महाभारतम्-05-उद्योगपर्व-010

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← उद्योगपर्व-009 महाभारतम्
पञ्चमपर्व
महाभारतम्-05-उद्योगपर्व-010
वेदव्यासः
उद्योगपर्व-011 →
  1. 001
  2. 002
  3. 003
  4. 004
  5. 005
  6. 006
  7. 007
  8. 008
  9. 009
  10. 010
  11. 011
  12. 012
  13. 013
  14. 014
  15. 015
  16. 016
  17. 017
  18. 018
  19. 019
  20. 020
  21. 021
  22. 022
  23. 023
  24. 024
  25. 025
  26. 026
  27. 027
  28. 028
  29. 029
  30. 030
  31. 031
  32. 032
  33. 033
  34. 034
  35. 035
  36. 036
  37. 037
  38. 038
  39. 039
  40. 040
  41. 041
  42. 042
  43. 043
  44. 044
  45. 045
  46. 046
  47. 047
  48. 048
  49. 049
  50. 050
  51. 051
  52. 052
  53. 053
  54. 054
  55. 055
  56. 056
  57. 057
  58. 058
  59. 059
  60. 060
  61. 061
  62. 062
  63. 063
  64. 064
  65. 065
  66. 066
  67. 067
  68. 068
  69. 069
  70. 070
  71. 071
  72. 072
  73. 073
  74. 074
  75. 075
  76. 076
  77. 077
  78. 078
  79. 079
  80. 080
  81. 081
  82. 082
  83. 083
  84. 084
  85. 085
  86. 086
  87. 087
  88. 088
  89. 089
  90. 090
  91. 091
  92. 092
  93. 093
  94. 094
  95. 095
  96. 096
  97. 097
  98. 098
  99. 099
  100. 100
  101. 101
  102. 102
  103. 103
  104. 104
  105. 105
  106. 106
  107. 107
  108. 108
  109. 109
  110. 110
  111. 111
  112. 112
  113. 113
  114. 114
  115. 115
  116. 116
  117. 117
  118. 118
  119. 119
  120. 120
  121. 121
  122. 122
  123. 123
  124. 124
  125. 125
  126. 126
  127. 127
  128. 128
  129. 129
  130. 130
  131. 131
  132. 132
  133. 133
  134. 134
  135. 135
  136. 136
  137. 137
  138. 138
  139. 139
  140. 140
  141. 141
  142. 142
  143. 143
  144. 144
  145. 145
  146. 146
  147. 147
  148. 148
  149. 149
  150. 150
  151. 151
  152. 152
  153. 153
  154. 154
  155. 155
  156. 156
  157. 157
  158. 158
  159. 159
  160. 160
  161. 161
  162. 162
  163. 163
  164. 164
  165. 165
  166. 166
  167. 167
  168. 168
  169. 169
  170. 170
  171. 171
  172. 172
  173. 173
  174. 174
  175. 175
  176. 176
  177. 177
  178. 178
  179. 179
  180. 180
  181. 181
  182. 182
  183. 183
  184. 184
  185. 185
  186. 186
  187. 187
  188. 188
  189. 189
  190. 190
  191. 191
  192. 192
  193. 193
  194. 194
  195. 195
  196. 196

विष्णवाज्ञया ऋषिभिर्वृत्रस्य आसुधाद्यवध्यत्ववरदानपूर्वकं इन्द्रवृत्रयोः सन्धिकरणम् ।। 1 ।। कदाचन समुद्रतीरे वृत्रं दृष्टवता इन्द्रेण वृत्रोपरि सवज्रे फेने प्रक्षिप्ते तत्प्रविष्टेन विष्णुना वृत्रहननम् ।। 2 ।। वृत्रवधजन्यब्रह्महत्यापीडितस्येन्द्रस्य स्वर्गात्प्रवासः ।। 3 ।।




इन्द्र उवाच।

5-10-1x

सर्वं व्याप्तमिदं देवा वृत्रेण जगदव्ययम्।
न ह्यस्य सदृशं किञ्चित्प्रतिघाताय यद्भवेत् ।।

