अग्निपुराणम्/अध्यायः २१०

विकिस्रोतः तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्
← अध्यायः २०९ अग्निपुराणम्
अध्यायः २१०
वेदव्यासः
अध्यायः २११ →
अग्निपुराणम्
  1. अध्यायः १
  2. अध्यायः २
  3. अध्यायः ३
  4. अध्यायः ४
  5. अध्यायः ५
  6. अध्यायः ६
  7. अध्यायः ७
  8. अध्यायः ८
  9. अध्यायः ९
  10. अध्यायः १०
  11. अध्यायः ११
  12. अध्यायः १२
  13. अध्यायः १३
  14. अध्यायः १४
  15. अध्यायः १५
  16. अध्यायः १६
  17. अध्यायः १७
  18. अध्यायः १८
  19. अध्यायः १९
  20. अध्यायः २०
  21. अध्यायः २१
  22. अध्यायः २२
  23. अध्यायः २३
  24. अध्यायः २४
  25. अध्यायः २५
  26. अध्यायः २६
  27. अध्यायः २७
  28. अध्यायः २८
  29. अध्यायः २९
  30. अध्यायः ३०
  31. अध्यायः ३१
  32. अध्यायः ३२
  33. अध्यायः ३३
  34. अध्यायः ३४
  35. अध्यायः ३५
  36. अध्यायः ३६
  37. अध्यायः ३७
  38. अध्यायः ३८
  39. अध्यायः ३९
  40. अध्यायः ४०
  41. अध्यायः ४१
  42. अध्यायः ४२
  43. अध्यायः ४३
  44. अध्यायः ४४
  45. अध्यायः ४५
  46. अध्यायः ४६
  47. अध्यायः ४७
  48. अध्यायः ४८
  49. अध्यायः ४९
  50. अध्यायः ५०
  51. अध्यायः ५१
  52. अध्यायः ५२
  53. अध्यायः ५३
  54. अध्यायः ५४
  55. अध्यायः ५५
  56. अध्यायः ५६
  57. अध्यायः ५७
  58. अध्यायः ५८
  59. अध्यायः ५९
  60. अध्यायः ६०
  61. अध्यायः ६१
  62. अध्यायः ६२
  63. अध्यायः ६३
  64. अध्यायः ६४
  65. अध्यायः ६५
  66. अध्यायः ६६
  67. अध्यायः ६७
  68. अध्यायः ६८
  69. अध्यायः ६९
  70. अध्यायः ७०
  71. अध्यायः ७१
  72. अध्यायः ७२
  73. अध्यायः ७३
  74. अध्यायः ७४
  75. अध्यायः ७५
  76. अध्यायः ७६
  77. अध्यायः ७७
  78. अध्यायः ७८
  79. अध्यायः ७९
  80. अध्यायः ८०
  81. अध्यायः ८१
  82. अध्यायः ८२
  83. अध्यायः ८३
  84. अध्यायः ८४
  85. अध्यायः ८५
  86. अध्यायः ८६
  87. अध्यायः ८७
  88. अध्यायः ८८
  89. अध्यायः ८९
  90. अध्यायः ९०
  91. अध्यायः ९१
  92. अध्यायः ९२
  93. अध्यायः ९३
  94. अध्यायः ९४
  95. अध्यायः ९५
  96. अध्यायः ९६
  97. अध्यायः ९७
  98. अध्यायः ९८
  99. अध्यायः ९९
  100. अध्यायः १००
  101. अध्यायः १०१
  102. अध्यायः १०२
  103. अध्यायः १०३
  104. अध्यायः १०४
  105. अध्यायः १०५
  106. अध्यायः १०६
  107. अध्यायः १०७
  108. अध्यायः १०८
  109. अध्यायः १०९
  110. अध्यायः ११०
  111. अध्यायः १११
  112. अध्यायः ११२
  113. अध्यायः ११३
  114. अध्यायः ११४
  115. अध्यायः ११५
  116. अध्यायः ११६
  117. अध्यायः ११७
  118. अध्यायः ११८
  119. अध्यायः ११९
  120. अध्यायः १२०
  121. अध्यायः १२१
  122. अध्यायः १२२
  123. अध्यायः १२३
  124. अध्यायः १२४
  125. अध्यायः १२५
  126. अध्यायः १२६
  127. अध्यायः १२७
  128. अध्यायः १२८
  129. अध्यायः १२९
  130. अध्यायः १३०
  131. अध्यायः १३१
  132. अध्यायः १३२
  133. अध्यायः १३३
  134. अध्यायः १३४
  135. अध्यायः १३५
  136. अध्यायः १३६
