अग्निपुराणम्/अध्यायः ३६०

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
अग्निपुराणम्
  1. अध्यायः १
  2. अध्यायः २
  3. अध्यायः ३
  4. अध्यायः ४
  5. अध्यायः ५
  6. अध्यायः ६
  7. अध्यायः ७
  8. अध्यायः ८
  9. अध्यायः ९
  10. अध्यायः १०
  11. अध्यायः ११
  12. अध्यायः १२
  13. अध्यायः १३
  14. अध्यायः १४
  15. अध्यायः १५
  16. अध्यायः १६
  17. अध्यायः १७
  18. अध्यायः १८
  19. अध्यायः १९
  20. अध्यायः २०
  21. अध्यायः २१
  22. अध्यायः २२
  23. अध्यायः २३
  24. अध्यायः २४
  25. अध्यायः २५
  26. अध्यायः २६
  27. अध्यायः २७
  28. अध्यायः २८
  29. अध्यायः २९
  30. अध्यायः ३०
  31. अध्यायः ३१
  32. अध्यायः ३२
  33. अध्यायः ३३
  34. अध्यायः ३४
  35. अध्यायः ३५
  36. अध्यायः ३६
  37. अध्यायः ३७
  38. अध्यायः ३८
  39. अध्यायः ३९
  40. अध्यायः ४०
  41. अध्यायः ४१
  42. अध्यायः ४२
  43. अध्यायः ४३
  44. अध्यायः ४४
  45. अध्यायः ४५
  46. अध्यायः ४६
  47. अध्यायः ४७
  48. अध्यायः ४८
  49. अध्यायः ४९
  50. अध्यायः ५०
  51. अध्यायः ५१
  52. अध्यायः ५२
  53. अध्यायः ५३
  54. अध्यायः ५४
  55. अध्यायः ५५
  56. अध्यायः ५६
  57. अध्यायः ५७
  58. अध्यायः ५८
  59. अध्यायः ५९
  60. अध्यायः ६०
  61. अध्यायः ६१
  62. अध्यायः ६२
  63. अध्यायः ६३
  64. अध्यायः ६४
  65. अध्यायः ६५
  66. अध्यायः ६६
  67. अध्यायः ६७
  68. अध्यायः ६८
  69. अध्यायः ६९
  70. अध्यायः ७०
  71. अध्यायः ७१
  72. अध्यायः ७२
  73. अध्यायः ७३
  74. अध्यायः ७४
  75. अध्यायः ७५
  76. अध्यायः ७६
  77. अध्यायः ७७
  78. अध्यायः ७८
  79. अध्यायः ७९
  80. अध्यायः ८०
  81. अध्यायः ८१
  82. अध्यायः ८२
  83. अध्यायः ८३
  84. अध्यायः ८४
  85. अध्यायः ८५
  86. अध्यायः ८६
  87. अध्यायः ८७
  88. अध्यायः ८८
  89. अध्यायः ८९
  90. अध्यायः ९०
  91. अध्यायः ९१
  92. अध्यायः ९२
  93. अध्यायः ९३
  94. अध्यायः ९४
  95. अध्यायः ९५
  96. अध्यायः ९६
  97. अध्यायः ९७
  98. अध्यायः ९८
  99. अध्यायः ९९
  100. अध्यायः १००
  101. अध्यायः १०१
  102. अध्यायः १०२
  103. अध्यायः १०३
  104. अध्यायः १०४
  105. अध्यायः १०५
  106. अध्यायः १०६
  107. अध्यायः १०७
  108. अध्यायः १०८
  109. अध्यायः १०९
  110. अध्यायः ११०
  111. अध्यायः १११
  112. अध्यायः ११२
  113. अध्यायः ११३
  114. अध्यायः ११४
  115. अध्यायः ११५
  116. अध्यायः ११६
  117. अध्यायः ११७
  118. अध्यायः ११८
  119. अध्यायः ११९
  120. अध्यायः १२०
  121. अध्यायः १२१
  122. अध्यायः १२२
  123. अध्यायः १२३
  124. अध्यायः १२४
  125. अध्यायः १२५
  126. अध्यायः १२६
  127. अध्यायः १२७
  128. अध्यायः १२८
  129. अध्यायः १२९
  130. अध्यायः १३०
  131. अध्यायः १३१
  132. अध्यायः १३२