5-10-1a
5-10-1b

समर्थो ह्यभवं पूर्वमसमर्थोऽस्मि सांप्रतम्।
कथं नु कार्यं भद्रं वो दुर्धर्षः स हि मे मतः ।।

5-10-2a
5-10-2b

तेजस्वी च महात्मा च युद्धे चामितविक्रमः ।
ग्रसेत्रिभुवनं सर्वं सदेवासुरमानुषम् ।।

5-10-3a
5-10-3b

तस्माद्विनिश्चयमिमं शृणुध्वं त्रिदिवौकसः।
विष्णोः क्षयमुपागम्य समेत्य च महात्मना ।।

5-10-4a
5-10-4b

तेन संमन्त्र्य वेत्स्यामो वधोपायं दुरात्मनः ।

5-10-5a

शल्य उवाच।

5-10-5x

एवमुक्ते मघवता देवाः शर्षिगणास्तदा।
शरण्यं शरमं देवं जग्मुर्विष्णुं महाबलम् ।।

5-10-5b
5-10-5c

ऊचुश्च सर्वे देवेशं विष्णुं वृत्रभयार्दिताः।
त्रयो लोकास्त्वया क्रान्तास्त्रिभिर्विक्रमणैः पुरा ।।

5-10-6a
5-10-6b

अमृतं चाहृतं विष्णो दैत्याश्च निहता रणे।
बलिं बद्ध्वा महादैत्यं शक्रो देवाधिपः कृतः ।।

5-10-7a
5-10-7b

त्वं प्रभुः सर्वदेवानां त्वया सर्वमिदं ततम्।
त्वं हि देवो महादेव सर्वलोकनमस्कृतः ।।

5-10-8a
5-10-8b

गतिर्भव त्वं देवानां सेन्द्राणाममरोत्तम।
जगद्व्याप्तमिदं सर्वं वृत्रेणासुरसूदन ।।

5-10-9a
5-10-9b

विष्णुरुवाच।

5-10-10x

अवश्यं करणीयं मे भवतां हितमुत्तमम्।
तस्मादुपायं वक्ष्यामि यथाऽसौ नभविष्यति ।।

5-10-10a
5-10-10b

गच्छध्वं सर्षिगन्धर्वा यत्रासौ विश्वरूपधृक्।
साम तस्य प्रयुञ्जध्वं तत एनं विजेष्यथ ।।

5-10-11a
5-10-11b

भविष्यति जयो देवाः शक्रस्य मम तेजसा ।
अदृश्यश्च प्रवेक्ष्यामि वज्रे ह्यस्यायुधोत्तमे ।।

5-10-12a
5-10-12b

गच्छध्वमृषिभिः सार्धं गन्धर्वैश्च सुरोत्तमाः ।
वृत्रस्य सह शक्रेण सन्धिं कुरुत माचिरम् ।।

5-10-13a
5-10-13b

शल्य उवाच।

5-10-14x

एवमुक्ते तु देवेन ऋषयस्त्रिदशास्तथा ।
ययुः समेत्य सहिताः शक्रं कृत्वा पुरःसरम् ।।

5-10-14a
5-10-14b

समीपमेत्य च यदा सर्व एव महौजसः।
तं तेजसा प्रज्वलितं प्रतपन्तं दिशो दश ।।

5-10-15a
5-10-15b

ग्रसन्तमिव लोकांस्त्रीन्सूर्याचन्द्रमसौ यथा।
ददृशुस्ते ततो वृत्रं शक्रेण सह देवताः ।।

5-10-16a
5-10-16b

ऋषयोऽथ ततोऽभ्येत्य वृत्रमूचुः प्रियं वचः।
व्याप्तं जगदिदं सर्वं तेजसा तव दुर्जय ।।

5-10-17a
5-10-17b

न च शक्नोषि निर्जेषुं वासवं बलिनां वर।
युध्यतोश्चापि वां कालो व्यतीतः सुमहानिह ।।

5-10-18a
5-10-18b

पीड्यन्ते च प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानुषाः ।
सख्यं भवतु ते वृत्र शक्रेण सह नित्यदा ।।

