रामायणम्/अरण्यकाण्डम्/सर्गः ६७

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← सर्गः ६६ रामायणम्/अरण्यकाण्डम्
अरण्यकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः ६८ →



श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे सप्तषष्ठितमः सर्गः ॥३-६७॥

पूर्वजो अपि उक्त मात्रः तु लक्ष्मणेन सुभाषितम् ।
सार ग्राही महासारम् प्रतिजग्राह राघवः ॥३-६७-१॥

स निगृह्य महाबाहुः प्रवृद्धम् रोषम् आत्मनः ।
अवष्टभ्य धनुः चित्रम् रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥३-६७-२॥

किम् करिष्यावहे वत्स क्व वा गच्छाव लक्ष्मण ।
केन उपायेन पश्येयम् सीताम् इह विचिन्तय ॥३-६७-३॥

तम् तथा परिताप आर्तम् लक्ष्मणो रामम् अब्रवीत् ।
इदम् एव जनस्थानम् त्वम् अन्वेषितुम् अर्हसि ॥३-६७-४॥
राक्षसैः बहुभिः कीर्णम् नाना द्रुम लता आयुतम् ।

सन्ति इह गिरि दुर्गाणि निर्दराः कंदराणि च ॥३-६७-५॥
गुहाः च विविधा घोरा नाना मृग गण आकुलाः ।
आवासाः किन्नराणाम् च गन्धर्व भवनानि च ॥३-६७-६॥

तानि युक्तो मया सार्धम् समन्वेषितुम् अर्हसि ।
त्वत् विधा बुद्धि संपन्ना माहात्मानो नरर्षभ ॥३-६७-७॥
आपत्सु न प्रकंपन्ते वायु वेगैः इव अचलाः ।

इति उक्तः तत् वनम् सर्वम् विचचार स लक्ष्मणः ॥३-६७-८॥
क्रुद्धो रामः शरम् घोरम् संधाय धनुषि क्षुरम् ।

ततः पर्वत कूट आभम् महा भागम् द्विज उत्तमम् ॥३-६७-९॥
ददर्श पतितम् भूमौ क्षतज आर्द्रम् जटायुषम् ।

तम् दृष्ट्वा गिरि शृंग आभम् रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत्
॥३-६७-१०॥
अनेन सीता वैदेही भक्षिता न अत्र संशयः ।

गृध्र रूपम् इदम् व्यक्तम् रक्षो भ्रमति काननम् ॥३-६७-११॥
भक्षयित्वा विशालाक्षीम् आस्ते सीताम् यथा सुखम् ।
एनम् वधिष्ये दीप्त अग्रैः घोरैः बाणैः अजिह्मगैः ॥३-६७-१२॥

इति उक्त्वा अभ्यपतत् गृध्रम् सन्धाय धनुषि क्षुरम् ।
क्रुद्धो रामः समुद्र अन्ताम् चालयन् इव मेदिनीम् ॥३-६७-१३॥

तम् दीन दीनया वाचा स फेनम् रुधिरम् वमन् ।
अभ्यभाषत पक्षी तु रामम् दशरथ आत्मजम् ॥३-६७-१४॥

याम् ओषधिम् इव आयुष्मन् अन्वेषसि महा वने ।
सा देवी मम च प्राणा रावणेन उभयम् हृतम् ॥३-६७-१५॥

त्वया विरहिता देवी लक्ष्मणेन च राघव ।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन बलीयसा ॥३-६७-१६॥

सीताम् अभ्यवपन्नो अहम् रावणः च रणे मया ।
विध्वंसित रथः च अत्र पातितो धरणी तले ॥३-६७-१७॥

एतत् अस्य धनुः भग्नम् एतत् अस्य शरावरम् ।
अयम् अस्य रणे राम भग्नः सांग्रामिको रथः ॥३-६७-१८॥

अयम् तु सारथिः तस्य मत् पक्ष निहतो भुविः ।
परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः ॥३-६७-१९॥
सीताम् आदाय वैदेहीम् उत्पपात विहायसम् ।
रक्षसा निहतम् पूर्वम् न माम् हन्तुम् त्वम् अर्हसि ॥३-६७-२०॥

रामः तस्य तु विज्ञाय सीता सक्ताम् प्रियाम् कथाम् ।
गृध्र राजम् परिष्वज्य परित्यज्य महत् धनुः ॥३-६७-२१॥

निपपात अवशो भूमौ रुरोद सह लक्ष्मण ।
द्विगुणीकृत ताप आर्तो रामो धीरतरो अपि सन् ॥३-६७-२२॥

एकम् एक अयने कृच्छ्रे निःश्वसन्तम् मुहुर् मुहुः ।
समीक्ष्य दुःखितो रामः सौमित्रिम् इदम् अब्रवीत् ॥३-६७-२३॥

राज्यम् भ्रष्टम् वने वासः सीता नष्टा मृते द्विजः ।
ईदृशी इयम् मम अलक्ष्मीः दहेत् अपि पावकम् ॥३-६७-२४॥

संपूर्णम् अपि चेत् अद्य प्रतरेयम् महोदधिम् ।
सो अपि नूनम् मम अलक्ष्म्या विशुष्येत् सरिताम् पतिः ॥३-६७-२५॥

न अस्ति अभाग्यतरो लोके मत्तो अस्मिन् स चराचरे ।
येन इयम् महती प्राप्ता मया व्यसन वागुरा ॥३-६७-२६॥

अयम् पितृ वयस्यो मे गृध्र राजो जरा अन्वितः ।
शेते विनिहतो भूमौ मम भाग्य विपर्ययात् ॥३-६७-२७॥

इति एवम् उक्त्वा बहुशो राघवः सह लक्ष्मणः ।
जटायुषम् च पस्पर्श पितृ स्नेहम् निदर्शयन् ॥३-६७-२८॥

निकृत्त पक्षम् रुधिर अवसिक्तम्
तम् गृध्र राजम् परिरभ्य रामः ।
क्व मैथिलि प्राण समा मम इति
विमुच्य वाचम् निपपात भूमौ ॥३-६७-२९॥



इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये अरण्यकाण्डे सप्तषष्ठितमः सर्गः ॥३-६७॥