महाभारतम्-07-द्रोणपर्व-145

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← द्रोणपर्व-144 महाभारतम्
सप्तमपर्व
महाभारतम्-07-द्रोणपर्व-145
वेदव्यासः
द्रोणपर्व-146 →
  1. 001
  2. 002
  3. 003
  4. 004
  5. 005
  6. 006
  7. 007
  8. 008
  9. 009
  10. 010
  11. 011
  12. 012
  13. 013
  14. 014
  15. 015
  16. 016
  17. 017
  18. 018
  19. 019
  20. 020
  21. 021
  22. 022
  23. 023
  24. 024
  25. 025
  26. 026
  27. 027
  28. 028
  29. 029
  30. 030
  31. 031
  32. 032
  33. 033
  34. 034
  35. 035
  36. 036
  37. 037
  38. 038
  39. 039
  40. 040
  41. 041
  42. 042
  43. 043
  44. 044
  45. 045
  46. 046
  47. 047
  48. 048
  49. 049
  50. 050
  51. 051
  52. 052
  53. 053
  54. 054
  55. 055
  56. 056
  57. 057
  58. 058
  59. 059
  60. 060
  61. 061
  62. 062
  63. 063
  64. 064
  65. 065
  66. 066
  67. 067
  68. 068
  69. 069
  70. 070
  71. 071
  72. 072
  73. 073
  74. 074
  75. 075
  76. 076
  77. 077
  78. 078
  79. 079
  80. 080
  81. 081
  82. 082
  83. 083
  84. 084
  85. 085
  86. 086
  87. 087
  88. 088
  89. 089
  90. 090
  91. 091
  92. 092
  93. 093
  94. 094
  95. 095
  96. 096
  97. 097
  98. 098
  99. 099
  100. 100
  101. 101
  102. 102
  103. 103
  104. 104
  105. 105
  106. 106
  107. 107
  108. 108
  109. 109
  110. 110
  111. 111
  112. 112
  113. 113
  114. 114
  115. 115
  116. 116
  117. 117
  118. 118
  119. 119
  120. 120
  121. 121
  122. 122
  123. 123
  124. 124
  125. 125
  126. 126
  127. 127
  128. 128
  129. 129
  130. 130
  131. 131
  132. 132
  133. 133
  134. 134
  135. 135
  136. 136
  137. 137
  138. 138
  139. 139
  140. 140
  141. 141
  142. 142
  143. 143
  144. 144
  145. 145
  146. 146
  147. 147
  148. 148
  149. 149
  150. 150
  151. 151
  152. 152
  153. 153
  154. 154
  155. 155
  156. 156
  157. 157
  158. 158
  159. 159
  160. 160
  161. 161
  162. 162
  163. 163
  164. 164
  165. 165
  166. 166
  167. 167
  168. 168
  169. 169
  170. 170
  171. 171
  172. 172
  173. 173
  174. 174
  175. 175
  176. 176
  177. 177
  178. 178
  179. 179
  180. 180
  181. 181
  182. 182
  183. 183
  184. 184
  185. 185
  186. 186
  187. 187
  188. 188
  189. 189
  190. 190
  191. 191
  192. 192
  193. 193
  194. 194
  195. 195
  196. 196
  197. 197
  198. 198
  199. 199
  200. 200
  201. 201
  202. 202
  203. 203

कृष्णार्जुनयोः संवादः कर्णसात्यक्योर्युद्धं च।। 1 ।।