5-10-19a
5-10-19b

अवाप्स्यसि सुखं त्वं च शक्रलोकांश्च शाश्वतान्।
ऋषिवाक्यं निशम्याथ वृत्रःस तु महाबलः ।।

5-10-20a
5-10-20b

उवाच तानृषीन्सर्वान्प्रणम्य शिरसाऽसुरः ।
सर्वे यूयं महाभागा गन्धर्वाश्चैव सर्वशः ।।

5-10-21a
5-10-21b

यद्ब्रूथ तच्छ्रुतं सर्वं ममापि श्रृणुतानघाः।
सन्धिः कथं वै भविता मम शक्रस्य चोभयोः ।
तेजसोर्हि द्वयोर्देवाः सख्यं वै भविता कथम् ।।

5-10-22a
5-10-22b
5-10-22c

ऋषय ऊचुः ।

5-10-23x

सकृत्सतां सङ्गतमीप्सितव्यं
ततः परं भविता भव्यमेव।
नातिक्रामेत्सत्पुरुषेण सङ्गतं
तस्मात्सतां संगतमीप्सितव्यम् ।।

5-10-23a
5-10-23b
5-10-23c
5-10-23d

दृढं सतां सङ्गतं चापि नित्यं
ब्रूयाच्चार्थं ह्यर्थकृच्छ्रेषु धीराः ।
महार्थवत्सत्पुरुषेण सङ्गतं
तस्मात्सन्तं न जिघांसेत धीरः ।।

5-10-24a
5-10-24b
5-10-24c
5-10-24d

इन्द्रः सतां संमतश्च निवासश्च महात्मनाम्।
सत्यवादी ह्यनिन्द्यश्च धर्मवित्सूक्ष्मनिश्चयः ।।

5-10-25a
5-10-25b

तेन ते सह शक्रेण सन्धिर्भवतु नित्यदा।
एवं विश्वासमागच्छ मा ते भूद्बुद्धिरन्यथा ।।

5-10-26a
5-10-26b

शल्य उवाच।

5-10-27x

महर्षिवचनं श्रुत्वा तानुवाच महाद्युतिः।
अवश्यं भगवन्तो मे माननीयास्तपस्विनः।।

5-10-27a
5-10-27b

ब्रवीमि यदहं देवास्तत्सर्वं क्रियते यदि।
ततः सर्वं करिष्यामि यदूचुर्मां दिवौकसः ।।

5-10-28a
5-10-28b

न शुष्केण न चाद्रेण नाश्मना न च दारुणा ।
न शस्त्रेण न चास्त्रेण न दिवा न तथा निशि ।।

5-10-29a
5-10-29b

वध्यो भवेयं विप्रेन्द्राः शक्रस्य सह दैवतैः ।
एवं मे रोचते सन्धिः शक्रेण सह नित्यदा ।।

5-10-30a
5-10-30b

बाढमित्येव ऋषयस्तमूचुर्भरतर्षभ।
एवं वृत्ते तु सन्धाने वृत्रः प्रमुदितोऽभवत् ।।

5-10-31a
5-10-31b

` ततः सन्धिं मिथः कृत्वा ऋषयो दीप्ततेजसः।
शक्रस्य सह वृत्रेण पुनर्जग्मुर्यथागतम् '।।

5-10-32a
5-10-32b

युक्तः सदाऽभवच्चापि शक्रो हर्षसमन्वितः।
वृत्रस्य वधसंयुक्तानुपायानन्वचिन्तयत् ।।

5-10-33a
5-10-33b

` अभिसन्धिर्महेन्द्रस्य सन्धिकर्मणि यः कृतः।
ऋषिभिस्त्वीरितं यच्च महेन्द्रस्तदनुस्मरन् ।।'

5-10-34a
5-10-34b

छिद्रान्वेषी समुद्विग्नः सदा वसति देवराट्।
स कदाचिन्समुद्रान्ते समपश्यन्महासुरम् ।।