  137. अध्यायः १३७
  138. अध्यायः १३८
  139. अध्यायः १३९
  140. अध्यायः १४०
  141. अध्यायः १४१
  142. अध्यायः १४२
  143. अध्यायः १४३
  144. अध्यायः १४४
  145. अध्यायः १४५
  146. अध्यायः १४६
  147. अध्यायः १४७
  148. अध्यायः १४८
  149. अध्यायः १४९
  150. अध्यायः १५०
  151. अध्यायः १५१
  152. अध्यायः १५२
  153. अध्यायः १५३
  154. अध्यायः १५४
  155. अध्यायः १५५
  156. अध्यायः १५६
  157. अध्यायः १५७
  158. अध्यायः १५८
  159. अध्यायः १५९
  160. अध्यायः १६०
  161. अध्यायः १६१
  162. अध्यायः १६२
  163. अध्यायः १६३
  164. अध्यायः १६४
  165. अध्यायः १६५
  166. अध्यायः १६६
  167. अध्यायः १६७
  168. अध्यायः १६८
  169. अध्यायः १६९
  170. अध्यायः १७०
  171. अध्यायः १७१
  172. अध्यायः १७२
  173. अध्यायः १७३
  174. अध्यायः १७४
  175. अध्यायः १७५
  176. अध्यायः १७६
  177. अध्यायः १७७
  178. अध्यायः १७८
  179. अध्यायः १७९
  180. अध्यायः १८०
  181. अध्यायः १८१
  182. अध्यायः १८२
  183. अध्यायः १८३
  184. अध्यायः १८४
  185. अध्यायः १८५
  186. अध्यायः १८६
  187. अध्यायः १८७
  188. अध्यायः १८८
  189. अध्यायः १८९
  190. अध्यायः १९०
  191. अध्यायः १९१
  192. अध्यायः १९२
  193. अध्यायः १९३
  194. अध्यायः १९४
  195. अध्यायः १९५
  196. अध्यायः १९६
  197. अध्यायः १९७
  198. अध्यायः १९८
  199. अध्यायः १९९
  200. अध्यायः २००
  201. अध्यायः २०१
  202. अध्यायः २०२
  203. अध्यायः २०३
  204. अध्यायः २०४
  205. अध्यायः २०५
  206. अध्यायः २०६
  207. अध्यायः २०७
  208. अध्यायः २०८
  209. अध्यायः २०९
  210. अध्यायः २१०
  211. अध्यायः २११
  212. अध्यायः २१२
  213. अध्यायः २१३
  214. अध्यायः २१४
  215. अध्यायः २१५
  216. अध्यायः २१६
  217. अध्यायः २१७
  218. अध्यायः २१८
  219. अध्यायः २१९
  220. अध्यायः २२०
  221. अध्यायः २२१
  222. अध्यायः २२२
  223. अध्यायः २२३
  224. अध्यायः २२४
  225. अध्यायः २२५
  226. अध्यायः २२६
  227. अध्यायः २२७
  228. अध्यायः २२८
  229. अध्यायः २२९
  230. अध्यायः २३०
  231. अध्यायः २३१
  232. अध्यायः २३२
  233. अध्यायः २३३
  234. अध्यायः २३४
  235. अध्यायः २३५
  236. अध्यायः २३६
  237. अध्यायः २३७
  238. अध्यायः २३८
  239. अध्यायः २३९
  240. अध्यायः २४०
  241. अध्यायः २४१
  242. अध्यायः २४२
  243. अध्यायः २४३
  244. अध्यायः २४४
  245. अध्यायः २४५
  246. अध्यायः २४६
  247. अध्यायः २४७
  248. अध्यायः २४८
  249. अध्यायः २४९
  250. अध्यायः २५०
  251. अध्यायः २५१
  252. अध्यायः २५२
  253. अध्यायः २५३
  254. अध्यायः २५४
  255. अध्यायः २५५
  256. अध्यायः २५६
  257. अध्यायः २५७
  258. अध्यायः २५८
  259. अध्यायः २५९
  260. अध्यायः २६०
  261. अध्यायः २६१
  262. अध्यायः २६२
  263. अध्यायः २६३
  264. अध्यायः २६४
  265. अध्यायः २६५
  266. अध्यायः २६६
  267. अध्यायः २६७
  268. अध्यायः २६८
  269. अध्यायः २६९