  133. अध्यायः १३३
  134. अध्यायः १३४
  135. अध्यायः १३५
  136. अध्यायः १३६
  137. अध्यायः १३७
  138. अध्यायः १३८
  139. अध्यायः १३९
  140. अध्यायः १४०
  141. अध्यायः १४१
  142. अध्यायः १४२
  143. अध्यायः १४३
  144. अध्यायः १४४
  145. अध्यायः १४५
  146. अध्यायः १४६
  147. अध्यायः १४७
  148. अध्यायः १४८
  149. अध्यायः १४९
  150. अध्यायः १५०
  151. अध्यायः १५१
  152. अध्यायः १५२
  153. अध्यायः १५३
  154. अध्यायः १५४
  155. अध्यायः १५५
  156. अध्यायः १५६
  157. अध्यायः १५७
  158. अध्यायः १५८
  159. अध्यायः १५९
  160. अध्यायः १६०
  161. अध्यायः १६१
  162. अध्यायः १६२
  163. अध्यायः १६३
  164. अध्यायः १६४
  165. अध्यायः १६५
  166. अध्यायः १६६
  167. अध्यायः १६७
  168. अध्यायः १६८
  169. अध्यायः १६९
  170. अध्यायः १७०
  171. अध्यायः १७१
  172. अध्यायः १७२
  173. अध्यायः १७३
  174. अध्यायः १७४
  175. अध्यायः १७५
  176. अध्यायः १७६
  177. अध्यायः १७७
  178. अध्यायः १७८
  179. अध्यायः १७९
  180. अध्यायः १८०
  181. अध्यायः १८१
  182. अध्यायः १८२
  183. अध्यायः १८३
  184. अध्यायः १८४
  185. अध्यायः १८५
  186. अध्यायः १८६
  187. अध्यायः १८७
  188. अध्यायः १८८
  189. अध्यायः १८९
  190. अध्यायः १९०
  191. अध्यायः १९१
  192. अध्यायः १९२
  193. अध्यायः १९३
  194. अध्यायः १९४
  195. अध्यायः १९५
  196. अध्यायः १९६
  197. अध्यायः १९७
  198. अध्यायः १९८
  199. अध्यायः १९९
  200. अध्यायः २००
  201. अध्यायः २०१
  202. अध्यायः २०२
  203. अध्यायः २०३
  204. अध्यायः २०४
  205. अध्यायः २०५
  206. अध्यायः २०६
  207. अध्यायः २०७
  208. अध्यायः २०८
  209. अध्यायः २०९
  210. अध्यायः २१०
  211. अध्यायः २११
  212. अध्यायः २१२
  213. अध्यायः २१३
  214. अध्यायः २१४
  215. अध्यायः २१५
  216. अध्यायः २१६
  217. अध्यायः २१७
  218. अध्यायः २१८
  219. अध्यायः २१९
  220. अध्यायः २२०
  221. अध्यायः २२१
  222. अध्यायः २२२
  223. अध्यायः २२३
  224. अध्यायः २२४
  225. अध्यायः २२५
  226. अध्यायः २२६
  227. अध्यायः २२७
  228. अध्यायः २२८
  229. अध्यायः २२९
  230. अध्यायः २३०
  231. अध्यायः २३१
  232. अध्यायः २३२
  233. अध्यायः २३३
  234. अध्यायः २३४
  235. अध्यायः २३५
  236. अध्यायः २३६
  237. अध्यायः २३७
  238. अध्यायः २३८
  239. अध्यायः २३९
  240. अध्यायः २४०
  241. अध्यायः २४१
  242. अध्यायः २४२
  243. अध्यायः २४३
  244. अध्यायः २४४
  245. अध्यायः २४५
  246. अध्यायः २४६
  247. अध्यायः २४७
  248. अध्यायः २४८
  249. अध्यायः २४९
  250. अध्यायः २५०
  251. अध्यायः २५१
  252. अध्यायः २५२
  253. अध्यायः २५३
  254. अध्यायः २५४
  255. अध्यायः २५५
  256. अध्यायः २५६
  257. अध्यायः २५७
  258. अध्यायः २५८
