रामायणम्/किष्किन्धाकाण्डम्/सर्गः २

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← सर्गः १ रामायणम्/किष्किन्धाकाण्डम्
किष्किन्धाकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः ३ →


श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥४-२॥

तौ तु दृष्ट्वा महात्मानौ भ्रातरौ राम लक्ष्मणौ ।
वर आयुध धरौ वीरौ सुग्रीवः श्ङ्कितोऽभवत् ॥४-२-१॥

उद्विग्न हृदयः सर्वा दिशः समवलोकयन् ।
न व्यतिष्ठत कस्मिन् चित् देशे वानर पुङ्गवः ॥४-२-२॥

नैव चक्रे मनः स्थातुम् वीक्षमाणो महाबलौ ।
कपेः परम भीतस्य चित्तम् व्यवससाद ह ॥४-२-३॥

चिन्तयित्वा स धर्मात्मा विमृश्य गुरु लाघवम् ।
सुग्रीवः परम उद्विग्नः सर्वैः तैः वानरैः सह ॥४-२-४॥

ततः स सचिवेभ्यः तु सुग्रीवः प्लवगाधिपः ।
शशंस परम उद्विग्नः पश्यन् तौ राम लक्ष्मणौ ॥४-२-५॥

एतौ वनम् इदम् दुर्गम् वालि प्रणिहितौ ध्रुवम् ।
छद्मना चीर वसनौ प्रचरन्तौ इह आगतौ ॥४-२-६॥

ततः सुग्रीव सचिवा दृष्ट्वा परम धन्विनौ ।
जग्मुः गिरि तटात् तस्माद् अन्यत् शिखरम् उत्तमम् ॥४-२-७॥

ते क्षिप्रम् अभिगम्य अथ यूथपा यूथपर्षभम् ।
हरयो वानर श्रेष्ठम् परिवार्य उपतस्थिरे ॥४-२-८॥

एवम् एक आयन गताः प्लवमाना गिरेः गिरिम् ।
प्रकंपयन्तो वेगेन गिरीणाम् शिखराणि च ॥४-२-९॥

ततः शाखा मृगाः सर्वे प्लवमाना महाबलाः ।
बभंजुः च नगान् तत्र पुष्पितान् दुर्गम् आश्रितान् ॥४-२-१०॥

आप्लवन्तो हरिवराः सर्वतः तम् महागिरिम् ।
मृग मार्जार शार्दूलान् त्रासयन्तो ययुः तदा ॥४-२-११॥

ततः सुग्रीव सचिवाः पर्वतेन्द्रे समाहिताः ।
संगम्य कपि मुख्येन सर्वे प्रांजलयः स्थिताः ॥४-२-१२॥

ततः तु भय संत्रस्तम् वालि किल्बिष शन्कितम् ।
उवाच हनुमान् वाक्यम् सुग्रीवम् वाक्य कोविदः ॥४-२-१३॥

संभ्रमः त्यजताम् एष सर्वैः वालि कृते महान् ।
मलयोऽयम् गिरिवरो भयम् न इह अस्ति वालिनः ॥४-२-१४॥

यस्मात् उद्विग्न चेताः त्वम् विद्रुतो हरिपुंगव ।
तम् क्रूर दर्शनम् क्रूरम् न इह पश्यामि वालिनम् ॥४-२-१५॥

यस्मात् तव भयम् सौम्य पूर्वजात् पाप कर्मणः ।
स न इह वाली दुष्टात्मा न ते पश्यामि अहम् भयम् ॥४-२-१६॥

अहो शाखा मृगत्वम् ते व्यक्तम् एव प्लवंगम ।
लघु चित्ततया आत्मानम् न स्थापयसि यो मतौ ॥४-२-१७॥

बुद्धि विज्ञान संपन्न इङ्गितैः सर्वम् आचर ।
न हि अबुद्धिम् गतो राजा सर्व भूतानि शास्ति हि ॥४-२-१८॥

सुग्रीवः तु शुभम् वाक्यम् श्रुत्वा सर्वम् हनूमतः ।
ततः शुभतरम् वाक्यम् हनूमन्तम् उवाच ह ॥४-२-१९॥

दीर्घ बाहू विशालाक्षौ शर चाप असि धारिणौ ।
कस्य न स्यात् भयम् दृष्ट्वा हि एतौ सुर सुत उपमौ ॥४-२-२०॥

वालि प्रणिहितौ एव शन्के अहम् पुरुषोत्तमौ ।
राजानो बहु मित्राः च विश्वासो न अत्र हि क्षमः ॥४-२-२१॥

अरयः च मनुष्येण विज्ञेयाः छद्म चारिणः ।
विश्वस्तानाम् अविश्वस्ताः छिद्रेषु प्रहरन्ति अपि ॥४-२-२२॥

कृत्येषु वाली मेधावी राजानो बहु दर्शनः ।
भवन्ति पर हन्तारः ते ज्ञेयाः प्राकृतैः नरैः ॥४-२-२३॥

तौ त्वया प्राकृतेन एव गत्वा ज्ञेयौ प्लवंगम ।
इङ्गितानाम् प्रकारैः च रूपव्या भाषणेन च ॥४-२-२४॥

लक्षयस्व तयोः भावम् प्रहृष्ट मनसौ यदि ।
विश्वासयन् प्रशंसाभिः इङ्गितैः च पुनः पुनः ॥४-२-२५॥

मम एव अभिमुखम् स्थित्वा पृच्छ त्वम् हरि पुंगव ।
प्रयोजनम् प्रवेशस्य वनस्य अस्य धनुर् धरौ ॥४-२-२६॥

शुद्ध आत्मानौ यदि एतौ जानीहि त्वम् प्लवंगम ।
व्याभाषितैः वा रूपैः वा विज्ञेया दुष्टता अनयोः ॥४-२-२७॥

इति एवम् कपिराजेन संदिष्टो मारुतात्मजः ।
चकार गमने बुद्धिम् यत्र तौ राम लक्ष्मणौ ॥४-२-२८॥

तथा इति संपूज्य वचः तु तस्य कपेः सुभीतस्य दुरासदस्य ।
महानुभावो हनुमान् ययौ तदा स यत्र रामो अतिबली स लक्ष्मणः ॥४-२-२९॥

इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये किष्किन्ध काण्दे द्वितीयः सर्गः ॥

इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥४-२॥