋत्कृ ष्टार्द्रकानईम्बूफलररामवधाने च रसनेन सकलान्यरराग्रहो भवा?ग्यमुर्त्काआ । आर्द्रकरराआदे?येंव घ्रात्ताआए?ईश्रयरय नानासुगन्धाव्यसांनईधानदोषवशान्नैकस्याआईआ आआन्धविशेपस्य धूप्ग्रहणराआमर्थ्यम् । एबं तादृशोत्त्क्तगजमदामांदे नानुत्ढिप्तस्य घ्राणस्यार्तातायग०धग्रहणसामर्थ्यमभव?ई?आ?र्ः । अथ बंएतईएः कृत्वा जनस्य लोकरय मूर्च्छंव मोह इबाभवदित्यवयः । तानेवाहक्रमेति । क्रमेण पारईपाट?? प्ररार्पतो गच्छतो वलस्य सैन्यस्य पुरोऽग्रे प्रधावतां शीघ्रं प्रचलतां जनकदम्वकानां लोकसमुदायानां कोलाहलेन क्ःलकलेन तथा । तारतरर्दार्घे?आआएत्तरम धिकता प्राप्तेन काहलानां बाद्यीवशेषाणां आईननादेन शब्देन । तथा ?ररवाः शफस्वनार्स्तीईबमीएण संपृत्तेक्तन स्वनेन जजरीकृतश्रवगपुटस्य मूर्छेवाभवजनस्य । शनैःशनैश्च बलसंक्षोभजांमा क्षितेरनेकवर्ण न?आआ ज्?चिजीर्णशफरक्रोडुधू?ः कत्वईत्क्रमेलकौतटाउतंनिभःआ क्वचि९ंपरिणतरलकरोमपल्लवमलई० न ? क्व?ईदुत्?पन्नोग०आतन्तुआआआण्डुरः क्वचि४जरठमृगालदण्डधवलः क्व?ईज्जरत्कपिकेशकपिलः क्वनिद्वरवृऋप्ग्भरोमन्थफेनीप्ग्प्?डपाण्डुरः त्रिपथगामवाह इव हरिचरणप्रभवःकुपित इव मुञ्च १ऊग्माम ? आरव्धपरिहास इव रु०एधन्नयननितृषित इव आईपबन्करिकरसीकरजलानि पक्षवा आईन?एआन्पनन्गगनतलम । अलईनिवह इव चुङबन्मदलेखाम् र्ष्ंगपतिआईरव रचयन्करिकुम्भस्थलीषु आनृऋआआडपान?ईजयैव गृह्नन्पईताकाम् जरागम इव पाप्?डुरीकुर्वञ्शिरांसि मुद्रयलिच्छ पक्ष्मा आग्डास्थितो दृआईशृम् गाजिघ?ईव मकरन्दमधुविर्न्दुपङ्कलग्नः का?आआरेत्पलानि मदकलकरिकर्णता आढता?ऋनत्र? इव विशन्कां?आर्शद्ध्येदरविवराणि पीयमान इवोन्मुखीभिरवनिपनिमुकुटपुमागिपत्र आरानार्दृन आनई?ंआर् आए ?आ तग । मुह्रुर्मुहुर्बारंवारत्मईतस्तत?ताढ्यमानानां डिआढिमानां पटहत्त्वईशेषाणां ?ईःस्वनेन आऋ न । ?राटृशस्य जनरूग् । पूवांर्क्तैर्जर्जरीकृतं लर्थाकृतं र्भबणयोः कर्णयोः पुटं यस्य स तथा तस्य । ङान्व आस्? प्राआंआःआएआक्तः । शनंं शनंंर्मन्दं मन्दम् । वलेतई । वलेन सैन्येन यः संक्षोभः संमर्दस्तस्माज्जञ्मोत्पत्तिर्य । आआ०आआंआ ?ण आउज उतपातोर्ध्व जगाम । क्षितेरिति । आईक्षतेः पृआईधव्या उआनेके ये वर्णाः श्वेतादयस्तेषा भा नशता ताआ । रेणांर?यनेकतर्णता प्रदर्शयन्नाहक्वचिखईति । क्वचित् क्वाचईत्प्रदेशे र्जार्णो जर्रायान्यः ?आफनो गन्म्यस्य क्रो? उपीरभागस्तद्वदू?आए धूऋरारः । क्वचिदिति । क्वत्वईत् क्ःस्मिंश्चित्प्रदेशे क्रमेलक उष्ट्रृ?आस्य गटा जटास्ताआभईः सीनभः रादृराः । क्वचिआदति । क्वनईत् प?र्?आतः ग्क्ववया यो र?ङ्गुको हुण्ड सय नोमा?वन्तनृ_रुरार्क्तसलयरतद्वमलईनः कृष्णः । क्वचिध्वईति । क्वचित् उत्पन्नः समु?तो य ऊर्णा आआन्?र्तालकारकलद्वत्पाण्डु_रः वेतरक्तः । क्वचिदिति । क्राचईत्? जरठो दीर्घकार्लानो यो मृणालदण्डो आइंआआदाआ?उङ्गात्रृऋदृवल शु?ः । क्वचिदिति । जरञ्जर्रायान्य कीपर्वनीकास्तस्य केरूआआ अलकास्तद्वत्कीआग्लः आरा लः । कचिदिति । कबितः वरः प्रधानो यो वृषभो वर्लावर्दस्तस्य रोमन्थश्चीर्वतचर्वणं तस्मिन्यः ५ंंं०रार्प?ः कफ??स्तद्बताण्डुरः गेतरत्त्ङ्गः । कीदृशः । त्रिपथगा गङ्गा तख्या प्रवाह स्रोतस्तद्व?ईव हारईचरणप्र भवः । दृआग्यांऽराआ त्त्वीणुश्च । कुआई?ग्त इव कोपं प्राप्त इव । र्त्कं कुर्वन् । क्षमां पृआर्वां गुज्ञंस्ल्पजन् । पक्षे क्षमां ःआंआआईआआम् । आर्ंआआरव्येति । आंआआर०एध्ग् प्रस्तुत पारईहाराआए हास्यं येनैवंवईध इव । त्कईं कुर्वन् । नयना?ई लोचनाआनई ?आग्न्नात्तेछादयन् । उपहाराका?ईणो लोचनाच्छादनं लोकेऽपि प्रीसद्धम् । तृआर्षत इव आई१ग्पाआईसत इव कारईणां लीङ्गानां कर?आराकरजत्ढाआईन शुणिआदण्द्धो?तवातास्रवार्रात्पी आईपवन्पानं कुर्बन् । अदृश्यतां प्राग्यीआनत्यर्थ । पक्षेति । प?आऋवनिवगरुत्मा?ईवातत्कृत्यमाहौदिति । गगनतलमाकाशतलमुत्पतन्गच्छनाउभयोरेकधमं दृंवात्त?उआमानम् अलीति । अर्लानां त्रमराणां ?ईवह समूहस्तद्वीदव । आईककुर्वना मदलेखां दानरेरवां चुम्वं म्म्यनं कुर्वन् । चुम्वनख्य संसार्ग?ईशेषत्वात्तदुपमानम् । मृगेति । मृआआपतई आसईहस्तद्व?ईव । क्रईं कुर्वन् । कीरकृआभसाआआआर्पु आआजशिरसः आईपण्?स्थर्ला?_ पदं स्थानं चरा?आं वा ग्चग्ग्पीउवद?न ःरा???एआर्ञ्चे । त्रप्?आन आर्छाऊ?आए भङ्गमकारईकाभिः अभ्यर्च्यमान इव तुरगमुखविक्षेपविष्ठक्ष्तः फेनपल्ल्वकुसुमस्तवकैः अनुग म्यमान इव मत्तगजघटाकुम्भभित्तिसंभवेन धातुधूलिवलयेन आलिङ्गयमान इव चलच्चाभ रकलापविधुतेन पटवासपांसुना प्रत्साह्यमान इव नरपातईशेरवरसहस्रपीरच्युतैः कुसुमके शररजोभिः उत्पातराहुआरईव आईदवसकरमण्डलमकाण्ड एव आपईबन् ? नृपप्रस्थानमङ्गलर्प्रेतिस रवलयमालिकासु गोरोचनाचूर्णायमानः क्रकचकृतचन्दनक्षोदधूसरो रणुएरुत्पपात । अपरिमाणवलसंघट्टसमुपचीयमानश्च शनैःशनैः संहरन्निवविश्वमशेषमकालकालमेघपटल मेदुरो विस्तारमुपगन्तुमारेभे । तेन चक्रमेणोपचयिमानबहलमूआर्तईना दिग्विजयमङ्गलध्वजेन रिपुकुलकमलप्रलृयनीहारेणराजलक्ष्मीविलासपटवासचूणर्णेन आहईतातपत्रपुण्डरीकखैण्डनतु षारेण सैन्यभरपीडईतमहीतलमूर्छान्धकारेण चलद्घलजलदकालकदम्बकुसुमोद्गम५न दिवस मध्यष्छद्राआईआ आवईशन्प्रवईशान् । उन्मुखीभिरिति । उन्मुर्खाआईभः ऊर्ध्वमुखाभिईरवनईपतयो राजानस्तेषां मुकुटाः आईकरीटाआनई तेषां मणय?द्रकान्ताद्यास्तत्र पत्रभङ्गमकरिकास्ताआईभः पीयमान इव आतुरगेति । तुरगाणां वाजिनां मुखान्यानननि तेषां वईक्षेपाः प्रसारणाक्रईयावईशेषास्तेंयो वईष्ठतैर्गलईर्तैईः फेनो मुखकफस्तस्य पल्लवाः परंपरास्त एव कुसुमस्तवकाः पुष्पगुचेछास्तैरभ्यचेर्यमान इव पूज्यमान इव । मत्तेति । मत्ता मदयुक्ता ये गजा हीस्तनस्तेषां घटाः समूहास्तासां कुम्भाः आईआरसः आईपण्डास्त पव आईभत्तयः कुङाआनई तेम्ंयः संभव उत्पीत्तर्यस्यैववईधेन धातुर्गैएंआरईकादईः कुम्भस्थलशाआएभार्थमनुलईप्यते तस्य धूलईवलयेन रजोवलयेनानु गम्यमान इव । चलदिति । चलन्वेल्लन्यश्चामरकलापो वालव्यजनसमूहस्तेन वईधुतेन कीम्पतेन पटवासः पिष्टातस्तस्य गंसुर्धूलिस्तेनालईङ्ग्यमान इवाआई९द्धहृयमाण इव । नरेति । नरपर्तानां राहाआ शे??र१आहस्रमवतं ससहस्रं तस्मात्प?ईच्युतैः स्रस्तैः कुसुमानां पुष्पाणां केसरा??ईआ आकईञ्जल्काआईन तेषां रजांसि परागास्तेंआर्ः प्रोत्राआह्यमान हव प्रोत्साहं प्राप्यमाण इव । उत्पातोऽजयं तादृआआआए राहुः सेंहिकेयस्तद्व?ईवाका?ड एवाप्रस्ताव एव आईदवसकरमण्द्वलं सूर्यावईम्बं आईपवन्ग्ररान् । नृआगेति । नृपाणा राज्ञां प्रस्थानमङ्गलेपु याः प्रतिरारा हरतरडू वाआई?आ तेषां वलयमाआलईका वक्लयश्रेण्यस्तासु गोरोचनाचूर्णायमानो आआआएरोचनं प्र?ईद्धं तत्क्षोदवदाचरमाणः । क्रकचेति । क्रकचं करपत्रकं तेन कृतो यश्न्दनक्षोदो मलयजचूर्ण तद्वद्धूसरः । अन्वयलु प्रागे?आएक्त । अप्गेति । अपीमाणमसंग्?यं यद्वलं रौयं तरय संघाः संमर्दस्तेन रामुपर्नायमानः उपचयं प्रा य माणः । चकारः पुनरथईकः । शनैःशनैर्मन्दंमन्दमशेपं समग्रं ?ईआं संहरनिब तईरोधानं कुर्वान्नईव । अकालेति । अकालेऽप्ररतावे यत्क?ं कृष्णं मेषपटलमभ्रवृन्दं तद्वन्मेदुरः पु??ए आईयस्तारमुपरारणगुआगन्तुं प्रा?मारेभे । प्नारम्भं बकारेत्यर्थः । तेनेति । तेन पूर्वोत्त्क्तेन रेणुना । चकारः पुनरथंः । क्रमेति । क्रमेण पीरपारूआआएपर्चाआआमाना पुआईष्ट प्राष्यमाणा वहला दृढा मूआर्तईर्दंहो यख्य स तेन । ?गिति । आदईशा ककुभां यो वईजय्र आत्मसात्करणं तत्र यन्मङ्गत्ढं त्त्वई??आईवारकदाधईदूर्वाआदई तस्य ःवजेन केतुना । मुआआयमङ्गलेनेत्यर्था । करकरकमलवनोद्दलनद्विपयूथेन आआगनमहीतलप्लावनप्रलयपयोधिपूरेण त्रिभुवनलक्ष्मीएशिरो वगुण्ठनपटेन महावराहकेसरनिकरकर्बुरेण प्रलयानलधूमरस्तिमांरनलेन पातालतलादिवो ?ईष्ठता चरणेभ्य इव निर्गच्छता त्?एचनेभ्य इव निष्पतता दिग्भ्य इवाआआन्छता नभस्तलाआदईव पतता पवनादिवोल्लरनता रविकिराघोभ्य इच्च संभवता अनपहृतचेतनेन निद्रागमेन अनवगणितसूर्येणान्धकारांघा अघर्मकालेपस्थितेन भूआमीआऋहे_ण अनुदित तारागाआनिवहेन वहुलनिशाप्रदोषेण पातईतसालईलेन जलधररनमयेन अभ्रान्तभुजं आआमेन रसातलेन हारईचरगेनेव संवधा मानेन त्रिभुवनमलङ्घ?ग्त रजसा । विकच कुवलयवनमिव नवोदकेन आआगनतलमवष्टभ्यमानमलक्ष्यत र्क्षातैदपाण्डुना क्षितिक्षो देन । वहुलर?एधूग्प्तारईतमशिशिराकईरणबिञ्बमवचूलचामरामईव निष्प्रभमभवत् । दुकू लपंंटधवला कदलिकेव कछपतामाजगाम गगनापाआआ । नरपालबलभरमरनहमाना र्तास्मोईन्द्वपयूयेन दृआआस्तीआमूहेन । आआगनेति । गगनमेव मर्हातलं पृथ्वीतलं तस्य आआआवनमाक्रमणं ती?न्प्रलयः क९ंपाञ्तस्तस्य य पयोआईआः समुद्ररतस्य ?रेण प्लवेन । त्रिभुवनेति । त्रिभुवनस्य आईत्रत्त्वईष्टपस्य या लर्क्ष्भा आप्रीस्तस्याः आईआआरोवगुण्ठनपटेनोत्तमाआआआच्छादनवस्त्रंण । महेति । महावराह आ?ईवराहस्तस्य केसरानईक्ःरः सटासमूहस्तद्वत्क?र्रंएण मोलनेन । प्रलयेति । प्रलयस्य कप्ंपांतस्पानलो वा?ईस्तस्य या धूमरलिर्दहनकेतन प?ईस्तद्वन्मारालेन पुष्टेन । पातालेति । आआतालतलाद्वद्ध वागुखतलादुत्तिष्ठतेशेत्थानं कुर्वतेड चरणेति । चरणेभ्यः ?गदेभ्यो ?र्गिच्छपेव ?ईर्गमनं कुर्वतेव । लोचनेति । लोचनेभ्यो नेत्रेम्यो आईनापततेव पतन कुर्वतेड ?ईग्म्य ऐंद्राआ?ईम्ंय आगच्छतेवईगमनं कुर्वतेव नभ इति । नभस्तलाङगेमतलात्पततेव पतनं कुर्वतेव । पवनेति । पवनात्समीआणादु?आरातेवोल्लासं प्रामुवतेव । रवीति । रत्त्वई?ईरणेम्यः सूर्यरीइमम्यः संभवतेव प्रादुर्भवतेब । अनेति । ?ईइआयाः प्रर्भालाया आगमः रामागमस्तेन । अत्र तु स्वप्ना?ई?ईलक्षणं वा?आं ज्ञानं तस्मा?ईत्यत आहनेर्पि । अनपहृतमगृर्हातं चेतनं चेंतंयं येनैवंत्त्वईधेनेल्पर्थः । अतएवालौ क्तईक ण्?वेतई भावः । अनवेति । अनवगीआपोऽनईराकृतः रदूयां भानुऊंर्नैवंम्?तेना?धकारेणेव तत्मईस्रेणेव । अघर्मेति । अघर्मकाल उपी०आतेन प्राप्तेन भूमईगृहोआ व?आआआमध्यसदनेन । घर्मकाले तु तदीआआईसतं स्यादत एवोक्तमघर्मकालोतई । आङाआर्भकात्?आएआआईसातेन इतई पाठे वर्मकालस्तपस्याचरणादौ तस्येष्टत्वात् । अताआ वोत्त्क्तमघर्मकालोतई । उआनुदितेति । अनु?ईत उदयं न प्राप्तस्ताराआआ?आ?आईवहो नक्षत्रसमूहो यास्मईन्नेवभूतेन वहुलीनशा कृष्?आपक्षराआत्रईस्तस्याः प्रदोपेण यात्मईर्नामुखेन । पतितेति । पतईतं स्रस्तं रालईलं पार्नायं य आईस्मन्नेवंभूतेन जलधररामयेन वर्पाकालेन आआभ्रेति । अप्रान्ता अप्रबालईता भुजंगमाः साआर् यास्मईन्नेवत्त्वईधेन रसातलेन पूआर्नातलेन । संव?र्मानेन वृआईद्ध प्राप्यमाणेन । केनेव र्हाचरणेनेव त्त्वईष्णुपादंनेव । यथा ह?ईच रणो वलई०वंरानार्थ क्रमेण ?आईद्व प्राप्त्स्तथा_यमपीत्यर्थः ।_ आ_आवं?ईधेन रजराआ रेणुना आआईनभुऋवनं आईमवईष्टामल?यूत । व र्भाआ तारा?आआथ९ममरलोक आरुरोह रजोआईमषो?आ मही । त्नईःशेषपीतातपमन्तर्दह्यमानमिव ओजलेषु धूसीरतरविरथध्वजपटमपतदवनिरजः । भुहूर्तेर्ने च गभ०वासमिव संहारसागर आव? कृता तजठरमिव महाकालमुखमिव नारायाघाआएदरमित्र ?ह्माण्डामईव आवईवेश आआए मृन्मय इव बभूव आदईवसः । पुआस्तमःय इव चकाशिरे ककुभः । रेणुरूपेणेव पीरण आरतलम् । आआकमहाभूतमयमिव त्रैलोक्यमारनीत् । आथ निजमदोष्मरनंतप्तानां दन्तिनां दि?ईआ आईदशि करविवरनिःराऋतैः क्षर?ईः क्षीरोदधवलैः आसारैःकार्घापल्लवप्रहातईविसृ९ तेन च विसपा ता दानजत्ठबिआदुदुर्दिनेन हेपारवविप्रकीआर्घौश्च नां लालाजललवजालकैरुपशीमते रजसि पुनरापई जाता?एकासु दिक्षु र?आ?आगरादिवों?एमा ओक्यतदपीरमाआगं बलमुपजातविस्मयः सव९तोदत्तदृष्टिर्वैशञ्पायनश्चन्द्रापीडमावभापे आमरलोकं स्वलांर्कं रजोमईषे?आ रे?आच्छलेन मर्हा पृआव्यारुआआएहावरोहणं पकार । आआकवारं गोरूपोआ ? । इदार्ना त्वेत?गेणेल्पर्थः । अताआव पुन शव्दोआआदानम् । ञिःशेषेति । तदब?रिजो जली?जलेपु आआनयिएष्वपतत्पपातेल्पर्थः । कीदृशम् । ?आईःशेषः रामग्रः ?गईत आस्वृआ?ईत आतपः सूर्यालोको येन एवातर्दह्यमानमईडान्तर्मध्ये प्रज्वलमानत्मईव उआनेन जलपाने हेतुर्दीर्रापः । पुनः कीदृशम् । धूस आं । धूऋराआरईतो ??वणांर्कृतो रवईरथस्य सूआर्स्यन्दनस्य ध्वजपटो येन तत् मुर्ह्र्ते?नति । मुहूर्तमात्रेण । सवाह्याभ्यन्तरव्यास्योपमानान्याहगभ५त्या?ई । गर्भवासीमव ??आवासमईव संहारराआआआरजत्ढत्मईत तजलाधईपार्नायमईव । कृता?तजठरमईव यमोदरमईव महाकालमुरवमईवारज्ञण्डद?डायमानो यः कालो लस्तस्य मुखमईव नारायणोदरमईव जनार्दनोदरमईव बह्याण्द्वत्मईव पृआई?र्वा वसुंधरा आर्यवेशा सर्वत्र आर्तातई । रौन्यत्मीतई शेषः । गभावासा?ईकभिब रजोरूपेण पृआईथवी सै?यं प्रत्त्वईष्टेल्पर्थः । अत्र आआर्भवासा आमानैः सैन्यस्यात्पुत्कृष्टताद्यनेक।आम०आवीच्छन्नत्वं रमूआचईतम् । तदन्तःप्रवेशाब रज्जसोऽआआगी ततोऽप्ग मेत्तई भावः । मृदिति । मृमय इव मृदा वईकार इव । अत्र त्त्वईकारार्थे मयट् तद्व?ईव ?ईबराआए ?ईनं पुस्त इति । पुस्तं ले?याआईदकर्म तञ्मघ्य इव वई?ईढाआआ इव ककुभो ?ईशश्चकाशिरे शुशुआभईरे । रेणु ति । रे?आरूपेण रवोमयत्_वेनेवाम्वरतलं व्योमतलं पीज्जतं तमयता आआतम् । एकमिति । आआकं महा आई?र्वालक्षणं तमयत्मईव त्रत्?आएक्यं त्रि?ईष्टपमाराआएद्वम्ब थेति । तदन तरं वेंशाम्षायनश्च द्राआआईउमाबभापेऽआभईद?ंआआवई??आ वय । कस्मि रातई । रजस्युपशमईते प्राप्ते सतई । कैः । निजेति । ?जिमदस्या?ंमीयदानस्य य ऊआमा तापस्तेन सतप्ताना प्रज्वरूईढतानां आआं हृआईस्तनां आईदशि ?ईआशीआ प्नतई?ईशां कराः शुण्डास्तेषां त्त्वईवराआआईआ र?आआआईआ तेम्यो आईव?आईआरातैर्वहईरागतै ?_आरद्भिः स्रवाद्भईः । र्क्षारोदः र्क्षाररागुद्रस्तद्वद्धव?रेआः शप्रंंः । र्शाकरा वातास्तवाआरईषईपुषस्तेषामाराआरा यो वृष्टय?तईस्तथा । क्ःर्णा आआव पाङ्कवास्तोगं प्रहृतिः प्रकर्पंण हननं तया वई?उतेनेतस्ततो वी६ईआप्तेन । । ?ईआसर्पता ?प्ररयता दानजलाचईन्दढीर्दनेच मदवा?र्?प?मेघजानततमराआ । तथा वाआईजनां ?ग्ङ्ग?आआं युवराज किं न जितं देवेन महाराजाधिराजेन तारापीडेन यज्जेष्यसिका विशो न वशीकृत या वशीकारईष्यसि कानिदुर्गाआईआआआ न प्रसाआई?तानि यानि प्रसाधयिष्यसि कानि द्वीपान्तराआई? नार्त्माकृतानि यान्यात्मीकीरष्या?ई कानिरत्नाआईन नोपार्जितानि यान्युपार्जयिष्यसि केवा ।ं प्रणता राजानः कैर्न विरचितः शिरत्सई वालकमलकुड्मलकोमलः सेवा?लिः ?ऐर्न मसूणी कृताः प्रतिवद्धहेमपट्टैल९लाटैः सभाभुवःकैर्न घृष्टाः पादपीठेचूडामणयः कैर्न प्रतिपन्नावेत्रल ताःकैर्नो?तानि चामरा?ईआकैर्नोच्चारिता जयशव्दाःकेषा न पीताः आकईरीटपत्रमकरैः सालईल धारा इव निर्मलास्तच्चरणनखमयूखराजयः । एते आहईष्ट्व चतुरुदधिजलावगाहदु७र्ललितवलमदा वलिप्ता दशरथभगीरथभरतादईलीपालर्कमान्धातृप्रातईमाः कुलाभिमानशालिनः सोमपायिनो मूर्बाभिषिक्ताः पृथिव्यां सर्वपार्थिवा रक्षाभूतिमि?आभिषेकपयःपातपूतैश्चृ_डामणिपल्लवैरुद्वहीन्त मङ्गल्यां भवच्चरणरजःसंहतिमा एभिरियमादिपर्वतैरिवापरैर्धृता धरित्री । एतानि चाप्यमी युवराजेति । हे युवराज देयेन पूज्येन तारार्पाडेन महाराजाआईधराजेन । क्तीमईस्तई प्नश्रे । न प्तईतं न वाआआई कृतम् । सवंमेब आजतत्मईत्यर्थः । यद्भवां?वं जोयीख वर्शाकारईंहृयत्सई । तया का आदईशः ककुभो न बर्शांकृता नात्मसात्कृता या?वं बशीकारैध्यखई स्वायर्त्ताकारईष्यसि । काआनई दुर्गा?ईआ कोट्टाआन न प्रसाआईधताआनई न गृही ताआन याआनई त्वं ?साधीयायोस ग्रहीध्याप्ते । तथा काआनई द्वपिआतराण्यंतर्रापोतरा?ईआ नात्मीकृताआनई यानि त्वमत्मिआकारई?आसे । तथा कान्यार्नीर्दष्टाआईभधेयानई रत्नाआनई स्वस्वजातावत्युत्कृष्टवस्तूआन नोषाआईर्जताआनई नोपार्ज नाआईवषर्याकृतानि याआने त्वमुपार्जायईष्यस्युपार्लनां कार्रहयाप्ते । अथ च के राजानो नृपा न प्रणता न नमस्कारं कृतवन्तः । तथा कैर्नृपे राजाभईर्न त्त्वईराचईतो न आबीहईतः शिरस्युत्तमाङ्गे वालकमलस्य नवीननलईनस्य कुबलो मुकुलं तद्वत्कोमलो मृदुरेतादृक्?एवाञ्जालेः सपर्याआनयामकं पाआणीआयोजनम् । तथा कैर्भूआगईतीभः । प्र?ईयद्धाः संनद्धा हेमपट्टाः कनकपाआ येष्वेवंभूतैर्ललाटेर्भालैः सभाभुवः समाजक्षोण्यो न मसृर्णाकृता न ।९र्ग्क्ष्णाकृताः । तथा कंए राजाभर्नृपेः पादपीछे पदासने चूदृआमणयः शिरोभणयो न घृष्टा न धर्षणं प्रापिताः । तया_ कै र्वृपेंर्बंत्रलता वेतसयष्टयो न प्रस्तईपन्ना न र्खाकृताः । एतेन सर्बे प्रर्ताहारतां प्राप्ता इआतई रदूईआचतम् । तथा केर्भू पातईभिश्चामराणि वालव्यजनाआनई नोद्ध्_ताआन न बौएआजईताआईन । एतेनास्य सर्वैऽआईप राजानश्चामरग्राआहईणोऽभूवन्निआतई ध्वानईतम् । तथा कैर्नृपातीमईर्जयशब्द्दा मङ्गलशव्दा नोच्चाआरईतानोर्दाआरईताः । तथा केषां राज्ञां किरीटानां मुकु टानां पत्रमकराः पत्रेषु मकराकारा त्त्वईवृतमुखास्तंः सलईलधारा इव पतत्पार्नाय?