  259. अध्यायः २५९
  260. अध्यायः २६०
  261. अध्यायः २६१
  262. अध्यायः २६२
  263. अध्यायः २६३
  264. अध्यायः २६४
  265. अध्यायः २६५
  266. अध्यायः २६६
  267. अध्यायः २६७
  268. अध्यायः २६८
  269. अध्यायः २६९
  270. अध्यायः २७०
  271. अध्यायः २७१
  272. अध्यायः २७२
  273. अध्यायः २७३
  274. अध्यायः २७४
  275. अध्यायः २७५
  276. अध्यायः २७६
  277. अध्यायः २७७
  278. अध्यायः २७८
  279. अध्यायः २७९
  280. अध्यायः २८०
  281. अध्यायः २८१
  282. अध्यायः २८२
  283. अध्यायः २८३
  284. अध्यायः २८४
  285. अध्यायः २८५
  286. अध्यायः २८६
  287. अध्यायः २८७
  288. अध्यायः २८८
  289. अध्यायः २८९
  290. अध्यायः २९०
  291. अध्यायः २९१
  292. अध्यायः २९२
  293. अध्यायः २९३
  294. अध्यायः २९४
  295. अध्यायः २९५
  296. अध्यायः २९६
  297. अध्यायः २९७
  298. अध्यायः २९८
  299. अध्यायः २९९
  300. अध्यायः ३००
  301. अध्यायः ३०१
  302. अध्यायः ३०२
  303. अध्यायः ३०३
  304. अध्यायः ३०४
  305. अध्यायः ३०५
  306. अध्यायः ३०६
  307. अध्यायः ३०७
  308. अध्यायः ३०८
  309. अध्यायः ३०९
  310. अध्यायः ३१०
  311. अध्यायः ३११
  312. अध्यायः ३१२
  313. अध्यायः ३१३
  314. अध्यायः ३१४
  315. अध्यायः ३१५
  316. अध्यायः ३१६
  317. अध्यायः ३१७
  318. अध्यायः ३१८
  319. अध्यायः ३१९
  320. अध्यायः ३२०
  321. अध्यायः ३२१
  322. अध्यायः ३२२
  323. अध्यायः ३२३
  324. अध्यायः ३२४
  325. अध्यायः ३२५
  326. अध्यायः ३२६
  327. अध्यायः ३२७
  328. अध्यायः ३२८
  329. अध्यायः ३२९
  330. अध्यायः ३३०
  331. अध्यायः ३३१
  332. अध्यायः ३३२
  333. अध्यायः ३३३
  334. अध्यायः ३३४
  335. अध्यायः ३३५
  336. अध्यायः ३३६
  337. अध्यायः ३३७
  338. अध्यायः ३३८
  339. अध्यायः ३३९
  340. अध्यायः ३४०
  341. अध्यायः ३४१
  342. अध्यायः ३४२
  343. अध्यायः ३४३
  344. अध्यायः ३४४
  345. अध्यायः ३४५
  346. अध्यायः ३४६
  347. अध्यायः ३४७
  348. अध्यायः ३४८
  349. अध्यायः ३४९
  350. अध्यायः ३५०
  351. अध्यायः ३५१
  352. अध्यायः ३५२
  353. अध्यायः ३५३
  354. अध्यायः ३५४
  355. अध्यायः ३५५
  356. अध्यायः ३५६
  357. अध्यायः ३५७
  358. अध्यायः ३५८
  359. अध्यायः ३५९
  360. अध्यायः ३६०
  361. अध्यायः ३६१
  362. अध्यायः ३६२
  363. अध्यायः ३६३
  364. अध्यायः ३६४
  365. अध्यायः ३६५
  366. अध्यायः ३६६
  367. अध्यायः ३६७
  368. अध्यायः ३६८
  369. अध्यायः ३६९
  370. अध्यायः ३७०
  371. अध्यायः ३७१
  372. अध्यायः ३७२
  373. अध्यायः ३७३
  374. अध्यायः ३७४
  375. अध्यायः ३७५
  376. अध्यायः ३७६
  377. अध्यायः ३७७
  378. अध्यायः ३७८
  379. अध्यायः ३७९
  380. अध्यायः ३८०
  381. अध्यायः ३८१
  382. अध्यायः ३८२
  383. अध्यायः ३८३