  270. अध्यायः २७०
  271. अध्यायः २७१
  272. अध्यायः २७२
  273. अध्यायः २७३
  274. अध्यायः २७४
  275. अध्यायः २७५
  276. अध्यायः २७६
  277. अध्यायः २७७
  278. अध्यायः २७८
  279. अध्यायः २७९
  280. अध्यायः २८०
  281. अध्यायः २८१
  282. अध्यायः २८२
  283. अध्यायः २८३
  284. अध्यायः २८४
  285. अध्यायः २८५
  286. अध्यायः २८६
  287. अध्यायः २८७
  288. अध्यायः २८८
  289. अध्यायः २८९
  290. अध्यायः २९०
  291. अध्यायः २९१
  292. अध्यायः २९२
  293. अध्यायः २९३
  294. अध्यायः २९४
  295. अध्यायः २९५
  296. अध्यायः २९६
  297. अध्यायः २९७
  298. अध्यायः २९८
  299. अध्यायः २९९
  300. अध्यायः ३००
  301. अध्यायः ३०१
  302. अध्यायः ३०२
  303. अध्यायः ३०३
  304. अध्यायः ३०४
  305. अध्यायः ३०५
  306. अध्यायः ३०६
  307. अध्यायः ३०७
  308. अध्यायः ३०८
  309. अध्यायः ३०९
  310. अध्यायः ३१०
  311. अध्यायः ३११
  312. अध्यायः ३१२
  313. अध्यायः ३१३
  314. अध्यायः ३१४
  315. अध्यायः ३१५
  316. अध्यायः ३१६
  317. अध्यायः ३१७
  318. अध्यायः ३१८
  319. अध्यायः ३१९
  320. अध्यायः ३२०
  321. अध्यायः ३२१
  322. अध्यायः ३२२
  323. अध्यायः ३२३
  324. अध्यायः ३२४
  325. अध्यायः ३२५
  326. अध्यायः ३२६
  327. अध्यायः ३२७
  328. अध्यायः ३२८
  329. अध्यायः ३२९
  330. अध्यायः ३३०
  331. अध्यायः ३३१
  332. अध्यायः ३३२
  333. अध्यायः ३३३
  334. अध्यायः ३३४
  335. अध्यायः ३३५
  336. अध्यायः ३३६
  337. अध्यायः ३३७
  338. अध्यायः ३३८
  339. अध्यायः ३३९
  340. अध्यायः ३४०
  341. अध्यायः ३४१
  342. अध्यायः ३४२
  343. अध्यायः ३४३
  344. अध्यायः ३४४
  345. अध्यायः ३४५
  346. अध्यायः ३४६
  347. अध्यायः ३४७
  348. अध्यायः ३४८
  349. अध्यायः ३४९
  350. अध्यायः ३५०
  351. अध्यायः ३५१
  352. अध्यायः ३५२
  353. अध्यायः ३५३
  354. अध्यायः ३५४
  355. अध्यायः ३५५
  356. अध्यायः ३५६
  357. अध्यायः ३५७
  358. अध्यायः ३५८
  359. अध्यायः ३५९
  360. अध्यायः ३६०
  361. अध्यायः ३६१
  362. अध्यायः ३६२
  363. अध्यायः ३६३
  364. अध्यायः ३६४
  365. अध्यायः ३६५
  366. अध्यायः ३६६
  367. अध्यायः ३६७
  368. अध्यायः ३६८
  369. अध्यायः ३६९
  370. अध्यायः ३७०
  371. अध्यायः ३७१
  372. अध्यायः ३७२
  373. अध्यायः ३७३
  374. अध्यायः ३७४
  375. अध्यायः ३७५
  376. अध्यायः ३७६
  377. अध्यायः ३७७
  378. अध्यायः ३७८
  379. अध्यायः ३७९
  380. अध्यायः ३८०
  381. अध्यायः ३८१
  382. अध्यायः ३८२
  383. अध्यायः ३८३

महादानानि

अग्निरुवाच
सर्वदानानि वक्ष्यामि महादानानि षोडश ।२१०.००१
तुलापुरुष आद्यन्तु हिरण्यगर्भदानकं ॥२१०.००१
ब्रह्माण्डं कल्पवृक्षश्च गोसहस्रञ्च पञ्चमं ।२१०.००२
हिरण्यकामधेनुश्च हिरण्याश्वश्च सप्तमं ॥२१०.००२
हिरण्याश्वरथस्तद्वद्धेमहस्तिरथस्तथा ।२१०.००३
पञ्चलाङ्गलकन्तद्वद्धरादानं तथैव च ॥२१०.००३
टिप्पणी
१ समुत्पाताद्यपापहृतिति ङ.. । समुत्पातादिपापहृदिति घ..

