अग्निपुराणम्/अध्यायः १६१

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
अग्निपुराणम्
  1. अध्यायः १
  2. अध्यायः २
  3. अध्यायः ३
  4. अध्यायः ४
  5. अध्यायः ५
  6. अध्यायः ६
  7. अध्यायः ७
  8. अध्यायः ८
  9. अध्यायः ९
  10. अध्यायः १०
  11. अध्यायः ११
  12. अध्यायः १२
  13. अध्यायः १३
  14. अध्यायः १४
  15. अध्यायः १५
  16. अध्यायः १६
  17. अध्यायः १७
  18. अध्यायः १८
  19. अध्यायः १९
  20. अध्यायः २०
  21. अध्यायः २१
  22. अध्यायः २२
  23. अध्यायः २३
  24. अध्यायः २४
  25. अध्यायः २५
  26. अध्यायः २६
  27. अध्यायः २७
  28. अध्यायः २८
  29. अध्यायः २९
  30. अध्यायः ३०
  31. अध्यायः ३१
  32. अध्यायः ३२
  33. अध्यायः ३३
  34. अध्यायः ३४
  35. अध्यायः ३५
  36. अध्यायः ३६
  37. अध्यायः ३७
  38. अध्यायः ३८
  39. अध्यायः ३९
  40. अध्यायः ४०
  41. अध्यायः ४१
  42. अध्यायः ४२
  43. अध्यायः ४३
  44. अध्यायः ४४
  45. अध्यायः ४५
  46. अध्यायः ४६
  47. अध्यायः ४७
  48. अध्यायः ४८
  49. अध्यायः ४९
  50. अध्यायः ५०
  51. अध्यायः ५१
  52. अध्यायः ५२
  53. अध्यायः ५३
  54. अध्यायः ५४
  55. अध्यायः ५५
  56. अध्यायः ५६
  57. अध्यायः ५७
  58. अध्यायः ५८
  59. अध्यायः ५९
  60. अध्यायः ६०
  61. अध्यायः ६१
  62. अध्यायः ६२
  63. अध्यायः ६३
  64. अध्यायः ६४
  65. अध्यायः ६५
  66. अध्यायः ६६
  67. अध्यायः ६७
  68. अध्यायः ६८
  69. अध्यायः ६९
  70. अध्यायः ७०
  71. अध्यायः ७१
  72. अध्यायः ७२
  73. अध्यायः ७३
  74. अध्यायः ७४
  75. अध्यायः ७५
  76. अध्यायः ७६
  77. अध्यायः ७७
  78. अध्यायः ७८
  79. अध्यायः ७९
  80. अध्यायः ८०
  81. अध्यायः ८१
  82. अध्यायः ८२
  83. अध्यायः ८३
  84. अध्यायः ८४
  85. अध्यायः ८५
  86. अध्यायः ८६
  87. अध्यायः ८७
  88. अध्यायः ८८
  89. अध्यायः ८९
  90. अध्यायः ९०
  91. अध्यायः ९१
  92. अध्यायः ९२
  93. अध्यायः ९३
  94. अध्यायः ९४
  95. अध्यायः ९५
  96. अध्यायः ९६
  97. अध्यायः ९७
  98. अध्यायः ९८
  99. अध्यायः ९९
  100. अध्यायः १००
  101. अध्यायः १०१
  102. अध्यायः १०२
  103. अध्यायः १०३
  104. अध्यायः १०४
  105. अध्यायः १०५
  106. अध्यायः १०६
  107. अध्यायः १०७
  108. अध्यायः १०८
  109. अध्यायः १०९
  110. अध्यायः ११०
  111. अध्यायः १११
  112. अध्यायः ११२
  113. अध्यायः ११३
  114. अध्यायः ११४
  115. अध्यायः ११५
  116. अध्यायः ११६
  117. अध्यायः ११७
  118. अध्यायः ११८
  119. अध्यायः ११९
  120. अध्यायः १२०
  121. अध्यायः १२१
  122. अध्यायः १२२
  123. अध्यायः १२३
  124. अध्यायः १२४
  125. अध्यायः १२५
  126. अध्यायः १२६
  127. अध्यायः १२७
  128. अध्यायः १२८
  129. अध्यायः १२९
  130. अध्यायः १३०
  131. अध्यायः १३१
  132. अध्यायः १३२
  133. अध्यायः १३३
  134. अध्यायः १३४
  135. अध्यायः १३५
  136. अध्यायः १३६
  137. अध्यायः १३७
  138. अध्यायः १३८
  139. अध्यायः १३९