स्वर्गपातालादिवर्गाः[सम्पाद्यताम्]

अग्निरुवाच
स्वर्गादिनामलिङ्गो यो हरिस्तं प्रवदामि ते ।
स्वः स्वर्गनाकत्रिदिवा द्योदिवौ द्वेत्रिपिष्टपं ।। ३६०.१ ।।

देवा वृन्दारका लेखा रुद्राद्या गणदेवताः ।
विद्याधरोऽप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिन्नराः ।। ३६०.२ ।।

पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतोऽमी देवयोनयः ।
देवद्विषोऽसुरा दैत्याः सुगतः स्यात्तथागतः ।। ३६०.३ ।।

ब्रह्मात्मभूः सुरज्येष्ठो विष्णुर्न्नारायणो हरिः ।
रेवतीशो हली रामः कामः परञ्चशरः स्मरः ।। ३६०.४ ।।

लक्ष्मीः पद्मालया पद्मा सर्व्वः सर्व्वेश्वरः शिवः ।
कपर्दोऽस्य जटाजूटः पिनाकोऽजगबन्धनुः ।। ३६०.५ ।।

प्रमथाः स्युः पारिषदा मृड़ानी चण्डिकाऽम्बिका ।
द्वैमातुरो गजास्यश्च सेनानीरग्निभूर्गुहः ।। ३६०.६ ।।

आखण्डलः सुनासीरः सुत्रामाणो दिवस्पतिः ।
पुलोमजा शचीन्द्राणी देवी तस्य तु वल्लभा ।। ३६०.७ ।।

स्यात् प्रासादो वैजयन्तो जयन्तः पाकशासनिः ।
ऐशवतेऽभ्रमातह्गैरावणाभ्रमुवल्लभाः ।। ३६०.८ ।।

ह्रादिनी वज्रमस्त्री स्यात् कुलिशम्भिदुरं पविः ।
व्योमयानं विमानोऽस्त्री पीयूषममृतं सुधा ।। ३६०.९ ।।

स्यात् सुधर्म्मा देवसभा स्वर्गङ्गा सुरदीर्घिका ।
स्त्रियां बहुष्वप्सरसः स्वर्व्वेश्या उर्व्वशीमुखाः ।। ३६०.१० ।।

हाहा ह्हूस्च गन्धर्व्वा अग्निर्वग्निर्धनञ्चयः ।
जातवेदाः कृष्णवर्त्मा आश्रयाशश्च पावकः ।। ३६०.११ ।।

हिरण्यरेताः सप्तार्च्चिः शुक्रश्चैवाशुशुक्षणिः ।
शुचिरप्‌पित्तमोर्व्वस्तु वाडबो वडवानलः ।। ३६०.१२ ।।

वह्नेर्द्वयोर्ज्वालकीलावर्च्चितिः शिखा स्त्रियां ।
त्रिषु स्फुलिङ्गोऽग्रिकणो धर्म्मराजः परेतराट् ।। ३६०.१३ ।।

कालोऽन्तको दण्डधरः श्राद्धेदेवोऽथ राक्षसः ।
कौणपास्रपक्रव्यादा यातुधानश्च नैर्ऋतिः ।। ३६०.१४ ।।

प्रचेता वरूणः पाशी स्वसनः स्पर्शनोऽनिलः ।
सदागतिर्मातरिश्वा प्राणो मरुत् समीरणः ।। ३६०.१५ ।।

जवो रंहस्तरसी तु लघुक्षिप्रमरन्द्रुतम् ।
सत्वरं चपलं सूर्णमविलम्बितमाशु च ।। ३६०.१६ ।।

सततेऽनारताश्रान्तसन्तताविरतानिशं ।
नित्यानवलरताजस्रमप्यथातिशयो भरः ।। ३६०.१७ ।।

अतिवेलभृशात्यर्थातिमात्रोद्गाढनिर्भरम् ।
तीव्रैकान्तनितान्तानि गाढवाढदृढानि च ।। ३६०.१८ ।।

गुह्यकेशो यक्षराजो राजराजो धनाधिपः ।
स्यात् किन्नरः किंपुरुषस्तुरङ्गवदनो मयुः ।। ३६०.१९ ।।