विश्वचक्रं कल्पलता सप्तसागरकं परं ।२१०.००४
रत्नधेनुर्महाभूतघटः शुभदिनेऽर्पयेत् ॥२१०.००४
मण्डपे मण्डले दानं देवान् प्रार्च्यार्पयेद्द्विजे ।२१०.००५
मेरुदानानि पुण्यानि मेरवो दश तान् शृणु ॥२१०.००५
धान्यद्रोणसहस्रेण उत्तमोऽर्धार्धतः परौ ।२१०.००६
उत्तमः षोडशद्रोणः कर्तव्यो लवणाचलः ॥२१०.००६
दशभारैर्गुडाद्रिः स्यादुत्तमोऽर्धार्धतः परौ ।२१०.००७
उत्तमः पलसाहस्रैः स्वर्णमेरुस्तथा परौ ॥२१०.००७
दशद्रोणैस्तिलाद्रिः स्यात्पञ्चभिश्च त्रिभिः क्रमात् ।२१०.००८
कार्पासपर्वतो विंशभारैश्च दशपञ्चभिः ॥२१०.००८
विंशत्या घृतकुम्भानामुत्तमः स्याद्घृताचलः(१) ।२१०.००९
दशभिः पलसाहस्रैरुत्तमो रजताचलः ॥२१०.००९
अष्टभारैः शर्कराद्रिर्मध्यो मन्दोऽर्द्धतोऽर्द्धतः ।२१०.०१०
दश धेनूः प्रवक्ष्यामि या दत्त्वा भुक्तिमुक्तिभाक् ॥२१०.०१०
प्रथमा गुडधेनुः स्याद्घृतधेनुस्तथापरा ।२१०.०११
तिलधेनुस्तृतीया च चतुर्थी जलधेनुका ॥२१०.०११
क्षीरधेनुर्मधुधेनुः शर्करादधिधेनुके ।२१०.०१२
रसधेनुः स्वरूपेण दशमी विधिरुच्यते ॥२१०.०१२
कुम्भाः स्युर्द्रवधेनूनामितरासान्तु राशयः ।२१०.०१३
कृष्णाजिनञ्चतुर्हस्तं प्राग्ग्रीवं विन्यसेद्भुवि ॥२१०.०१३
गोमयेनानुलिप्तायां दर्भानास्तीर्य सर्वतः ।२१०.०१४
टिप्पणी
१ अत्र रत्नाचलबोधकपाठः पतितः दशविधाचलविभागस्य प्रतिज्ञातत्वात्मत्स्यपुराणीयसप्तसप्तत्यध्याये रत्नशैलस्तथाष्टम इत्यनेन रत्नाचलस्य दशविधाचलान्तर्गतत्वेनोल्लेखनाच्च

लघ्वैणकाजिनं तद्वद्वत्सस्य परिकल्पयेत् ॥२१०.०१४
प्राङ्मुखीं कल्पयेद्धेनुमुदक्पादां सवत्सकां ।२१०.०१५
उत्तमा गुडधेनुः स्यात्सदा भारचतुष्टयात् ॥२१०.०१५
वत्सं भारेण कुर्वीत भाराभ्यां मध्यमा स्मृता ।२१०.०१६
अर्धभारेण वत्सः स्यात्कनिष्ठा भारकेण तु ॥२१०.०१६
चतुर्थांशेन वत्सः स्याद्गुडवित्तानुसारतः ।२१०.०१७
पञ्च कृष्णलका माषस्ते सुवर्णस्तु षोडश ॥२१०.०१७
पलं सुवर्णाश्चत्वारस्तुला पलशतं स्मृतं ।२१०.०१८
स्याद्भारो विंशतितुला द्रोणस्तु चतुराढकः ॥२१०.०१८
धेनुवत्सौ गुडस्योभौ सितसूक्ष्माम्बरावृतौ ।२१०.०१९
शुक्तिकर्णाविक्षुपादौ शुचिमुक्ताफलेक्षणौ ॥२१०.०१९
सितसूत्रशिरालौ च सितकम्बलकम्बलौ ।२१०.०२०