5-10-35a
5-10-35b

सन्ध्याकाल उपावृत्ते मुहूर्ते चातिदारुणे।
ततः संचिन्त्य भगवान्वरदानं महात्मनः ।।

5-10-36a
5-10-36b

सन्ध्येयं वर्तते रौद्रा न रात्रिर्दिवसं न च।
वृत्रश्चावश्यवध्योऽयं मम सर्वहरो रिपुः ।।

5-10-37a
5-10-37b

यदि वृत्रं न हन्म्यद्य वञ्चयित्वा महासुरम्।
महाबलं महाकायं न मे श्रेयो भविष्यति।।

5-10-38a
5-10-38b

एवं संचिन्तयन्नेव शक्रो विष्णुमनुस्मरन्।
अथ फेनं तदाऽपश्यत् समुद्रे पर्वतोपमप् ।।

5-10-39a
5-10-39b

नायं युष्को न चाद्रोऽयं न च शस्त्रमिदं तथा।
एनं क्षेप्स्यामि वृत्रस्य क्षणादेव नशिष्यति।।

5-10-40a
5-10-40b

सवज्रमथ फेनं तं क्षिप्रं वृत्रे निसृष्टवान्।
प्रविश्य फेनं तं विष्णुरथ वृत्रं व्यनाशयत् ।।

5-10-41a
5-10-41b

निहते तु ततो वृत्रे दिशो वितिमिराऽभवन्।
प्रववौ च शिवो वायुः प्रजाश्च जहृषुस्तथा ।।

5-10-42a
5-10-42b

ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षरक्षोमहोरगाः ।
ऋषयश्च महेन्द्रं तमस्तुवन्विविधैः स्तवैः ।।

5-10-43a
5-10-43b

नमस्कृतः सर्वभूतैः सर्वभूतान्यसान्त्वयत्।
हत्वा शत्रुं प्रहृष्टात्मा वासवः सह दैवतैः ।।

5-10-44a
5-10-44b

विष्णुं त्रिभुवनश्रेष्ठं पूजयामास धर्मवित्।
ततो हते महावीर्ये वृत्रे देवभयङ्करे।।

5-10-45a
5-10-45b

अनृतेनाभिभूतोऽभूच्छक्रः परमदुर्मनाः ।
त्रैशीर्षयाऽभिभूतश्च स पूर्वं ब्रह्महत्यया।।

5-10-46a
5-10-46b

` महादेवस्य भूतैश्च स पुनर्ब्रह्महा इति।
आक्रुष्टो निर्भयैर्भूयो व्रीडितो बलवृत्रहा '।।

5-10-47a
5-10-47b

सोऽन्तमाश्रित्य लोकानां नष्टसंज्ञो विचेतनः।
न प्राज्ञायत देवेन्द्रस्त्वभिभूतः स्वकर्मभिः ।।

5-10-48a
5-10-48b

प्रतिच्छन्नोऽवसच्चाप्सु चेष्टमान इवोरगः ।
ततः प्रनष्टे देवेन्द्रे ब्रह्महत्या भयार्दिते।।

5-10-49a
5-10-49b

भूमिः प्रध्वस्तसंकाशा निर्वृक्षा शुष्ककानना ।
विच्छिन्नस्रोतसो नद्यः सरांस्यनुदकानि च।।

5-10-50a
5-10-50b

संक्षोभश्चापि सत्वानामनावृष्टिकृतोऽभवत्।
देवाश्चापि भृशं त्रस्तास्तथा सर्वे महर्षयः ।।

5-10-51a
5-10-51b

अराजकं जगत्सर्वमभिभूतमुपद्रवैः।
ततो भीताऽभवन्देवाः को नो राजा भवेदिति ।।

5-10-52a
5-10-52b

दिवि देवर्षयश्चापि देवराजविनाकृताः।
न स्म कश्चन देवानां राज्ये वै कुरुते मतिम् ।।

5-10-53a
5-10-53b

।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि
सेनोद्योगपर्वणि दशमोऽध्यायः ।।

[सम्पाद्यताम्]

5-10-4 क्षयं गृहम् ।। 4 ।।

उद्योगपर्व-009 पुटाग्रे अल्लिखितम्। उद्योगपर्व-011