ङ्गय ?व ?ईर्भलाः स्त्रच्छा स्तस्य तारार्पाडस्य यो चरणो पादौ तयोर्नखाः पुनर्भवास्तेषां मयूखाः आर्रूरणास्तेश्वा राजयः श्रेणयो न पीता न पानीवषर्याकृताः । एतेन सर्वंऽआईप आक्षई_आतईभुजस्तारार्पाडस्य महाराजस्य चरणसपयां कृतवन्त इआतई ध्व आनईतम् । जय राज्ञां खस्मं वर्णयन्नाहएते हीति । हि आनीधईतम् । पृआईथ्ग्व्यां रत्नगर्भायामेते प्रत्यक्षो पह्वम्यमाना ये सर्वपाआईर्थवाः रामग्रराजानो रक्षाभूआतईत्मईव रक्षाभस्माभईवार्ममेषेकस्य योवरा?आआआईभषेकख्य यः पयःपातः सोललपातस्तेन पूतंः पवित्रेथू?आआमणयः ?ईआरोरत्ना?ई त एव पल्लवास्तैर्मङ्गत्यां म्रङ्ग्रले आहईतां भव ?आवितदशदिगन्तरालानि सैन्यात्नई भवन्तमुपासते । तथाहि । पशा पश्य यस्यां यस्यां विक्षिप्ःयते चक्षुस्तस्यां तस्यां रसातलमिवो?ईरातईई वसु ओव सूते ककुभ इव वमन्ति ग व वर्पति आदईवस इव राजति वलानि । अपीरमितवलभराक्राता मनो स्मरातई महाभा आरसंक्षोभस्याद्य क्षिआतईः । आआण्ड शिखरदेशेपु स्खलितमण्डलो ध्वजानाणयन्निव कुतूहला कदलिकावनान्तरेपु मयूखमाली । सर्वतश्च मद?लमुचां करिणामेलापरिमलसुरभिणि आवा?ईनि र्मदवारिणि निरन्तरमग्ना निपतितमधुकरकुलकलकलकलिला कालिन्दजिल कलितेवभाति भूतधात्री । सैन्यभरसंशेभभाआआत्सरित इव गगनतल?पातईता उआआच्छा आता दिक्चक्रवालमिन्दुधवला धवजपङ्कयः । सर्वथा चित्रं यन्नाद्य विघटितसकलकुलशै ब धासहस्रशः शकलीभवतिबलभ?रण ध्गईरत्री यद्वा बलभरपीडितवसुधाधारणविधुरा दपर्वतौईव कुलपर्वतौईव । एतानष्ठईत्तई । उआर्माषा राज्ञामेताआनई सै?याआनई भवन्तं त्वागुपासते सेवते । ने । आआ_ऋआवईतान्यवाआआहईतानई दशा?ईशामञ्तरालानई मध्यभाआआआ येस्तानई । आआतदेब दशार्यातई आति । पश्य पश्य वईलोकय वईलोकय । यस्यां यस्या आर्दशि च?आउर्नेत्रं त्त्वीईक्षःयते प्रेर्यते तस्या तस्यां आआआतत्ढीमव पृआर्वातत्ढमईवोआईद्गरत्तई वमत्तई । वत्ढा?ई सैन्यार्नाति सर्वत्र संवध्यते । वसुधेव वसुंधरेव आयत्तई । ककुम इव दिआआ इव वमन्त्युआईद्गर?ईत । गाआनमईवान्तरिक्षमव वर्षातई ?आइंपृ करोप्तई । ?ईवस इब । राजातई प्रणयत्तई । अहमईतई मन्ये जानेऽ?आ आक्षईत्तईर्वसुधापारईमईतं यद्बलं सै?यं तस्य भरोऽत्तईशयस्ते । भाआरईता ?आर्ता । म५हति । महाभारते प्रत्तईपाआईदतो व्याख्यातो यः रामरसंक्षोभः सङ्गामसंमर्दस्तस्य स्मरणं करोत्तई । अत्र स्मृत्यर्थधातुभिर्योगे मातुः स्मरप्तई इत्तईवतृकर्म?ईआ षष्ठी एषेति । आआष सर्मा आरी कदीत्ढकावनान्तरेषु रम्भाकाननान्तरेपु मयूखमार्ला सूर्यः शिखरदेशेपु ध्वजाग्रभागेषु श्ख ञ्जलनां प्राप्तं मण्डलं त्त्वईम्वं यस्यैवंभूतः प्रस्तईरोधं?ईवृ?यथा १वजान्।आणयन्निव संख्यां कुर्र्वाःमव कुतूहलाद्भ त्प्रेक्षा । ध्वजानामुच्चतोत्कर्षो व्यङ्गयः । कदीत्ढकावनमईप्तई सूर्यप्रदशार्नोपलक्षणमात्रं न त्वन्यत् । क?र् र्षमाहसर्वतश्चेति । मदजत्ढमुचा मद?आवईणां क?र्णां हीस्तनाभेलायाश्चन्द्रवालाया यः प?र्मल स्तद्वत्सुरामई?ईआ सौरम्ययुक्ते । वेणिकावाहिर्नाति । वोईआका प्रवेणी तया वहातई आआच्छर्तात्येवंर्शालं वंभूते मदवाआईणि दानज?ये आनईर?तरं मग्ना । रामंततो जलक्लिन्नेत्यर्थः । एवंभूता भूतधार्त्रा । तामेव ष्टे आनईपतितेति । आनईपत्तईत पर्यस्तं यन्मधुकरकुत्ढं ध्रमररामूहस्तस्य यः कत्ढकल कोलाहलस्तेन गहना । कीत्ढतं गहने इतई कोआआः । अत्र च श्यामताद्रवत्वाम्ंंयां भदवाआईरणः शाव्दत्त्वईशो१ः आपारईमाणत्त्वईशेर्पंश्च प्रमरकुलस्य राआम्येनोत्प्रेक्षतेकालिन्दीति । काआईत्ढन्दी यमुना तस्या जल पार्नायतर?आआः क?ईढतेव भात्तई शाआएभते । स? न्येति । रौन्यस्य वलस्य यो भरस्तजानईतो यः संक्षोभः । ताङ्गुक्षणं यद्भयं त्रासस्तस्माद्गाआनतलं व्योमतलमुत्पातईताः स्वच्छत्बनैर्भल्यसाधर्म्यात्स?ईत इव नद्य इव ?त्यक्षोपत्ढक्ष्यमाणा इन्दुवच्चन्द्रवद्धवलाः शुत्रा ष्ंवजप?यो वैजयर्न्ताश्रेण्यो ?ईक्चक्रवालं ककृप्समू_ह न चलन्ति फणिनां पत्युः फणाभित्तयः इत्येवं वदत एव तस्य युवराजः समुच्छ्रितानेक नांग्णां तृणमयमाकारमन्दिरसहस्नसंबाधामुल्लासितधवलपटमण्डपशतशोभिनीमावासभूमि आःआआआग् । तस्यां चावर्तार्य राजवत्सर्वाः क्रियाश्चकार । सर्वैश्च तैः समेत्य नरपातईभिरमात्यैश्च आं?वि गभिः काआभिर्विंनोद्यमानस्तं दिवसमशेषमभिनवापईतृवियोगजन्मना शोकावेगेनायास्य मानटृदयां दुःर?एनात्यवाह?ग्त् । अतिवा?ईतदिवसश्च यामिनीमापई स्वशयनीयस्य नातिबूरे ?ई आंःऋ?आ?आयांनिपणोन वंए?उआम्पायनेन अन्यतश्च संमीपे क्षितितले विन्यस्तकुथप्रसुप्तया पत्रल५खया ग। ंआतग आईपतृराक्तम् अन्तरा मातृसंबद्धम् आन्तराशुकनासमयंकुव०न्नालापं नोतिजात आनद्र प्राआ?आआ जाग्रदेव निन्ये । ८प्रत्यूपे चोत्थाय तेनैव क्रमेणानवरतप्रयाआआकैः प्रतिआआयाणकमु आचीग्मानेन गेनासमुदायेन जर्जरयंवसुंवंराम् आकापयन्गिर्रान् उत्सि९ ञ्चन्सरित ? रिक्ती गृः आंन्गगीरा ?ऋआआआर्यन्काननानि समीकुर्वन्विपमाणि आर्ंलयन्दुर्गाआआआईआ पूआ_यन्निम्नानि निम्नय । ॥ आमाआ गा_णं तेन आईयधुआआः र्पा?०ता फीणनां पत्यु शेषनागस्य फणाभित्तय फणकुज्याआनई नचल?त । । आ?आऋ?ं आं नदा गरंण आतईष्ठर्तात्यांः । इत्येवं पूर्वोक्तग्रकारेण तस्य वैशम्पायनख्य वदतो मुवत एव युवराज ए ंंआं वांनाआआभृआर्भ आनईवाराभूआईममबा?ग् प्रापेत्यंबयः । अथ तां आईवशेषयन्नाहसमुआईउछ्रतेति । समु आआऋ । आआऋआनांऋआआईन तोरणाआनई वाहईर्द्वांराआणीआ यस्यां ताम् । आबहईर्द्वारं तु तोरणम् इस्तई कोश तुणंति । तृणमयां यच्चगमयो यः प्राकारो ?प्रस्तास्मईन्यन्मी?दरसह?ं गृहदशशतं तेन न त्त्वईयते संबाध नां?ए आं आन्यृआम् । उल्लासितेति । उल्लाआईततमुक्लासं प्राप्तं यद्धबल?टस्य ?एतवस्त्रस्य मण्?प?आतं जना?यशातं ।र् ।ं।ंआआई०आनी नृंआभा?त्त्?आम् । तस्यामावाराभूमाववतीर्यावताणं कृत्वा । चकार पुनरर्थक । राजवत्तारार्पा आं ।ए ओग्ं आकईया ममग्रकृत्याआनई चकार कांषयामास । सर्वेंश्चेति । तंए पूर्वोक्तई ?र्वै समग्रैर्नरपातईभिआउमा ंराआर्वभापणृं कुर्र्बान्वद्धत्राआईतजाता न वाद्गुब्येन स्माग्रता आनई । र्प्र्माला यख्य द्वसार्ता तईंथर्निआआआप?ऋप्रायोलणापवमाहाआए?र्नंय न्स्थलानि प्रतिष्ठता शनैः शनैश्च स्वेच्छया पीरभ्रमन् , नमथन्नुन्नतान्५ ? उन्नमयन्नवनतान् आश्वासयन्भीतान् रक्षञ्शरणागतान् उन्मूलयन्विटपकान् ? उत्सादयन्काआटकान् अभिषि ञ्चन्स्थानस्थानेपु राजपुत्रान् ? समर्जयन्रत्नानि प्रतीच्छन्नुपायनानि गृह्णन्करान् ? आदिशन्दे श०एयवस्थाम् स्थापयन्स्वत्वईह्नानिर कुर्वन्कीर्तनानि लेखय?शासनानि आर्ं?जयन्नग्रजन्मन ? प्र। णमन्मुनी ५इर् ? पालयन्नाश्रंमान् आजे नानुरागं प्रकाशयब्विक्रमम् अ८ आरोपयन्प्रतापम् ? उपचिन्व न्यशः विस्तारयन्गुणान् प्रख्यापयन्सच्च?रितम् ? अंआ आमृद्रंश्च वेलावनानि वलरेणुभिराधूसरी कृतसकलसाआआररसलिलः पृथिवी विचचार । प्रथमं प्राची५र्ं ? ततस्त्रिशङ्कुतिलकाम् ? ततो वरुण ला०एछनाम् अनन्तरं च सप्तीर्षताराश?त्ठां दिशं जिग्ये । वर्षत्रयो?आ चात्मीकृताशेषद्वीपाञ्तरं सकत्ठमेव चतुरुथ्दधिखातवलयपीरखाप्रमाप्गं बभ्राम महीमण्डलम् । ततः क्रमेणावजितसक लभुवनतलः प्रदक्षिणीकृत्य वसुधां परिभ्रमन् कदाचित्कैलारासमीपचारिआगां हेम१?जकूटनाम्नां ?र्गा?ंएआ कोद्रृआआनई दलयन्रवणुयन् । आनेम्नाआआई गमीराआईण म्रयन्पूणांकुर्वन् । ?_आलाआईन सलप्रदेशाआनई आनईम्न यंरागर्म्भ?तामापादयन् शनईएः शनैर्मंदं मांदं स्वेच्छया स्वात?य्गेण प?ईध्रमन्पर्यटन् । उन्नतानुच्चान्नमय न्नम्रतामापादयन् । लाबनतान्प्रणतानुत्रमयन्नुऋ?आतां प्रापयन् । भीतांस्त्रस्तानावासयन्नाश्वारानां कुर्वन् । शराआआ गतांस्त्राणार्थ प्राप्ताआंरा_आंपालयन्? । आईआग्टपकाआईन्वटानुन्मूलयन्नुमूलनां कुर्हग्न् । कण्टका?ए?ऋआ?नुत्राआदयन्दूरी कुर्बन् स्थानस्थानेष्विति । स्थानाआनई च ?आनाआआई च आयानसाआनाआईन तेपु राजपुत्रान्नृपमुतानीभ आईपञ्चन्नीभषेकं कुर्वन् । रत्राआनई स्वस्वजाताबुत्कृ?ऋवातूआनई समर्जयन् । उपायनाआनई प्रामृताआनई आर्ग्ताणेछंस्वी कुर्वन् । करांदण्?आंआआह्णंग्रहणं कुर्वन् देराव्यवसाआं जनपदमर्यादामाआईदशन्नाज्ञापयन् । स्वत्वई?आआआनई ख स्यागमनानईत्मईत्ताआनई स्थापयन्सःआआपनां कुर्वन् । कीर्तनानई हीर?आणगानाआनई कुर्वन् । शारानाआआई ग्रामपट्टकार्दाआनई लोरूआयंट्टिङृआर्गकारयन्? । लाग्रजन्मनो व्राह्याआआन्पूजयन्नर्चयन् । मुर्नानृपीप्रणमन्नमस्कुर्वन् । उआआथ्भमान्?ह्मचाआर्रप्रा तीएपालयेप्रतईपालनां कुर्वन् । जनानामनुरागो यथा स्यादेवंभूतं त्त्वईक्रमं ?ग्राक्रमं प्रकृआ?आयेप्रकटयनः । प्रतापं क्?आएरादण्डजं तेज उआआरोपयेसःआआपयन् । यशः सर्ब?ईग्गामुकगुपत्वईंवञ्पुष्टीकुर्वन् । गुणाञ्शौर्यार्दान्विस्ता रय०ंप्रथयन् । सबारईतं शोभनं वृत्तं लोकेपु प्रख्याआग्यन्प्रक्वर्टाकुर्वन् वेलावनानई समुद्रतीरोद्भवोपवनान्या मृद्गन्नाभञ्जयन् र्क्तंवई?ईष्टो वलरे?आभिः । रीएया?ई?ढाभरासमन्ताद्धृरारीकृतमीपत्पाण्डुरीकृतं ?कल समयो यः राआगरः समुद्रस्तस्य स?र्ढलं ?गनीयं येन राः । पृआईथवीं वसुंधां त्त्वईचचार वत्राम । आग्थमं क्व जागीमवा?ईत्याशय्गेनाहप्रथममिति । प्रथममादी प्रार्चा प्राआईग्दराम् । तत इति । ततः तद्गमनानन्तर आईत्रशद्रुतृथ्पतिरेव तिलकं यस्या राआ तथा ताम् । दाक्षेणास्मई?र्थः । इदं च पुराणे प्रीआ?म् । ततो वरु?आ प्रचेता ला०एछनं यस्याः सा ताम् । ?गश्वईमामा?आआआईमत्यर्थः । उआनन्तरं चे?ई । तत ?ग्थात्राप्तषांर्णा मर्राआचई प्रमुरबाणां ताग नक्षत्राआईण ताआभईः श?लां क्वर्युरा ?ईशमुदीर्चा जिग्ये । आईजतवाआनईत्यर्थ । वर्षेति । वर्पत्रये आई?ऋऋगनानां रार्वाआपुरं नाम निवासस्थानं नातिआईयप्राकृष्टं पूर्वजलनिधोर्जईत्बा जग्राह । तत्र च निआई?आ नग्ग्_णीतलपर्यटनखिन्नस्य निजवलस्य विश्रामहेतोः कतिपयान्दिवसानातईष्ठत् । आआऋक?ऋआ तु तत्रस्थ एवेन्द्गायुधमारुह्य मृगयानिगर्तो विचरन्कानने शैलशिखरादवतर्णिं य ?ऋ?छग आईकंनरमिथुनमद्राक्षीत् । अट्ट पूर्वतया तु समुपजातकुतूहलः कृतप्रहणाभिलाषस्तत्समी पमाढृग?उऋपसांर्पंततुंरगः रींमुपसर्पन् ? अदृष्टपूवापुरुषदर्शनत्रासप्रधाआईवतं च तत्पलायमानमनु गय्व्रनवरतपाआईआ?हारद्विगुणीकृतजवेनेन्द्रायुधेनैकाकी निर्गत्य बलसमूहात्सुदूरमनुससार । उआंप्र आआऋह्यृते इदं आआहईउआतम् इदं आ?द्दीतम् इत्यातेरभसाकृष्टचेता महाजवतया तुरंगमस्य मुहू र्तमात्रांआकपदमिवासहायस्तस्मात्प्रदेशात्पच्चदशयोजनमात्रमध्वानं जगाम । तच्चानुबध्यमालो तकयन आआऋवास्य संमुरवापातईतमचलतुङ्गशिखरमारुरोद । आरूढे च तस्मिद्वशनैः शनैस्तदनुसा आईआर्णा निवर्ता दृष्टि५इर् अचल?ईआखरप्रस्तरप्रतिहतगतिप्ररनरो विधृनतुं रंङ्गश्चन्द्रापीडस्तस्मईन्काले ? । । । । कंएलासेति । कैलासो रजताद्रिस्तत्सर्माआचाआईरणां तत्पार्श्वाआआआईमनां हेमजकूट आआतई नाम येषामेवं १ं । ऋऋ उ आं रृआए आआनानां आभीङ्गुआनां म्लेचद्रानां वा सुवर्णपुरं नामानई?आससानं आईजल्ला जयंकृत्वा जग्राह आआहीतवान् । ?ंं आआऊ । एर्चृ?लानीगेः पूर्वाआमु?आन्ना?ईत्त्वईप्रकृष्टं नाआईतदूरम् । तत्र चेति । तास्मेन्?आले आनईखिलं समग्रं यद्धर । गृ ंऋ पृऋ र्नातत्ढं नत्र पर्यटनं पीभ्रमणं तेन आखईन्नस्य र्राणस्य आनईजवलख्यात्मीयरीन्यरय आवईश्रामहेतो क्वृआ?ईत ओन?उऋनर्गा कातईपयाआनीकयतो आदृईउवसान्वासरानत्तईष्ठदव?आआनमकारयत् । प्?कदा ?ईयति । पकीस्मन्समये तत्रस्थ आआउव तास्मेन्साने स्थित आआवेद्रायुधमामारु?आआरोहणं कृ?आ । न ।ए ंनाग्?एऋका?र् निर्गतः कानने बने त्त्वईचरनाच्छ?आआऐलशिर?राआईद्गोप्नाङ्गादवर्तार्णमुर्त्तार्ण यदृच्छया स्वेच्छया आंऋन । ?नं ?रतृवदनयुग्मम?आर्क्षादवलोकयांचकार । अपूर्वतयादृततया । तु पुनरर्थक । समुपजातं समु आं आरी आं एऋ ।ं लगांआर्य यस्य राः । कृतेति । कृतो आईवाहईतो ग्रहणे आवीकारेऽआईमलाष इच्छात्वईशेषो येन स । तीद्ति । नस्य्र आकंनरामईथुनस्य समीआं र्पाआमादराद्रहुमानादु_पर्सीपतस्तीद्दशंप्रति प्रौतस्तु_रगो वाहो येन स ध्ंंग्ं ए र्श्रांकं भाआं तेन् प्रधांआवईतं प्रकर्षेऋण प्रतिण्डईतं प्रासीग्तं तात्कईंनाआभईथुनं पलायमानं पलायनं कुर्वाणमनु समुपारूढश्रमस्वेदार्द्रशरीरमिन्द्रायुआआमात्मानं चावलोक्य क्षणमिव विचार्य स्वयमेव विहस्या चिन्तयत्?८आईकामईति आनईरर्थकमयमात्मा मया शिशुनेवायत्सितः । आकईमनेन गृ?ईतेनागहीतेन वा आईकनरयुआआलेन प्रयोजनम् । यदि गृहीतमिदं ततः किम् ? अथ न गृहीतं ततोऽपि आकईम् । अहो मे मूरव० तायाः प्रकारः । अहो यत्किंचनकाआरईतायामादरः । अहो निरथ?कव्यापारेष्वभित्य निवेशः । अहो बालिशाचीरतेष्वास?ईः । साधुफलं कर्म क्रियमाणं वृथा जातम् । अवश्य कर्तव्या क्रिया प्रस्तुता विफलीभूता । सुहृत्कार्यमुपपा?आमानं नोपपन्नम् । राजधर्मः प्रवतिलतो न निष्पन्नः । गुर्वर्थ प्रारव्धो न पीरसमाप्तः । विजिआआआईपुव्यापारप्रयत्नो न त्सईद्धः । कस्मा? दहमाविष्ट इशेत्सृष्टनिजपारईवार एतावतीं भूमिमायातः । कस्माव मया निष्प्रयोजनमिद मनुसृतमश्वमुखद्वयमिति विचार्यमाणे ८सत्ययमात्मैव मे पर इव हासमुपजनयति । न जाने कियताध्वना वि?ईन्नमितो बलमनुयायि मे । महाजवो हीन्द्रायुधो निमेषंमात्रेणाति?र मतिक्रामति । न चागच्छता मया तुरगवेगवशाआईत्ंकनरमिथुने बद्धटष्टि?नपुआस्मिन्नविरलतरु ? ? व्याप्तो यः ममस्वेदस्तेनार्द्र आईस्वेन्नं शरीरं दे?ए यस्थेंवंत्त्वईधमईद्रायुधमात्मानं लावलोक्य ?ईरीक्ष्य क्षणमईख क्षणरादृशा आवईचार्य त्त्वईमर्शनं कृत्वा स्वयमेवात्मनैव त्त्वईहस्य हास्यं त्त्वईधायाआईबेतयीच्चा?ईततबान् । क्तीईमतई हेतोः । र्ष्ठायमाआंमा मया रिआशुनेव वालकेनेव आआईरर्थकं आयाआईसतत्र् प्रयासं प्राआराग्तः । किमनेनेति । उआनेन ?ईनर युगलेन र्त्कंनरमईथुनेन गृहीतेनागृर्हातेन वा त्कईं प्रयोजनं आईक फलम् । यर्दाआतई चेदर्थे । चेन्दईदं आर्कंनरामईथुनं गृह्रपिं ततः क्तईम् । न क्तईमार्गत्यर्थः । लाभ न गृहीहां ततोऽआईप क्तईम् । न क्रईमर्पात्यर्थः । अहो इत्या?र्ये । गे मम मूर्खताया मूढतायाः प्रकारो भेदः । अहो इति । यात्कईचन करोतीत्येवंर्शालो यीत्कचनकारी तस्य भाव स्तत्ता तस्यामादरो वहुमानः । अहो इआतई पूर्वबत । नईरर्थका आनईःप्रयोजना ये व्यापारास्तेष्वभिआआईवेशो हठ । अहो इतई पूर्ववत् वलिरांनईदितं चारईतंचोष्ठईपं येषामेवंषईधेपु कृत्ये?वाआआआईक्तस्तन्मयत्वम् । कर्मधारयो वा । साध्विति । साधु शोभनं फलं यस्येवंवईधं कर्म आईक्रया ?ईयमाणं वईधीयमानं वृथा जातं आनईष्फलं जज्ञे । अवेति । अवरयकर्तटगवरयकरणयोग्या आईः?या प्रस्तुता प्रारब्धा आईवफलीभूता आनईध्फर्लाभूता । सुहृदिति । ?हृत्कार्य ?आईत्रारूआर्ग्मुपपाद्यमानं त्त्वईधीयमानं नोपपन्न न ?ई??पन्नम् । राजेति । राजधर्मो नीआतईधर्मः आवीर्ततः रार्वत्र त्त्वीईहतो न ?ईआःआन्नो न तिआद्धई आआतः । गुरोरार्ग्? आई?आतुरर्थ्ग्ः प्रारव्धः प्रस्तुतो न प?ईरामाप्तो न र्पारपूर्णतां गतः । वईजेतुमईच्छवो त्त्वईजिआआआईषवस्तेषा व्याआआरो व्याहृतईरता?ईआव्प्रयत्न उद्योगो न ?रा आए न आंथोषन्नः । कुत एतन्न जातमईतई पराआईभप्रायमाशङ्क?आह?कस्माआईदति । कुतो हेतोआरईल्पर्थः । उत्तरं प्रदशयन्नाह? अहमिति । उआहमा?ई? इव भूताआईमभूत इवोत्सृष्ट उआजे?तो आनईजपारईवारः स्वकीयपारईच्छदो येनैवंभूत । एतावतीमईयत्प्रमाआआआं आग्रम वसुधामायात आगतः । कस्मा?एतोः । मया आनईष्श्योजनं आनईरर्थकमईदमर्षमुखा द्वयं आईकंनरमई?नमनुरातमाआई०आतत्मईत्तई विचार्यमाणे सीत त्त्वीईचन्ल्पमाने सल्पयमात्मैव स्वचेतन आआव मे मम गूआगांगुंआए मलैंतासंतानगहर्ने र तरनिर्पतितशुआ?कपर्णावकीर्णतले महावनंए प था । आंआ ?ंआन प्रतिनि?ऋच्य आआआस्यामि । न चास्मि प्रदेशे प्रयत्नेनापि प्गईरभ्रमता मगा मां आर् आऋऋआराआटाते यः तुवर्णपुरगामिनं प थानमुपदेक्ष्यति । श्रुतं आहई मया बहुश कंय आं । ग्?वर्णपुरं सीमन्तलेरधा शृईथव्याः सर्वजनपदानाम्? तत परतो निर्मानुषमर आःआआआईन्तक्र»म ?ंएंऋत्लासगिरिरिति । अयं च ६कलासः । तदिदानी प्रतिनिवृत्त्यैकाकिना स्व। आंआ ?ंआऋ ?आ द?ईनाआआआमाशां केवलमङ्गीकृत्य गातूयम् । आत्मकृतानां हि दोषाणां निय आर् ग यं आग्न्शृमात्मनैव इत्यवधायप् वामकरतलचलितरश्मिपाशस्तुरंगमं ०यावर्तयाग् । आ?आंआरात?उरंगम?आ पुनश्चिब्तितवान्८अयमुद्भासितप्रभाभास्वरो भगवा०एभानुरधुना आर् आर् आआएआ ग्शृनामीआआरिव र्मईध्यमलंकरोति । परिश्रान्तश्चायमि?एद्रायुधः । तदेनं तावदागृआं । । आयशृऋर्वाप्रवालृकृवलं कीस्मश्चिन्सररिआ शिलाप्रस्रवगे वा सरिदञ्भसिए धा स्रातपीतोद आरा आऋआगं कृत्वा ??