ताम्रगड्डुकपृष्ठौ तौ सितचामररोमकौ ॥२१०.०२०
विद्रुमभ्रूयुगावेतौ नवनीतस्तनान्वितौ ।२१०.०२१
क्षौमपुच्छौ कांस्यदोहाविन्द्रनीलकतारकौ ॥२१०.०२१
सुवर्णशृङ्गाभरणौ रजतक्षुरसंयुतौ ।२१०.०२२
नानाफलमया दन्ता गन्धघ्राणप्रकल्पितौ ॥२१०.०२२
रचयित्वा यजेद्धेनुमिमैर्मन्त्रैर्द्विजोत्तम ।२१०.०२३
या लक्ष्मीः सर्वभूतानां या च देवेष्ववस्थिता ॥२१०.०२३
धेनुरूपेण सा देवी मम शान्तिं प्रयच्छतु ।२१०.०२४
देहस्था या च रुद्राणी शङ्करस्य सदा प्रिया ॥२१०.०२४
धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु ।२१०.०२५
विष्णुवक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहा या च विभावसोः ॥२१०.०२५
चन्द्रार्कऋक्षशक्तिर्या धेनुरूपास्तु सा श्रिये ।२१०.०२६
चतुर्मुखस्य या लक्ष्मीर्या लक्ष्मीर्धनदस्य च ॥२१०.०२६
लक्ष्मीर्या लोकपालानां स धेनुर्वरदास्तु मे ।२१०.०२७
स्वधा त्वं पितृमुख्यानां स्वाहा यज्ञभुजां यतः ॥२१०.०२७
सर्वपापहरा धेनुस्तस्माच्छान्तिं प्रयच्छ मे ।२१०.०२८
एवमामन्त्रितां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥२१०.०२८
समानं सर्वधेनूनां विधानं चैतदेव हि ।२१०.०२९
सर्वयज्ञफलं प्राप्य निर्मलो भुक्तिमुक्तिभाक् ॥२१०.०२९
स्वर्णशृङ्गो शफै रौप्यैः सुशीला वस्त्रसंयुता ।२१०.०३०
कांस्योपदोहा दातव्या क्षीरिणी गौः सदक्षिणा ॥२१०.०३०
दातास्याः स्वर्गमाप्नोति वत्सरान् सोमसम्मितान् ।२१०.०३१
कपिला चेत्तारयति भूयश्चासप्तमं कुलं ॥२१०.०३१
स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां कांस्यदोहनकान्वितां ।२१०.०३२
शक्तितो दक्षिणायुक्तां दत्त्वा स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक् ॥२१०.०३२
सवत्सरोमतुल्यानि युगान्युभयतोमुखीं ।२१०.०३३
दत्त्वा स्वर्गमवाप्नोति पूर्वेण विधिना ददेत् ॥२१०.०३३
आसन्नमृत्युना देया सवत्सा गौस्तु पूर्ववत् ।२१०.०३४
यमद्वारे महावीरे तप्ता वैतरणी(१) नदी ॥२१०.०३४
तान्तर्तुञ्च ददाम्येनां(२) कृष्णां वैतरणीञ्च गां ।२१०.०३५
इत्याग्नेये महापुराणे महादानानि नाम दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
टिप्पणी
१ कृष्णा वैतरणी इति ज.. , झ.. , ट.. च
२ तान्तर्तुं वै ददाम्येनामिति छ..