धृतराष्ट्र उवाच। 5-145-1x
तदवस्थे हे तस्मिन्भूरिश्रवसि कौरवे।
यथा भूयोऽभवद्युद्धं तन्ममाचक्ष्व सञ्जय।।
5-145-1a
5-145-1b
सञ्जय उवाच। 5-145-2x
भूरिश्रवसि सङ्क्रान्ते परलोकाय भारत।
वासुदेवं महाबाहुरर्जुनः समचूचुदत्।।
5-145-2a
5-145-2b
अर्जुन उवाच। 5-145-3x
चोदयाश्वान्भृशं कृष्ण यतो राजा जयद्रथः।
[श्रूयते पुण्डरीकाक्ष त्रिषु धर्मेषु वर्तते।]
प्रतिज्ञां सफलां चापि कर्तुमर्हसि मेऽनघ।।
5-145-3a
5-145-3b
5-145-3c
अस्तमेति महाबाहो त्वरमाणो दिवाकरः।। 5-145-4a
एतद्धि पुरुषव्याघ्र महदब्युद्यतं मया।
कार्यं संरक्ष्यते चैष कुरुसेनामहारथैः।।
5-145-5a
5-145-5b
यथा नाभ्येति सूर्योऽस्तं यथा सत्यं भवेद्वचः।
चोदयाश्वांस्तथा कृष्ण यथा हन्यां जयद्रथम्।।
5-145-6a
5-145-6b
`ततः कृष्णो महाबाहुरश्वान्रजतसन्निभान्।
हयज्ञश्चोदयामास जयद्रथवधं प्रति।।
5-145-7a
5-145-7b
तं प्रयान्तममोघेषुमुत्पतद्भिरिवाशुगैः।
त्वरमाणा महाराज सेनामुख्याः समाद्रवन्।।
5-145-8a
5-145-8b
दुर्योधनश्च कर्णश्च वृषसेनोऽथ मद्रराट्।
अश्वत्थामा कृपश्चैव स्वयमेव च सैन्धवः।।
5-145-9a
5-145-9b
समासाद्य च बीभत्सुः सैन्धवं समुपस्थितम्।
नेत्राभ्यां क्रोधदीप्ताभ्यां सम्प्रैक्षन्निर्दहन्निव'।।
5-145-10a
5-145-10b
यथाग्निरिन्धनेद्धौ वै क्रोधेन्धनसमीरितः।
सैन्धवस्य मुखं त्यक्त्वा कर्णः सात्वतमभ्ययात्।।
5-145-11a
5-145-11b
उपायान्तं* तु राधेयं दृष्ट्वा पार्थो महारथः।
प्रहसन्देवकीपुत्रमिदं वचनमब्रवीत्।।
5-145-12a
5-145-12b
एष प्रयात्याधिरथिः सात्यकेः स्यन्दनं प्रति।
न मृष्यति हतं नूनं भूरिश्रवसमाहवे।।
5-145-13a
5-145-13b
यत्र यात्येष तत्र त्वं चोदयाश्वाञ्जनार्दन।
न सौमदत्तिपदवीं गमयेत्सात्यकिं वृषः।।
5-145-14a
5-145-14b
सञ्जय उवाच। 5-145-15x
एवमुक्तो महाबाहुः केशवः सव्यसाचिना।
प्रत्युवाच महातेजाः कालयुक्तमिदं वचः।।
5-145-15a
5-145-15b
अलमेष महाबाहुः कर्णायैकोऽपि पाण्डव।
किं पुनर्द्रौपदेयाभ्यां सहितः सात्वतर्षभः।।
5-145-16a
5-145-16b
न च तावत्क्षमः पार्थ तव कर्णेन सङ्गरः।
प्रज्वलन्ती महोल्केव तिष्ठत्यस्मिन्हि वासवी।
त्वदर्थं पूज्यमानैषा रक्ष्यते परवीरहन्।।
5-145-17a
5-145-17b
5-145-17c
`न कर्णं प्राकृतं मन्ये तेन योद्धुं न साम्प्रतम्।
यः कर्णो बलवानेष शक्तोऽस्माञ्जेतुमोजसा।।
5-145-18a
5-145-18b
कर्णस्यैष महान्दोषो यद्दूयेन पदेपदे।
प्रमादाच्च घृणित्वाच्च तेन शोचिति मे मनः'।।
5-145-19a
5-145-19b
अतः कर्णः प्रयात्वत्र सात्वतस्य यथा तथा।
अहं ज्ञास्यामि कौन्तेय कालमस्य दुरात्मनः।।
5-145-20a
5-145-20b
यत्रैनं विशिखैस्तीक्ष्णैः पातयिष्यसि भूतले।
तदा गन्तासि पार्थ त्वं तेन योद्धुं दुरात्मना।।
5-145-21a
5-145-21b
धृतराष्ट्र उवाच। 5-145-22x
योऽसौ कर्णेन वीरस्य वार्ष्णेयस्य समागमः।