आं च सलिलं पीत्वा कस्यचित्तरोरधश्छायां गुहूर्तमात्रं विआप्र?य त ? आआगि ःउ आरा चिन्तीआत्वा सलिलम?न्वेपमाणो मुहुर्मुहुआरईतस्ततो दत्तदृष्टिः र्प्ग्यटन्न आऋआईन । आआर्?आआईन्?ना_?ईआथुने वश्?आ ?आआईआग्ता दृष्टिर्यैन रा तथा तेन । लाभ वनं आवईशेपयन्नात?ंआविर आ_य_ऋआआऋआ आईआआर्पृआनि । अःयोन्यसंवद्धानीत्यर्थः । याआनई तरुराता?ई वृथ्_आशताआनई शारबाः स्कन्धशाखाः । षा लृशा त्रारगभ्यः प्राटुर्भूताः शारवाः एतेषा सतानं परम्?रा तेन आआहने क?ईढले । निरेति ं आ९ंं र् । ंऋ आईआग्त्तिना?ईआ स्रस्ता?ई या?ई शुष्कपर्णाआनई शष्कपत्राआईण तईरवकीर्घा व्याप्तं तलमधोभागो ।ं आंग्न आथा प्रातीईन?ऋत्त्य शघुङग् यास्यामई आआमईष्यामई । न चेति । उआस्मिन्प्रदेशे प्रयत्नेना ग्त् । आरांग्धगता र्पारत्रमण कुर्वता मया कीश्चत् मर्त्यधर्मा मनुष्यो न चासाद्यते न प्राप्यते यः पुग् । । आऋआआआआनई आं पाआआनं माआआमुपदे१यत्युपदेशं क?ईआयातई । मया वहुशोऽनेकवूआरं कायमानं प्रत्तईपाद्यय् आआआ ऋआई?आ ःंआआआः । श्रुतमाकीर्घातमुत्तरेण सुवर्णपुरम् । तीद्वशेषयन्नाहसवेति । सर्वजनपदानां समा ? । आलृग्?ऋ वायृ गयाः र्सामञ्तलेस्रा सीमन्तः केशवेशस्तस्य लेखेव लेखा । ततः परतोऽग्रतो आं आनु??आआ?ईतमग्_ण्य काननम् । तद्धरण्यमत्तईक्रम्योल्लह्व्य कैलासगिआर्र?र्त्तई । वयं चेति । जयं प्रत्यक्षः के आआरादृआनां प्रीतीनःआऋआय व्याघुटयंंका?ईना मया स्वयमुत्प्रेक्ष्योत्प्रेक्ष्य आईलोक्य त्त्वईलोक्य दीक्षणामपार्ब आऋ आं सं?आ??म आर्कृत्य ?राकृत्य ग त यं गमनीयम् । आत्मना कृतानां स्वयमाचारईतानां दोआआआणां दु । । आं आईर्ना?तं ?लमात्मनंएव स्रयभेवानुभवईतव्यमनुभववईषयकिर्तव्यम् । इत्यवधार्येतई आनीश्चत्य । व। _रऋ । ?ऋऋग्ननेऋन ना?ग्पाणितलेन चस्त्वईत कम्पितो रीश्मपाश ख्खलीनं येन स तुरंगम?ईआञ्द्रायुवं व्याबर्त आं आ» ंआगारा । निवर्तिततुरांआमश्चेति । आईनवीर्ततः आग्भ्राद्वरूढईतस्तुरंगम इन्द्रायुधो येनेवंभूत आ?_न आरा आईत्ती ततया यातवानः । तदेव दर्शय?ई०ंआबुंनेति । आधुना सांप्रतमयमुद्भाआईसताआईत् ०ंआता ना प्रभा कान्तिस्तया भास्ररः शोभमानो य्गे ?वात्रेप?आर्?आ?आत्र ??एआर् ?ईलग्गईथयो ?आग्ग् वगाहोत्थितस्याचिआआदपक्रान्तस्य आआह२तो गि?ईचरस्य वनगजयूआआस्य चरणेत्थापितैः पङ्कपटलै रार्र्द्राकृतम् करावकृआष्टप्ररनमृ?आआलमूलनालैः कमलकलापैः कल्माषितम् आर्द्रार्द्रैश्च शैवलप्र बालैः श्यामलितोद्देशम् उद्दलितैश्च कुमुदकुवलयकह्लारकुड्मलैरन्तरान्तरा विच्?शईरत?ईं ? उत्खातैश्च सकर्दमैः शा?ककन्दैराकीण्?आम् ? अ७ आखण्डितैश्च कुसुमस्तबकस८आ।रर्वनपल्लवैराच्छा आईदतमा आ?नाभिश्च कु९सुमोपविष्टोल्लसत्षट५पदाभिर्वनलताभिराकुलितम् ? उआभि?नंवकुसुम पारईमलवाहिना च तमालपल्लवसरासश्यामेन मदजलेन सर्वतः सिक्तं मागामद्राक्षीत । उपजा तजलाशयशङ्कश्च तंप्रतीपमनुसंरन्नुद्वीवटश्थैरुपरिच्छत्रमप्?डलाकारैः रश्रलरनालसलकीप्रायैर विरलैरपि निःशाखतया विरलौईरवोपलक्ष्ःयमाणैः पादपैरुपेतेन स्धूलकीपेलवालुकेन शिआल५आ वहुलतया आ?व? रलतृणोलपेना वनद्विपदशनदलितमनःशिलाधूलिकपिलेन आभङ्गिनीभिरुत्की र्णाभिएआरईवपत्रभङ्गकुटिलाभिः पाषाणभ५दकम?रीभिर्जटिलीकृतशिलोन्तराल५न अनवरतगल गमनं क?र्ढयत्मि । इतई पूवांर्त्त्ंक्त आईच?तयईत्वा ध्यात्वा रा?ढईलमम्भोऽवोग्माणो आआवेषमाणो मुहुर्मुहुर्वारंबारमई तस्ततो दत्ता दृआईष्टांआर्न्ंएआवंभूतः पर्यटन्पारईभ्रम०एमाआरामध्वानमहाक्षीदपस्यादईत्यवयः । आआ गागे ?ईशेषयन्नाह नलिनीति । न?ईर्ना कम?ईढनी तया संयुक्तं ज?ढं नलईनीजलं तस्याबगाह उआआत्?आएडुनं तस्मादुत्थितस्य ?ई रातस्याआईचरात्स्वापकालाआग्क्रान्तस्य ?ग्श्चाद्वरूईढतरय महतो महीयरतो आईगार्र?आररय १आवंएतचा?ईणो बनगजशूआरय हत्सईसमूहस्य चराआआएत्थाआई?तैः क्रमो?तेः पङ्कपटलैः कर्दमसमूहैरार्द्रीकृतं रामुर्न्नाकृतम् । तथा कराव??ई करेः शुण्द्वादण्द्वैरवकृष्टेरार्कार्ग्तैर्मृणालं बिसं मूलाआनई ब नालाआईन च र्तः राहवर्तमानेः कमलकलापईः क९एमाआईपतं आचेत्रबदाचरितमार्द्राआईण चार्हाआईण चार्द्रार्द्राआणई तैः श्?आवलप्रवात्ढैर्जलशाकक्तईसलर्येः श्यामलईतः कृक्तर्णाभूत उद्दे?आः प्रदेशो यस्य स तम् उद्दरूईढतैरवकृष्टईः कुमुदं ?एतोत्पलम् कुवलयं कुवेलम् कह्लारं सांएआआआञ्धकंम् तस्य कुढालाआईन मुकुला?ई तैरन्तरांतरा मध्_थे मव्ये ?ईच्छु?ईतं व्याप्तम् । उत्खातैरुत्पाआईटतईः सकर्दमंः राह?ग्ङ्कंंन वर्तमानैः शा?ककञ्दैरुत्पलानां कन्देः । आउत्पलानां तु शा?कम् इत्तई को?आः । आर्कार्ण व्याप्तम् । आ रामञ्तात्रवाणी?तैश्छित्रेः कुसुमानां पुव्पाणां स्तवकेर्गुच्छकईः सारैः प्रधार्नर्वनपल्लवैररण्यकईसलपैराच्छा आईदतमावृतम् । आ?नाभिआ?ईछन्नाआईभः कुसुमो?ग्वईष्टाः पुज्पमध्यबीर्तन उआआसतो दीप्यमानाः षट्?दा भ्रमरा यास्वेववईधाआईभर्वनलताभिररण्?ग्?तत्ती०रिआकुआईलतमाकीर्पाम् । अमिनवेति । उआआईभनवः प्रत्यग्रो यः कुमुम पारईमलः पुहृपाआन्धस्तद्वाआईहना । तमालस्ताआईआग्च्छस्तस्य पा?वाः ?ईपलयास्तद्वत्रारसश्यामेन मदजत्येन दानवा आरईणा सर्वतो वीवी?राक्तं ?ईआञ्चितम् ? अर्वयस्तु प्राआआएबोक्तः । उगजातेति । उपजाता रामुत्पन्ना जलाश द्गुग्गुछदुग्ग्द्रवार्द्रीकृत?षदा शिखरस्रुतशिलाजतुरसपिच्छलोपलेन टङ्कनहाआसुररवीगेडतहारई तालक्षोदपांसुलेन आसुनखरोत्खातत्त्वईलावकीर्णकाच्चनचूर्णेन सि? ५र्गनिमग्न४चमरककस्तूआरई० कामृगीसुरपङ्कईना संशीर्गरङ्कुरल्लकरोमप्रकरनित्वईतेन विषमशिलाच्छेदोपविष्टजीवंजीवकयु गलन वनमानुषमिथुनाध्यत्सिततटगुहामुरवेन गन्धपाषाणपीरमलामोआदईना वेत्रलताप्रतान प्ररूढवेणुना कैलासतलेन कंचिदध्वानं गत्वा तस्यैव कैलास?ईआखरिगः पूर्वोत्तरे दिग्भागे जलभारांलसं जलधरव्यूह?ईब बहुलक्षपान्धकारमिव पु?आईकृतमत्यायतं तरुखण्डं ददर्श । तच्च संमुखागतेन कु१सुमरजःकषायामोदिना जलसंसर्गशिशिरेण शीकरिणा चन्दनरससम स्पर्शेनालि?मान इव जलतरङ्गमारुतेन कमलमधुपानमत्तानां च श्रोन्नहाआईरभिः कलहं सार्ना कोलाहलराडूयमान इव विवेश५ । प्रविश्य चतस्य तरुख?डस्य मध्यभागे मणिदर्पण या मञ्जर्यां ?आआर्यस्ताआभईरजीटलं जीटलं आईक्रयत इत्तई जटिर्लाकृतं शिलयोरतरालं मध्?भागो यस्य तत्तेन । तथानवरतं आनरन्तरं आआलन्तः स्रव?तो ये गुग्गुलु?माः आईपलाआषवृथुआस्तेषा द्रवो राआस्तेनार्द्राकृताआनई य्षानीत प्रस्तरा यीस्मस्तत्तेन । तथा आईआआखरोयः सानुम्यः स्नुत?युतो यः आईशलाजतुरसो आई?आआरईजद्रवस्तेन आईपच्छला आंबौजला उपला यस्मिस्तत्तेन । टङ्कनेति । ट?नं प्रस्तरदारकं ताङ्कक्षणो यो हय?रोऽश्वशफस्तेन रवीण्?तं शकलीकृतं यद्धारईतालं गोदन्तं तस्य क्षोदक्षृण्_आर् तेन पांसुलेन पांसुयुक्तेन । तथासूनां वृषाणां न१वरैर्न??ऐरु त्खाताञ्यतिखाआताआनई याआनई आईवलाआनई आवईवरा?रा तेम्योऽवकीर्णमवध्वस्तं काज्रनचूर्ण सुवर्णक्षोदो यीस्मस्त त्तंएन । तथा सिकतासु वालुकासु निममा बुखईताच्चमरकाधमर्यः कस्तूआरईकामृग्यो नेपालदेशाप्नसिद्धाः तेषां सुरपङ्कयो यस्मिस्तत्तेन । तथा संर्शार्णो आईवगत्ढितो र?र्मृगावईशेयः राआक उरत्रः एतयोयांर् रोमप्रकरस्तन्रुहस मूहस्तेन आनीचईतेन व्याप्तेन । तथा त्त्वईषमा ०आसमा ये आईशलाच्छेदास्तत्रोपवईष्टान्यार्राआनाआनई जीवंर्जाबक युगलाआआ आवईषदर्शनमृत्युकयुग्मा?ई यीस्मस्तत्तेन । ममूराकृतयः ?गेक्षत्वईशेषा जी?ंर्जावकाः । ते च दीक्षणदेद्धृआ एतन्नाम्नेव प्रीसद्धाः । घनेति । वनमानुपामईथुनईर्मनु?याकृतिसदृशाकारेर्वनचाआरई?ईशेषेर?याआईसतान्याआ?ईनतात्त्वई तटगुहामुखाआनई यीस्मस्तत्तंंन । गन्धपापाणः सुआआधद्रव्यषईशेषस्तस्य पारईमलो त्त्वईमर्दजीनतो आआंधो आईवद्यते यस्मिंस्तत्तेन । तथा वेत्रलता वेत्रबाआयस्तातां प्रताने शाआखापत्रप्रचये प्ररूढा उद्गता वेणवो वंशाआ यीस्मस्तत्तेन । एवांवईधेन कैलारातलेन रजता?धो०आआगेन कांईचीत्कयन्मात्रमध्वानं पन्थानं डात्वा तस्यैव क्नेलासाशखारईणः पूर्वोत्तरे ?ईग्भाग इर्शान्यामत्यायतमतित्त्वईस्तीर्ण तरुखण्डं वृक्षरामूहं ददशाआर्वलोकयामारा । जलभारेण पानांयवी?धेनालसं मन्थरम् । कृष्णत्?साघ्यादाहजलेति । जलधरा मेघास्तेपां व्?हामईव समूहामईब । धद्रुलेति । वहुलः कृज्णाग्क्षस्तस्य क्षपा राआईत्रस्त?आः पु?आईकृतं राशाआईकृतमन्धकार?ईव ध्वान्तीआब । अत्र जत्गन्धकारयोर्नीलगुणसंयन्धात्राआमयं प्रदाआरेआतम् । तच्चेति । तत्पूवोंक्ततरुखण्द्वं त्त्वईवेश प्रवेशं चकारेत्य ंवयः । आर्कं क्रियमाणः । संमुखाआआतेनाआभईमुखायातेन जलतर१ईंआमारुतेन पानीयर्वाचीतर्मारणेनारूईढक्त्यमान इबाआआईलध्यमाण इऊव । अथ वाऊयुं त्त्वीईआआनाष्टईकुसुमेति । कुसुमरजराआं पु ज्परागाणां कषायस्तुवर आमोदा मिव त्रैलोक्यलक्ष्म्याः स्फटिकभूआमईगृहमिव वसुंधरादेव्याः जलनिर्गमनमार्गीमव सागरा णाम् आनईस्यन्दामईव दिशाम् ? अंश्२आआवतारमिव गाआनतलस्य कैलारनमिव द्रवतामापन्नम् ? तुषारगिआरईमिव विलीनम् ? चाद्रातपमिव ररनतामुपेतम् ? हराट्टहासमिव जलीभूतम् त्रिभुव नपुप्?यरा?ईआमिव रवरोरूपेणावस्थितम् वैडूय९आईगीरजालमिव रनलईलाकारेण परिणतम् ? शरद भ्रवृन्दमिव द्रवीभूयैकत्र निस्य?ईदतम् ? औ आदर्शमिव प्रचेतसः स्वच्छतया ?निम?एभिआईआःव सज्जनगुणैरिएव हरिणलोचनप्रभाभिरिव मुक्ताफलांशुभिरिव निआरीमतम् ? आपूर्णपर्यन्तमप्यन्तः स्पष्टदृष्ठरनकलवृत्तान्ततया रिक्तमिवोपलक्ष्यमाआ?आम् ? अनिलेद्धतजलतरङ्गशीकरधूलिजन्मभिः सर्वतः सं?ईतैः रनंरक्ष्यमाणमिवोंद्रचापसह?ऐः प्रतिमानिभेनान्तःप्रविप्रृसजलचरकाननशैल ? सरः कासारं दृष्टवानालोक्तईतवान् । अथ सरो आईवशेषयन्नाहमणीति । र्त्रत्ढोक्यलक्ष्म्यास्त्रिभुवनीनयो मणईदर्पण?ईव रत्नार्दाआआईमव । वसुंधरादेव्याः रत्नग०आआर्देहृआआः स्फीटकभूमईगृहमईब स्फटिक्घर्म्यमईव । सागराणां समुद्राणां जलानईर्गमनमार्गमईव वाआरईवाहईर्गाआनपेथानमिव । ?ईशां ककुभां आनईस्यन्दामईव रस क्षराआमईव । आआआआनतलस्य व्शेमतलस्याशावतारामईब तदंशेनावर्तार्णमईव । आईनर्मलश्वेतरूपत्बादाहकैला सेति । ?ईआलासत्मईव रजताआईद्रमईव । आआतस्य पाआआआणमयत्बात?रराश्च इवरू?आतया साम्यं न संभवर्ता?आत आहद्रवेति । द्रवता ररःआतामापन्नं प्राप्तम् । आईहमजलवाबादाहतुपारेति । तुश्वाराआईआरिआईमव आहईमाचत्ढ त्मईव । तस्य दृढत्वान्नोपमानत्वमईत्यत ७ंआआहविलीति । आईवर्लानम् । त्त्वई?उतमईत्यर्थः । अमृतमगत्वादाह च७ंद्रेति । चन्द्रस्य ?आआईशन उआआतपीमब प्रकाआआआमईव । तस्य तेजोरूपत्वान्न साम्यमईत्याहरसेति । रराता जलतामुपेतं प्राप्तम् । विषवावराआम्यादाहहरेति । हरस्येवररय योऽट्टहाग्?आए महाहारास्तीमव । तरूआ आईक्रयारूपत्वात्साम्यं न स्या?ईत्या?आयेनाहजलीति । जर्लाभूतमईव डलयोरेक्याज्ज?आर्भूत?आईव । ?ख जनत्रूत्बराआम्यादाहत्रिम्विति । आत्रईभुवनरय आईत्रत्त्वईष्ठपरय पुण्यराआशीआमईव श्रेयःसमूहमिन । अरयामूर्तत्बान्न खाग्ःयमईत्याशयेनाहसर इति । सरोरूपेण कासाररू?आए?आआवस्थितम् । कृतावसाआनीमत्यर्थः । र्नात्ढत्वराआ आःयादाहवैड्विति । दईडूर्य बालवायजं तञ्मयं आगारईजालमईव । ङप्तिकटिन?आत्तत्तु?तानुपपत्तेराह सलिलेति । स?ईढलाकारेण जलाकारेण पारईणतं त?पतामापन्नम् । उ?ंवलत्वराआम्यादाहशरद इति । शरत्कार्त्कानं घनात्ययरामयसंभवं यदभ्रवृन्दं मेघपटलं तादईव । एतस्याका?आस्थत्वात्तत्साम्यानुपपत्तेराह द्रवीति । द्रवीभूय रराआईभूंयेकत्र र?आले आनईस्यन्दितं आनईर्गतितम् । स्वच्छद्रग्त्तीवईम्वसंक्रान्तिराआम्येनाह?आद र्शेति । प्रचेतसो वरु?आस्यादर्शीमब मुकुर?ईआव स्वच्छतगा । उपमाना०तराण्याहमुनिरित्यादि । गुर्नानां वाचंयमानां मनोभिआआचत्तौरईव राज्जनानामाप्तानां आआघौः शौर्यादि।ई०आआरईव हारईणा?आआं मृगाणां लोचनप्र आआई०आर्नेत्रकाआन्तीभारईव मुत्ताआफलानां रसोद्भवानामंशुआईभः ?ईराआएएरिव जिभिंतं आनईष्पाआईदतम्र । चतुर्ष्वप्य प्र आशुऋचक्राआत्य्ं त्रिभुवनमुद्भिन्नपङ्कजेनोदरे?आ नाराय?आमिव बिभ्राणम् ? आसन्नकैलासाव । आय्सा न औऋ_तशृएआ भगवत खप्य?परशेम९तनो।एमजनक्षोभचलितचूडाम?ईआचन्द्रग्?ण्ड?युतेना आऋ आगांन जत्ठ?आ_आआआलतवामार्धकपोत्ग्गलितलावण्यप्रवाहानुकारि?आआ मिश्रिरतजलम् ? उपकूलत यां यृ?आनाआनिआईआग्ञ्वान्धकारिता ऽंयन्तार?र्श्शमानरसातलद्वाआररिव स।लिलप्रदेशैर्ग१भीरतरम् ? दि आआपाआ आआनीन?ऋआआआआङ्कश्चक्रवाकत्मईथुनेः परिह्रियमाणनीलोप्ंपलवनगहनम् उआसकृत्पितामहपरि आआरा नकग?आरन्?आआरिपूऋन्जत्?म् ? अनेकशो वात्ठीग्?ल्यकदम्बककृतसंध्योपासनम् ? वहुशः सलि । आईआ?आआआआबित्रीभग्नदेवांर्चनर्कमलसहस्रम् ? सहस्रशः रार्प्तापा मण्डलङाआनपातवत्रीकृतम् सर्वढा आर् । ? । आऋ?आं?आकृपलतावल्कृत्रृपु?आयोदकम् ? उदकक्रीडादोहदागतानां च गुह्यकेश्वरा?तःपुरका आर् । आआना महाऋर५क?आचापचक्राकृआईतभिरतितिक?टरावार्तईभिर्नाभिमप्यडलैरापीतरमलिलम् ? क्व ?ऋआई?ऋ७ऋनृंआनि । त्रईःड?आआआईन आधईक२रातानई पङ्कजाआनई कमलानई यीस्मन्नेवंवईधेनोदरेण मध्येन । आईद्वर्तायएक्ष ग् जं नाआराकमत्?ं य?ईम?एवंभूतेनोदरेण जठरेण नारायणमईव कृष्णमईव आईत्रभुवनं आईआमी_यष्टषं आईवप्राणं । । । वांआ आईत्रःपुवनं षीआदृआएपयन्नाहप्रतिमेति । प्रतईमा प्रतीईवम्बं तरय नईमेन व्याजेनान्तःप्रत्त्वई४ । ं आ?र त्रन्कजो?आआ नक्ः_यका?ईना बर्तमानं यत्काननं वनम् शैलोऽद्रिः न९आत्राआणीआ कुक्षाआंएआ ग्रहा ं ? । तांआआ चमावात्ङ्गृं गगृ?_आए याम्मईस्तत्तथा । पुनस्तदेव त्त्वईशेषयन्नाह०ंआआसन्नेति । उआआरान्नः समीपबर्ती नृ आंआ आजताआईद्रस्तम्मादवर्तार्ण?एआर्त्तातस्य शतशाः शतवारं भगवपो माधप्ंम्यवतः खण्द्वएरशांएरीआरस्य ७ंआ । आ०रीःआःवनाभंंगं ?र्ग्तातांयां यः ८ंआएआ०ंआआई?त्तचा?आःंयं तेन च?ढईतः कम्पितो य?ं५डामीणभूतश्चन्द्रग्ऽआण्ड ंआ आं आर् आगतंना?ऋतर?आएन र्पागृ_पद्रेबेण मिआश्रईतमे?ईभूत्तं जलं पानीयं यस्य तत्तथा । उआथ र्पायूषरसं ःं ।ए आऋआआआऋथ्जत्ंशृईत । जलेन ?आ आ?ढेत»आए धोतौ यंंआ वामार्धंकषोलौ पार्वर्तागा?ऋआत्परप्रदेशौ ताभ्व्यां आआआत्ढईतं । आन??आ आआन्दयई त?आ यः प्रबाहो रयस्तस्या?आकाआरईणा । तत्सदृशेनेत्यर्थः । उ१गेति । उपकूल उपकण्ठे ।ं ? ?ऋव आंं १आ आआर् ग्नृनृऋवनं तस्य ?प्रतिविम्वः ?प्तिछाया_तेनान्धकारवदाचारईतानग्भ्ंयेतरा?ईआ मयप्रदेशा येषां कृ आनाआग्?आरितायेतरत्वसाम्येनोप्ंप्रेथतेदृश्गमानेति । दृश्यमानरसातलद्वारोरईब वीक्ष्यमाण । । नु ग्?ऋआर्नाशृं०ं?र्प । आआवंम्ंतंः सीत्?लप्रदेश्ंंआः प्गनीयसाआं?र्गभीरतरं गर्म्भारतरम् । अतपब पूर्वोत्त्क्तसाम्या उऋ ? आईशृ_वपिआति । आर्द्दबाआईग् आदईवसेऽप्युपजाता समुत्पन्ना आनई?आआयाआस्त्रेयामाया शङ्कारेका येपा तैश्चद्र? ? ए ?रा आऋंआंः पं आकद्वे?एः र्पार राआमस्त्येन आ?ईऋयमाणं त्यज्यमानं यमीतोप्ंपलवनमईन्दीवरखण् ?ंउ तेन आआहनं । मू । असन्युनईदति । णंसकृआईन्नरेतरं आआआतामहेन ब्रहृआणा पीपूआईतो भृआआआए य कमण्?लु कुआईणुका ?ंआ आं आंआ चामा आगेन आआनं ?गवनं ज९ढं र्जावनं यस्य तत्तथा । ?आनेकश इति । उआनेकशो वारंवारं वालीसल्या आ? आ । ?रेर् । आस्तंपां क९र्म्?ग्?ंऋ समाऋरैऋ स्तेन कृतं त्त्वीहईतं संयोपासनं सांऋयावृदनं यीम्मस्तत्तथा । बहुश ?_आईन । ःंआपं?? आआ?ईडन्?ए जार्य्ऽवर्ताणांर्त्तार्णा दृआआ सा?ईत्री हुताशनपबी तया भग्नमु मू?ढईत्तं देवार्चनार्थ ।आ०ंआ ऋआनां वल?आएराना रा९स्रं यीमास्तत् । सहस्रश इति । सहस्रवारं सप्त?ंआणां मरीआचईग्न आऊतीनां मण्डलं चिद्वरुआहंसोपात्तकमलवनमकरन्दम्, कचिद्दिग्गजमज्जनजर्जरितजरन्मृणालदण्डलम्, क्वचि यम्बकवृषभविपाणकोटिखीप्?डततटशिलाग्त्रण्डम् ? षाचिदृआममीहग्शृङ्गशिरवरविषईप्तफेनपि ण्डम् ष्ठ क्वचिदैरावतदशनमुसलखण्डितकुमुदखण्डम् ? याआवनमिवोत्कलिकावहुलम् ? उत्कीप्?ठ तमिव मृणालवलय्गलंकृतम् ? महापुरुषमईव मीन»मकरकूर्मचक्रप्रकटलक्षणम् ष?मुर?चीरत मिव श्रूयमाणक्राआचवनिताप्रलापम् भारतमिव पाण्डुधार्तराष्ट्रकुलपक्षकृतक्षोभम् ? अमृतम थनसगयीमव तीरघ्कासारावस्यितशितिकण्ठपीयमानविषम् ? कृष्णबालचीरतमिव तटकदम्? जत्ढर्क्राडावर्णनम् । क्वचिदिति । कार्स्मीश्चताशे_शे वरुणरय प्रचेत?जो हंसेन मरालेनोपा१आआए गृहीता कमलव न? न?ईढनखण्?स्य मकरन्दो मर?ंदो र्याआ?स्तत्तथा । क्वचिदिति । ?ईग्गजानां ?ईग्दीतना मज्जनेनान्त आईर्वगाहनेन जर्ज?ईताः आई५आथि?ढीभ्?ता जरःमृ?आआत्ढदण्?आ वद्गुकार्तानाबईसदणु यस्मिस्तत्तथा । क्वचिदिति । त्र्यम्वकस्येंआररय यो ?ऋपमो वर्तावर्दस्त? वईषा?आकोआटईः ?याग्रभागस्तया सी४?शुता भोदईतारतटस्य तीरस्य ?ईत्ढारवण्?आ यरय तत् । क्वचिदिति । यमस्य कृतान्तस्य यो माहईप कारारस्तस्य शृङ्ग आवईषा?आं तरय आईदा रवरमग्रभागस्तेन ?ईआईक्षप्त इतस्तत पर्यस्त फेनीपण्?