रामायणम्/किष्किन्धाकाण्डम्/सर्गः ३९

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← सर्गः ३८ रामायणम्/किष्किन्धाकाण्डम्
किष्किन्धाकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः ४० →

श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः ॥४-३९॥

इति ब्रुवाणम् सुग्रीवम् रामो धर्मभृताम् वरः ।
बाहुभ्याम् संपरिष्वज्य प्रत्युवाच कृतांजलिम् ॥४-३९-१॥

यत् इन्द्रो वर्षते वर्षम् न तत् चित्रम् भविष्यति ।
आदित्यो असौ सहस्रांशुः कुर्यात् वितिमिरम् नभः ॥४-३९-२॥
चन्द्रमा रजनीम् कुर्यात् प्रभया सौम्य निर्मलाम् ।
त्वत् विधो वा अपि मित्राणाम् प्रीतिम् कुर्यात् परंतप ॥४-३९-३॥

एवम् त्वयि तत् न चित्रम् भवेत् यत् सौम्य शोभनम् ।
जानामि अहम् त्वाम् सुग्रीव सततम् प्रिय वादिनम् ॥४-३९-४॥

त्वत् स नाथः सखे संख्ये जेता अस्मि सकलान् अरीन् ।
त्वम् एव मे सुहृत् मित्रम् साहाय्यम् कर्तुम् अर्हसि ॥४-३९-५॥

जहार आत्म विनाशाय वैदेहीम् राक्षस अधमः ।
वंचयित्वा तु पौलोमीम् अनुह्लादो यथा शचीम् ॥४-३९-६॥

न चिरात् तम् हनिष्यामि रावणम् निशितैः शरैः ।
पौलोम्याः पितरम् दृप्तम् शत क्रतुः इव अरिहा ॥४-३९-७॥

एतस्मिन् अन्तरे च एव रजः समभिवर्तत ।
उष्णाम् तीव्राम् सहस्रांशोः छादयत् गगने प्रभाम् ॥४-३९-८॥

दिशः पर्याकुलाः च आसन् तमसा तेन दूषिताः ।
चचाल च मही सर्वा स शैल वन कानना ॥४-३९-९॥

ततो नगेन्द्र संकाशैः तीक्ष्ण दन्ष्ट्रैः महाबलैः ।
कृत्स्ना संछादिता भूमिः असंख्येयैः प्लवंगमैः ॥४-३९-१०॥
निमेष अंतर मात्रेण ततः तैः हरि यूथपैः ।
कोटी शत परीवारैः कामरूपिभिः आवृता ॥४-३९-११॥
नादेयैः पार्वतेयैः च सामुद्रैः च महाबलैः ।
हरिभिः मेघ निर्ह्रादैः अन्यैः च वन वासिभिः ॥४-३९-१२॥
तरुण आदित्य वर्णैः च शशि गौरैः च वानरैः ।
पद्म केसर वर्णैः च श्वेतैः मेरु कृत आलयैः ॥४-३९-१३॥

कोटी सहस्रैः दशभिः श्रीमान् परिवृतः तदा ।
वीरः शतबलिः नाम वानरः प्रत्यदृश्यत ॥४-३९-१४॥

ततः कांचन शैल आभः ताराया वीर्यवान् पिता ।
अनेकैः बहु साहस्रैः कोटिभिः प्रत्यदृश्यत ॥४-३९-१५॥

तथा अपरेण कोटीनाम् साहस्रेण समन्वितः ।
पिता रुमयाः संप्राप्तः सुग्रीव श्वशुरो विभुः ॥४-३९-१६॥

पद्म केसर संकाशः तरुण अर्क निभ आननः ।
बुद्धिमान् वानर श्रेष्ठः सर्व वानर सत्तमः ॥४-३९-१७॥
अनीकैः बहु साहस्रैः वानराणाम् समन्वितः ।
पिता हनुमतः श्रीमान् केसरी प्रत्यदृश्यत ॥४-३९-१८॥

गो लांगूल महाराजो गवाक्षो भीम विक्रमः ।
वृतः कोटि सहस्रेण वानराणाम् अदृश्यत ॥४-३९-१९॥

ऋक्षाणाम् भीम वेगानाम् धूम्रः शत्रु निबर्हणः ।
वृतः कोटि सहस्राभ्याम् द्वाभ्याम् समभिवर्तत ॥४-३९-२०॥

महा अचल निभैः घोरैः पनसो नाम यूथपः ।
आजगाम महावीर्यः तिसृभिः कोटिभिः वृतः ॥४-३९-२१॥