हते तु भूरिश्रवसि तद्युद्धमभवत्कथम्।।
5-145-22a
5-145-22b
सात्यकिश्चापि विरथः कं समारूढवान्रथम्।
चक्ररक्षौ च पाञ्चाल्यौ तन्ममाचक्ष्व सञ्जय।।
5-145-23a
5-145-23b
सञ्जय उवाच। 5-145-24x
हन्त ते कथयिष्यामि यथावृत्तं महारणे।
पश्यतां सर्वसैन्यानां केशवार्युनयोरपि।
शुश्रूषस्व स्थिरो भूत्वा दुराचरितमात्मनः।।
5-145-24a
5-145-24b
5-145-24c
xxमेव हि कृष्णस्य मनोगतमिदं प्रभो।
विजेतव्यो यथा वीरः सात्यकिः सौमदत्तिना।।
5-145-25a
5-145-25b
अतीतानागते राजन्स हि वेत्ति जनार्दनः।
ततः सूतं समाहूय दारुकं संदिदेश ह।
5-145-26a
5-145-26b
रथो मे युज्यतां कल्यमिति राजन्महाबालः।।
न हि देवा न गन्धर्वा न यक्षोरगराक्षसाः।
मानवा वाऽपि जेतारः कृष्णयोः सन्ति केचन।
5-145-27a
5-145-27b
5-145-27c
पितामहपुरोगाश्च देवाः सिद्धाश्च तं विदुः।
तयोः प्रभावमतुलं शृणु युद्धं तु तत्तथा।।
5-145-28a
5-145-28b
सात्यकिं विरथं दृष्ट्वा कर्णं चाभ्युद्यतं रणे।
दध्मौ शङ्खं महानादमार्षभेणाथ माधवः।।
5-145-29a
5-145-29b
दारुकोऽवेत्य सन्देशं श्रुत्वा शङ्खस्य च स्वनम्।
रथमन्वानयत्तस्मै सुपर्णोच्छ्रितकेतनम्।।
5-145-30a
5-145-30b
स केशवस्यानुमते रथं दारुकसंयुतम्।
आरुरोह शिनेः पौत्रो ज्वलनादित्यसन्निभम्।।
5-145-31a
5-145-31b
कामगैः शैव्यसुग्रीवमेघपुष्पवलाहकैः।
हयोदग्रैर्महावेगैर्हेमभाण्डविभूषितैः।।
5-145-32a
5-145-32b
युक्तं समारुह्य च तं विमानप्रतिमं रथम्।
अभ्यद्रवत राधेयं प्रवपन्सायकान्बहून्।।
5-145-33a
5-145-33b
चक्ररक्षावपि तदा युधामन्यूत्तमौजसौ।
धनञ्जयरथं हित्वा राधेयं प्रत्युदीयतुः।।
5-145-34a
5-145-34b
राधेयोऽपि महाराज शरवर्षं समुत्सृजन्।
अभ्यद्रवत्सुसङ्क्रुद्धो रणे शैनेयमच्युतम्।।
5-145-35a
5-145-35b
नैव दैवं न गान्धर्वं नासुरं न च राक्षसम्।
तादृशं भुवि नो युद्धं दिवि वा श्रुतमित्युत।
उपारसत तत्सैन्यं सरथाश्वनरद्विपम्।।
5-145-36a
5-145-36b
5-145-36c
तयोर्दृष्ट्वा महाराज कर्म सम्मूढचेतसः।
सर्वे च समपश्यन्त तद्युद्धमतिमानुषम्।।
5-145-37a
5-145-37b
तयोर्नृवरयो राजन्सारथ्यं दारुकस्य च।। 5-145-38a
गतप्रत्यागतावृत्तैर्मण्डलैः सन्निवर्तनैः।
सारथेस्तु रथस्थस्य काश्यपेयस्य विस्मिताः।।
5-145-39a
5-145-39b
नभस्तलगताश्चैव देवगान्धर्वदानवाः।
अतीवावहिता द्रष्टुं कर्णशैनेययो रणम्।।
5-145-40a
5-145-40b
मित्रार्थे तौ पराक्रान्तौ शुष्मिणौ स्पर्धिनौ रमे।। 5-145-41a
कर्णश्चामरसङ्काशो युयुधानश्च सात्यकिः।
अन्योन्यं तौ महाराज शरवर्षैरवर्षताम्।।
5-145-42a
5-145-42b
प्रममाथ शिनेः पौत्रं कर्णः सायकवृष्टिभिः।
अमृष्यमाणो निधनं कौरव्यजलसन्धयोः।।
5-145-43a
5-145-43b
कर्णः शोकसमाविष्टो महोरग इव श्वसन्।
स शैनेयं रणे क्रुद्धः प्रदहन्निव चक्षुषा।
अभ्यधावत वेगेन पुनःपुनररिन्दम।।