आए आई?ण्दुआईरपुजो यस्मईना कचिदितिआ आआएरावतो दृ३आईस्तम आआस्ताय दशना दंतास्त एव स्?_लत्वदृढत्?आआआम्याञ्गु?आलांययोग्राआईण तैः खीण्?तं पाआटईतं कुमुदखण्दं कंंंंआ रवबनं यीस्मन । ?ंआथ प्रकारान्तरेण तदेब ?ईशेषयन्नाहयौवेति । यो?नं तारुण्यं तद्वहईव । उभयराआम्यं प्रदर्शयन्नाहौदिति । उत्क?ईढका ताषृसंतत्तईस्त?आआ बहुतं दृनुम् । आतराआए भङ्गवीच्यूर्म्युत्क?ढईत्क्रा इत्तई कोशः । पक्ष उप्ंक?ईढका हृल्लेऋखः । हृ?एऋरवोत्कीलका च इत्तई कोशाः । आवईवईधकामामि?ढाषस्तया वहुलम् व्याप्तमईत्यर्थः उदिति । उत्काणीठतमुन्मनसम् । अर्थाद्विराहईजनम् त?ईव तत्सदृशमईल्पर्थंः । उभयोः साम्यमाहमृआ?आआलेति । मृणालानां तन्तुलाना वत्ढयैः रामूहैरलंकृतम् । उन्मना उआआईग् दाहज्वरोपशमनार्थ मृणालबत्ढयालंकृतः रया?ईत्यभ?आ५रेषः । महेति । महाश्चासी पुरुषश्चोतई कर्मधारय । तशू_दईव । उभयोआईर्वशंषणमाहमीनेति । मीना मत्स्या म?ऋरा जत्ठचरषईशेषा कूर्मा कच्व्द्रपा । चद्र?आ जलचा?ईषईशेपाः प्रा कटा वीहर्दृआयमाना लक्षणाः राआरसाः सारस्यश्च यास्मईनः । प६एआ मकरादीनई चकाआएतान प्रकशृन स्प?आन ?ऋक्षणानई चिह्वाआनई यीस्यन् । महा?रुत्तास्य हस्तपादाद्यबयवेपु मकरार्दाआनई आचई?आन भ?र्तति सर्वप्र?ईआद्वम् । ननु आसारर्राआ ल? मणा राआनुआआंंआआआईत्रंएआ थ्नीमत्तई आईआपु इतई रुश्र?आआएषा ?ईद?रानात्कथमत्र त्ढ६आणादाव्दप्रयोग इत्तई चेन्न । आत्ढक्षणभ्रै? राआररा ? इत्यमरमाऋऋआयां नर्मकारस्याआगी दर्शनात् । प्ग्ण्मुखेति । पण्मुख काआईर्तकेयस्तस्य च?ईतमाचरणं तद्ब?ई? । भूयेति । ?_यमाण उआआकर्ण्य मानः क्री?ः ?गे६आधिशेपस्तरय या वाःआता ?आई तरयाः प्रलापः प्र। र्पेण शब्दो यीस्म ?ं । प?आए काआईर्तकेयेन कांई?दैलो हतः । अत आआव तस्य वनईतायाः प्रलाषो रुदनं यास्मईन् । तथा भारपं व्या९आप्रर्णातं शास्त्रं तद्ब?ईव । पाआईप्??ति । पाण्?वः श्वेतवर्णा ये धार्तराष्ट्रा हंरावईशेपाप्तेपां कुत्ग्ं समूहृस्तस्य प६आआ वाजारतंए कृतो वीईहतः क्षोभो आईवग्रहो यल्मईन् । पक्षे पाण्डुरम्वात्मजः वार्तराष्ट्रोदुयोंधन ? तयो कुले अन्वयो तयो पक्षौ ङ? ? पे ए ? । ? ं ? ? ? । ःध ? ई ? प्र एए ? ? ं ? आ? ? ? ? । ? ० शुहाईग्कृनजलप्रपातक्रीडम् मदनध्वजमिव मकराक्षिष्ठितम् ? आईदव्यमितानिमिप लोञनग्गगीयमृ ? अरण्यमिव विजृ?भमाणपुण्डरीकम् उरगकुलमिवानन्तशतपत्रपद्मोद्भा ओरातम ? कांआवलमिव मधुकरकुलोपगीयगानकुवलयापीडम् ? कपु ङ्कस्तनयुगलमिव नागसहस्र पीनाग्शांगणिऋपम ? मलयष्मईव चन्दन?ईआशिरवनम् ? असत्प्ताधनमिवादृष्टान्तम् उआतिमनोहर मा?आदृनं दृष्टंरच्छोदं नाम सरो दृष्टवान् । अलिआएकमात्रेण्?आवापगतश्रमो दृष्ट्वा ५मनस्येवमक रांन ञां । निप्फलमीप मं र्तुरङ्गमुग्प्तमिथुनातुसरगम५तदालोकयतः सरः सफलतामुपग तम । १आटा पीरसगाप्तमीटा_?आयुगत्ठस्य द्रष्टव्यदशानफलम् उआआलोकईत खलु रमणयिआनामन्तः ध्ःष्ट ?आशूदनीयानामर्वाध ? वीषईता मनोदराणां सीममन्तलेखा प्रत्यक्षीकृता प्रीतिजननानां ? ? ? ? ? ?उऋआ । आआ?ऋआ।शन्य।गी।आ१_उऋऋआए यो शू_?र् आंआर्? आऋ_ऋ_?ऋस्नेन कृता त्त्वईहईता जलप्राआतलक्षणा र्क्राउआ य र्स्मत्? । पक्षे आं?ंऋ ?रीआआआआः । ऊऋआः ?ऋदगः । शों पू?र्?त् । मदेति । मदनख्य कन्दर्पस्य यो बज केतुस्त?आदईव । ०आ । ?आआऋ आमारृ मकर इति । मकरो जलृ?न्तुस्तेनाआईवीष्ठतमा??तम् । पक्षे मकराकृतिरूपं आईच?म् । आईशूऋ ंहनिऋ । आरा यई ०आआं ?र्०ंयं त?हईव । उमयो साम्यार्थमाह७ंआनिमिषेति । पुआआनईमीआआआस्तेमयस्तेषां ए ?ंआआआ । र्पं रमर्गायं मनोहरम् । ?१आए_ऽनईमई?लोवना देवा शेपं ?र्ववत् । उआरण्येति । ७ंआरण्यं न आं ?र्व । उ०आयां ताधर्म्ग्माहविजृम्भेति । त्त्वईज्ञृऋम्भमाणानई वीनई?आआणीआ पुण्डरीकानई ओराताम्भो त ?आ र्यान्मनतग । पभे आवई?म्भमाणाः से?आ उआ?ईए?तनिश्रआ पुआ?र्राकृआआश्चईत्रकृआया । आआईचत्रकायृ पुण्डरीक ? ९र्त आंर्ंआश । टांआं पृ?र्वन् । उरगंति । ?उरगाः आआर्पास्तेपां कुलमवयस्ताआ?ई? । उभयो सादृश्यमा?ई ? ंंर्ं आ ७ंआन।ंतेनि । उंआमंख्यानि यानई सतपत्राआईग पुषग्वईशाएषाआईण पद्मानई कमलाआनई तैरुदृऋआआईरातं आंआआईआ ओमृ_ । र्षृआएऽनन्पो नागाआधी शतषत्रो नाथषईशो पद्यश्च । शेषं पूर्वबत्? । कंस इति । कंरःआआए दैत्य तृ?? ए ग्ंंआ यं त?आईआनृ । उभयसाआया ग्ंर्माहमध्विति । मधुकराणां भ्रमराणां कुलाआईन रामूहाः मा आराःआःआआऋनानई गानर्वृर्याआईक्रयमाणा?ई कु?ल्रयाऋयुत्पत्ढार?ई तान्येवार्पादृ शेरवरो यीस्मस्तत्तथा । प६आए आआबुऋः । आ_आर्नृउग आंंआआरआ? । ऽंआतई_सुऋ_ऋ९इर्रमईत्य।ग्ं । दृष्ठंर्र्नत्रस्याह्नृआदनम् । प्रम् आएदूजनकत्मईत्यर्थ । ३आआलोकेति । परिसमाप्तिआआ आवईल?आकिता दर्शनीयानामवसानभूमिः । इदमुताआद्य सरःसलिलममृतरसमुत्पा दयता वंधराआ पुनरुक्ततामिव बीता स्वसृष्टिः । इदमपि खल्वमृतमिव सर्वे?ईद्रया?आदनय्तमर्थ० मीतविमलतया च?षः प्रीतिमुपजनयीत शिशिरतया स्पश्०आर?उखमुपहरति कमलसुगी?ध७ तया घ्राणमा?याययातई हंसभुखरतया श्रुआईतमानन्दयति स्वादुतया रसनामा?आदयति । नि यतं चास्यैव दर्शनतृष्णया न परिल्पर्जाते भगवान्???लारयनिवासव्यसनमुमापतिः । न रवछ सांप्रतमाचरति जलशयनदोहदं देशे रथाङ्गपाणिय०दिदममृतरससुरभिसलिलमपहाय लवण? रसपरुपपयस्युदन्वति स्वापईति । तूनं चेदं न प्रथममासीत्सरो येन ?आलगवराहघोणाभिघा तभीता भूतधात्री कलशयोनिपानपीरकलितसकलरालिलं सागरमवतीण९आ अन्यथा यरात्रा आआआधानेकपातालाआम्भीरा?भसि निमग्ना भवेन्महासररिआ कि५म५कन महावराहराहस्रैरपि नाग्ता७ रामिआया उआ?»तलेखा प्रान्तलेखा वीआई६आता नयनीआपर्याकृता । उआतः आग्रं आईचत्तहृआतीकमपि नास्तीप्तई भावः । ?आत्यक्षैति । प्रीस्तईजननाना र्प्रात्युत्पादकानां पी सामस्ल्पेताप्तिः प्राप्तिः आगरईसमाआईप्तः प्रत्यक्षीकृते?ईद्रयगो चरीकृता । विलोत्कईतेति । दर्शनीयाना द्र?ं योआयानामपराआनगामईः प्रान्तभूमईश्चरमत्?था वा आई?लोक्तईता र्वाआक्षईता । इतःपर दर्शनीयं नास्तीप्तई आआआवः । इदमिति । श्दममृतं ?गईयूषं तद्वद्रसो यर्स्येवंवईधं राररररत टाकस्य रालईलं पानीयमुत्षाद्य नर्माय वे?सा व्र?आणोत्पादयता जगत्राजता स्वराष्टिः स्वकीयनीर्मप्तईः ?न रुत्त्?तात्मईव नीता प्राआईआग्ता । आआकमेब आआस्तु नामान्तरेण वीईहतमईतई भावः । उआवृताआणो?आगदेन पुनरुक्ततां ?आष्टयन्नाहैदमिति । इदमीप । खलु आनई?ई?तम् । इदं प्रत्यक्षोपलम्ंयमानमप्यमृतमईव पीयूषमईब सवंंपात्मीनीद्रयाणामा?आदनं प्रीणनं तत्र समर्थ्ग् वलईछमतईत्त्वईमलतयाप्तईस्वच्छतया चक्षुआआआए नेत्रस्य ५आईआतई स्नेह मुआग्जनयत्युत्पादय?आई तथा शिशईरः शीतलस्तस्य भावस्तत्ता तया करणभूपया सर्शसुरञ्जमुपहरप्तई न्क्ररोत्तई । तथा कमलस्य न?ईढनस्य सुगन्धो यस्मिस्तस्य भावस्तता तया घ्राणं नात्सईकामाःयाययत्तई र्प्राणयत्तई । तथा हंरांएर्मरालैर्गुखरो वाचालस्तस्य भाचस्तत्ता तया श्रुआतई श्रोत्रमानन्दयत्तई र्प्राणयत्तई । तथा स्वादुतया आईमष्टतया रसना रसज्ञामा?आदयप्तई प्रीणयतई । नियतमिति । आनईयतं नाश्चईतम् । अस्यंएव राररा आआ? दशंनतृ?णया वलोल्क्तनत्लोभे?आआएमाप?ईर्भगाआनिआ?रः । ?कलासेति । केलाराआए रजताद्रिस्तत्र यो नवासोऽवस्थानं स आआव व्यरानमासत्तिआस्तन्न ?ग्?ईत्यजतई न जदृआत्तई । न खल्विति । ?आ?ष्ठ आनीन्?तम् । रथाङ्गषाणई?त्?पा णईर्र्दच्चः कृआणः रगंप्रतमईदानीं जत्?ए पार्नाये शयनं याग्स्तस्य दोहदमाभईत्ढाषं नाचरत्तई न करोत्तई । पू?रु जल शयनाआगेक्षाकारणमाहाआदिति । य?रेतई हेत्वथंई । इदममृतवर्त्षायूआआबैपां दृआआस्मेन्नेवांवीं यत्?र्राआआ?आलईलं सुगीन्धपानीयं तदपहाय त्यक्त्वा लवणो यो ररग्स्तेन पसग्ं ?९आं पम्गे यस्मिन्नेचंभूत उदंवत्तई रामुद्रे स्वाआआ ?आई शयनं करोत्तई । अतो नृआनं आनईमितम् । इदं प्रथममादो नाराआर्न्नाभूत् । आआतदभाबादो कृष्णः समुदे शयनं करोतीआतई भावः । कारणान्तरमाहयेनेति । येन कारणेनेदं प्रथ्ग्मपो नाराआर्दतएव भूत?ंआर्त्रा भूताना प्नाआईणनां धात्री धारणक्षमा । आआतदषेक्षया तूनं सागरं रामुद्रमबर्तार्गा मध्ःंयप्रषई?आ । अ८ंआ तां ?आशेप दिता भवेत् । न्नं चासाआदेव सलिल५लशमादायादाय महाप्रलयेपु प्रत्?यपयोदाः ?आलादुआरीदना० न्धकारितदशादईशः प्लावयन्ति भुवनान्तरह्यिआ । गन्५य च यत्प्तृ?एऋरर्वाक्सालेलमयं व्रह्माण्?रू पयादौ भुवनमभूत्तीददं पिण्डीभूय सरोव्यपदेशेनावी?तम् इति विचारयन्नेव तस्य शिला शकलकर्कशवाछकाप्रायम् विद्याधरोद्धतसनालकुमुदकलापार्चितानेकचारुसैकतलिङ्गम् ? अ? रुन्धर्तादत्तार्घपयःपर्यस्तरक्तकमलशोभिङतम् उपकूलशिलातलोपविष्टजलमानुपनिषेव्यमाणा तपम् ? अभ्यणतया च कैलासत्य स्त्रानागतमातृमण्डलपदपञ्जिमुद्राङ्कितम् अं वकीर्णभस्म सूईत्वतमग्नो?ईथतगणकदम्व?एद्धू_लनम् अ।वगाहावतीआआर्गणपतिगण्पुडस्थलगलितमदप्रस्रवणसि? क्तम् अतईप्रमाणपादोनुमीयमानतृपितकात्यायनीआतिहा ओवतरणमाग ?दक्षिणतीरमासादृआ तुर गादवततार । अवतीर्य च ०एयपनीतपय९आणमिन्द्रायुधमकरोत्? । क्षितितललुठितोत्थितं च गृही आकईम् । न आकईमपीलार्थः । म५हति । महाबराहगहस्रेरीआ ना?आआ?ईऋना न प्राप्ता भयेन् । आआउतेन कदृं पान्तेऽ?ःये तस्यावसानं सू?ईग्तत्मीईआ भाच्चः । न्नमिति । न्रां न?ईचतम् । महाप्रत्?येपु त्?हाआ?तेपु ?आलयपयोदाः त्?लान्तमंएघा उआस्मादेव ण्र?ः रालिललेंसं जत्?त्ढोआमादायादाय गृहीला गृर्हात्वा भुवनाताआआईण आत्रईभुबन त्त्वईवराआगीआ ?_ऋआवय?ईत जलमर्याकुर्वी?एत । ?ंआथ ?आलयमेषाआ?ईबशेपयन्नाहप्रलयोईते । ?आत्ढयकार्तानं यदुआईर्दनं मेघजं तमस्तेनान्धकाआर्र्रता आआन्धकाआवदाच?ईता दश ?ईआआआए यैस्ते तथा । मन्थे चेति । अहप्रितई मये जानामि यबादी सृष्टो?र्श्वनिमिंतेरर्बाक्स?ईढलमयं जलमयं ?ह्नग??दृरूपं भु?नं आर्त्रेत्त्वईष्टपमभूत्तीददं पिण्द्धी भूयेकीभूय रारोव्यपदेशेन तटाकमईषेणावीस्थत?ईआआतई आवईचारयन्नेव आचईंतय?एव चन्द्रापीद्वः सरयो दीक्षणर्तारं दी?आणादईग्वीर्त प्रतीरमारग?आ प्राप्य तुरगादाआदवततारावर्तार्णवान् । अथ दी८आ_णतीरं त्त्वईशेपयन्नाह शिलेति । शिलारूआकलवषीछलारवण्द्ववत्कर्कशाः काठईना या वालुका त्सईन्क्ततास्ताः ?आआयो वाहुआंयेन यीस्मा ?आत् । विद्येति । वई?आआग्रैब्यांर्मचाआआईआमईरु?तानंए गृह्यईताआनई या?ई सनालाआनई कु?दानई कैरवाणई तेपां कलापः रा?_हस्तेनाआ?ईआर्ताआनई पू_जिताःयनेकान्यग्द्भंखाआनई न्गरूणई मथोहराणई जलो?र्मतं पुलईनं ?एएन्क्ततं तत्र आईसाताआनई ?ईढाआआनीश्वररांलनगीनई यीस्मस्तत् । ?आरुन्_यतोति । अरुएधत्या ?आईसष्ठपत्नाआ दत्तं यदर्घपयः पूजार्थ जलं तस्मात्पर्यस्तानई ?ग्तईतानई यानई रक्तकमाढानई ओआ शोभितं त्त्वईराआईर्जतम् । उ?आएतई । उपकू०ए तटसमीआए याआनई शिलानलाआनई तशोआआषईष्टान आईस्थताआनई जलमातपाआ?ईआ प्रप्तईद्वान तोर्त?आएव्यमाआआः सेव्यमान आताः सूर्याआशेको यल्मई०आ। । कैलारास्य रजताद्रर?यर्णतया समीपर्बाआआर्तया ?आना?आर्मागतं य»मातृमण्द्वत्?ं ब्राहृगईप्रा?तीनां राप्तदेर्वानां सगुदायस्तस्म पदपी?आ?रणर्वाथी तस्या गुद्रा भूमौ तत्प्रप्तईबृआतईरूषा तयाआईङ्कतं आ_यईआईहतम् । ङ्कावकीर्णेति । अवकीर्णमईतस्ततः पर्य?आं य?ऋस्म भूत्तईस्तेन आ?चईतं प्रकाआई२आतं स्नातुं ममं पष्ट्राआदु?ईथाआं य?आआआनां प्रमथानां क?म्ववं? रामुदायस्तस्य निपुण्?र?आमय उद्धृऋ_लां भ?आआएद्धु_लनं य स्मईस्तथा । अवगाहेति । ?ंआबगादृ३आय। जलर्क्राद्धार्थमबर्तार्पा उत्त?ईतो यो गणषतईर्गणेसस्तस्प गण्??लात्क्?रटप्रदोआआ? तकीतपययवसग्रासं रनरोऽवताया पीतसलिलमिच्छया स्नातं शेत्थाप्यान्यतमस्य समीपव र्तिनस्तरोमूआलशाखायामपगतखलीनं हस्तपाशशृङ्खलया कनकगथ्या च»र?आआऐ वद्ध्वा कृपाआईआआआ कावत्सूना?ईक्षस्वा चाग्रतः कति?ईत्रारस्तीरदूर्वाप्रवालकवलाआपुऋनरपि सलिलमवततार । ततश्च प्रक्षालिताकरयुगलश्चातक इव कृत्वा जलमयमाहारम् चक्राह्व इवास्वाद्य ?णालशक ललि आईशशिराशुआईरव कराग्रैः स्पृ?आ कुमुदानि फणीव९आभिनन्द्य जलतरङ्गवातान् अनङ्गशरा प्रहारातुर इवोरप्तई निध? आय नलिनीदलेत्तरीयम् ? अरण्यराज इव शीकरार्द्रपुप्करोपशोभित करः रनरःसत्ढिलादुदगात्? । प्र?आग्रभग्नीआरैश्च रामृणालकैर्जलकप्घिआकाचितैः कम?ईनीपलाशै र्लतामण्डपपीरषईप्ते शिलातले स्रस्तरमास्तीर्य आनईधाय शिरसि पिण्डीकृतभुत्तरीयं निषसाद । मुद्वर्त विश्रान्तश्च तस्य सरस उत्त५र तीरप्रदेशे रामुच्चर?तमुन्मुक्तकवलेन आईनश्चलश्रवणपुटेन तन्मुखीभूतेनोद्बीवेगेन्द्रायुध५न प्रथममाकार्गीआतं श्रुआतईसुभगं वी?आआतन्त्रीह्मंकारमिश्रममानुषं लाआत्ताः ?त्तईपये क्तईयन्तो यवरां तृआआं तस्य ग्रासा गु?एरका येन स तं ततः आग्ञ्चात्तमश्वं सरोवतार्य स?ए मध्ये र्ना?आआ पीतं स?ईढत्ढमईत्छया येन न तु वलात्कारेण स्नातं कृताआआवं चोत्था योत्थानं कारायईल्ला आग्श्चात्तटमानीयानातमस्य कस्पाचईत्राभीपर्वार्तनस्ततर्वृक्षस्य भू_लशाखाया च स्कन्धशाखायां डाले आनीआरणे घ?आ । कीदृशम् । आआपगतं त्?गईभूतं आ??आईनं ?र?यन्त्रणं यर?ंवंभूतम् । कनकमय्या गुबर्णनीईर्मतया हस्त पाआआआय्?लया हस्तवन्ध?था यः पासो ग्रीन्थस्तदभा या वृङ्खला तया बर??आऐआ पादां बद्ध्वा आनईयम्य कृपा आईणका क्षु?ईका तयावद्धना?एकर्तितान्कप्तीचीईत्कयतः सरस्तीरस्य त?आकप्रर्तारस्य ?ऊवांयाः शतषर्विकायाः प्रवालकाआलाआ?ईकरालयगुडेरकानग्रतः आईक्ष?वा पुरो आनईधाय । अत्र चकारः क्रियासमुच्चयार्थः । पुनरापई द्विर्तायवारमीआआ सज्जईलं नीरमवततारोर्त्तार्णवानः । स्वयमई?ई शेपः । ततश्च तदनन्तरं प्रक्षाआईलतं कर युगलं दृ३स्तयुग्मं येनंवंभूत सरःसीलल?दगादुदप्तईष्ठीदत्यन्वयः । चातक इब तोकक इव जलमयं पानीय मयमाहारं प्रत्यवसानं कृत्वा वईधाय । चक्राह्ल इव रथाङ्गनामेव गणालशकत्ढाआनई आईवराग्?ण्डान्यास्वाता स्वादं कृताआ । आसीशईरांशु?ईब हईमांशु?ईब कुमुदान कईरवाआ?ईआ कराग्रैर्ह?आआग्रईः स्पृ?आ स्पर्श कृत्वा । फणत्त्वई भुजग इआआ जत्ढतरङ्गवातानम्भःकाङ्कुआएत्ढरार्मारानीभनद्य संस्तूय । ७ंआनङ्गशारप्र? हारातुर इव कामवाणानुआआईद्ध इ? नलईनीदतोत्तरीयं कम?ईढनीपत्रवईकक्ष्यगुरत्सई वक्षत्सई आनईधाय संस्थाष्य । उआरण्यगज इव वनकर्राव सीकरे णार्द्रमुन्नं पुप्करं कमत्ढं शुइआप्रं च तेनोपशाआएआईभतः करो हस्तः शुण्द्वा च यरयैवंभूतश्चद्रापीइः । लतेति । ल राआत्ढक्षणो यो मण्डषो जनाभय?आएन पारीईक्षप्तं वल?ईते । पीआक्षी_आप्तं वलयितम् इतई ?आएशः । आआवंभूते आईशलातले पृथु?आस्तरोप?ई स्रस्तरमास्तीयथस्तराआं कृताआ ततः आईपर्ण्डुआकृतं आई?ग्ण्डतां प्राआईआग्तं यदुत्तर्रायं नवरानं आईशरातई मस्तकरयाधोभाआआए ?ईधाय संसयाप्य आनईपसाद शयनं ?आकारेत्योवयः । ?तः स्रस्तरं कृतवाजई?गक्?आ ?आयामाहकमलिर्नाति । कमलईनी नीलनी तरयाः आआलाशंएआ आआत्रैः । कीदृशईः । प्रत्यग्रं तत्कालं भग्नाआनई खीण्ह्रताआनई आईआआरात्सई प्रान्तान येपां तंएः समृणालकेएकः सत?एतुलैः । स्वार्थे कप्र?ग्यः । जलस्य ?गनीयरय या आईतदवैआयस्तया तु तस्य प्रदेशस्य प्रयत्नव्यापृऋतलेचनांऽपि विलोकयन्न किआंचद्ददशा स तमव कं?वल??मंनवरतं भो दं शुश्राव । कुतूहलवशाआच्च गीतध्वनिप्रभवजिज्ञासया कृतगमनबुद्धिर्दत्तप य?आण?? द्रायुधमारुह्य प्रियगीतैः प्रथमप्रस्थि?तरप्रार्थितैरपि वनहीरणैरुपदिश्यमानवर्त्सा वकु ?ल?लाल?वङ्गल??वल??लतालोलकुसुमसुरभिपीरमलयालिकुलविरुतिमुखरितया तमालनीलया वदे। ??आगमदवी?येव पश्चिमया वनलेखया निमित्तीकृत्य तं गैतिध्वनिमभिप्रतस्थे । क्रमेण स?ंमुग्व?आगतै ? अ?ःच्छीनर्झरजलकणजालजनितजडिमभिः जज?रितभूज? वल्कलैः धूर्जर्टिवृषरो म थफंनीवन्दुवाआईहभिः पण्मुखशिखण्डिशईखाचुम्बिभिः अस्व्रिकाकर्णपूरपल्लवोल्ल?आसनदुर्ल यार्काणंतं सुतम् । कीद्दशम् ? श्रुतईसुभगं कर्णमनोहरं वीणा वल्लकी तस्यास्त?यः प्रसईद्धास्तासां झंका रोऽत्र्य??? श?दऽएन आभश्रं संपृ??म् । अमानुषम् । दईव्यमईत्यर्थः । श्रुत्वेति । श्रुत्?वाकर्ण्य । चकार पृ?र्ववत् । इआइ । नमुपनातं समुत्पन्नं केऐआतुकमाश्चर्य यस्य रस तथा । इतईशव्दद्योत्यमाहकुत इति । जेन वईगतमर्त्य ?????ंऽमानुपं प्रलंं?? सीतध्वनेः सभूतईः प्रभवः कृतः स्यात् । कमलिनीति । कमलिनी नलईनी तस्या दलै य । । ?आ?खरः प्रस्तरस्तस्मादुत्थथाथांत्?थानं कृत्वा गीतसंपातेन गेयोत्पप्त्या सूचई?तां ज्ञाआईपतां ताभेव दिशां क?अं प्रतिं चक्षुनं?त्रं प्राहईणोत्?प्रेरयामास । तस्येति र पूर्वोक्तप्रदेशस्य गीतस्थलस्याआतईदवीयस्तयातईदूरतया प्रयत्रंनात्युयमंन व्यापृते व्यापरिते लोचने नेत्रे येनैवंभूतोऽआपई आईवलोकयन्पश्यन्न आईकंचईद्ददर्शालोकया मन ? कंवलमनवरनं नईरन्तरं तमेव शव्?