  140. अध्यायः १४०
  141. अध्यायः १४१
  142. अध्यायः १४२
  143. अध्यायः १४३
  144. अध्यायः १४४
  145. अध्यायः १४५
  146. अध्यायः १४६
  147. अध्यायः १४७
  148. अध्यायः १४८
  149. अध्यायः १४९
  150. अध्यायः १५०
  151. अध्यायः १५१
  152. अध्यायः १५२
  153. अध्यायः १५३
  154. अध्यायः १५४
  155. अध्यायः १५५
  156. अध्यायः १५६
  157. अध्यायः १५७
  158. अध्यायः १५८
  159. अध्यायः १५९
  160. अध्यायः १६०
  161. अध्यायः १६१
  162. अध्यायः १६२
  163. अध्यायः १६३
  164. अध्यायः १६४
  165. अध्यायः १६५
  166. अध्यायः १६६
  167. अध्यायः १६७
  168. अध्यायः १६८
  169. अध्यायः १६९
  170. अध्यायः १७०
  171. अध्यायः १७१
  172. अध्यायः १७२
  173. अध्यायः १७३
  174. अध्यायः १७४
  175. अध्यायः १७५
  176. अध्यायः १७६
  177. अध्यायः १७७
  178. अध्यायः १७८
  179. अध्यायः १७९
  180. अध्यायः १८०
  181. अध्यायः १८१
  182. अध्यायः १८२
  183. अध्यायः १८३
  184. अध्यायः १८४
  185. अध्यायः १८५
  186. अध्यायः १८६
  187. अध्यायः १८७
  188. अध्यायः १८८
  189. अध्यायः १८९
  190. अध्यायः १९०
  191. अध्यायः १९१
  192. अध्यायः १९२
  193. अध्यायः १९३
  194. अध्यायः १९४
  195. अध्यायः १९५
  196. अध्यायः १९६
  197. अध्यायः १९७
  198. अध्यायः १९८
  199. अध्यायः १९९
  200. अध्यायः २००
  201. अध्यायः २०१
  202. अध्यायः २०२
  203. अध्यायः २०३
  204. अध्यायः २०४
  205. अध्यायः २०५
  206. अध्यायः २०६
  207. अध्यायः २०७
  208. अध्यायः २०८
  209. अध्यायः २०९
  210. अध्यायः २१०
  211. अध्यायः २११
  212. अध्यायः २१२
  213. अध्यायः २१३
  214. अध्यायः २१४
  215. अध्यायः २१५
  216. अध्यायः २१६
  217. अध्यायः २१७
  218. अध्यायः २१८
  219. अध्यायः २१९
  220. अध्यायः २२०
  221. अध्यायः २२१
  222. अध्यायः २२२
  223. अध्यायः २२३
  224. अध्यायः २२४
  225. अध्यायः २२५
  226. अध्यायः २२६
  227. अध्यायः २२७
  228. अध्यायः २२८
  229. अध्यायः २२९
  230. अध्यायः २३०
  231. अध्यायः २३१
  232. अध्यायः २३२
  233. अध्यायः २३३
  234. अध्यायः २३४
  235. अध्यायः २३५
  236. अध्यायः २३६
  237. अध्यायः २३७
  238. अध्यायः २३८
  239. अध्यायः २३९
  240. अध्यायः २४०
  241. अध्यायः २४१
  242. अध्यायः २४२
  243. अध्यायः २४३
  244. अध्यायः २४४
  245. अध्यायः २४५
  246. अध्यायः २४६
  247. अध्यायः २४७
  248. अध्यायः २४८
  249. अध्यायः २४९
  250. अध्यायः २५०
  251. अध्यायः २५१
  252. अध्यायः २५२
  253. अध्यायः २५३
  254. अध्यायः २५४
  255. अध्यायः २५५
  256. अध्यायः २५६
  257. अध्यायः २५७
  258. अध्यायः २५८
  259. अध्यायः २५९
  260. अध्यायः २६०
  261. अध्यायः २६१
  262. अध्यायः २६२
  263. अध्यायः २६३
  264. अध्यायः २६४
  265. अध्यायः २६५
  266. अध्यायः २६६
  267. अध्यायः २६७
  268. अध्यायः २६८
  269. अध्यायः २६९
  270. अध्यायः २७०
  271. अध्यायः २७१
