रामायणम्/अयोध्याकाण्डम्/सर्गः १५

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← सर्गः १० रामायणम्/अयोध्याकाण्डम्
अयोध्याकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः १२ →
रामायणम्/अयोध्याकाण्डम्

ते तु ताम् रजनीम् उष्य ब्राह्मणा वेद पारगाः ।
उपतस्थुर् उपस्थानम् सह राज पुरोहिताः ॥२-१५-१॥

अमात्या बल मुख्याः च मुख्या ये निगमस्य च ।
राघवस्य अभिषेक अर्थे प्रीयमाणाः तु सम्गताः ॥२-१५-२॥

उदिते विमले सूर्ये पुष्ये च अभ्यागते अहनि ।
अभिषेकाय रामस्य द्विज इन्द्रैः उपकल्पितम् ॥२-१५-३॥
कान्चना जल कुम्भाः च भद्र पीठम् स्वलम्क्Rतम् ।

काञ्चना जलकुमाभश्च भद्रपीठं स्वलङ्कृतम् ॥२-१५-४॥
रथश्च सम्यगा स्तीर्णोभास्वता व्याग्रचर्मणा ।

गङ्गायमुनयोः पुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम् ॥२-१५-५॥
याश्चान्याः सरितः पुण्या ह्रदाः कूपाः सरांसि च ।
प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहा स्समाहिताः ॥२-१५-६॥
ताभ्यश्चैवाहृतं तो यं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः ।

सलाजाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः ॥२-१५-७॥
पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा ।

क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः ॥२-१५-८॥
वेश्याश्चैव शुभाचाराः सर्वाभरणभूषिताः ।

चन्द्रांशुविकचप्रख्यं काञ्चनं रत्नभुषितम् ॥२-१५-९॥
सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम् ।

चन्द्रमण्डलसम्काशमातपत्रं च पाण्डुरम् ॥२-१५-१०॥
सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्कृतम् ।

पाण्डुरश्च वृषः सज्जः पाण्डुरोऽस्वश्च सुस्थितः ॥२-१५-११॥
प्रसृतश्च गजः श्रीमानौपवाह्यः प्रतीक्षते ।

अष्टौ च कन्या माङ्गल्याः सर्वाभरणभूषिताः ॥२-१५-१२॥
वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथापरे ।

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम् ॥२-१५-१३॥
तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचन्म् ।
ते राजवचनात्तत्र समवेता महीपतिम् ॥२-१५-१४॥
अपश्यन्तोऽब्रुवन् को बु राज्ञोनः प्रतिपादयेत् ।

न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः ॥२-१५-१५॥
यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः ।

इति तेषु ब्रुवाणेषु सार्वभौमान् महीपतीन् ॥२-१५-१६॥
अब्रवीत्तानिदं सर्वान्सुमन्त्रो राजसत्कृतः ।

रामः च सम्यग् आस्तीर्णो भास्वरा व्याघ्र चर्मणा ॥२-१५-१७॥
गन्गा यमुनयोह् पुण्यात् सम्गमात् आह्Rतम् जलम् ।

अयं पृच्छामि वचनात् सुखमायुष्मतामहम् ॥२-१५-१८॥
राज्ञः संप्रतिबुद्धस्य चानागमनकारणम् ।

इत्युक्त्वान्तःपुरद्वारमाजगाम पुराणवित् ॥२-१५-१९॥
सदासक्तं च तद्वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह ।

तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशां पतेः ॥२-१५-२०॥
शयनीयं नरेन्ध्रस्य तदसाद्य व्यतिष्ठत ।

सोऽत्यासाद्य तु तद्वेश्म तिरस्करिणि मन्त्रा ॥२-१५-२१॥
आशीर्भिर्गुणयुक्ताभिरभितुष्टाव राघवम् ।

सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि ॥२-१५-२२॥
वरुणश्चग्निरिन्द्रश्च विजयम् प्रदिशन्तु ते ।

गता भगवती रात्रिरः शिवमुपस्थितम् ॥२-१५-२३॥
बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ।

ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागता नृप ॥२-१५-२४॥
दर्शनम् प्रतिकाङ्क्षन्ते प्रतिबुद्ध्यस्व राघव ।

स्तुवन्तं तम् तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥२-१५-२५॥
प्रतिबुद्ध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत् ।

राममानय सूतेति यदस्यभिहितो/अनया ॥२-१५-२६॥
किमिदं कारणम् येन ममाज्ञा प्रतिहन्यते ।

न चैव सम्प्रसुप्तोऽहमानयेहाशु राघवम् ॥२-१५-२७॥
इति राजा दशरथः सूतं तत्रान्वशात्पुनः ।

स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम् ॥२-१५-२८॥
निर्जगम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत् ।

प्रसन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम् ॥२-१५-२९॥
हृष्टः प्रमुदितः सूतो जगामाशु विलोकयन् ।

स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः ॥२-१५-३०॥
अभिषेचनसंयुक्तास्सर्वलोकस्य हृष्टवत् ।

ततो ददर्श रुचिरं कैलासशिखरप्रभम् ॥२-१५-३१॥
रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम् ।

महाकवाटपिहितं वितर्दिशतशोभितम् ॥२-१५-३२॥
काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम् ।
शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम् ॥२-१५-३३॥
मणिभिर्वरमाल्यानां सुमहद्भिरलंकृतम् ।
मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्धनागुरुभूषितम् ॥२-१५-३४॥
गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्धार्दुरं शिखरं यथा ।
सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम् ॥२-१५-३५॥
सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा ।
मन्श्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा ॥२-१५-३६॥
चन्द्रभास्करसंकाशम् कुबेरभवनोपमम् ।
महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम् ॥२-१५-३७॥
मेरुशृङ्गसमम् सूतो रामवेश्म ददर्श ह ।
उपस्थितैः समाकीर्णम् जनैरञ्जलिकारिभिः ॥२-१५-३८॥
उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः ।
रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैः समलम्कृतम् ॥२-१५-३९॥
महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम् ।
नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम् ॥२-१५-४०॥

स वाजियुक्तेन रथेन सारथि ।
र्नराकुलं राजकुलम् विराजयन् ।
वरूथिना रामगृहाभिपातिना ।
पुरस्य सर्वस्य मनांसि हर्शयन् ॥२-१५-४१॥

ततस्समासाद्य महाधनं महत् ।
प्रहृष्टरोमा स बभूव सारथिः ।
मृगैर्मयूरैश्च समाकुलोल्बणं ।
गृहं वरार्हस्य शचीपतेरिव ॥२-१५-४२॥

स तत्र कैलासनिभाः स्वलंकृताः ।
प्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः ।
प्रियान् वरान् राममते स्थितान् बहून् ।
व्यपोह्य शुद्धांतमुपस्थितो रथी ॥२-१५-४३॥

स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ता ।
रामाभिषेकार्थकृता जनानां ।
नरेम्द्रसूनोरभिमंगLआर्थाः ।
सर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टः ॥२-१५-४४॥

महेंद्रसद्मप्रतिमं तु वेश्म ।
रामस्य रम्यं मृगमुच्चं ।
विभ्राजमानं प्रभया सुमम्त्रः ॥२-१५-४५॥

उपस्थितै रञ्जलिकारिभिश्च ।
सोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च ।
कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैः ।
समाकुलं द्वारपदम् ददर्श ॥२-१५-४६॥

ततो महामेघमहीधराभं ।
प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम् ।
रामोपवाह्याम् रुचिरम् ददर्श ।
शत्रुम्जयं नागमुदग्रकायम् ॥२-१५-४७॥

स्वलंकृतान् सास्वरथान् सकुम्जरा ।
नमात्यमुखयाम्श्च ददर्श वल्लभान् ।
व्यपोह्य सूतः सहितान्समंततः ।
समृद्धमंतःपुर माविवेश ह ॥२-१५-४८॥

ततोऽद्रिकूटाचलमेघसन्नि भं ।
महाविमानोपमवेश्मसंयुतम् ।
अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिः ।
प्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम् ॥२-१५-४९॥

॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डेपञ्चदशः सर्गः ॥



इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ॥२-१५॥