दं शुश्रावाकर्णयामास । कुतूहलेति । कुतूहलवशात्कौनुकवशाच्छ । । वबंः प्रभव उत्पात्तईस्तस्य? आईजज्ञासा ज्ञातुमईन्छा तया कृता वईहिता गमने बुआईद्धर्येनैवंभूतः । दत्तेति । दननार्गापतं पयणिं पल्ययनं यस्मिन्नेतादृशीमन्द्रायुधमश्वमारुह्यारोहणं कृत्वा तया पश्चिमया वनलेखया । ???????ं????? ??आपः र तं पूवं????ं गीतर्ध्वानं आईनमीत्तीकृत्य आनईदानीकृत्याआईभप्रतस्थे संमुखं जगाम । कईंवीईशष्टः । उंपीत । उपदई?यमानः कथ्यमानो वर्त्मा मागांर् यस्य सः र कैः । अप्राआर्थईतैरप्ययाचईतैरीआ वनहारईणैररण्य नुः ः मु नां तानंव विआशईनीष्टीप्रयेति । आईप्रयं वल्लभं गतिं गानं येषा तैरत पत प्रथमपादौ प्रीस्थतैः य र्चा??तै मु सव वनलेखा आईवशंपयन्नाहवकुलेति । बकुलः केसरः एला चन्द्रबाला र आपृथ्वी?आ चैद। बालै?ल?आ नैष्कुआईटवेहुला इत्यमरः । लवड्गो देवकुसुमवृक्षः लवलीनाम्नी लता वल्लीआवईशेपः तासां लोलानि च??ला र्न कुमुमानई पु?पाणई तेपा सुरीभर्घ्राणतर्पणः पारईमलो ओथो यस्या सा तया र अलीति । आईल कु लाना त्रनरसटाना या आईवरुतईः शव्दवईशेपस्तया मुखरईतया वाचालईतया । तमालेति ? तमालास्ता आर् ?च् छा ?ऐनाल??याऽनैतया ? श्यामत्वसाधर्म्यादाहीदङ्गागेति । दईशा नागा हास्तईनस्तेषां मदवी?येव दान थेण् आपं ? क्रमंण?एआईत । क्रमेण पारईपा?आ । चकार पूर्ववत् र अथ चन्द्रपिआडे आवीश्निआईष्टपुण्यैरिति र युआए ः पीवत्रंऐः कं??लांसमारु?त?? रजताआईद्रवायुआभईरीसनन्द्यमान आनन्यमान । ञ?थ मारुतानां आईवशेषणाआईन र मुसागलैराभईमुल?आगतैः । अ?च्छेति र अच्छाआनई नईर्मलानई याआनई आईनर्झरजलाआईन प्रस्रवणपानीयाआनई तेषां ल?? ?इ?न्दवस्तेषा नालं समूहस्तेन जनित उत्पादईतो जाडीमा नासं यैस्ते । जर्जीरआ_तति । जजारईताआनई कां तं ???क?मानि भूर्नाणां मृदुन्वचौ वल्कलाआनई चोचानि यैस्तैए । धूर्जटीति । धूर्जटिरीश्वरस्तस्य यो सुषो व व??स्तस्य ?एआमन्थश्चीवेतचर्वणं तस्य फेनो डिण्डीरस्तस्य आईबन्दून्वहन्तीत्येवंशीला वाआईहनस्तै र षण्मु खांईत । पण्मु??आ?? काआर्तंकेयस्य यः आईशखण्डी मयरस्तस्य आईशखा चडा तच्चाम्बीभस्तत्स्पर्शाक???गीआईभ । चं लितैः उत्तरकुरुकामिनीकर्णोत्पलप्रेङ्खोलन?एहदिभिः आकम्पितक?एत्गै नमेरुक्वुसुमपांसु० पाआईतभिः पशुपतिजटाबश्न्धार्तवासुआकईपरिएपीतशेषैराह्लादिभिः पुण्यैः कैलासमारुतैरभिनन्द्य मानो गत्वा च तं प्रदेशं रार्वतो मरकतहरि?तःआ हारिहारीतरुतिरमाआआईआयःभ्रमद्भृङ्गराजनखर जर्जीरतजर४ठकुद्ध्यलैः उन्मदकोआकईलकुलकवलीकृतसहकारकोमलाप्रपल्लवैः उन्मदषट्चरण चक्रवालवाचालितविकचचूतकालईकैः अचत्कईतचाकोरचुम्वितमरिचाङ्कुआरः चमग्कपराआआपु? आई१ग्?रकीप?लजग्धपि?ःपलफिल। ः फलभरनिकरपीडितदाडिमनीडप्रसूतकलविङ्कैः प्रक्रीडि? तकपिकुलकरतलताडनतरालईतताडीपुटैः अन्योन्यकुपितकपोतपक्षपालीप?आ?ईतकुसुममः कुसु मरजोराशिराआरस४आरिकाश्रित?ईआरवैरैः शुकशतमुखनख?ईआखरशकालईतफलस्फतिऐः जलधरजल तत्र दुर्त्ढालईतं दुक्षोष्टईतं येषां तैः । उत्तरेति । उत्तर?ईग्वर्तिनां कुरूणां क्षेत्रावईशेषाणां याः जात्मईन्यः आईस्त्रय स्तासा क्क?र्गोप्ं?ग्लानां श्रवणकुवलयानां प्रेङ्खोलन त्?आआन्दो?ढने दोहदोऽभिलापो आईवद्यते येपा तैः । उआआकम्पीति । लाआकीम्पता उआआधूनताः कक्कोलाः कोशफला यंस्ते तथा तैः । नमोतर्वति । नमेरवो वृक्षीवशेषास्तेषा कुगुमनि पुष्पाआई?आ तेषा ?गसवो रजाम्लई पातयर्न्तात्येवंदाआएत्ढास्तैः । प्ग्शुपतिरिति । पशुपतेरी?रस जटा राटा तस्या बन्धो ?ईयन्त्रणं तेनार्तः पीआईद्वतो यो वासुक्तईर्नागराजस्तेन पारईर्याता उआआस्वादईतास्तेम्यः शेषा अव?ईष्टासतराह्ना?ईआईभः प्नमोदकाआरीमईः । तं प्रदेशं स्थानं गत्वा स च्ग्न्द्रा?गीआइः ।गदपैवृ९क्षैः पारईवृतं चन्द्रप्रभना० म्नश्चेद्रप्रभाआईभधानस्य कैलासपादस्य रजताद्रिपर्यन्तपर्वतस्य तलभाआआनईवईष्टमधांएदेशीयतं भगवतः श्ल पापोः शंभोः शून्यं जनवर्जितं भूतलभागे सं?ईवईष्टं स्थाआपईतं त्सईद्धागतने चैत्यमपश्यीदत्यावयः । अ?ग् पाद पाआईन्वशेषयन्नाहसर्वत इति । सर्वतः समेतान्मरकतमश्मगर्भ तद्वद्ध?ईतंएर्नीआलईतैः । हारीति । हाआरई?गो मनोहरा ये हा?ईता मृद?रास्तेषां रुतयः शब्दास्तै रमणीयैर्मनोहरेः । भ्रमदिति । ?मन्तभ्रलन्तो ये भृङ्गराजा धूम्याटाः पीक्षणस्तेषा नखरा नखास्तंर्जर्ज?ईतनि लर्धाकृताआनई जरठान कीठनाआनई कु?लानई येषा तेः । उन्मदेति । उमदान्यत्युत्कृष्टमदयुत्त्क्ताआनई याआनई कोआकईलकुला?ई आईपकसमूहाआनई त? ः काआलीकृता भर्क्षिताः सहकारस्याम्रस्य कोमला मृदवोऽग्रपा?वाः ?प्रा»ताकईसलयाआनई येपु तेः । उन्मदेति । उन्मदा ये पदचर?गा भ्रमरास्तेपा चक्रवालं समूहस्तेन बाचाआलईता मुखरीकृता ?ईल्?चाः स्फुटाभूतकालईकाः सहकार कोरका येपु तैः । अचकित इति । उआचक्तईता उआत्रस्ता आआए बक्ःआएरा वईषसूचकास्तैएश्चुआईम्बताश्चीर्बता म?ई चाना श्वेतशोभाञ्जनानामङ्कुराः प्ररोहा यो? तैः । चम्पकेति । च्ग्म्पको हेमपुआपक्?स्ताय यः पराआआः पो?ःपं रजस्तस्य पुञ्जः समूहस्तद्वीत्प?राः र्पातरक्ता ये कीप?लाआईस्तात्तईरास्तैर्जग्धान भाक्षईताआनई आईपःपल्या ?ईदेह्याः फलाआने येषु तईः । फलेति । फतस्य भरो भारस्ताय ?ईक्?रः समूह्स्तेन पीहईता घाआईवता दाडिमाः करकास्तेषु ये र्नाडाः कु?ढातृआआस्तेपु प्रसूता जनईताः कलवईट्टाः कुआलई?ङ्का येपु तैः । प्रक्रीति । प्रर्क्राआईद्वतं क्रीइया प्रवृत्तं य त्कीआग्कुलं आआआएला?लरामूहस्तस्म करतला?ए पा?ईआतला?ई तेषा ताडनेन ःआघातेन तरलिताआनई कामी?ग्तानि ताडी त ५ ३ णी ?० आ? भ्ऽआ । ? । ??आ ं ? ं ? प्नभ् ः?? ं आ ॥ आआए स्ता त्त ?? ताआ?आ त्र्?आभ् रगईवशर्न्य्वमुग्बंचातकध्वानमुखरिततमालखण्?ऐः पभकलभकोल्ल०।नपल्ल्ववेऋल्लितलवलीवल ऋर ॥ आयमाननवयौवनम२त्तपारावतपक्षक्षे?आपर्यस्तकुसुमस्तवकैः तनुपवनकम्पितकोमलकद आ?ऋनृर्वाजितंएः आनेग्रलफलनिकरावनतनालिकेरवनैःअकठोरपत्रपुटपूगविटपिपीरवृतै ? अ आ आवाआर्ग्तविद्गं_गतु??डरबण्डितपिण्डुखर्बूरजालकैः मदमुग्न्नरमयूरीगधुररवविराजिता तरैं आ दृआन?एऋऋवनाकरनलनिवहनिभमलक्तकजललवसिक्तभिव किसलयनिकरमातईसुकुमारमुद्वहद्भि ? ?आआर् आपर्णग्रासमुआईदतचमगईकुलनिपेवितमूलैःकर्पूरागरुप्रायैःआ इन्द्रायुधवरिव घनावस्थानैः कुमु ऋ आईग्वाऋऋ_त्तीदनंकरप्रवेशाशीआशिराम्यन्त?रः दाशरथिवलैरिवाज्रननीलनलपारईगतप्रान्तै ? प्रासा । आ?आ ज आंं पनिआयं तत्र लृऋधा आआआसक्ता अथ च त्त्वईप्रलव्धा वीज्ञता ये मुग्धचातका वर्प्पा??आस्तेपां । ंउऋऋआऋ इऋआनृ५ऋ_न मुन्ङ्गारईनं वाचाआलईतं तमालखण्४ं तापिच्छबनं येपु तैः । एतेन तमालरवण्द्बानां कृआप्नावर्ण । आपृऋऋ आआवमांगुग्धचातकंः प्राआर्यत इआतई ९वानईतम् । इभेति । इभानां हास्तईनां कलमास्त्रिंआआद ? ऋ । । ?आ आए कः । तंंरुआङ्गृनाः खण्यईहुताः पल्लवाः त्कईसलयाआनई येषामेबंत्त्वईधाआनई बोआङ्कुईतान्याज्दोलईताआनई ः । ?ग्शानई एग्पु तंंः । ङाआलेयिएति । आ समताआङ्कुआर्यमाना अतःप्रीवश्यमाना ये नवयौवनेन प्रत्यग्रता ? । मुना ?ऋ_आऋटा पारावताः कलरवास्तेपां पक्षक्षेपेण आआरुआईद्वक्षेपेण पर्यस्ताः पातईताः कुसुमस्तबकाआ आऋआ आत्र्तुऋआ ंग्पा तंंः । तन्विति । तनुपवनेन मन्दवायुना कीआपता धूता याः कोमला मृदवः कदल्यो ग्मान्नागां श्_लाआई?आ ?ग्त्राआणीआ । पर्ण पवं छदं दलम् इ?ई कोशाः । तंएवांराईजपेः कृतवालव्यजनेः । उआ ध्यिरन्देनि । अ?र्रलान्यपेलवा?ई याआनई फलान तेषां ?ईकरः समूहत्तेनावनताआन नमितानई नाआईआआकेरव ?आ । ?आ ?ंआस्रण्ढाआईन यंपु तः । अकठोरेति । ७ंआकठोरा?ईआ मृदूआनई पत्रपुटानई येषामेवांवईधा ये पूगावईट आपा ?मुकवृक्षार्स्नः र्पारवृतैः प?ईवोक्षुईतंः । ष्ठानिवेति । अनिवाआरईता आनीआगीद्धा ये आवईहाआआः पक्षिणस्तेषां तु? आःराआ मु?त्राआईन तंः खाणी?ताआनई शकर्लाकृताआनई आईपण्?ख?र्रजालकाआन प्रत्सईद्धाआनई ये? तैः । मदेति । आआ?एन नच्चंंण कनुत्त्वईशेपजीनतवलभरेण वा मुखरा वाचला या मयूर्यो र्नालकण्ठयोआईषतस्तासां यो मधुरो ?ईष्टो न शृनृऋऋआतंन आवईराजितान्यतराआईण मध्यानई येषां तैः । आकलीति । आकीलताः प्रादुर्भूत्ताः याआ आआई??आः कोरकाः । कालईका कोरकोऽआईस्नयाम् इतई कोशः । तस्याः कलापः सं?आतस्तेन द?तुआईतै हन्न आः । कंएलासेति । कैलासस्य रजताद्रेरतरान्त?_आ । मध्ये मध्य इत्यथ । यास्तराङ्गईण्यो नद्यरूआआसां आर्ग आआएन भाआईऊतेन आई?कातईलो वालुक्तईतस्तलभूष्मईभागांऽधःग्रदेशो येपां तेः । र्क्तं कुर्वाद्भः पादपैर्वृ६आऐः । उआस्तई न?ऋःआआग्म?ईआ?दु र्क्तक्षलयानईकर प?वसमूहृमु?हाद्भईर्धारयीद्भःआ रक्तत्वसादृश्यात्तदेव वईशेपयन्नाहवनेति । आआआंऋ_नतानागरण्वाआः?शृत्रीआआआ करतलानईवहानईभष्मईव हस्ततलसमूहसदृशमईव । अलेति । अलक्तको याव आं?आ?आ जल??ंंः त्सईत्ताआगईव आईसातीआतमईव । ग्रन्थीति । प्रोन्थर्ग्ण शुकम् । आर्ग्रांथपर्ण शुकं वर्हम् इत्य ?आआः । त? ग्रासेन गुआईदताआनई र्हाआंताआनई याआन चमरीकुला?ईआ वनोद्भवगोसमूहानि तौर्नईषेत्त्वईताआनई खेत्वईताआईन ःआ?ऋआआएन युध्राआनई येपा तेः । क?र्रेति । क?र्रा अन्तर्गीर्भत?नराआग्ढक्षा उआगग्?आए गत्नारआर् । आए ब ??गेन द्वजापराआवत»ः महासमरमुख»आरेव पुनागसमाकृष्टांशंलीमुखेः ? महाकरिभिरिव ऽआलञ्व ङ्गुवस्पृष्ठभूतलैः उआ?आमत्तपाआतथ०वैरिव पर्यन्तावसिआतवहुगुल्मकैः ?रेर्ंशितैरिव भ्रमररां?घा आआवृतकायैः प्रमाआआआआभिगुखैरिव वानरकराङ्गुलित्पृएऋ?आ०ज? ः उआवनिपालशयनैरिव आईसह ओति । प्राराआदा देबगृहास्तै?ईव । आप्राराआदो देवा?पानाम् ?त्योभधानीचन्तामाआ?ईआः । भङ्गोठपमाह ?आह पागृवतईर्मक० टेर्वर्तमानाः रापारावतास्तईः । आ?गरावतः कल्रवे आईआआरो मर्बाटत्तईन्दुफे इत्यने? पक्षे पारावतः क?आआएतः । भवाआएति । भ?ने गृहे आसीता ये तापराआः प?ई?आजकास्ते?ईव । आआतत्राआ संनीति । संनीहईताः रामीपाआआर्तंनो वेत्रा वृक्षषईशेषा लाआ२आनाः आईप्रयका येषां तंएः पक्षे र?ंआनई वेत्रारानान आईवष्टरत्त्वईशेपाआआघी येषाआआआईतई वद्गुतीआईद्ग्ः । यद्र इनि । प्तद्रा ?आरा आआउकादश तौरईव । आआ_त आहनागेति । नागत्ढता ताआआर्ल । आताम्बूत्?वाआआआई ताम्च्ली नागाआर्यायवा?ऋ?आत ?त्याआआधानीच । तया तद्धः प्गरईकरः प?र्धिआएरापां तैः । ?ग्क्षे नागाः रा?आरा आआ_? ?ऋता तया वय्द्रः । आआर्थाज्जटाया येषामीईत वहुर्त्राआई?_ः । उदयीआईआ । उदधेः रामुब्र? ।?ऋ_स्७ं तां तस्य आ?लिनाआईन जलाआएएज्प्ततप्रदेशा ?आलीआं तज्जलोआईत्सतम् इति कोशः । उभयौएः राआदृश्यमाआआई?कु?र्न्नाहनिरन्तरमिति । सततमुआद्भईन्नाआनई प्रकीटतानिए प्रवाला नाआ?आआआ?आ तता?उऋरा वल्लीप्ररोहा?आ तेषा जालकाआलई ?ऋन्दाआलई । पक्षे प्रवाललता त्त्वईद्रुमलता । शेषं पूर्व?त्? । उआआगीआति । उआआईभषे?आआःआआ याआईन रा?गीलाआनई जत्ढाआ?आई एतत्साम्यमाहसर्वेति । रार्वाः समग्राक्ष ता उराएआगया फलाआआकातारताराआं या? कुगुमफल आईन तैः सनाथेः राहईतईः । पक्षे माआलकर्गगि ररवंंआंआग्वी प्र?ईआ?आआ । प्लाआआ_लख्येति । उआआलेख्यं आईचनं । गृहास्तौईरव । उभयोः सादृश्यमाहबह्लिति । यहुवणैंरवे?आरागीईःआत्राआआघी ?आत्राणि आईपच्छाआनई योआआ आआं शकुनीनां पीक्षणां शतं तेन रांशोआआआतोईर्वराआईजतईएः । पक्षे वहु?र्णोगेताआईन याआनई आईआवत्राण्गालोन्_याआबई । पत्रा?ईआ वा?आआआईन शकुनयः पी६आणः । शेषं पूर्ववत् । कुरुभिआईरति । कुरवः ?आरुबंराआएद्भवा राजा । एतयोः राआदृश्यमाह७भार इति । आआआरद्वाज्जा व्याशाटा दृआए आर्?जाः पी?आणस्तेरुआसे?ईते ? पक्षे शृआएणः । ?आभ्?ति । यहृआआई त प्रकृष्टाआनई शा?आई रामरमुखाआगे रा?आम?आआरम्भार्स्तारई? । आमुग्त्र?आषाये आणि?ईःरारणा?योः आत?आएकार्थः । एतयांएः राआमाआआर्गाह्पुंबा ?ति । पुंनार्मोक्ष?ईग्शांई रागाकृष्टा ताः आईशलीगु?आआआ भ्रमरा येपु तंएर्। । प६आए पुंनागाः ?आकृष्टपु?पाआ । आईशत्?आईगुर?आआ वाणाः । शंपं ?_वंंवत्? । आतईस्?त्_आआ ये कारीआआए ?रितनरतांआई? । उआआयोय्??तां प्रर्दाआयन्नाह् मलम्वंरिआ । प्रलग्ः?आ लम्वाय० वालपाकुवा नशईनी?आआलयाआनीआ तेः करणभूतें_आः स् आ?ं रांपाउआतं ग्?तत्ढमग्ःप्रदांआंआ आआएपां त ? पदो वाल रप्रान्ताः । शेपं पूऋ?र्?त् । शोभतिशयार्थ हीरानां नागराआईण क् आआर् व यन्त ?आतई रार्व?गीआआ_ऋम् । ति । ७ंआ?आमत्ताः राआबधाना ये आआआआईर्थबा राजानस्सांआरीआ । आआतप्रोआ राआशृ?यमाह।आय० आऊत ??ति । पग ते सोता वहवांऽनेके ?_आ९ंमत्?आ गु?छका ?आएपु पंः । ?आ५आ ?आ म?ऋआ ?एनाआगीशेपा । धा_ ।ं आंआकृरथा ?एआः पञपदा?ईआएका । रोनामुग्?आं ?आहमः इआतई कोःआ_आः । नृंशितंति । दांईआत्ंऐआर्र्तार्गीआवि । आदां?ऋऋआतो आज्जःआ इतई केशः । आआतयोस्तुरयल्ग्माहभ्रंंमेति । प्रंमराआगां आई।आ९ं।आईमु?आआआनां य रां?आत रामूद वचं वर्म तेनावृत आच्छाआदईतः काआआए दं?ए_ यंपां पै ः । पदो मृमरा ७ंआआव।ंऋआर् स्नेपां रांश्गत रामूहो पाद्दाङ्कततरुतलैः,आप र्नंतपःक्रि?यारई?आएन्छिख?ईआरि?मण्डलपरिवृतैः दई क्षितैरि कृऋ?ऋणा?आरविपाणकणि_यनैः जरहहमु?ईभिरिव जटालवालर्कमण्?लधरैः पन्द्रजा?ई शृऋनी??ऋहाआरईभिः पादपंः पारईपृतं चन्द्रप्रभनाम्नस्त?य राररमः पी?आगे तीरे कैलासपादस् त्?आवदाताआ प्रभया धवलयतस्तं प्रदेशं ४ऋभ्तलभागसंनिविष्टं भगवतः शे?लपाआआआएः श्द्बो ङायतनमप?यन । ताआ पवनो?ईऋ?तैरितस्ततः समान्तद्भिः केतकीगर्भङधूलिभिर्धंवलईक्षईक्र कृआग्न्ः पशुपीतदश्०आनहे_त५आत्र०त्ठादिव प्र?ईपादागःनो भस्मव्रतमायतनप्रवेशपुण्यौरईव पीर आआआउ ।प्रीः?याद्रा१गईच्चतुस्त?भस्फटिकमप्?डपिकातल?आतिष्ठितम् ? अ९ चिआआए?ऊतैरार्द्रार्द्रदल आआआए आऋणृ आ_आऋआआ गे? तंंः । पोआ वईप्तई त्त्वईके आआर्थः । नराह्रुलयःए मनुआयात्त्?यः । शोग्ं ??र्?त् । रावर्ण आऋऋ ङ्गाया आआऋत्र प्र?ऋणमईतई ध्थेक?य्त्सईद्धम् । उआवनीति । अवनिपाला राजानस्तेपत् शयरीस्तो आंआर्रब । आआऋऋऋ आं ष्टग्दर्ञग?ऋआ आर्संहेति । आर्राहाआआदंएदृआर्यक्षचरोतेरी?तानि आचीई?तान तरुतलानि वृक्षाआआआएभा । ःआ । आई?आ पाशेउ_?ःर्वा?ता आआ_तादृशान तलानि । शेपं प्राग्वत् । आआआरव्?एआति । ?ंआआर०एधा प्रस्तुता र आं । ॥ ?आ?आआआईमाआआआआनकमं य्ंंआस्तेंआईरव । पतयोः श?दसादृश्यमाहौन्छिखोतल । उआईच्छहाआमूर्व्वचूःं । आःआणृंऋ गयुऋनृ?आगृदृस्तेन ?र्गरवृआंआएः प?र्वोईष्टपे ः । ?ग्क्ष ऊध्ःआ आसीआखा ज्बाला यस्येंवंभूतं आत्५आ।पेमणित्ढं आऋलम् । शं आं ?आआग्वव्प् । द।एआर्९आता यज्ञे आआऋर्हातत्रतास्नंं?र्ब । एतयोः राआम्यमाआईवःकर्तुमाहत्तंएआईत् आर्?आ?_नं कृष्णाआग्ंंःऋग्ंंआआर्वंपाणानां ?याआणां कण्ह्न्यथं क्?ण्द्रृ_आआ येपु प्ंंआः । वाण्?_ ः कण्डूयनं ख?र् कण्हूया आआआर्ना_यन्तामीण । पथेऋ कृप्णसार?ईपाणंन कण्?_आनम् । शोग्ं ?प्रःआव?ः । दीआई।९आपानागयगाचारो यन्मृग ?आनं ?रार्ग्?त ?तई । जरेति । जरेतो ?आआआआंराआए ये गृदृ_?नय आ?भमतापसास्तेः पञ्चमुर्नानाम् । आन्ग् र्तालई गृ?उआदं ंआएआर्व । एतयोः सादृःयप्रदर्शनार्थमाह्जअएति । जटा ?ईआक्ताः ७ंआआलवालक आआत्र् आमा मण्लं ष?ःबेषस्तं वरर्न्ताप्तई धईरः पक्षे जटायुक्ता रगे वालाः स्तनांआयारूआ एआ कमप् ?आआनागागृ?धग यंःई९वतई वङ्गुर्व्राहईः । इन्द्रेति । इञ्द्रजालईका माआयईकास्तंए?र्? । उआआयोः सादृश्य दृआआरृआति । टृष्ट?ंआ नंत्राआर्?आ तंएपा हाआएराभई?आरणशीलः । नेत्राआईःआआमंंआर्त्य?र्ग् । पक्षे दृआई?ऋवज्ञकईः । ७ं ?ंआआंआषेःत्त्?ः । ७ंआथ ?ंं लासपादं आर्शेपयन्नाह ःज्?एन्स्नेति । ज्योत्मा कंएआगुदी तद्वदबदातया श्?भ्रय कान्त्ता तं प्रदंइआं त९ंपार्ववार्तभग्_आआगं आआव?ऋआआतो धाआआआआर्क्वुर्वत । तच्चेअईत । तदायतनं प्रत्त्वईश्य प पृ»ता भगवंतं माहात्दयबेतं ०ंयम्?कं तंएआर्तनाथमःआर्क्षःद्ददशंंत्यन्बयः । उआथ चेद्राआआआर्ंउ ?ईआशेषय ?आवेति । पवनेन वायुनोद्भृऋतंंः कीम्पतंएआरईनस्तनः समापनाद्गई?र्त्रतत्र नाआतीद्भ केतक्या प्रप्तईद्धाया आं आर्र्र्ग आरेपुआआ०ईःर्धबलाआएक्रयमाणा गुश्रीआईकामाणा काया देहसे यस्य रा । पाण्ःरत्वाप्ताम्येनाह?ग्शु पाआउ?ग्तंरींआगय ओऋ र्र्गनमवलोकनं तस्य हेतो । तदर्थीआलर्थ । व?ऋआ?ईव हठा?र्? भस्मब्रतं आईब ध्??र्ःपाद्यनान इवाआंआराआक्रीमाण इब धूलीनां शुआई?आत्?आत्पुण्यालामपि तथात्त्वईःत्वात् । तत्साआये आयेति । आयर्तां चंंत्ग्ं तत्र यः प्रवेशस्तस्माद्यानि ?_ग्ण्या?ई थ्नेयांत्सई तंए त्तग्?ईआआह्वामाण दवोपा गलज्जलविञ्दुभिरूर्ध्वविपाटितचन्द्रबिम्बदलैरिव निजाट्टहासावैरिव शेषफणाशकलैरिव पाञ्चजन्यसहोदरैरिव क्षीरोदहृदयाकाआररुपपादितमौक्तिकमुकुटविभ्रमैः शुचिभिर्मन्दाकिनी पुण्डरीकैः कृतार्चनम् , अमलगुक्ता?ईआलाघटितलिङ्गम् ? अशेषत्रिभुवनवदितचरप्गम्चरा चरगुरुम् , तुर्मुग्?म् ? भगवन्तं व्यम्बकम । तस्य च दक्षिआआआआं मूर्तिमाश्रित्याभिमुरवीमासी नाम् ? उपरचितब्रह्मासनाम् ? अतिविस्तारिणा सवःदि?