  272. अध्यायः २७२
  273. अध्यायः २७३
  274. अध्यायः २७४
  275. अध्यायः २७५
  276. अध्यायः २७६
  277. अध्यायः २७७
  278. अध्यायः २७८
  279. अध्यायः २७९
  280. अध्यायः २८०
  281. अध्यायः २८१
  282. अध्यायः २८२
  283. अध्यायः २८३
  284. अध्यायः २८४
  285. अध्यायः २८५
  286. अध्यायः २८६
  287. अध्यायः २८७
  288. अध्यायः २८८
  289. अध्यायः २८९
  290. अध्यायः २९०
  291. अध्यायः २९१
  292. अध्यायः २९२
  293. अध्यायः २९३
  294. अध्यायः २९४
  295. अध्यायः २९५
  296. अध्यायः २९६
  297. अध्यायः २९७
  298. अध्यायः २९८
  299. अध्यायः २९९
  300. अध्यायः ३००
  301. अध्यायः ३०१
  302. अध्यायः ३०२
  303. अध्यायः ३०३
  304. अध्यायः ३०४
  305. अध्यायः ३०५
  306. अध्यायः ३०६
  307. अध्यायः ३०७
  308. अध्यायः ३०८
  309. अध्यायः ३०९
  310. अध्यायः ३१०
  311. अध्यायः ३११
  312. अध्यायः ३१२
  313. अध्यायः ३१३
  314. अध्यायः ३१४
  315. अध्यायः ३१५
  316. अध्यायः ३१६
  317. अध्यायः ३१७
  318. अध्यायः ३१८
  319. अध्यायः ३१९
  320. अध्यायः ३२०
  321. अध्यायः ३२१
  322. अध्यायः ३२२
  323. अध्यायः ३२३
  324. अध्यायः ३२४
  325. अध्यायः ३२५
  326. अध्यायः ३२६
  327. अध्यायः ३२७
  328. अध्यायः ३२८
  329. अध्यायः ३२९
  330. अध्यायः ३३०
  331. अध्यायः ३३१
  332. अध्यायः ३३२
  333. अध्यायः ३३३
  334. अध्यायः ३३४
  335. अध्यायः ३३५
  336. अध्यायः ३३६
  337. अध्यायः ३३७
  338. अध्यायः ३३८
  339. अध्यायः ३३९
  340. अध्यायः ३४०
  341. अध्यायः ३४१
  342. अध्यायः ३४२
  343. अध्यायः ३४३
  344. अध्यायः ३४४
  345. अध्यायः ३४५
  346. अध्यायः ३४६
  347. अध्यायः ३४७
  348. अध्यायः ३४८
  349. अध्यायः ३४९
  350. अध्यायः ३५०
  351. अध्यायः ३५१
  352. अध्यायः ३५२
  353. अध्यायः ३५३
  354. अध्यायः ३५४
  355. अध्यायः ३५५
  356. अध्यायः ३५६
  357. अध्यायः ३५७
  358. अध्यायः ३५८
  359. अध्यायः ३५९
  360. अध्यायः ३६०
  361. अध्यायः ३६१
  362. अध्यायः ३६२
  363. अध्यायः ३६३
  364. अध्यायः ३६४
  365. अध्यायः ३६५
  366. अध्यायः ३६६
  367. अध्यायः ३६७
  368. अध्यायः ३६८
  369. अध्यायः ३६९
  370. अध्यायः ३७०
  371. अध्यायः ३७१
  372. अध्यायः ३७२
  373. अध्यायः ३७३
  374. अध्यायः ३७४
  375. अध्यायः ३७५
  376. अध्यायः ३७६
  377. अध्यायः ३७७
  378. अध्यायः ३७८
  379. अध्यायः ३७९
  380. अध्यायः ३८०
  381. अध्यायः ३८१
  382. अध्यायः ३८२
  383. अध्यायः ३८३

अथैकषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः

यतिधर्मः

पुष्कर उवाच
यतिर्धर्मं प्रवक्ष्यामि ज्ञानमोक्षादिदर्शकं ।१६१.००१
चतुर्धमायुषो भागं प्राप्य सङ्गात्परिवर्जयेत्(४) ॥१६१.००१
यदह्नि विरजेद्धीरस्तदह्नि(५) च परिव्रजेत् ।१६१.००२
प्रजापत्यां निरूप्येष्टिं सर्वदेवसदक्षिणां ॥१६१.००२
आत्मन्यग्नीन् समारोप्य प्रव्रजेद्ब्राह्मणो गृहात् ।१६१.००३
टिप्पणी
१ दृष्ट्वावश्यमिति ङ..