निधिर्न्ना शेवधिर्व्योम त्वभ्रं पुष्करमम्बरम् ।
द्योदिवौ चान्तरीक्षं खं काष्ठाशाककुभो दिशः ।। ३६०.२० ।।

अभ्यन्तरन्त्वन्तरालञ्चक्रवाड़न्तु मण्डलं ।
तडित्वान् वारिदो मेघस्तनयित्नुर्वलाहकः ।। ३६०.२१ ।।

कादम्बिनी मेधमाला स्तनितं गर्जितं तथा ।
शम्पाशतह्नदाह्नादिन्यैरावत्यः क्षणप्रभाः ।। ३६०.२२ ।।

तडित्सौदामिनी विद्युच्चञ्चला चपलाऽपि च ।
स्फूर्जथुर्व्वज्रनिष्पेषो वृष्टिघातस्त्ववग्रहः ।। ३६०.२३ ।।

धारा सम्पात् आशारः शीकरोऽम्बुकणाः स्मृताः ।
वर्षोपलस्तु करका मेघच्छन्नेऽह्नि दुर्द्दिनं ।। ३६०.२४ ।।

अन्तर्धा व्यवधा पुंसि त्वन्तर्द्धिंरपवारणं ।
अपिधानतिरोधानपिधानच्छनानि च ।। ३६०.२५ ।।

अब्जो जैवातृकः सोमो ग्लौर्मृगाङ्कः कलानिधिः ।
विधुः कुमुदवन्धुश्च विम्बोऽस्त्री मण्डलं त्रिषु ।। ३६०.२६ ।।

कला तु षोडशो भागो भित्तं शकलखण्डके ।
चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्त्रा प्रसादस्तु प्रसन्नता ।। ३६०.२७ ।।

लक्ष्णं लक्ष्मकं चिह्नं शोभा कान्तिद्यु तिश्छविः ।
सुषमा परमा शोभा तुषारस्तुहिनं हिमं ।। ३६०.२८ ।।

अवश्यायस्तु नीहारः प्रालेयः शिशिरो हिमः ।
नक्षत्रमृक्षं भन्तारा तारकाप्युडु वा स्त्रियां ।। ३६०.२९ ।।

गुरुर्जीव आङ्गिरस उशना भार्गवः कविः ।
विधुन्तुदस्तमो राहुर्ल्लग्नं राश्युदयः स्मृतः ।। ३६०.३० ।।

सप्तर्षयो मरीच्यत्रिमुखाश्चित्रशिखण्डिनः ।
इरिदश्वव्रध्नपूषद्युमणिर्म्मिहिरो रविः ।। ३६०.३१ ।।

परिवेषस्तु परिधिरुपसूर्य्यकमण्डले ।
किरणोऽस्नमयूखांशुगभस्तिघृणिधूष्णयः ।। ३६०.३२ ।।

भानुः करो मरीचिः स्त्रीपुंसयोर्दीधितिः स्त्रियां ।
स्युः प्रभा रुग्रुचिस्त्विड्‌भाभाश्छविद्युतिदीप्तयः ।। ३६०.३३ ।।

रोचिः शोचिरुभे क्लीवे प्रकाशो द्योत आतपः ।
कोष्णं कवोष्णं मन्दोष्णं कदुष्णं त्रिषु तद्वति ।। ३६०.३४ ।।

तिग्मं तीक्ष्णं खरं तद्वद्‌दिष्टोऽनेहा च कालकः ।
घस्रो दिनाहनी चैध सायंसन्ध्या पितृप्रसूः ।। ३६०.३५ ।।

प्रत्यूषोऽहर्मुखं कल्यमुषःप्रत्यूषसी अपि ।
प्राह्वापराद्वमध्याह्णास्त्रिसन्ध्यमथ शर्व्वरी ।। ३६०.३६ ।।

यामी तमी तमिस्रा च ज्यौत्स्नी चन्द्रिकयान्विता ।
आगामिवर्त्तमानाहर्युक्तायां निशि पक्षिणी ।। ३६०.३७ ।।

अर्द्धरात्रानिशीथौ द्वौ प्रदोषो रजनीमुखं ।
स पर्व्वसन्धिः प्रतिपत्पञ्चदश्योर्यदन्तरम् ।। ३६०.३८ ।।