खप्लावकेन प्रलयविष्ठतक्षीरपयोधिपू रपाण्डुरेणातिदीघःकालसचितेन तपोराशिनेव सर्वतो विसर्पता पादपान्त?रस्त्रि?एतोजलनेभेन पिण्डीभूय वहतेव देहप्रभावितानेन सगिरिकाननं दन्तमयमिव तं प्रदेशंकुर्वतीम् अन्ःक्षैव ःवलय?तईत् कैलत्सगिरिम् ? अ?एदर्द्रशुऋरीप लेचनपथप्रविष्टेन श्वेतिमानमिव मनाअ नयन्तीम् अतिधवलप्रभापरिगतदेहतया स्फष्टईकगृहगतामिव दुआधसत्किलमग्नामिव विमलचेलांशुकान्त येपु तीआः । गलज्जलत्वईञ्टुराआम्येःआएप्ंप्रे९रातेऊर्ध्बेति । ऊआर्व ःईपाआटःतं आ०एआन्नं यबन्द्रविम्?ं शशिमण्डलं तस्य दलईः ?त्रण्ःएं?र्व । तत्राप्यमृतस्य आआत्?द्बिएदवो भनर्न्तति भावः । वत्र शुऋ?ऋत्वसाम्यादाहनिजेति । आनजः स्वकीयो योऽट्टहासो महाःआआआस्तस्यःबयवै?ईवापघरौ?ःब । शेषेति । शेषस्य नागाआआईआपतेः फणा स्फटस्तस्य शकलंएः रशण्दुईआर्रव । आरावईकीशतत्वराःम्यादाहपाञ्चंएर् ति । आच्चजने पाताले भवः पाजजन्यो जनार्दनशह्वस्तस्य राहोःरेंरेकोदररागुप्ंपन्नंंआर्रव । हृदयस्य पुण्??र्।१एआक्?आरप्ंबात्तत्साम्येनाहक्षीरेति । र्क्षांरो दस्य र्क्षारसमुद्रस्य यद्भृदयं स्वातं तद्वदाकार उआआकृतिर्यंपा तईः । वंग्रसंकुबितत्वराआम्येनाहौपेति । उपपाआईदतो ?ईआईहतो मौआईक्तकानां रराआएद्भवानां गुकुटत्त्वई?म उर्प्णाष?आनीतयैंः । अथ साआवररूपमाधकृत्य उयम्वकं त्त्वईशेषयन्नाह८रामलेति । अमत्ढा आर्मिला या गुत्त्प्ताःईशला मोआएएत्त्क्तकशिला । तस्या घात्टतं आनीर्मतं आईलङ्गं ?स्य रा तम् । जङ्गमरूपमीधकृत्याह?ंआशेषेति । अःआए?ग्ं यत्त्रिभुबनं आईत्रखईष्टपं तेन व?ईदतौ नमस्कृतांए चरर्णा यस्य स तम् । चरोईः । चराचरस्य जवित्ढोकस्य गुरुं ?ईताआईहतप्राप्तिपार्रहारोपदे?यरम् । चतुरिःईत । चत्वा?ई गुरशा?ई यस्य रा चतुर्मुखरतम् ननु महादेवस्य प?कत्वात्कथमत्र चतुर्मुआ?आएप्ग्बर्णनत्मई आत पाच्यम्?आ राआमा?तरता?ःवाआईसनः प्रयोजनवशा_यतुर्मु?तत्वस्यापि संभबात् । तस्य त्र्यम्बकस्य दक्षिणामप सव्यां मूआतंंर् प्रत्तईमामाआईःभत्याभयणं कृत्वाआईभमुर्खां संमुखीमाराआर्नां आनषण्ण्तं प्रःतईपन्नं र्स्वाकृतं पाशुपतर्माभर रात्त्क्तं व्रतं ?ईयम?ईशेपो यया ता कन्यकां गहाभेताआर्भतनां ददशे ति दूरेणान्वयः । इतः कन्यकां ?ईशेषय न्नाह शु१गेति । उपरचितं आईनामीरातं व्र?आआराणं ह्लयानारानं यया राआ ताम् । पुनः आर्क कुर्वर्ताम् । रागिआरईका ननं तं प्रदेशं दतमयामईव आआजदन्तीजीर्मतामईव कुर्वती ?आ?आआयर्न्ताआ । केन । देहप्रमाआई?तानेन शरीरका?ईत क्?लापेन । अध प्रभाआवईतान आईआग्शेपयत्रादृआऽंआर्तःति । ?आप्तईशागेन आराग्ताआर्रणा प्ररारणयालन्न । सर्वोक्ष्त । रार्वीद?खानां आआआवत्र्?एनाच्छान् केन । प्रत्रृयेति । प्रलयः कोपा०एतरा।एन आर्?तो त्त्वईस्तृतो य? र्क्षरपयोधि स्तस्य पूरो रयस्तद्बत्पाण्डुरेण शु?एण । उ?वलत्बराआम्यादाह ंउआतीति । ७ंआप्तईर्दार्धोऽत्यायतो यः कालो ऽनेहा तेन स?ईतेनंंर्क्त्राकृतेन त्त्वईरा आर्न ?आचलता ताआंआएराशिना तपःराभूहेनेव । अत्तईस्रच्छत्बादाह प्गद?गेति । पादपान्तगेएर्वृ६आआएतरेंः प्रत्तीआन्धकीआआतैः आईआर्ग्ण्डुआम्य रामर्हाम्य वहतेव आईत्रस्रोतोजल?आएआन आआःआरीआ रितामिव आदर्शतलग्प्तंक्रान्तागि? शरदध्रपटलतिरस्कृतामिः अ परिस्फुटविभाव्यमानावय वाम ? पश्वमहाभूऋतमयमपहाय द्रव्यात्मकमङ्गनिष्पादनःएपकरणकलापं धवलगुणेनेव केवले ज्ञत्पादिताम ? अध्वरक्रियामिवतेद्धैतगण?ःचग्रहभयोपसेवितत्र्य?बकःम् ? रतिमिर्वंमदनदेहनि मित्तं द्गुरप्रसादनार्थमाग्य्हीतहराराधनाम् क्षीरोदाधिदेवतामिव सहुवासपरिचितहरचन्द्रले य्त्रोत्कण्ठाम् ? श्न्दुमूआईर्तमिव स्वर्भानुभयःतत्रिनयनशरण्ंंआगमनाम् ऐरावतदेहच्छविमिब गजाजिनावगुग्ठनोत्काठितशितिकण्ठचिन्तितोपनताम्पशुपतिदक्षिणमुखहासच्छविभिवव उआ?त्ग्चा ?उआपस्ग्ना यस्याः । स्_ग्व्छब्रव्यान्तारईतःवसाम्येनोत्प्रेक्षतेअस्फटिकेति । स्फीग्कश्चन्द्रफातस्त ?आ ?आऋहांआगम तत्र ःआनामई? प्राप्तामईब । ?उ?ध?ति । दुग्धसीलले र्क्षारोदे मग्नाआईमब ?डितामईव । यिमलेतिआ आराःमृं ओआआंआराःं योःलांशुकंं बर्म्बा?शेपरूआएनान्तारईतात्मईव व्यव?ईतात्मईव । आदशेंंति । उआआदर्शतलं मुकुरतलं तत्रृ आआः?ऋऋआताआईभष प्रतिआई२आईम्श्ःआज्ञीव ? शरदितई । शरद्धनात्ययस्तस्या अभ्रपटला?आए मेःवृन्दाआः तांस्त ग्त्?ऋनामःर्नाद्गृंतात्मईव । जपाआईस्फुटाबयवत्वादेवाशङ्कतेपञ्चे।५त । प्यमहाभूतमयं पृयिव्याद्या ःआरूं ऋऋन्यङ्गृः?माऋआनईपादनोप?ऋरणकत्ढापं ?आरीरजनकसामर्ग्रामपहअय दूर्राकृत्य केवलेन धवलगुणेनेवो त्?गोदनां आदाआआईर्भताम् । शंतक्लत्रत्स्तईरायवःंवाआःईत्तई माब । कोईचद?घायेत्यस्योभयत्र र?ंवःधमाहु । तथा आआतन्टगणेनंवो आआ?ईऋतायास्तस्याः पृथिव्याद्यनात्मकत्वे द्रव्यत्वमेव न स्याआर्दत्यत उआआहद्र्व्येति । द्रव्या प्ंन? म्बरूषमप९ःआ।आ । ननु द्रव्यत्वाभावेऽआआ आनि शरीराबयवास्तीन्नष्पाद्दने या उःकरणराआमाऋयपेक्षिता सा न ?आत् । नस्थाश्च द्रव्यात्मककार्ये जननेऽसामर्थ्यादत ०आआहअङ्गेति । तदाऋयपहाय न बामाव णृव दाछणम?षाःईकप्रोराद्धेः । द्धृसण?यंएब भूपणत्वात् । अध्बरीक्रयाया र्स्त्रांत्श्वमाआर्थेत्याहभ्ःध्वर इति । धं९वगे द८ंउआभ्य य?एस्तस्य आईक्रया कर्म ताआमईब । उभयराआदृआयमाहौद्धतेति । उद्धता ०आना?आआर् ये आआणा मृनु ः_आ?ऋई आः पार्पयृ_आश्च तंंर्य कचग्रह केशग्रहस्तस्माद्य्द्धयं तेनोपरोत्त्वईत सपर्याआईबषर्याकृत?यम्बक क्रियामिव मूर्तिमतीम् गिरिशवृपभदेहद्युआतीतमव पृथगवी?आताआआ_ ? आयतनतरुकुसुमसमृद्धि मिव शकराभ्यर्चनाय स्व?आगुद्यताम् ? पितामहतपःप्सीईद्धातम? म?ईआतलमवतीर्णा?ई ? आदियुग ग्रजापतिकीतिआमिव सप्तलेकभ्रमणखेदीवश्रान्ताम् ? त्रयीमिव कलियुगध्वस्तधर्मश्गेकगृहीतव नवासाम् ? आगाआमकृतयुगवीजकलाआमव व प्रमदारूपेणावस्थिताम् ? देहबतीमिव गु?ईजनध्?आआ नरमपर्दंम् अमराआजवीथिमिवाभ्रगङ्गाभ्यागमवेगपतिताम् ? कैलासश्रियमिव दशमुखोन्मू लनक्षोभनिपान्तईताम् ५आतद्वीपलक्ष्म?आमिवान्थद्वीप? आवलोकनकुतृआदलाआआताम् ? काशकुसुमावका ? दीक्षणमुखस्यापरा?गनन?आ यो हाराआए हास्य तस्य छत्त्वईः शोभा ताआईआआव । अत्र दक्षिणग्रहण प्रायश?ज्ञत्र हास आआऋवेतई तदर्थम् । उभयोः राआम्यमाहबहिरिति । स्वस्थानान्मुखाब वहईरागल्प कृतमवसाआनं यये त्यभङ्गरेथ् आः । ?एतत्वपत्त्वईत्रत्वसाम्यादाहश?ईआर्रर्णां देहवाआईरर्णा रुद्र?५आआरस्योद्धृ।लनगामदनं तस्य आआआतई भस्मेव । प्रकशरूपत्वराआम्येनाहज्योत्स्त्रेति । ?ऽआआत्त्वई।०?ता प्रकटीभूता ःएयोप्ंस्ना क?आमुदी ताआमईव । हरात । हरकण्ठे यः कृञ्णत्बराआआयाद?कारस्तस्य ?ईघट्टनं द्धृ?र्राकरणं तत्र य उद्यमः प्रयत्नातेन प्राप्तां समागताम् । हरसनिधानराआम्येनाहगौरीति । आआऐआरी पार्वर्ता त?आआ मनःशुआईआद्वसईथत्तर्नर्मल्यं ता?ईआब । ०आमू ताया मूर्तेन कधं राआआयं स्या?ई?आआहकृतेति । कृतो आघीहईतो देहस्य पारईग्रहः स्वीकार्रो यया सा ताम् । सातिशयत्बराआम्येनाहकार्ताति । कातईर्केयस्य षद्धाननस्य या क्पामारब्रताक्रईया वाल्याब??आआया यत्तपोनुष्ठानं ताआईमव । अत्रापि आईक्रयारूपत्वेन तदसंभबादाहमूताआर्ति । १?तिमर्ताम् । सशरीआआआईमल्पर्थः । आईआआआरशात । आगीशो महादेवस्तस्य यो वृपभो वर्लावद?स्तस्य देहद्युत्तईः शरीरच्छत्त्वईस्तात्मईव । त?आ गुणरूपत्वेन त?पमा नाभावादार्हाथागात । शरीआआद्बहीईर्न।०आत्य पृथगवीस्ःआताम् । राश?ईराआगईत्यर्थः । उआआयतनात । वायतनं चैत्यं तस्य तरवो वृक्षास्त५षां कुसुमसमृआईद्धः पुध्पसपत्ता?ईव तस्या ?आआगमने निदानमाहशंकईरति । शंकरस्येश्वरस्याम्यर्चनं पूजनं तदथ खयमु?आतामुद्योगयुत्त्क्ताम् । प्ग्तिएति । आई?ग्तामहस्य व्रह्मणो या तप आईस आद्धस्तास्सीव । तपःत्सद्धप रात्मगतत्बेनोपमानाभाबादाहमर्हातलेऽवर्तार्णा कृतावताराम् उआआदीति । आ?ईयुगे कृतयुगे य? प्रजापत्तईव्रहाआ गरीचाआदयथ ताआ तेपां वा कीआईर्तर्यशस्ताआईआआव । त?आ आआक्त्रावस्थाने कारणमाहसप्तात । राप्त? लोकेपु य?मणं पया टनं तरमाआआः ।५?दः प्रमस्तेन त्त्वईभांन्तामुपीतष्टाम् । त्रयीति । त्र?ग्यजुःसामवेदास्त्रर्ग्श तार्त्मब । आआ७त?आस्तत्राआआमने ३?तुमाहकल?।आति । कीलयुगेन क?ईकालेन आबस्तो सारीकृतो यो धर्मो आ?परतस्माआआः शोकः शुत्त्५॥न गृर्ह्मतः र्स्वाकृतो वनवासोऽरण्यनिबाराआए यया राआ ताम् । इयमीप बस्तधर्भ?एकेन गृर्हातवन?आ?एत्यु?आयोः साम्यम् । धम९आआतईशयवचनराआम्येनाह आगामीआत । आआआआम्यग्रोआआवी यः कृतयुआआस्तरय या वीजन्?ला आईनदानमात्र तात्मईव आआमदास्?गेण र्स्त्रारूपेणाव आस्थतामाक्षेदुर्पाम् । दे३?आईआःआ । देहबर्ता श?ईरधा?ईण् ।ईं गु?ईजना बाआआंयमास्तेषां ष्यानं प्राणायामस्तस्य संपत् समृद्धिः ताआईभब । उआमरेति । उआमरा आदवास्तेपा गजा हस्तिन?५।पां वार्था तत्तईरूआआमईव ?आजसमूहृस्य तत्रागमाआए आनईदानमाहअभ्रेति । उआत्रंंराआआआआकाशाआआआआ ता?आमम्ंयाआआभः रांमुर?आआगमनं तत्र यो वंएगस्त्बरा तेन पत्तईतां खस्ताम् । छूआलासेति । केलासो रजताआईद्ररूआस्य थ्प्रीः शोभा तार्मेब । र्क्?दृर्शाम् । दशात । दशम्खो राबणरत्तोआ यद्मलन ता?आआद्यः क्षोंआस्त्रारास्त?आआप्निपप्तईतां ?आस्ताम् । इय्ग्मीप १९?एआ०आएण शकान्तिमिव शरत्समयमुदीक्षमाणाम् ,शेपशरीरच्छायामिव रसातलमपहाय निर्गताम् मु शलायुधदेहप्रभामिव मधुमदबिधू?रानायासविगलिताम् ? शु?पक्षपरंपरामिव पुञ्जीकृताम् सर्वहरौरिव धवलतया कृतग्तांईआभागाम् धम?हृऋदया?ईव विनिगर्ताम् ? पैराङ्खा?ईवोत्कीणाआम्? मुक्ताफलाआईदवाकृष्टाम् मृणालैरिव आई?रचितावयवाम् दन्तदला रिव घटिताम् ? र्पं०दुकरकूर्ब कैरिव२आक्षालिताम् ? वर्णरुआधाच्छटाभिरिवाच्छुआईरताम ? अमृतफेनपिण्डैरिव पाण्डुरीकृताम् पारदरर?धाराभिरिव ध?आताम् ? रजतद्रवेगेव निआ?र्ष्टाम् ? चन्द्रमण्डलादिवोत्कीर्णाम् कुटज कुह्णदसिन्दुवारकुसुम?छविभिरिशेल्लाआसिताम् ? इयत्तामिव धवलिभ्रः स्काधावलीआबनीभिरु दयतर्टाआतादर्कबिम्वादुद्धृला वालरश्मिप्रभाभिरिव निआर्मईताभिरुमिपत्तडित्तरलतेजस्ताम्राभि रचिरस्नाना?स्थितविरलवाआईरकणतया प्रणामत्लग्नपशुपातईचरणभस्मचूण०आभिरिव जटाभिरुद्भा १आनं तस्य काआईन्ंतः आआभा तामईव । कीदृएर्शाम् । शरत्रामाआं आग्नात्ययकात्ढमुदीक्षमाणां प्रर्ताक्षमाणाम् । शेषेति । शेषो नाआआराजस्तख्य यच्छर्रार तराआ च्छाआआआ कान्तिस्तामईव । वत्र कथं तरया आआआगम इत्याका ?आयामाहरसेति । राआआतल भूतलमपहाय ?आक्त्बा आआईआआर्ता व?ईराआआताम् । मुशलेति । मुशलायुधो वल आआद्रस्तस्य या देह?ग्भा शर्रारद्युस्तईस्तात्मईव । तस्या अत्रासांआवमाशद्ध्याहमध्विति । मधुमदेन ?आआ म्ब?ईमदेन यद्विधूर्ण०।ं देहप्रम?आस्मा?आ आआआयारा खेदस्तेन त्त्वीआ?ढईता च्युताम् । ?केऋऋति । शु?आआक्षस्तस्य परंपाआ संतत्तईस्तत्मिव । तस्या आआकत्राबी?आतेराआआवादाहपुञ्जी?त । पुर्ञ्जाकृताआआएकर्त्राकृताम् । सर्वंति । धबलतया थ्?एततया सर्बहंरीः समग्रसितच्छदैः कृतो त्त्वई?ईनः सं?आईभागः ???एए?आ?आर्ण यस्याः सा तामईब । धर्मेति । वंर्मो वृआआरतस्य हृदयाद्वक्षद्भाआए आईनईर्गतामई? शङ्ख इतई । शह्नाज्जलजादुत्कीर्णामईबोत्ज्जईर्ग ?आईर्मताआमईव । मुक्तेति । मुत्त्?आफलाद्रद्भाआएद्भवादाकृष्टाआमईबार्कार्षतास्सीव । मृ?गात्लेति । भृणालेंस्तातुलौ?रा त्त्वता आईयीहता उआ?यवा अपघना यस्याः र॥ तामईव । दंतेति । दन्ता हस्तिमुखरदनारते?आआं दर्लः खणैउर्धीटतामईव निआईर्मतामईव । इन्दुरिति । इएदुधेद्ररूआस्य करा उआंशवस्त एव कूर्चव्?आः कुआईआआकाआक्तैरा क्षाआईत्ढता?ईव धौतत्मिव । वर्णंति । बर्णा ?आउक्लृआ । ?र्णः स्वण्ंरा मा?ए ?उतौ । रूआगे आईद्वजादो शुशृदी कुथ्गयामक्षरे गुणे इत्यनेकार्थः । आआतादृर्शा या सुधा गृहधबत्ढीकरा?आद्रब्यं तस्याश्छटाभिः पृपीद्भरात्?छुआईता ?ईबाच्छोटितास्मईव । उआमृत इति । वमृतस्य आआर्यूपस्य ये फेनाः पिण्डाः आईपण्?आर्ररा?_हास्तैः पाण्द्धर्ण्कृताआभईब शुर्क्लाकृताआमईब । ?गरदेति । पारदो ररोन्द्रशस्य रसो द्रव?ज्ञर?ग् ?आराआ पत्त्?»य?ज्ञाआर्भ?ंंएआंतामईव क्षा?ईताआमईव । रजेति । रजतं रंएआप्यं तद्रवेण तद्रसेन आर्गिष्टामईव आईनघीर्पतामईब । थांए ?१ं ?आई त । चद्गमण्हुलं शशि?ई म्वं त?आदुत्कीआआआराईमवोत्कीय र्काषंतात्मईब । कुन्टजेति । कुटजो गिआरईमीछृका कुन्दः प्री?द्धः आईआदुबारो नि?आर्र्ण्दृआ आआतेपा कुसुमालि तेपां छबयः कान्तयस्तामिरु?ऋआआईआतामई? प्रगु?आआर्कृतशोगार्मेव । _यवलि म्नेति । धव?ढईम्नः ?ंवेप्तईम्न इयतामई?एंतावत्त्वमईव । परमार्बाध?र्वंत्यर्थः । ?आत्र सर्वत्र थेतत्वसा?यादुपमा न्रोपभेयभावः । न तु_ उआ र्ग्तार । पुनः प्रकारातरे_ण आई_वशेपयन्नादृआजटाभिरिति । जट्राःऋ राटस्ताभिरुद्ध्य सितशिरोभागाम् ? जटापाशग्रथितमुत्तमाङ्गेन मणिमयं तामाङ्कमीश्वरचराआआद्वयमुद्वहन्तीम् ? रविरथतुरङ्गसुर?ण्णनाआ_त्रक्षोदविशदेन भस्मना कृतलत्यटपट्टिकाम् ? शिग्?रशि लाआईऋ?ष्टश शाङ्ककलाआमईव शै_आलराजमेग्त्रलाम् ? अतुलभक्तिप्रसाधितया लात्_यीकृतलिङ्गयापरंयेव पुण्डरी कमालया शूस्या संभावयन्तीं भूतनाथम् अनवरतगीतपीरस्फुआईरताधरपुटवशादातईशुचिभि शुद्धहृदयमयूखौईरव आआआईतगुणैरिव स्वरैरिव स्तुआतईवर्णैरिव शूतैर्मद्भिर्मुखान्निष्पतद्भिर्दशनांशुभिः पुनरीप स्नपयन्ती गौरीनाथम् उआआईतावईमलैश्च वेदार्थैरिव साक्षात्पितामहमुखादाकृप्रैऋर्गायत्री वंप्ंगरिव ग्र?ंथन?_फीततामुपगतैर्नारायणनाभिपु?डरईःआकजीजैरिवो?पैः सप्तर्पिभिरिव करस्पर्श पूतमात्मानमिच्छद्भिस्तारकारूपेणागतैरामलकीफलस्थूलैर्मुक्ताफ?लरुपरचितेनाक्षवलयेनाधि ष्ठितकण्ठभागाम् परिवेषपरिगतचन्द्रमण्डत्लाआमईव पौर्णमासीआनईशाम् अधोभु?हरशिर कपाल भूताआर्मीव । जटापाशे जटा?टेग्रीथतं आआआईम्फतम् । मणा»ईति । आआआईत्त्क्तत्त्वईशेषप्रकटनाआआर् माणीआनीईर्मतं रत्नघाटईतं ना?आए मूलर्वाज?आआ?आईवह्वं यस्मिन्ने?ंभूतमीग्रचरणद्वयं शंभुपादंयुआआत्ढमुतमाआएआन आईशरसोशूहर्न्ता वारयन्ती म् । रधिआईरति । रवईरथस्य आआऋ_र्यस्यन्दनस्य य्गे तुर?आ उआआआस्तेपां १बुराः शफास्तैः क्षुण्?णाआनई ?ई?र्णताआनई याने नक्षत्राह्यी भानई तेपां क्ष्?आएदाऊआआआर् तद्वीतूशदेन आनईर्मलेन भस्मना ?ईआभूत्या कृता त्त्वईहईता त्ढलाटपीऋका पुआऽ?रविशेषो यया राआ ताम् । त्ष्लाटस्प दृढत्वे?आ आगईश् लारूपत्बाआत्रृलाटप?ईऋकाआआध आईत्रपु?नुररूपत्वेनार्वलन्द्राकर वादाहशिखरेति । आआईआखरीशलायां राआनुशिन्?आया आ।ई९ठष्टा लग्ना शशाह्नकता यस्यामेवां?ता शैलराज गे?आआलामईव आईहमाचलमध्यभागमईव । कि कुर्वर्पाम् । संभावयेतीं संभावना?ईषर्याकुर्बर्ताम् । कम् । भूतनाथं महाद्धईवम् । कया । दृष्टाआआ । वेतत्वसाम्यादाहअपरया आमईन्नया पुण्डरीकमालयेव आईसत?भोजपा? ऋ_यएब । ?आभ दृआईष्ट आईशेपयन्नाह?आतुलेति । ?ंआतुला नईरुपमा या भलेराराव्गत्वेन ज्ञानं तया प्रसाआईधतया प्ररान्नाआ । ल९ंयीति । तर्क्ष्याकृत ध्यानावलावनीकृतं क्तईङ्गं साआवरं यया राआ तथा । पुनस्तामेव ?ईशेपय न्नाह७आनवेति । उआनवरतं ?ईरेतरं य?आईतं गानं ते?आ प?र्स्फुआईरतः प्रचलईतो योऽधरपुट ओष्ठपुटस्तद्वरूआआन्गु राआदास्याआवई?पताद्भईः क्षराद्भईर्दशनाशुआभईर्दन्तदीआप्तीईभः । पुनरापई पूजाप्रारम्भेस्नपितत्बाआई?र्तायवारमाआगी गौरीनाथं महादेवं स्नपयोर्ता स्नपनं कुर्बतीम् । ?आथ दशानांश?ईवाशनाष्टईउऋआतीति । वत्तईशयेन रार्वाविक्येन शु आबीईभः पावईत्रंएः । ?ंआतईनंएर्गत्शादाहशुद्धेति । शुद्धं आआईर्मत्ढं यद्धृदयं चेतग्तस्य मयूखाः आकईरणास्तौरईव । आऊआतिएवआईऊत । र्गारतान् उआ आआउरण्वा मधुऊरत् वादय्वरतौईव ।ऊ स्वरेवआईऊतू । स्वराः पदु_जा दूय् स्तंए रईवू आरौ सूतु_ तुआईतिऊऊ ।ऊ सुतुतईर्नुऊ_ मण्डलाकारेण मोक्षद्वारनियुक्तकलशकान्तिना स्तनयुगलेनैकहंसमिथुनसनाथाआमईव आआआऐरीआईसहसटामयेनेव चामररुत्वईराकृआआतना स्तनयुगलगध्यनिवद्धग्रन्थिना कल्पतरुल लेन कृतोत्तरीयकृत्याम् ? अयुग्मलोचनसकाशात्प्रसादलब्ध५न चूडाम?ईआचन्द्रमयूख मण्डलीकृतेन ब्रह्म?त्र?ण पावईत्रीकृतकायाम् ? आप्रपदीनेन च स्वभावसितेनाआपई ब्रह न्धोत्तानचरणतलप्रभापीरष्वङ्गाल्लोहितायमानेन दुकूलपटेन प्रावृतानईतञ्?आम् यौ स्वकालोपसर्पिणा निर्विकारो?आ विनीतेन ?ईआष्येणेवोपास्यमानाम् लावण्येनापि कृत स्वच्छात्मना परिगृहीताम् रूपेप्घाआआईप रुत्वईरलोचनेन आवईगतचापलेनायतनमृ५गणेव से उत्सङ्गगतां चस्वसुतामिवसूल्मदन्तखण्डिकाङ्गुलीयकापूईआरताङ्गुलिना त्रिपुण्दूकावीश् कारत्वेनात्र वलयस्य पार्रवेषराआम्यम्? त?आ मुखस्य च चद्रसाम्यम् तस्याच्च पमार्णमार्तासाआया पुनस्तत्कुचयुगलं तच्छयामत्वर्पानत्ववर्णनद्वारा तामेब बर्णयन्नाह८ंआध इआईत् । ऊर्ध्वमुखे कपाले नार्स्ताह्यतोऽआआआएमुखं दृआद्धराशीआरःकपालं तद्वन्मण्?