२ तपश्चोग्रं वने चरेदिति ङ..
३ भजेद्दिशमजिम्हग इति ङ..
४ सङ्गान् परित्यजेदिति ङ..
५ विरजेद्वापि तदह्नि इति ङ..

एक एव चरेन्नित्यं ग्रासमन्नाथमाश्रयेत् ॥१६१.००३
उपेक्षकोऽसिञ्चयिको मुनिर्ज्ञानसमन्वितः ।१६१.००४
कपालं वृक्षमूलञ्च(१) कुचेलमसहायाता ॥१६१.००४
समता चैव सर्वस्मिन्नेतन्मुक्तस्य(२) लक्षणं ।१६१.००५
नाभिनन्देन मरणं नाभिनन्देत जीवनं(३) ॥१६१.००५
कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा ।१६१.००६
दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिवेत् ॥१६१.००६
सत्यपूतां वदेद्वाचं मनःपूतं समाचरेत् ।१६१.००७
अलावुदारुपत्राणि मृण्मयं वैष्णवं यतेः ॥१६१.००७
विधूमे न्यस्तमुषले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने ।१६१.००८
वृत्ते शरावसम्पाते भिक्षां नित्यं यतिश्चरेत् ॥१६१.००८
मधूकरमसङ्क्लिप्तं प्राक्प्रणीतमयाचितं ।१६१.००९
तात्कालिकञ्चोपपन्नं भैक्षं पञ्चविधं स्मृतं ॥१६१.००९
पाणिपात्री भवेद्वापि पात्रे पात्रात्समाचरेत् ।१६१.०१०
अवेक्षेत गतिं नॄणां कर्मदोषसमुद्भवां ॥१६१.०१०
शुद्धभावश्चरेद्भर्मं यत्र तत्राश्रमे रतः ।१६१.०११
समः सर्वेषु भूतेषु न लिङ्गं धर्मकारणं ॥१६१.०११
फलं कतकवृक्षस्य यद्यप्यम्बुप्रसादकं ।१६१.०१२
न नामग्रहणादेव तस्य वारि प्रसीदति ॥१६१.०१२
टिप्पणी
१ वृक्षमूलानि ख.. , घ.. , छ.. , झ.. च । वृक्षमूलादि इति ट..
२ एतच्छुद्धस्येति ङ..