5-145-44a
5-145-44b
5-145-44c
तं तु सक्रोधमालोक्य सात्यकिः प्रत्ययुध्यत।
महता शरवर्षेण गजं प्रतिगजो यथा।।
5-145-45a
5-145-45b
तौ समेतौ नरव्याघ्रौ व्याघ्राविव तरस्विनौ।
अन्योन्यं सन्ततक्षाते रणेऽनुपमविक्रमौ।।
5-145-46a
5-145-46b
ततः कर्णं शिनेः पौत्रः सर्वपारसवैः शरैः।
बिभेद सर्वगात्रेषु पुनःपुनररिन्दम।।
5-145-47a
5-145-47b
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपातयत्।
अश्वांश्च चतुरः श्वेतान्निजघान शितैः शरैः।।
5-145-48a
5-145-48b
छित्त्वा ध्वजं रथं चैव शतधा पुनर्षर्षभ।
चकार विरथं कर्णं तव पुत्रस्य पश्यतः।।
5-145-49a
5-145-49b
ततो विमनसो राजंस्तावकास्ते महारथाः।
वृषसेनः कर्णसुतः शल्यो मद्राधिपस्तथा।
5-145-50a
5-145-50b
द्रोणपुत्रश्च शैनेयं सर्वतः पर्यवारयन्।।
ततः पर्याकुलं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन।।
5-145-51a
5-145-51b
तथा सात्यकिना वीरे विरथे सूतजे कृते।
हाहाकारस्ततो राजन्सर्वसैन्येष्वभून्महान्।।
5-145-52a
5-145-52b
कर्णोऽपि विरथो राजन्सात्वतेन कृतः शरैः।
दुर्योधनरथं तूर्णमारुरोह विनिःश्वसन्।।
5-145-53a
5-145-53b
मानयंस्तव पुत्रस्य बाल्यात्प्रभृति सौहृदम्।
कृतां राज्यप्रदानेन प्रतिज्ञां परिपालयन्।।
5-145-54a
5-145-54b
तथा तु विरथं कर्णं पुत्रांश्च परिपालयन्।।
दुःशासनमुखान्वीरान्नावधीत्सात्यकिर्वशी।।
5-145-55a
5-145-55b
रक्षन्प्रतिज्ञां भीमेन पार्थेन च पुराकृताम्।
विरथान्विह्वलांश्चक्रे न तु प्राणैर्व्ययोजयत्।।
5-145-56a
5-145-56b
भीमसेनेन तु वदः पुत्राणां ते प्रतिश्रुतः।
अनुद्यूते च पार्थेन वधः कर्णस्य संश्रुतः।।
5-145-57a
5-145-57b
वधे त्वकुर्वन्यत्नं ते तस्य कर्णमुखास्तदा।
नाशक्नुवंस्ततो हन्तुं सात्यकिं प्रवरा रथाः।।
5-145-58a
5-145-58b
द्रौणिश्च कृतवर्मा च तथैवान्ये महारथाः।
निर्जिता धनुषैकेन शतशः क्षत्रियर्षभाः।
काङ्क्षता परलोकं च धर्मराजस्य च प्रियम्।।
5-145-59a
5-145-59b
5-145-59c
कृष्णयोः सदृशो वीर्ये सात्यकिः शत्रुतापनः।
जितवान्सर्वसैन्यानि तावकानि हसन्निव।।
5-145-60a
5-145-60b
कृष्णो वाऽपि भवेल्लोके पार्थो बाऽपि धनुर्धरः।
शैनेयो वा नरव्याघ्र चतुर्थस्तु न विद्यते।।
5-145-61a
5-145-61b
धृतराष्ट्र उवाच। 5-145-62x
अजय्यं वासुदेवस्य रथमास्थाय सात्यकिः।
विरथं कृतवान्कर्णं वासुदेवसमो युधि।
दारुकेण समायुक्तः स्वबाहुबलदर्पितः।।
5-145-62a
5-145-62b
5-145-62c
कच्चिदन्यं समारूढः सात्यकिः शत्रुतापनः।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कुशलो ह्यसि भाषितुम्।
असह्यं तमहं मन्ये तन्ममाचक्ष्व सञ्जय।।
5-145-63a
5-145-63b
5-145-63c
सञ्जय उवाच। 5-145-64x
शृणु राजन्यथावृत्तं रथमन्यं महामतिः।
दारुकस्यानुजस्तूर्णं कल्पनाविदिकल्पितम्।।
5-145-64a
5-145-64b