पक्षान्तौ पञ्चदश्यौ द्वे पौर्णमासी तु पूर्णिमा ।
कलाहिने सानुमतिः पूर्णे राका निशाकरे ।। ३६०.३९ ।।

अमावास्या त्वमावस्या दर्शः सूर्य्येन्दुसङ्गमः ।
सा दृष्टेन्दुः सिनीवाली सा नष्टेन्दुकला हुहूः ।। ३६०.४० ।।

संवर्त्तः प्रलयः कल्पः क्षयः कल्पान्त इत्यपि ।
कलुषं वृजिनैनो।़घमंहोदुरितदुष्कृतम् ।। ३६०.४१ ।।

स्याद्धर्म्ममस्त्रियां पुण्यश्रेयसी सुकृतं वृषः ।
मुत्प्रीतिः प्रमदो हर्षः प्रमोदामोदसम्मदाः ।। ३६०.४२ ।।

स्यादानन्दथुरानन्दः शर्म्मशातसुखानि च ।
श्वाश्रेयसं शिवं भद्रं कल्याणं मड्गलं शुभम् ।। ३६०.४३ ।।

भावुकं भविकं भव्यं कुशलं क्षेममस्त्रियां ।
दैवं दिष्टं भागधेयं भाग्यं स्त्री नियतिर्व्विधिः ।। ३६०.४४ ।।

क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषः प्रधानं प्रकृतिः स्त्रियां ।
दैवं दिष्टं भागधेयं भाग्यं स्त्री नियतिर्व्विधिः ।। ३६०.४५ ।।

चित्तन्तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसम्मनः ।
बुद्धिर्म्मनीषा विषणा धीः प्रज्ञा शेमुषी मतिः ।। ३६०.४६ ।।

प्रेक्षोपलब्धिश्चित्सम्बित्प्रतिपज्ज्ञप्तिचेतनाः ।
धीर्धारणावती मेधा सङ्कल्पः कर्म्म मानसं ।। ३६०.४७ ।।

सङ्‌ख्या विचारणा चर्च्चा विचिकित्सा तु संशयः ।
अध्याहारस्तर्क्क ऊहः समौ निर्णयनिश्चयौ ।। ३६०.४८ ।।

मिथ्यादृष्टिर्नाम्तिकता भ्रान्तिर्म्मिथ्यामतिर्भ्रमः ।
अङ्गीकाराभ्युपगमप्रतिश्रवसमाधयः ।। ३६०.४९ ।।

मोक्षे धीर्ज्ञानमन्यत्र विज्ञानं शिल्पशास्त्रयोः ।
मुक्तिः कैवल्यनिर्व्वाणश्रेयोनिः श्रेयसामृतं ।। ३६०.५० ।।

मोक्षोऽपवर्गोथाज्ञानमविद्याहम्मतिः स्त्रियां ।
विमर्दोत्थे परिमलो गन्धे जनमनोहरे ।। ३६०.५१ ।.

आमोदः सोऽतिनिर्हारी सुरभिर्घ्राणतर्पणः ।
शुक्लशुभ्रशुचिश्येतविशदश्वेतपाण्डराः ।। ३६०.५२ ।।

अवदातः सितो गौरो बलक्षो धवलोऽर्ज्जुनः ।
हरिणाः पाण्डुरः पाण्डुरीषत्पाण्डुस्तु धूसरः ।। ३६०.५३ ।।

कृष्णे नीलासितश्यामकालश्यामलमेचकाः ।
पीतो गौरो हरिद्राभः पालाशो परितो हरित् ।। ३६०.५४ ।।

रोहितो लोहितो रक्तः शोणः कोकनदच्छविः ।
अचव्यक्तरागस्त्वरुमः श्वेतरक्तस्तु पाटलः ।। ३६०.५५ ।।

श्यावः स्यातकपिशो धूम्रधूमलौ कृष्णलोहिते ।
क्कड़ारः कपिलः पिड्गपिशङ्गौ कद्रुपिङ्गलौ ।। ३६०.५६ ।।

चित्रं विर्म्मीरकल्माषशवलैताश्च कर्व्वुरे ।
व्याहार उक्तिर्लपितमपभ्रंशोऽपशब्दकः ।। ३६०.५७ ।।