नील अंजन चय आकारो नीलो नाम अथ यूथपः ।
अदृश्यत महाकायः कोटिभिः दशभिः वृतः ॥४-३९-२२॥

ततः कांचन आभो गवयो नाम यूथपः ।
आजगाम महावीर्यः कोटिभिः पंचभिः वृतः ॥४-३९-२३॥

दरीमुखः च बलवान् यूथपो अभ्याययौ तदा ।
वृतः कोटि सहस्रेण सुग्रीवम् समुपस्थितः ॥४-३९-२४॥

मैन्दः च द्विविदः च उभौ अश्वि पुत्रौ महाबलौ ।
कोटि कोटि सहस्रेण वानराणाम् अदृश्यताम् ॥४-३९-२५॥

गजः च बलवान् वीरः त्रिसृभिः कोटिभिः वृतः ।
आजगाम महातेजाः सुग्रीवस्य समीपतः ॥४-३९-२६॥

ऋक्ष राजो महातेजा जांबवान् नाम नामतः ।
कोटिभिः दशभिः व्याप्तः सुग्रीवस्य वशे स्थितः ॥४-३९-२७॥

रुमणो नाम तेजस्वी विक्रान्तैः वानरैः वृतः ।
आगतो बलवान् तूर्णम् कोटि शत समावृतः ॥४-३९-२८॥

ततः कोटि सहस्राणाम् सहस्रेण शतेन च ।
पृष्ठतो अनुगतः प्राप्तो हरिभिः गंधमादनः ॥४-३९-२९॥

ततः पद्म सहस्रेण वृतः शन्कु शतेन च ।
युव राजो अंगदः प्राप्तः पितृ तुल्य पराक्रमः ॥४-३९-३०॥

ततः तारा द्युतिः तारो हरिः भीम पराक्रमः ।
पंचभिः हरि कोटीभिः दूरतः प्रत्यदृश्यत ॥४-३९-३१॥

इन्द्रजानुः कपिः वीरो यूथपः प्रत्यदृश्यत ।
एकादशानाम् कोटीनाम् ईश्वरः तैः च सम्वृतः ॥४-३९-३२॥

ततो रंभः तु अनुप्राप्तः तरुण आदित्य संनिभः ।
आयुतेन वृतः चैव सहस्रेण शतेन च ॥४-३९-३३॥

ततो यूथ पतिः वीरो दुर्मुखो नाम वानरः ।
प्रत्यदृश्यत कोटिभ्याम् द्वाभ्याम् परिवृतो बली ॥४-३९-३४॥

कैलास शिखर आकारैः वानरैः भीम विक्रमैः ।
वृतः कोटि सहस्रेण हनुमान् प्रत्यदृश्यत ॥४-३९-३५॥

नलः च अपि महावीर्यः संवृतो द्रुम वासिभिः ।
कोटी शतेन संप्राप्तः सहस्रेण शतेन च ॥४-३९-३६॥

ततो दधिमुखः श्रीमान् कोटिभिः दशभिः वृतः ।
संप्राप्तो अभिनदन् तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥४-३९-३७॥

शरभः कुमुदो वह्निः वानरो रंहः एव च ।
एते च अन्ये च बहवो वानराः काम रूपिणः ॥४-३९-३८॥
आवृत्य पृथिवीम् सर्वाम् पर्वतान् च वनानि च ।
यूथपाः समनुप्राप्ता एषाम् संख्या न विद्यते ॥४-३९-३९॥

आगताः च निविष्टाः च पृथिव्याम् सर्व वानराः ।
आप्लवंतः प्लवंतः च गर्जंतः च प्लवंगमाः ।
अभ्यवर्तन्त सुग्रीवम् सूर्यम् अभ्र गणा इव ॥४-३९-४०॥

कुर्वाणा बहु शब्दान् च प्रकृष्टा बलशालिनः ।
शिरोभिः वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयन् ॥४-३९-४१॥

अपरे वानर श्रेष्ठाः संगम्य च यथा उचितम् ।
सुग्रीवेण समागम्य स्थिताः प्रांजलयः तदा ॥४-३९-४२॥

सुग्रीवः त्वरितो रामे सर्वान् तान् वानरर्षभान् ।
निवेदयित्वा धर्मज्ञः स्थितः प्रान्जलिः अब्रवीत् ॥४-३९-४३॥

यथा सुखम् पर्वत निर्झरेषु
वनेषु सर्वेषु च वानरेन्द्राः ।
निवेशयित्वा विधिवत् बलानि
बलम् बलज्ञः प्रतिपत्तुम् ईष्टे ॥४-३९-४४॥


इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः ॥४-३९॥