लाकारेण वर्तुलाकृतईना । हरपददानेन स्तने धव त्यते । इर्वरस्य धवलत्वात् । मोक्ष इति । मोक्षो महानन्दस्तस्य द्वारे आनईयुक्त?आ स्थापितौ यो कल त?त्काआनीतः शोभा यस्य स तोआ । एवंत्त्वईधेन स्तनयुगलेनोपलीक्षताम् । कात्मईव । ण्कं यद्धं?आश् क्राङ्गयुग्मं तेन सनाथां साहईतां आआङ्गाआईमय जाह्वर्वाआमईव । पुनः आकईंवीई३आष्टाम् । कल्पतरवो मन्ज् सरलत्?एन लतोपमानं तस्या ब?कलेन चोचेन कृतमुतरीयमुपस्तंव्यानं तस्य कृत्यं काआआर् यस्याः ता त बल्कलं आईवशेषयन्नाहचामआ_रति । चामरं वालव्यजनं तद्वद्रुत्वईरा मनोहराकृआतईराकारो यस्य प्रलम्वत्वेन श्वेतत्तेन च तत्सा?यीमातई भावः । स्तनेति । स्तनयुगलस्य मध्ये आनईवद्धो ग्रन्थिर्य उ?इं७बलत्वसा।याहुत्प्रेक्षतेढाआऐरीति । आआऐर्रा पार्चर्ता तस्याः आइंआआहो मनस्तालस्तस्य या राय जटा ? तद्विकारेणेव । पुनः आईंकावीशईष्टाम् । मण्डर्लाकृतेन वर्तुलीकृतेन न्नहृग्सूत्रेऋण यज्ञोपवीतेन पावईर्त्राकृत् नीकृता काया देहो य?आआः राआ ताम् । अथ ब्र?ग्?ं विआईशनीष्टअयुग्मेति । वयुग्मलोचन । सकाशाआत्रामीपात्?आसादः प्ररान्नता तेन लव्धेन प्राप्तेन । चूडोईत । चू?आमाणीआभूतो यद्यद्रस्तस्य क्तईरणा?तेषां जालेनेव समूहेनेव । प्रकारान्तरेण तामेव त्त्वईशाएषयन्नाहदुकूल५ति । दुकूलपटेन र्स् प्रावृऋताबाच्छाआदईत?आ आनत४?आवारोह?आ यस्याः राआ ताम् । अथ दुकूलपट्टं आवईशेषयन्नाह३आआप्राआव् आपदव्यापकोआ । आतत्तु स्यादाप्रपर्दानं व्याप्नोत्याप्रपदं आईह यत् इआतई कोसः । तेन ? ?आकृत्य आईसतेनाआपई शुत्रेणाआईप ब्रह्मासनं ध्यानारानं तस्य बन्थो रचनाषईशेषस्५तन।एत्तानमूर्ध्वमु। णयोः पादयोस्त?ढं तस्य प्रभा काआईन्तस्तस्याः पारईष्वङ्गात्सं?लेषाआ?आएआईहतायगनेनारुणायमानेन । एते तल?आएरारुण्याआतईशयो व्या?एतः । पुनः कीदृशीम् । यौवनेनापि तारुण्येनाष्यु?आस्यमानां सेव्यमाना? स्वकालोपसर्पिणा आनईजरामयप्रा?आएन ?ईआईवंकारेण आवईकृतीआर्जितेन आईवनीतेन प्रसृतेने५वंभूतेन आवईनयेनेव । यांवनस्याआप स्वकालोपसार्पईत्वाहईगुणीवंशिष्टत्वेन तत्साम्यामईत्तई भाव । लावायोन् प्रकोष्ठबद्धशङ्खखण्डकेन नखमयूखदन्तुरतया गृहीतदन्तस्तेणेनेव दन्तमयी दक्षिण- वीणामास्फालयर्न्ताम् , प्रत्य।९?आआईमव गोधर्वीवद्यां मीआआआमण्डीपकास्तव्ःभलग्नाभिईरात्मानु । सहचरीभिआईरव सवीआ?आआभिर्विलासवतीभिः प्रातईमाभिरुपेताम् । स्नपनार्द्रालईङ्गसंक्रा आबिव्ःबतयातिप्रतलभक्त्याराधितस्य ह्रृदयामईव प्रविष्टां हरस्य ?र्?आरलतयेव प्राप्तकण्ठणे आहपङ्कयेव धुवप्रतिवद्धया कुद्धय५व रागरक्तमुर?वर्णया मत्तयेव धूएर्गितमध्न्द्रतारयोन्मत्त० ?कृततालया मीमांसयेवानेकभावनानुवित्द्वया गीत्या ५दवं विरूपाक्षङमुपवाआर्यातीम् धुरगीतावकृष्टैर्ध्यानमिवाभ्यस्यद्भिआर्नईश्चलकर्णपुटैर्मृगवराहवानरवारणशरभसिंहप्रभृति चरैरावत्द्वभण्डलैराकर्ण्यमानगीतानुविद्धविपञ्चीनि९र्घोषाम् अमरापगामिव नभसोऽव मईव आनईजात्मजामईव । अथ दीक्षणकर वईशेषयन्नाहसूक्ष्मेति । सूक्ष्मा आईस्नग्धा या दन्तख?ईद्धका तशकलं तस्य यान्यङ्गुर्लायकाना?उआलीभूषणानई तईरामूआरईता आकीआर्णा व्याप्ता अ?तयो यरय स तेन । ?उरमिति । आईत्रपुण्डृकात्तितकत्त्वईशेपादाआईश?मुर्व?ईत यद्भस्म ते?आ पाण्डुरेण श्वेतेन । प्रकोष्ठेति । प्रकोष्ठः का तत्र वद्भो य शङ्ख?आस्य ??ण्ड पव य्?ऋण्द?ः । म्बार्थे कः । जत्?जशकत्ढं यीस्मन्स तेन । ?बेतत्वराआ ऋ_नखेति । नग्?आः पुन०ईआवास्तेपा म?ऋ_ग्?आः आईक्न्रा?आआस्ते दतुरा उन्नता यत्सईस्तरय भावरूआत्ता तया ?ंआआत्ताए दन्तस्य कोणो वीणा?ईबादनं ?आएन रा तेनेव । आकोणो र्पाणाआदईवादनम् इत्तई क्?आएश । प्रत्यक्षे आ?आक्षामई?ईद्रयगोचरा गन्धर्बवईडाआमईव देवगायनत्त्वई?आआप्नईब । मीआआमण्डाआगीकानां स्व?डच्छतया तेपु प्रतई शादाहमणीति । मीघामण्हीआग्का रत्नायीईर्मता चतुआईआक्कका तरयाः स्तग्ःभतग्नाआईभरात्मानु?पाआभईरा आआईआईभः । आयादृशं रूपे तादृशं प्रत्तीवईम्वे इप्ंयुत्तेक्तः । रावीणाआभईः सबाङ्कुकीआईमः प्रत्तईमाआभईरात्मच्छ?आआभईः आआईभरईव सपर्याकारिर्णाआभईरईवोपेतां स?ईताम् । स्नप्ग्ने?ई । स्नपनेन प्रक्षातनेन । एतेनाआआन्तुकमल सूईत्वता । तेना?र् यील्लङ्गं तन्न संकान्तं प्रावईष्टं यत्प्रतिआईवम्वं तस्य भावस्तता तया । अतीति । आतात्युत्कृष्टा या भाक्तईराराध्यत्वेन ज्ञानं तयाराआराधत?आ सोवईतस्य हरस्येवरस्य हृदयमईव ?गीत्तप्नईव प्रवेशं कृतबतीम् । पुनः ?ईं कुर्वर्ताम् । त्त्वईरूपाक्षं देवं गीत्या गाने?आआएपवर्णयन्तीं स्तुबर्न्ताम् । अथ वेशेषयन्नाहहार इति । प्राप्तः कण्ठयोगो आईनगरणसंवन्धो रागाणामवस्थानत्त्वईशेषो र्गातशास्त्रप्रा यया राआ तया । क?आएब । हार९।एतयेव मुक्तास्रजेव । ग्रहेति । ग्रहाणां न६आत्राणा पाक्लईः धे?ईआस्तरोव । साम्यमाह?राउवेति । धुवो आआआईतशास्त्रे ?प्रीसद्वस्तेन प्रत्तईवद्धया राचतया । पक्षे धुव उआऐआतानपा?र्ः । कुआईपतरोब । आ?एभयोः स?यार्थमाहरागरक्तेति । रागाः थ्भीराआआआदयस्ते रक्ता त्मी?ईता मुखे प्रा० र्णा अक्षरा?ईआ यस्यां राआ तया । प६आए रत्त्क्तो त्?आएहईतो मुर? उआआस्ये वणांर् यस्याः सा तया । मत्तयेवक्षीव आ_तयोस्तुत्?तां प्रदर्शयन्ना?र्धूपाआईर्त्ति । घृ_आणीआर्ता घोलनां प्राप्ता मञ्द्रा उरः?प्रदेदाआएद्भवास्ताराः आशीआरःआ । स्वरा यस्यां राआ तया । पक्षे धूआईर्णताः प्रचत्ठाआईयत्ता मंद्रा उआतसास्तारा यस्यामईतई त्त्वईग्रहः । उ? तीर्णाम् दीक्षितवाचमिवाप्राकृताम्,त्रिपुरारिशरशलाकाआईमव तपोमयीम् ङ्ग पीतामृताआमईववि गततृप्णाम् ? इर्शाआनशिरःशशिकलामिवानुपजातरागाम् अमथितोद१धिजलसंपदमिबांतःप्रस न्नाम् असमस्तपदवृत्तिमिवाद्वंद्वाम् बौद्धबुआईद्धमिव आनीआलञ्बना? ? वैदेहीमिव प्राप्तज्योआईतः प्रव५शाम् द्यूतकलाकुशलामिव वशीकृताक्षहृदयाम् महीमिव जलमृतदेहाम् हिमसमय आई?ऋनमुखलक्ष्मीआईमव परिगृहीतभास्करातपाम् आयाआमिवोपांएत्तयतिगणेचितमात्राम् आआईल गीतानु?ईद्धो गजसंयुत्त्क्तो वईप?श बा?क्या आनईर्घोपो आनईनादो यस्याः सा ताम् । कैः । वनचरैररण्य?गार्रागईः । अथ वनचाआआर् वशेषयन्नाहावद्धेति । आवद्धं रचितं मण्?लं बलयाकारेणावीसत्तियंंः । व्ंग्तीति । अक्तईमधुआं कर्णमुआ?दं यर्द्भातं गानं तेनावकृष्टैराकृष्टैः । आनईश्चलेति । ?ईच्चलानई आईस्तत्मईताआनई तार्णपुटानई येषा तैरतएव ध्यानं आईचक्तवृआईत्तनईरोग्मभ्यस्यीद्भारईवाभ्यासं कुर्वीद्भारईव । मृआएआति । मृगाः कुरङ्गाः वराहाः क्रोडाःआ वानरा आआआएला२ऋऋलाः वारणा हाईस्तनः ?रभा अष्टा?दाः आईआआहा हर्यक्षाः एते प्रभृतय लाआद्या येषां तैः । तदाआई४?तर्गा त?आ ?ग्ं?आहरूपत्वेनाह?आय्ग्रेति । अमरा?आआआ गङ्गा तास्मईन । ७ईआत्र कथं त?आआः रांभव इत्याशद्ध्याह नभस इति । ?भरा ?आआकाशादवर्ता०आआर्मागताम् । दीआ३आतः राआएमयार्जा नस्य वाग्भारर्ता ताआईमव । उभयोः साम्यमाद्ग्पुआप्रातुआतेति । जंप्राकृताममानुपधर्मिर्ण्क्तम ? नत्तगकुआषंएत्पन्नां वा । ?ग्थेऽप्रान्कृतों राआ?राब्दमर्यां म् । र्दाआईक्षतख्य प्राकृतवाआ?ईरषेधा?ईत्तई भावः । का?त्याआईथक्यमास?आहत्रिपुरारीति । आत्रईपुरारिर्भहादे? स्तस्य शरः आईशर्लामुखस्तस्य शलाकोईपका ताआमईव । उभयोशुत्वतामाहताआ इति । तपोमर्यां तपरा स्तेजोरूआग्त्वात् । पक्षे तेजोगर्यां प्रकाआआरुपाम् । आरारवाणस्य तोहृमयत्वाआदईत्तई मौबः । आतरगुणवर्णनद्वाआआ तामेव वईशेग्यन्नाहपतिएति । र्पातमास्वाआईदतममृतं ?र्यूपं यया रीवंभूता?ईब । आआतयोः साम्यमाआवईःकुर्व न्नाहविगतेति । त्त्वीआता तृष्णा लोभो यस्याः राआ ताम् । पक्षे तृप्णा तृआआआ । इर्शानेति । इर्शान इर्श्व रः । हांभुः शर्वः स्थाणुरीशान आर्शः इत्यीभवानाचईतामाणीआः । तस्य आईश्गर उत्तमाआं तत्र या शा?ईआकला चन्द्रकला तामिव । उभयोः सादृआयमाह?आन्विति । अनुपजातोऽतमुत्थपन्नो रागो यस्याः सा ताम् । आईवरक्ताआमईत्यथंः । पक्षे राग आरत्त्क्तता । आरक्तास्मईत्याआर्ः । अमथीति । उआमाथईतोऽषईलोआईडतो य उदीधः समुद्रस्तस्य जलं ?आनीयं तस्य संपत्संपात्तईस्ताआईमव । उभयोः सदृशत्वमाह?रान्त इति । ०आन्तर्म।ये प्रस्मन्नां हृष्टाचईत्ताम् । पक्षेऽन्तःप्रसन्नामकलुआआतिआम् । असमस्तैति । असम?आआरायारागा था आग्द?आत्तईः कांईशक्या आदईस्ताआमईब । आकौईशाक्या१आआः पदवृत्तयः इत्यलंकारे प्रीआ?वम् । उभयोः राआध्ग्?र्यमा??आद्वंद्वोईत । द्वंडूआए युद्धं तद्राहईतम् । आद्वंद्वं समाषातः इतई कोशः । पक्षे द्वंद्वः रामाराः योद्ध इति । वंंआद्धः सुगतस्तस्य बुद्धई_आर्र्ध्राग्णा ता?ईव । पतयोस्तुपेयतामा?र निरो?त । आलम्वनमाश्रयस्तद्रीहताम् । स्वतन्त्रा_त्मईत्य?ंः । खितामिवाचलावस्थानाम् ? उआंशुमयीमिव तनुच्छायानुलिप्तभूतलाम् ? आईनर्ममाम् ? निरहंका राम् ? निर्मत्सराम् ? अमानुषाकृतिम् दिव्यत्वादपीरज्ञायमानवयःपरिमाणामाःयष्टादशवर्षदे शीयामिवोपलक्ष्यमाणाम् प्रातईपन्नागशुपतंव्रतां कन्यकां ददर्श । ततोऽवतीय? तरुशाखायां वद्ध्वा र्तुईरङ्गभमुपसृत्य भगवते भ५ क्त्या प्रणञ्य त्रिलोचनाय तामेव आईदव्ययोषितमनिमिपप क्ष्मप्गा निश्चलनिबद्धलक्ष्येण चक्षुपा पुनीर्नरूपयामास । उदपादि चास्य रूपसंपदा कान्त्या प्प्रशान्त्या चाविभू९तवि८स्मयस्य मर्नारोआअहो जगत्तई जन्त्?नामरामार्थईतोपनतान्या पतन्ति वृत्तान्ता?तराआईआ । तथाहि । मया मृगयायां यदृच्छया निरथ?कमनुबध्रता तुरङ्गमुख मिथुनमयमतिमनोहरो मानवानामगञ्यो दिव्यजनसचरणोचितः प्रदेशो वीक्षितः । अत्र च सीललम वेप्ग्मागेन हृदयहारिए रिग्द्धजनोप२सृष्टजलं सरो दृष्टम् । तत्तीरलेखाविश्रान्तेन चा यया सा ताम् । आतपास्वईनां सूर्यातपग्रहणं महाफताय इति श्रुतेः । पक्षे पारईगृहीतो मुआषईतो भास्कर स्यातपः काआईतप्रकाशो ययेत्तई वहुर्व्राआईहः । उआआआंर्ग्ति । उआआर्या छन्दोत्त्वईशेषस्तग्निव । उभयोः साधर्म्यमा हौपात्तेति । उपात्ता र्स्वाकृता यत्तईगणानां मुनईजनाना उआचईता योग्या मात्रोपवरणं ययोईत सा ताम् । पक्ष उपात्ता यतयो त्त्वईश्रामा गाणा माआणादयस्तेषामुआचईता मात्रा त्रुर्य्यियोतई वहुर्व्राआहईः । आलिखि तेति । वाक्तीईय्?ता आईचात्रईता तामईव । लात पवाच?? ?ईश्चलमवसाआनं यस्याः सा ताम् । अंशुमयीति । उआशुमर्यां तेजोमर्यात्मईव । तन्विति । तनुच्छाया देहका?ईतस्तयानुलईप्तं व्याप्तं भूतलं यया राआ ताम् अन्या प्यशुमयी भबत्तई । साआईप कान्त्याच्छाआईदतभूतता स्याआईदत्येतयोः साम्यम् । निर्ममामिति । आनईर्गतो ममत्व भावो यस्याः सा ताम् । निरिति । आआईर्गतोऽहकारोऽभिमानो यस्याः सा ताम् । न्तिरिति । आआईर्गतो मत्सरो गुणोबसूया यस्याः सा ताम् । आआईर्गतेर्ज्यामईत्यर्थः उआभेति । न आवई?आते मानुषा? मनुआयस्याकृआतईराकारो यस्याः आआआ ताम् । दईव्याकाराआमईत्यर्थः । दिव्यत्वादिति । आईदव्यत्वा?आधर्बपुआईनत्वादपारईज्ञायमानमीजश्चाय मानं वयोऽवसाआआवईशेपस्तस्य प?ईमाणं मानं यस्याआमईत्क्षंभूतामःयष्टादशवर्पदेर्शाया?ईव आईकांचई?यूनाष्टादशवाआईआर् यात्मईबोपलक्ष्यमाणा दृश्यमानाम् । अन्बयस्तु प्र? आगेवोक्तः । तत इति । कन्यकादर्शनानन्तरं तुर?आएमाद श्वादवतीर्याबरोहणं कृत्वा तरुदाआखायां तुरङ्गामत्मीद्रायुधं व?आएपरात्य सर्मापे ग?आ भक्त्या थ्प्रद्धया भशवते त्रि लोचनाय शंभवे प्रणम्य नमस्कृत्य ताभेव पूआरालाआवीणतस्वरूपाभे? आदईव्ययोआईआआतममानुआगईं स्त्रियम् । अनीति । आनईमीग्ं आआईमेषोमेषराहईत पक्ष्म नेत्ररांएम यीस्मस्तत्तेन । निश्चलेति । आनधल यथा स्यात्तथा आयईवद्धं लक्ष्यं वेध्यं येनैवंभूतेन लक्षषा नेत्रंए ?आ । पुनरिति । मण्दृआईपकाप्रवंशानन्तरं आईनरूपयागारा । साकल्यंन ददांआर्त्यर्थः । चकारः पुनरर्थकः । उआस्येति । चन्द्रार्पाडरय मनरयेपंंमुदपाद्युत्पन्नं बभूव । आर्कवईशिष्टस्य तस्य । उआआ आवईर्भूतः प्रकटीभूतो आईवस्मय आश्च?र् यस्य रा तथा तस्य । कया । तस्या रूपसंपदा आआआएदर्यरामृद्ध्या कान्त्या देहदोध्या प्रशाञ्त्या प्ररूआगेन बा । प्तदेव वईरभयजनकं प्रदर्शयन्नाहऽंआहो इति । अहो इत्याश्चर्ये । जात्ति मानुप्ग्ं गीतमाकार्णीआतम । तच्चानुसरता मानुषदुर्लभदर्शना आदईव्यकन्यकेयमाक्तोकईता । न हि मे संशीतिरस्या दिव्यतां प्रीत । आकृतिरेवानुमापयत्यमानुषताम् । कुतश्च मर्त्यलो५क संभूति रेवां।व५ धानां गाआधर्वध्वनिविशेपाणाम् । तद्यदि मे सहसा दर्शनपथान्नापया?ई नारोहातई वा कैलासशिरवरम् नोत्पतति वा गगनतल५इर् ? ततः आका त्वम् किमभिधाना वा आकईमर्थ वा प्रथमे वयरिआ प्रतिपन्ना व्र२तम् इति ९उआर्वमेवैतदेनामुपर?त्य पृच् आमि । अतिमहानयमवकाश आश्चर्याणाम् इत्यवधार्य तस्यामेव स्फटिकमण्डापईकायामन्यतमं स्तम्भमाश्रित्य समुपीवष्टो ?आतिसमास्यवसरं प्रतीक्षमाणस्तस्थौ । अथ गीतावराआने मूकीभूतवीआघाआ प्रशान्तमधुकरमधुररुतेव कुमुआदईर्ना राआ कन्यका समुत्थाय प्रदक्षिणीकृत्य कृतह?प्रणामा परिवृत्य स्वभावधवलया तपःप्रभावप्रगल्भया दृ?आ समाश्वासय०ंतीव पुण्यैरिव स्पृहान्ती तीर्थजलैरिव प्रक्षालयन्ती तपोभिरिव पावयन्ती शु?मिईव कुर्वाणा वरप्रदानस्मईवोपपादय?ती पवित्रताआईमव नयन्ती चन्द्रापडिमाबभाषे प्रतीरं तस्य लेखा प्र तवीर्था तस्यां त्त्वईश्रान्तेन सांस्थईतेन । चकारा समुज्ञयार्थः । अशनुषं ?ईब्यं आआआईतं आआआ नमार्कार्णतं श्रुतम् । तच्चेति । त?आर्तमनुसरतामनुग?एछतां म?षाणां भूस्पृदाआं दुर्लभं ?ःप्रापं द?रानमव?आआएकनं यस्या आआवंत्त्वईधेयं आईदव्यकन्यकालोत्कईता दृविषर्याकृता । नहीआतई । आहई नीईधतम् । ?आस्याः कन्यक्?या आदईव्यतां प्र?ई मे मम संशीतईर्नास्ति संदेहो नाआईस्त । आस्मईन्नर्थे हेतुमाह७ंआआकृतिआईरति । ?आकृतिराकार एवाम?षतां दईवरूपतामनुमापयतई । अमानुषताखईषयकानुमीईत जनयतीत्यर्थः । ज?ग्दीप कारणान्तर माहकुत इति । एवंत्त्वईधानमेतादृशनां गान्धर्वा देवगायनास्तेषां ?वनेर्नादस्य ?ईशाएषागां मञ्द्रार्दाना मर्त्यलोके मनुष्यक्षेत्रे कुतः संभूतईरुत्पीत्तः रयातः । तादईतई हेत्वर्थे । य?ई यावत् मे मम राहसाकस्माद्दशार् नपथाखईलोकनमा?आआर्न्नापयातई नापसरति । बेतई त्त्वईकत्त्र्पार्धः । तथा ?एआलाराशिय्?रं रजताआईद्र?य्?ं नारोह?ईआ नारोहघां करोआतई । गगनतत्ढं ब्योमतलं नोत्पतत्तई नोआर्व गच्नुतई । तत इति । तावत्का त्वम् त्कईमीभधाना आईकनार्म्ना आईकमर्थ आईकप्रयोजनं प्रथमे वगाद्भई वात्याबस्थायां पाशुपतं त्रतं प्रत्तईपन्ना र्स्वाकृतवती । सर्वत्र बा शव्दो आईवकलगर्थः । इत्येतत्सर्वमेना कन्यक्गमुपरात्य समी?गे गत्वा पृच्नुआईम प्रृआं करोत्मई । उआतीति । ७ंआआ श्चर्याणां कोतुकानामयमतईमहानवकाशोऽसंकीर्ण स्थलम् । इतई पूवोक्तमवधार्य आनईर्णयं कृत्वा तस्यां पूर्वी क्तायामेव स्फीटकमण्डापईकायामन्यतमम?आतरं स्तम्भं स्?ण्_आआमाआईभ?आआथ्प्रयर्णाकृत्य रामुपवईष्टो आईजपण्णः । गी तेति । आआरातं गानं तस्य रामाआईप्तः पयर्णीप्तस्तरया अबसरः रामयस्तं प्रतीक्षमाणः प्रती६आआं कुर्वाणस्तस्थंएआ अथे?आआनन्तर्ये । र्गातावराआने गईतपर्यन्ते मू?ईभूता मौनमाआराभता वीणा बाशृकी यरयाः राआ ताग । र्वेत? सादृश्यादाहप्रशाआंतेति । प्रशान्तः श?ईर्तं प्राप्तो मधुकराणां प्रृमराआआआआ मधुर ?ईआष्टं रुतं श?दो यस्यामे आस्वागतमतिथये । कथामईमां भूआमईमनुप्राप्तो महाभाग । तदुन्तईष्ठ । आगम्यताम् । अनुभूय तामातईथिआसत्कारः इआतई । एवमुक्तस्य्व तया १९आं?भाषणमात्रेणैवानुगृहीतमात्मानं मन्यमान उत्थाय भक्त्या कृतप्रणामः आभगवति यथाज्ञापयसि इत्यभिधाय दीश्लातविनयः शिष्य इव तां ब्रजन्तीमनुवब्राज । व्रजां समर्थयामास?हहात तावन्ने?आं मां दृष्ट्वा आईतरोध्भूता । कृतं ?ई मे कुतूहलेन प्र?आआश१आआ हृदि पदम् । यथा चेयमस्यास्तप?ईजनदुर्लमदि०एयरूपाया अपि दषिण्याआआतईशया प्रतिपत्तिरभिजाता विभा०एयते तथा संभावयाआमई आनईयतमि८यमखईल मात्मोदन्तमभ्य।ःय९माना मया कथयिष्यति इत्येवं च कृतमतिः पदशतमात्रमिव गत्वा निरन्तर्रौईदवापि र९जनीग्प्तमयामईव दश्०आयीःद्भस्तमालतरुभिरन्धकाआरईतपुरोभागाम् ? उत्?उ?कुसु मेपु लतानिकुजेषु गुं? ?तां मन्द्रं मदमत्तमधुलिहां विरुतिभिर्मुरवरीकृतपर्यन्ताम् अतिदूर पातिननिआं च धवल?ईआलातलप्रतिघातोत्पतनफेनिलानामपां प्रस्रवा?आरुत्कोटिग्रावविटङ्कविपा ढ्यागतष्मईतिआ अत्तईथये प्राधूर्णकाय स्वागतं सुखेनाआआतमा महेति । हे महाभाग हे मह?भाव इमां शूईम कथमनुप्नाप्त आगतः । तदिति । तस्माआंवमुआईत्त४आएत्थानं कुरु । आगम्यताम् । मतर्गश्व इत्तई शेपः । ७एआतीईथ सत्कार उआआतीयमनुभूयतामनुभवत्त्वईषर्या?ईयताम् । इतई ?ग्?ईरामाप्तौ । एवं पूर्वोक्तप्रकारेण तया कन्यकयोत्त्क्तो भाआईषतः संभाप?गमात्रे?ऐगेव?