तिङ्‌सुवन्तवयो वाक्यं क्रिया वा कारकान्विता ।
इतिहासः पुरावृत्तं पुराणं पञ्चलक्षणं ।। ३६०.५८ ।।

आख्यातिकोपलब्धार्था प्रबन्धः कल्पना कथा ।
समाहारः संग्रहस्तु प्रवह्लिका प्रहेलिका ।। ३६०.५९ ।।

समस्या तु समासार्था स्मृतिस्तु धर्म्मसंहिता ।
आख्याह्वे चाभिधानञ्च वार्त्ता वृत्तान्त ईरितः ।। ३६०.६० ।।

हूतिराकारणाह्वानमुपन्यासस्तु वाङ्‌मुखं ।
विवादो व्यवहारः स्यात् प्रतिवाक्योत्तरे समे ।। ३६०.६१ ।।

उपोद्घात उदाहारो ह्यथ मिथ्याभिसंशनम् ।
अभिशापो यशः कीर्त्तिः प्रश्नः पृच्छानुयोगकः ।। ३६०.६२ ।।

आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तं कुत्सानिन्दे च गर्हणे ।
स्यादाभाषणमालापः प्रलापोऽनर्थकं वचः ।। ३६०.६३ ।।

अनुलापो मुहुर्भाषा विलापः परिदेवनं ।
विप्रलापो विरोधोक्तिः संलापो भापणं मिथः ।। ३६०.६४ ।।

सुप्रलापः सुवचनमपलापस्तु निह्नवः ।
उषती वागकल्याणी सङ्गतं हृदयङ्गमं ।। ३६०.६५ ।।

अत्यर्थमधुरं सान्त्वमबद्धं स्यादनर्थकं ।
निष्ठुराश्लीलपरुषं ग्राम्यं वै सूनृतं प्रिये ।। ३६०.६६ ।।

सत्यं तथ्यमृतं सम्यङ्नादनिस्वाननिस्वनाः ।
आरवारावसंरावविरावा अथ मर्म्मरः ।। ३६०.६७ ।।

स्वनिते वस्त्रपर्णानां भूषणानान्तु शिञ्जितं ।
वीणाया निक्कणः क्काणः तिरश्चां वाशितं रुतं ।। ३६०.६८ ।।

कोलाहलः कलकलो गीतं गानमिमे समे ।
स्त्री प्रतिश्रुत् प्रतिध्वाने तन्त्रीकण्ठान्निसादकः ।। ३६०.६९ ।।

काकली तु कले सूक्ष्मे ध्वनौ तु मधुरास्फुटे ।
कलो मन्द्रस्तु गम्भीरे तारोऽत्युच्चैस्त्रयस्त्रिषु ।। ३६०.७० ।।

समन्वितलयस्त्वेकतालो वीणा तु वल्लकी ।
विपञ्ची सा तु तन्त्रीभिः सप्तभिः परिवादिनी ।। ३६०.७१ ।।

ततं वीणादिकं वाद्यमानद्धं मुरजादिकं ।
वंश्यादिकन्तु शुषिरं कांस्यतालादिकं घनं ।। ३६०.७२ ।।

चतुर्व्विधमिदं वाद्यं वादित्राताद्यनामकं ।
मृदङ्गा मुरजा भेदास्त्वङ्क्यालिङ्ग्योऽर्द्धकास्त्रयः ।। ३६०.७३ ।।

स्याद्यशःपटहो ढक्का भेर्य्यामानकदुन्दुभिः ।
आनकः भेदा झर्झरीडिण्डिमादयः ।। ३६०.७४ ।।

मर्द्दलः पणवस्तुल्यौ क्रियामानन्तु तालकः ।
लयः साम्यं ताण्डवन्तु नाट्यं लास्यञ्च नर्त्तनं ।। ३६०.७५ ।।

तौर्य्यत्रिकं नृत्यगीतवाद्यं नाट्यमिदं त्रयम् ।
राजा भट्टारको देवः साभिषेका च देव्यपि ।। ३६०.७६ ।।