आयसैः काञ्चनैश्चापि पट्टैः सन्नद्धकूबरम्।
तारासहस्रखचितं सिंहध्वजपताकिनम्।।
5-145-65a
5-145-65b
अश्वैर्वातजवैर्युक्तं हेमभाण्डपरिच्छदैः।
सैन्धवैरिन्दुसङ्काशैः सर्वशब्दातिगैर्दृढैः।।
5-145-66a
5-145-66b
चित्रकाञ्चनसन्नाहैर्वाजिमुख्यैर्विशाम्पते।
घण्टाजालाकुलरवं शक्तितोमरविद्युतम्।।
5-145-67a
5-145-67b
युक्तं साङ्ग्रामिकैर्द्रव्यैर्बहुशस्त्रपरिच्छदैः।
रथं सम्पादयामास मेघगम्भीरनिःस्वनम्।।
5-145-68a
5-145-68b
तं समारुह्य शैनेयस्तव सैन्यमुपाद्रवत्।
दारुकोऽपि यथाकामं प्रययौ केशवान्तिकम्।।
5-145-69a
5-145-69b
कर्णस्यापि रथं राजञ्शङ्खगोक्षीरपाण्डुरैः।
चित्रकाञ्चनसन्नाहैः सदश्वैर्वेगवत्तरैः।।
5-145-70a
5-145-70b
हेमकक्ष्याध्वजोपेतं क्लृप्तयन्त्रपताकिनम्।
अग्र्यं रथं सुयन्तारं बहुशस्त्रपरिच्छदम्।
उपाजह्रुस्तमास्थाय कर्णोऽप्यभ्यद्रवद्रिपून्।।
5-145-71a
5-145-71b
5-145-71c
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि।
भूयश्चापि निबोधेमं तवापन्नयजं क्षयम्।।
5-145-72a
5-145-72b
एकत्रिंशत्तव सुता भीमसेनेन पातिताः।
दुर्मुखं प्रमुखे कृत्वा सततं चित्रयोधिनम्।।
5-145-73a
5-145-73b
शतशो निहताः शूराः सात्वतेनार्जुनेन च।
भीष्मं प्रमुखतः कृत्वा भगदत्तं च भारत।
एवमेष क्षयो वृत्तो राजन्दुर्मन्त्रिते तव।।
5-145-74a
5-145-74b
5-145-74c
।। इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि
चतुर्दशदिवसयुद्धे पञ्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः।। 145 ।।

[सम्पाद्यताम्]

5-145-3 हेपुण्डरीकाक्ष स जयद्रथस्त्रिषु धर्मेषु वर्तते इति श्रूयते के पुनस्ते त्रयो धर्माः। अत्रोच्यते। यदि युध्यमानो हन्यते तदा तूर्णं स्वर्गप्राप्तिरेव तस्य धर्मः। अथ पलायमानो हन्यते तदा नरकप्राप्तिरेव तस्य धर्मः। अथ मद्भयात्स्वदेशं गच्छति तदा यशःशरीरनाश एव तस्य धर्मः। यावदसौ युद्धाभिमुखः प्रथमधर्मे तिष्ठति तावदेव हन्तुमुचितः अतः शीघ्रमश्वांश्चोदयेति। कुण्डलितोऽयं श्लोकार्धः झ.पुस्तक एव दृश्यते।। 5-145-7 हयज्ञः हयहृदयज्ञः।। 5-145-8 आशुगैः मारुतैः।। 5-145-14 वृषः कर्णः।। 5-145-* इत आरभ्य उत्तराध्यायस्थ--मन्दरश्मिः सहस्रांशुरस्तङ्गिरिमुपाद्रवत् इति 25 तमश्लोकपर्यन्तं विद्यमानाः श्लोकः झ. पुस्तके जयद्रथवधादनन्तरं वर्तन्ते। 5-145-17 वासवी शक्तिरिति शेषः।। 5-145-20 यथा प्रयाति तथा प्रयात्विति योज्यम्। ज्ञास्यमि ज्ञापयिष्यामि।। 5-145-21 यत्र काले।। 5-145-25 पूर्वं पूर्वेद्युः।। 5-145-26 कल्यं प्रातः।। 5-145-29 आर्षभेण स्वार्थे तद्वितः। ऋषभस्वरेण।। 5-145-39 काश्यपेयस्य दारुकस्य।। 5-145-57 अनुद्यूते पुनर्द्यूते।। 5-145-145 पञ्चचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः।।

द्रोणपर्व-144 पुटाग्रे अल्लिखितम्। द्रोणपर्व-146