गृर्हातं प्रसादागत्रीकृतमात्मानं मन्यमानो ज्ञायमानरततस्तस्मात्प्रदेशाआदुत्थाय भ क्त्यातरप्रीत्या कृतो त्त्वईहईत? प्रणामो नतईर्येन रा हे भगवतई हे स्वाआमईनई यथा येन प्रकारे?गाज्ञापयस्याज्ञां करोआईष तत्तथेत्यीभधायेत्युक्त्वा दारूईआर्तः आप्रकाआईशतो त्त्वईनयो नई?तो येन रा आशीआध्य इव त्त्वईनेय इव तां क?ग्कां ब्रजन्ती आआच्छर्न्तामनुवब्राज ?ग्श्चाज्जगाम व्रजंश्चेति । ब्रजागच्छन् । समर्थंति । प्रस्तुत रामर्थशमाआआ । उद्देशस्य नईश्चयं चकारेत्यर्थः । हन्तेति । ह?तेत्याश्चर्ये । तावदादौए इयं मां दृष्ट्वा ?ईरीक्ष्य न आतईरोभूता नादृश्यता आआता । र्हातई नीश्चईतम् । कुतूहलेन करणभूतेन प्रभाशया पृच्छाआआईआत्ठाषया हृ?ई आईच?आए ?ग्दं स्थानं त्त्वई?ईतम् यथा चेति । यथा येन प्रकारेणास्याः आप्रत्यक्षाआतायाः तपस्वीति । तपस्विजनेपु दुर्लभं दुआप्राआग्ं आदईब्यं मनोहरं रूपं यस्या पवंभूतायाआ क?गया अपि । दाक्षिणोति । दाआईक्षण्यमनुकूलता तस्या अतईशय आआआईक्यं तेन आप्रतईपा?ईआर्माद्वईपायईण्युत्कण्य त्त्वईशेषरूपेयर्माभजातोत्पन्ना त्त्वईभाव्यते लक्ष्यते यत्तदोर्लित्याआभईसं?ए५ंईआदाहतथेति । तथा तेन प्रकारेण संभावयामई संभावनां करोमई । नईयतं नीआ? तम् । इयं कन्यका मया चन्द्रापांर्डेनाभ्यार्यमाना आप्राआर्यमानाआईआप्तलं रामग्रमात्मनः स्रकीया?आएदथ्ंतं वृत्ताआतं कथायष्यतई प्रतईपादायईद्धयतई । इत्येवंप्रकारंण कृता मतईर्यंथंएवंभूतधन्द्रापीडः पदशतमात्रमईव गत्वा आईकाचईद ध्वानमातईक्रम्य गुह्यं दतईमद्रार्क्षदपश्यत् । इतो ?आहा वईशेषयन्नाहनिरातरेति । ?ईरतरीईर्नीवदेंआईर्दबाआपई आदईवसेऽआईग् रजनीसमयमईव राआत्रईकालमईव दर्शयीद्भः आप्रकाशयीद्भरेतादृशंस्तमालतरुआभईस्ताआईपच्छयुर्क्षरन्ध काआईपोऽंधकारवदाच?ईतः पुरोभागोऽग्रप्रदोआआए यस्यास्ताम् । उत्फुल्लेति । उत्फुल्लाआनई त्त्वईकम्लईता?ईआ कुसु ऋआमालंंएरुच्चररृऋवआनईभिरवशीर्यमाणतुषारशिशिरशीकरासारैराबध्यमाननीहाराम् हिमह हासधवलैश्चोभयतः क्षरद्भिर्निर्ह्मरैर्द्वारावली?वतचलच्चामरकलापामिवोपल?र्ंयमाणाम् । र्स्थाआईपतमीआ?आकमण्डलुमण्हुलाम् आआका?तावलय्बितयोआआपट्टिकाम् विशारिवकानिव»द्ध केरीफलवल्कलमयधाआतोपानद्युआआआएपेताम अवशीर्णाङ्गभस्मधूसरव?ंकलशयनीयसनाथैक् म इ दुमप्?डलेनेव टङ्कोत्कीर्णेन शङ्गमयेन भिक्षाकपालेनाधिआईष्ठताम् संनिहितभस्माल गु?आमद्राथईत् । तस्याश्च द्वाआईर आईआलातले समुपावईष्टो वल्कलशयनशिरोभाआआविन्यस्तवीण पा?आरेपुटेन निर्ह्मरादागृहीतमर्घजलमादाय तां कन्यकां समुपस्थिताम् अ? लमतियज्रप् कृतमतिप्रसादेन । भाआवति प्रसीद । विमुच्यतामयमत्यादरः । त्वदीयमालोकनमीप पापप्रशमनमघर्माआघामिव पावईत्रीकरणायालम् । आस्यताम् इत्यब्रवीत्? । अनुबध्यमानश्च ता रार्वामतिआई_यसपर्यामतिदूरावनतेन ?ईआरसा राप्रश्रयं प्रतिजग्राह । कृतातिआःयया च द्वितीयशिलातलोपविष्टया क्षणामईव तूष?आरा स्थित्वा क्रमे?आ पारईपृष्टो दिग्विजयादारभ्य आई स्तंंआर्वपा?आमानाआनई त्त्वईद्दार्यमागात्त्वई तैः । उच्चेति । उच्छर०ंश०ंदं कुर्वन्?व?ईः शव्दो येषां तंंएः । उआवोती वर्शायंमाणो वईशरारुतां प्राआःयमाणो यस्तुषारो नीहारस्तस्य आशीईशरा र्शातला शीकरा बातास्तजलत्त्वीव् पामासारो वोआवावषांर् येपु तैः । हिमेति । आईहमं तुहईनम् हारो गुक्ताकलापः हर इर्श्वरस्तस्थ हास्यं तहूद्धवलंंः थ्वेतईः । उभयतः पा?र्द्वये क्षरीद्भः स्र?आद्भीईर्न?र्रैः प्रखवणेंआः ? द्वारेति । द्वाआए हारेऽवलीघ्बतो यश्चलच्चामरकलाआग्ः प्रोच्छलद्बालव्यजनसमूहो यस्यामेवंत्त्वईधाआईआवो?ग्लक्ष्यमाणा र्वा णाम् । अन्तरिति । अन्तर्मध्ये स्थाआपईतं न्यस्तं म?ईआनीईर्भतं कमण्डलुमण्डलं कुआईण्?कावलयं या ताम् । एकान्तेति । आआकान्ते रहस्यबलीम्वता स्थाआर्पता योआआआगईट्टका योआआराआधनोआग्करणं यस्या सा विशेति । त्त्वईशाआईखका भूत्मईशुद्ध्यर्थमाआईद्रयमाणा त्ढोहयाष्टईरूआग तस्या आनईवद्धं संदानईतं यट्टाआ?ईढकेतई तस्याः फलं तस्य वत्कलैस्त्वीग्भीर्नषग्न्नं धौतं क्षा?ईढतमुआगनद्युआआं पादुक्ःआयुआआत्?ं तेनोपेतां सहईताम् । अ उआवशीर्ण च्युर्तं यदङ्गभस्म देहत्त्वईभूस्तईस्तेन धूरारं म?ईढनं यद्बल्कलशयर्नायं चोचाआआःया तेन रानाथः पकदोआआए य?आः राआ ताम् । टङ्क इति । ट?ः आगषाणदारगस्तेनोत्?ईर्णेनोत्को?ईतेन शङ्खमयेन कम्?दल् तेन आभी_आआकपालेन आमईटाआकर्परो?आआआई?आईष्टतामाआईनताम् । वेतत्वराआआयादाहैआदुरिति । शृंदुश्च मण्डलेनेव । संनिहितेति । संनईहईतं रामीआर्ग्वार्त भस्माला?कं त्त्वईभूस्तईतुम्वन्?ं यस्या सा ताम् । ? प्रागेवोक्तः । तदृगश्चेति । तस्या गुहाय१ द्बारई प्रर्नाहारप्रदेशे यीच्छलातत्य्ं तीस्यन्नुऋपीर्ध? आ ऋश्रआआर्ग?उआए वत्कलशयनं तस्य आशीआरोभागस्तत्र आईव?ग्स्ता ?_आआआआईआग्ता वीणा व?आकी यया राआ ताम् । तत व?आ?ईसगपनानन्तरं पर्णपुटेन नईइरारात्प्रस्रवा?आआदागृहोतं पृआदर्घजलं तदादाय रामुपीस्थतां समागतां त् चून्द्रूआर्पा? इत्य्रत्रवीदईत्युवाच । इआईतशव्दार्थमाहङालीआगूतई ।_ आईतयन्त्रणयात्य्रूनुरोधेनाल कृतमु मिथुनानुरनरणप्रग्प्तङ्गेनाआआमनमात्मनः रनर्वमाचचक्ष५ । विआईदतग्प्तकलवृत्तान्ता ?एत्थाय सा कन्यका आअई?आआकपालमादाय तेषामायतनतरूणां तलेपु आवईचचार । अ१चि५र?आ च तस्याः स्वयं० पतितैः फलैरपूर्यत भिक्षाभाजनम् । आगत्य च तेषां फलानामुपयोगाय नियुक्तवती चन्द्रा पीडम् । आसी? तस्य चेतसिघ्नास्ति खल्वसाध्यं नाम तपग्प्ताम् । किमतःपरमाश्चय० यत्र व्यपगतचेतना आईप सचेतनाइवास्ये५ भगवत्यै समतईसृजन्तः फलान्यात्मानुग्रहमुपपादयन्ति वनस्पतयः । चित्रामईदगालोआकईतगस्माभिरदृष्टपूर्वम् इत्यविकतरोपजातविस्मयश्चोत्थाय त मेव प्रदेशमि द्रायुधमानीय व्यपनीतप४र्याणं नातईदूरे रांयाय निर्ह्मरजलनिवार्तईतस्नानविधिथ् स्ताञ्यमृतस्वात्धयुपभु?य फलाआनई पीत्वा च तुष्यारशिआईशरं प्रस्रवणजलमुपस्पृश्य चैग्कान्ते तावदवतस्थे यावत्तयाआपई कन्यकया कृतो जलफलमूलमयेप्वाहारेपु प्रणयः । इति पारईसमा आईपताहारां निर्वार्तईतसंध्योचिताचारा औशलातले विश्रव्धगुपविष्टां निभृतमुपत्?त्य नातिदूरे रनमुपविश्य मुद्वर्तमिव स्थित्वा चन्द्रापीडः सविनयमवादीत्घ्भाआवति त्वत्प्रसादप्राप्तिप्रो? त्साआहईतेन ?उआतूह्लेनाकुलीक्रियमाआघाआए मानुषतासुलभो लघिमा वलादनिच्छन्तगपि मां प्र?आ त्वा मांएनं कृत्वा क्रगेण प?ईपाट्या ?ग्?र्पृ??एऽनुयुक्तो आईदीग्वजयादार?ंय किनरमईथुनस्य यदनुसरणं यदनुआआमनं तत्प्रस?आएन तद्वशेनात्मनः स्वकीयस्य सर्वमाआआमनमाचचक्षेऽकथयत्? । विआईदर्तोते । त्त्वीदईतो ज्ञातः राकलः समग्रो ?त्तात उदंतो यया सा । चकारः पूर्ववत्प् । उत्थाय स। कन्यका आभईक्षाकपालं आईभक्षाभाजनमादाय आआहीत्वा तेषामायतनतरूणा गुहासभीपबीर्तवृक्षाआ?आआ तलोवधोभाआआए त्त्वईचचार ?र्ग्यटनं चकार । अचिरेणेति । अ?ईरेण स्वत्?ग्?लेन स्वयंपीततैः स्वभाबतक्ष्युतई फलेंस्तस्या आईभ९आआभाजनमपूर्यत प?र्पू?र्तमभूत् आग त्येति । आआआत्येत्य तेषा फलानामुपयोआआआयोपभोआआआय चन्द्रार्पाडं नईयुक्तबर्ता प्रेरईतवर्ता । तस्येति । तस्य च द्रार्पा?स्य चेतम्लईए मनर्सात्याराआईआईदत्यभूत् । इतईशब्दद्योत्यं प्रदर्शयन्नाहखल्विति । खलु आनश्चयेन । ना भोतई कोमलामन्त्रणे । त?ग्राआमसाध्यमशक्यं नाखई तथा?ःयतःपरमेतदन्यीत्कमाश्चर्य चोद्यं भवेत्तदेवाह यत्रेति । यास्मईन्प्रदेशेऽ?गाता दूईराभूता चंतना र्चतन्यं येषामेवंभूता आईप वनस्पतयो वृक्षाः सचेतना इव सचेतन्या इवास्यै भाआवलौ फलाआनई समस्तईशयेन राजतो ददत उआआत्मानुग्र?ं आनईजसाफल्यमु?पादय?ईत ?ई? ष्पादय?ईत । चित्रमिति । अदृष्टपूर्वमनवीआई६आतपूर्वमईदं आचईत्रमाआआर्यमालोआकईतं वीआईक्षतम् । गबीति । अधिकतरोऽतईभूयानुपजातः समुत्?ग्घांए वईस्मयो यस्य स उत्थाय तमेव प्रदेशमईनिआयुधमानीय व्यपनीत पर्याआ?आं दूरीकृतपल्ययनं नातई??ए सगीपे संयम्य आनईबष्य । निइ९आरेति । नई?र्रजलेन ?आस्रब?गपार्नायेन आनईर्वार्ततो नई?पादईतः स्नानत्त्वीधीआआआआवत्त्वीधईर्येन रा तान्यमृतबत्स्वादूनई आईमष्टाआनई फलान्युपमुज्यास्वाद्य च तुषारस्य र्नाद्दारस्य आशोशईरं शीतत्ढं आप्रस्रवणजलं त्नई?र्राम्भः र्पात्वा चोपस्पृश्याचमनं कृर्त्वैकान्ते रहत्सई तावदवतस्थे तावत्कालमासे?ईवान्याबत्तयाआईप कन्यकया जलफल्?मूलमयोवाहारेपु ऽआणयः स्नेहः कृतः । इतीति । इतई कर्मणि नियोजयति । उपजनयति हि२ प्रभुप्रराआदलवोऽपि प्राआआल्भ्यमधीरप्रकृतेः । स्व?एपा ष्येकावस्थाने कालकला पीरचयमुत्पादयति । अणुरप्ःयुपचारपीरग्रहः प्रा?आयमारोपयति । तटादि नातिग्?एदकरमिव ततः कथनेनात्मानमनुग्राह्यमिच्छामि । अतिमहत्ग्त्रलु भवद्दर्शनात्प्र भृति भे कौतुकमस्मि?ईवग्ये । कतरन्मरुतामृपीणां गन्धर्वाणां गुह्यकानामप्ःसररनां वा कुलग नुगृहीतं भगवत्या जन्मना । किमथा वास्मिन्कुसुमसुकुमारे नवे वयसि व्रतग्रहणम् । क्वेदं वय ? केयमाकृति ? क्व चायं लावण्यातिशय ? क्वेयमि?ईद्रयाआघाआभुपशान्तिः । त? दद्भुतीमव मे प्रतिभाति । कि वानेकसिद्धसाध्यसंवद्धानि सुरलेकसुलभायपहाय आदईव्याश्रमपदांयेका किनी वनमिदममानुपमधिवरासि । कं१ श्चायं प्रकारो यत्तैरेव पञ्चभिर्महाभू?तरारब्धमीदृ१शं धवलतां धत्ते शरीरम् । नेदमसाआभिरन्यत्र दृष्टश्रुत१ पूर्व वा । उआपनयतु नः कौतुकम् । आवे दुयतु भवती सर्वमिदम् इत्येवमभिहिता सा आकईम?यन्तर्ध्यायन्ती तूष्णी मुहूर्तमिव स्थित्ंवा ? तत्र सुलभः गुप्रापो मां वलाद्धठादनईच्छ?तमवा०ंछेतमाआगी प्रश्रकर्म?ईआ पृच्छाआईकयायां ?ईयोजयतई व्यापार यतई । उ?ग्जनेति । हीतई ?ईआईश्चतम् । आप्रभोः स्वात्मईनः प्रसादलवोऽआई?ग् प्रसन्नतालेशोऽ?ःयर्धारप्रकृतेश्चञ्चल स्वभावस्य आप्रागत्म्ंयं आआष्टर्यगुपजनयत्युपपादयातई । स्वल्पेति । आआकाब?न आआकाबसिआती स्वत्प्गीप स्तोकात्पई कालकन्लाआआञ्चदशत्?बाआआमईका पारईबयंसंस्तवमुतगदयतई जनयति । अणुरापीग्रमागृआरप्युपचारपार्रग्रहः पूजार्स्वा कारः प्रा?आय्ग्ं स्नेहमारोपयत्यारोआआविषयीकरोआईत ? तदिति । तद्यीद नतिखेदकर?ईव नात्तीप्रयासजनकसदृशाआ आईमव ततः कथनेन आनईवेदनेनात्मानमनुग्रा?प्तमम्युपागईत्तत्त्वईषयीमच्छामई सशईहे । ?आतीति । रवलु नईश्चये । भ वद्दर्शनात्प्रभृआतई तवाआढोकनादारम्य मे ममाआस्मई?ईवषये ?ग्?त्त्वईषयेऽआईतमहत्कौतुकमत्याच्चर्यम् । कतरदिति । मरुतां देवानाम् ऋषीणां मुनीनाम् डाञ्धर्वाणां देवाआआयनानाम् ? गुहृआकानां यक्षाणाम् उआआःसरराआंआईतलोत्तमाआ र्दाना मध्ये । नईर्धाणे आग्ष्ठी । जंमना प्रादुर्भावेन कृत्बा भाआवत्या स्वा?ईन्या कतर?ंकतमत्कुलम०एवयोऽनुगृ हीतमनुग्रहत्त्वईषर्याकृतम् । किमिति । ?ईमर्थ आकईप्रयोजनमीतई यावत् वोईत त्त्वईकल्?गर्थः । अस्मिन्नवे न्तने वयस्यवस्थायां कुसुमं पुषग्ं तद्वत्सुकुमारे कोमले व्रतग्रहणं आनईयमस्वीकारः । क्वेतई महद?तरे । इदं आप्रत्यक्षो आग्ल०ंयमानं वयः क्व । अथ चेयमाकृआतईराकारत्त्वईशेषः ? । तथा लावण्यं चातुर्य तस्यात्तईशय आआईधक्यं क्व ? तथोनीद्रयाआ?आआं करणानाआईमयमुपशतिआईर्वषयोपरमः क्व । तदिति । मे मम तत्सर्व पृ?ंऋआर्त्त्क्तम?ताभईवाश्चर्य आईमव प्र?ईभति प्रतईभासते ? उआन्य? । क्तईमईत्तई पूर्ववत् । उआनेकेति । अनेके बहवो १गे आईराद्धा महायोआगीआ नस्तैः साया आनईष्पाद्याः आईक्रया इत्यर्थः । ताआएआः संबद्धाआनई सं?ईर्णानई सुरलोका देवश्ग्मूहास्तेषां सुलभा?ई सुप्रापान्येवांईव?आआनई आदईव्याथ्नमपदानई महागुनीनां आनईवासस्थानान्यपहाय आईबगुच्यैकाक्तईन्यसहायामानुपं मनु आयवर्जितामईदं वनमरण्यं कथं त्वं भवत्याधईवराआईरा । उआगे?ष्या?वराः इत्तई वनमईत्यस्याआई?करगस्य कर्भसं ज्ञाया आईद्वर्ताया । कश्चेति । कश्चानिआर्दईष्टस्वरूपोऽयं प्रकारः आप्रभेदो यत्तैरेव रार्वप्रत्सईद्वईरेव प्यामईर्महाभूर्तः पृआथई ?आप्नेजोबाम्बाकाशख्ःपईरारव्धं रीचतमीदृ२ शरीरं देहः । ०?वेति । धव?ईढमानं धत्ते दधात्तई । नेति । निःश्वस्य स्थूलस्थूलैरन्ताआआता हृदयशुद्धिआईमवादाय निर्गच्छद्भिः इन्द्रियप्रसादमिव वर्षद्भिः तपोररवनिःस्यादामईव स्रव?ई ? लचनविषय धवलिमानामईव द्रवीकृत्य पातयद्भिः अच्छाच्छैः अगलकपोलस्थलस्खलितैः अजशीर्णहारमुक्ताफलतरलपातैः अनुवद्धबिन्दुभिः वांकलावृत कुच?ईआखरजर्जीरतसीक?ररश्रुभिरामीलितलोचना आर्नेःशव्दं रोआईदतुमारेभे । तां च प्ररुदितां दृष्ट्वा चन्द्रापीडस्तत्क्षागमचिन्तयन्८अहो दुआरीनवारता व्यसशेपनिपातानाम् थ् यदीदृशीम प्याकृतिमनभिभवनीयामात्मीया कुवपईन्त । रावाथा न न कंचन स्पृश?ईत शरीरधर्माणमुप तापाः । वलवती हि द्वंद्वानां प्रवृत्तिः । इदमपरमधिकतरं जनितमतिमहन्मनसि मे कौतुक मस्या बाष्पग्प्तलिलपातेन । न ह्यल्पीयसा शोककारणेन क्षेत्रीक्रियन्त एवंविधा मूर्तयः । न हई क्षुद्रनि?ग्ःआतपाताभिहता चलातई वसुधा इत्तई संवार्धईतकुतूहलश्च शेकस्मरा?आहेतुतामुपगत मपराधिनमिवात्भानमवगच्छन्नुत्थाय प्रस्रवणाद?आईलना मुखप्रक्षालनोदकमुपनिन्ये । सा तु सा तादृशी ?ईःशष्दं ःबनईवीर्जतं यथा स्यात्तथा रोदईतुं रोदनं कर्तुमारेभ उआआरम्मं चकार ? ७ंआथाशु आवईशेष यन्नाहस्थूलेति । स्धूलानई च स्थू_लानई च स्थल्स्?तु?आनई पैः । उआस्तईवेतत्वसाम्यादाह७ंआन्तरिति । ०आन्तर्गतां म?यप्राप्ता हृदयशुआईद्ध त्वईत्तनीआएर्मत्न्यीमवादाय गृहृआई?आआ आनईर्गत्ला?ई?र्व?ईराआआच्त्र्?द्भित्र् । इन्द्रिआएति । इ आईःद्रयाणामक्षाणां प्रसादं प्ररान्नतामईव वर्पाद्भईर्वत्तां?ंआ ?र्याद्भईः । तप ?ति । तपराआ चान्द्रायणादीनां रस आईन स्यदीमव द्रबरहस्यमईव स्रबीद्भः क्षरद्भिः । लोचनेति । लोचनीबषयं नेत्रसंब?ईधनं धवज्जेमानं श्वेत्तई मानमईव द्रवीकृत्य रर्साकृत्य प्गतयद्भिः ङाव्छेति । अच्छा?ई चा?छा?ई चाणेछाषेछा?ई तेः । उत्तिस्व च्छोईत्यथंः । अमलेति । अमलं आर्नेर्मल यत्कपोलस्थत्ढं तत्र स्ख?ढईतई स्र?लना प्राप्तेः । अवशीर्णेति । आआवशीर्णस्त्रुआटईतो यो हारो मुक्ताप्रालम्वस्तस्य गुत्त्?आफलाआनई रसोद्भवानई तद्रत्तरलः कम्पनः पातो येषां तेः । ।आतेनोज्ज्वलत्वराआम्यात्९आरन्मुत्त्?आफलराआम्यमभू??आआं वानतम् । उआनु?द्धाः परस्परानुषईद्धा आबईन्दवो आवईमुषगे येप्गं तईः । वाआएकलेति । वप्»कला?ती चोचाच्छा?ईतौ यौ कुचौ आग्यगेधंरांए तयोः आईशखरमग्र तेन जर्जीताः आईआआआईयलतां प्राप्ताः र्साकराः कणा येषा तैः । एतेन कुचयोरतईकाठिन्यं व्यीञ्जतम् । अंवयस्तु प्नाआआएवोक्तः । तामिति । तां कन्यकाम् । चकारः पुनरर्थकः । प्ररुआईदता कृताश्रुपातां दृष्ट्वा आवईतोक्य चन्द्रार्श्वाद्वस्तत्क्षणं तास्मईन्नवसरेऽआईचन्तयी?आआईततवान् । आईचन्तात्त्वईषयमाह७ंआहो इति । उआहो इत्याश्चर्यं । व्यसनाआनई म द्य?गनार्दा?ई तत्रो?आनईपाता अत्यासात्तीक्तरूपास्तेषां दुआईर्थवारता दुदृं?यता । अल्?आयासेन ?ईएवार?ईतुं शक्यते न तु स्वत्पप्रयासेनेतई भावः । य?ईतई हेत्वर्थै । उअनामईभबर्नायां न आआर्रराभईभवईतुं योग्यामेतादृशीमर्लाक्रईकीमाःया कृतईमाकारामात्मीयां स्वायत्ता कुर्वीत प्रणय?ईत ? सर्वथेति । रार्वथा रार्वप्रक्?आरोणोपता?गः कामाआर्भलाषाः र्कचन शररिधर्गाणं न न स्पृशीत न नाआई९?र्षाञ्त । द्वौ नवंएआ प्रकृतमर्थ सूचयतः इतई न्यायाद्द्विनकार प्रयोगः । बलेति । आहई आईनी?तम् । द्वंद्वानां गु??टुःरखानां आप्र?ऋआईत्तः प्रवर्तथं वत्ढवर्ता वातईष्ठा । इदमिति । तशृऋनुरो आआदविच्छिन्नवाष्पजलधारारांतानाआईप आईकचिप्ंकषायितोदरे प्रक्षा?य लो?आन५ व९एकलो? पान्पेन वदनमपमृ?ग् र्दार्घमुप?आं च निःश्वस्य शनौ शनैः प्रत्ंयवादीत् आराजपुत्र आईत्?मनेनाआतईनिर्घृणहृदयाया मम गन्दभाआयायाः पापाया ४णन्मनः प्रभृति वैरा ग्यवृत्तान्तेनाश्रवणीयेन श्रुतेन । तथाआईप यीद गहत्कुतूहलं तत्कथयामि । श्रूयताम् । एतत्प्रा येण कलाणाभिनिवेशिनः श्रुऋतिविपयमापतितमेव यथा आर्वेबुधसद्मन्येप्सर५सना नाम क यका आसन्तीति । तासां चतुर्दश कुलाआनईएकं भगवतः कमलयोनेर्मनसः समुत्पन्नम् ? अन्तद्वेदेम्ंयः संभू_तम् ? अन्यदग्नेरुद्धृआतम् आंयत्पवनाप्ंप्रसूतम् अन्यदमृतान्मथ्यमानादु आईतनम् ? १आन्यजलाजातम् अनदर्कीकरणेभ्यौ निगातम् अन्यत्सोमरश्मिम्यो निपीत तम ? अन१उऋमेरुद्भ्तम् अञ्यत्सौदामिनीभ्यः प्रवृत्तम् ? आंयन्मृत्युना निर्भित थ् अपर म कग्केतुना रौमुत्पा?ईतम् ? अन्यतु दक्षस्य प्रजापतेरतिप्रभूतानां कन्यकानां मध्ये द्वे ?ते मुनियईरष्टा च वभूवतुस्ताभ्यां गाधर्वैः रनह कुलद्वयं जातम् । एवमेतान्येकत्र चतुर्दश कु यृनि । गन्धर्वाणां तु दक्षात्मजाद्वितयसंभवं तदेव कुलद्वयं जातमृ । अंत्र मुनेस्तनयः आआर्शानबान् । सा त्विति । सा क?ग्का । तु पुनरथंकः । तस्य चंश्रआपी?स्यानुरोधादाग्रहातः ? आ