श्रृङ्गरवीरकरुणाद्भुतहास्यभयानकाः ।
वीभत्सरौद्रे च रसाः श्रृङ्गारः शुचिरुज्ज्वलः ।। ३६०.७७ ।।

उत्साहवर्द्धनो वीरः कारुण्यं करुणा घृणा ।
कृपा दया चानुकम्पाऽप्यनुक्रोशोऽप्यथो हसः ।। ३६०. ७८ ।।

हासो हास्यञ्च बीभत्सं विकृतं त्रिष्विदं द्वयं ।
विस्मयोऽद्भुतमाश्चर्य्यं चित्रमप्यथ भैरवं ।। ३६०.७९ ।।

दारुणं भीषणं भीष्मं घोरं भीमं भयानकं ।
भयङ्करं प्रतिभयं रौद्रस्तुग्रममी त्रिषु ।। ३६०.८० ।।

चतुर्द्दश दरत्रासौ भीतिर्भीः साध्वसम्भयं ।
विकारो मानसो भावोऽनुभावो भावबोधनः ।। ३६०.८१ ।।

गर्व्वोऽभिमानोऽहङ्कारो मानश्चित्तसमुन्नतिः ।
अनादरः परिभवः परिभावस्तिरस्क्रिया ।। ३६०.८२ ।।

व्रीडा लज्जा त्रपा ह्राः स्यादभिध्यानं धने स्पृहा ।
कौतूहलं कौतुकञ्च कुतुकञ्च कुतूहलं ।। ३६०.८३ ।।

स्त्रीणं विलासविव्वोकविभ्रमा ललितन्तथा ।
हेला लीलेत्यमी हावाः क्रियाः श्रृङ्गारभावजाः ।। ३६०.८४ ।।

द्रवकेलिपरीहासाः क्रोड़ा लीला च कूर्द्दनं ।
स्यादाच्छुरितकं हासः सोत्प्रासः समनाक्‌स्मितं ।। ३६०.८५ ।।

अधोभुवनपातालं च्छिद्रं श्वभ्रं वपा शुषिः ।
गर्त्तावटौ भुवि श्वभ्रे तमिशन्तिमिरं तमः ।। ३६०.८६ ।।

सर्पः पृदाकुर्भुजगो दन्दशूकों विलेशयः ।
विषं क्ष्वेडश्च गरलं निरयो दुर्गतिः स्त्रियां ।। ३६०.८७ ।।

पयः कीलालममृतमुदकं भुवनं वनं ।
भङ्गस्तरङ्गु ऊर्म्मिर्व्वा कल्लोलोल्लोलकौ च तौ ।। ३६०.८८ ।।

पृषन्तिविन्दुपृषताः कूलं रोधश्च तीरकं ।
तोयोत्थितं तत् पुलिनं जम्बालं पङ्ककर्दमौ ।। ३६०.८९ ।।

जलोच्छ्वासाः परीवाहाः कूपकास्तु विदारकाः ।
आतरस्तरपण्यं स्याद्‌द्रोणी काष्ठाम्बुवाहिनी ।। ३६०.९० ।।

कलुषश्चाविलोऽच्छस्तु प्रसन्नोऽथ गभीरकं ।
अगाधं दासकैवर्त्तौ शम्बूका जलशुक्तयः ।। ३६०.९१ ।।

सौगन्धिकन्तु कह्लारं नीलमिन्दीवरं कजं ।
स्यादुत्‌पलं कुवलयं सिते कुमुदकैरवे ।। ३६०.९२ ।।

शालूकमेषां कन्दः स्यात् पद्मं तामरसङ्कजं ।
नीलोत्पलं कुवलयं रक्तं कोकनदं स्मृतम् ।। ३६०.९३ ।।

करहाटः शिफा कन्दं किञ्चल्कः केशरोऽस्त्रियां ।
खनिः स्त्रियामाकरः स्यात् पादाः प्रत्यन्तपर्व्वताः ।। ३६०.९४ ।।

उपत्यकाद्रेरासन्ना भूमिरूद्‌र्ध्वमधित्यका ।
स्वर्गपातालवर्गाद्या उक्ता नानार्खकान् श्रृणु ।। ३६०.९५ ।।

इत्यादिमहापुराणे आग्नेये स्वर्गपातालवर्गा नाम षष्ट्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः ॥