३ जीवितमिति ख.. , घ.. , ङ.. , छ.. , ज.. च

अजिह्मः पण्डकः पङ्गुरन्धो बधिर एव च ।१६१.०१३
सद्भिश्च मुच्यते मद्भिरज्ञानात्संसृतो द्विजः ॥१६१.०१३
अह्नि रात्र्याञ्च यान् जन्तून् हिनस्त्यज्ञानतो यतिः ।१६१.०१४
तेषां स्नात्वा विशुद्ध्यर्थं प्राणायामान् षडाचरेत्(१) ॥१६१.०१४
अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनं ।१६१.०१५
चर्मावनद्धं दुर्गन्धं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः ॥१६१.०१५
जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमातुरं ।१६१.०१६
रजस्वलमनित्यञ्च भूतावासमिमन्त्यजेत् ॥१६१.०१६
धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयं(२) शौचमिन्द्रियनिग्रहः ।१६१.०१७
ह्रीर्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्मलक्षणं ॥१६१.०१७
चतुर्विधं भैक्षवस्तु कुटीरकवहूदके ।१६१.०१८
हंसः परमहंसश्च यो यः पश्चात्स उत्तमः ॥१६१.०१८
एकदण्डी त्रिदण्डी वा(३) योगी मुच्यते बन्धनात् ।१६१.०१९
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ ॥१६१.०१९
यमाः पञ्चाथ नियमाः शौचं सन्तोषणन्तपः ।१६१.०२०
स्वाध्यायेश्वरपूजा च पद्मकाद्यासनं यतेः(४) ॥१६१.०२०
प्राणायामस्तु द्विविधः स गर्भोऽगर्भ एव च ।१६१.०२१
जपध्यानयुतो गर्भो विपरीतस्त्वगर्भकः ॥१६१.०२१
प्रत्येकं त्रिविधं सोपि पूरकुम्भकरेचकैः ।१६१.०२२
पूरणात्पूरको वायोर्निश्चलत्वाच्च कुम्भकः ॥१६१.०२२
टिप्पणी
१ समाचरेदिति ख.. , छ.. च
२ दयास्तेयमिति ङ..
३ त्रिदण्डी चेति ङ..
४ पद्मकाद्यासनं महतिति ट..

रेचनाद्रेचकः प्रोक्तो मात्राभेदेन च त्रिधा ।१६१.०२३
द्वादशात्तु चतुर्विंशः षट्त्रिंशन्मात्रिकोऽपरः ॥१६१.०२३
तालो लघ्वक्षरो मात्रा प्रणवादि चरेच्छनैः ।१६१.०२४
प्रत्याहारो जापकानां ध्यानमीश्वरचिन्तनं ॥१६१.०२४
मनोधृतिर्धारणा स्यात्समाधिर्ब्रह्मणि स्थितिः ।१६१.०२५
अयमात्मा परं ब्रह्म सत्यं ज्ञानमनन्तकं ॥१६१.०२५
विज्ञानमानन्दं ब्रह्म तत्त्वमस्य.अहमस्मि तत् ।१६१.०२६
परं ब्रह्म ज्योतिरात्मा वासुदेवो विमुक्त ओं ॥१६१.०२६
देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितं ।१६१.०२७
जाग्रत्स्वप्नसुसुप्त्यादिमुक्तं(१) ब्रह्म तुरोयकं ॥१६१.०२७
नित्यशुद्धबुद्धयुक्तसत्यमानन्दमद्वयं(२) ।१६१.०२८
अहं ब्रह्म परं ज्योतिरक्षरं सर्वगं हरिः ॥१६१.०२८
सोऽसावादित्यपुरुषः सोऽसावहमखण्ड ओं ।१६१.०२९
सर्वारम्भपरित्यागी समदुःखसुखं क्षमी ॥१६१.०२९
भावशुद्धश्च ब्रह्माण्डं भित्त्वा ब्रह्म भवेन्नरः ।१६१.०३०
आषढ्यां पौर्णमास्याञ्च चातुर्मास्यं व्रतञ्चरेत् ॥१६१.०३०
ततो ज्रजेत्नवम्यादौ ह्यृतुसन्धिषु वापयेत् ।१६१.०३१
प्रायश्चित्तं यतीनाञ्च ध्यानं वायुयमस्तथा ॥१६१.०३१
टिप्पणी
१ आग्रत्स्वप्नसुसुप्त्यान्तमुक्तमिति ङ.. , छ.. , ञ.. च
२ इत्याग्नेये अशौचनिर्णय इत्यादिः, सत्यमानन्दमद्वयमित्यन्तः पाठो ग.. पुस्तके नास्ति

इत्याग्नेये महापुराणे यतिर्धर्मा नामैकषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ॥