रामायणम्/अरण्यकाण्डम्/सर्गः ४

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← सर्गः ३ रामायणम्/अरण्यकाण्डम्
अरण्यकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः ५ →



'''श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे अरण्यकाण्डे चतुर्थः सर्गः ॥३-४॥'''


ह्रियमाणौ तु काकुत्स्थौ दृष्ट्वा सीता रघूत्तमौ  ।
उच्चैः स्वरेण चुक्रोश प्रगृह्य सु महाभुजौ  ॥३-४-१॥

एष दाशरथी रामः सत्यवान् शीलवान् शुचिः  ।
रक्षसा रौद्र रूपेण ह्रियते सह लक्ष्मणः  ॥३-४-२॥

माम् ऋका भक्ष इष्यन्ति शार्दूल द्वीपिनः तथा ।
माम् हरः उत्सृज्य काकुत्स्थौ नमस्ते राक्षसोत्तमः ॥३-४-३॥

तस्याः तत् वचनम् श्रुत्वा वैदेह्याः राम लक्ष्मणौ ।
वेगम् प्रचक्रतुर् वीरौ वधे तस्य दुरात्मनः ॥३-४-४॥

तस्य रौद्रस्य सोउमित्रिः सव्यम् बाहुम् बभञ्ज ह  ।
रामः तु दक्षिणम् बाहुम् तरसा तस्य रक्षसः  ॥३-४-५॥

सः भग्न बहुः संविग्नः पपात आशु विमूर्छितः  ।
धरण्याम् मेघ संकाशो वज्र भिन्न इव अचलः  ॥३-४-६॥

मुष्टिभिर् बाहुभिर् पद्भिः सूदयन्तौ तु राक्षसम् ।
उद्यम्योद्यम्य च अपि एनम् स्थण्डिले निष्पिपेषतुः ॥३-४-७॥

स विद्धो बहुभिर् बाणैः खड्गाभ्याम् च परिक्षतः ।
निष्पिष्टो बहुधा भूमौ न ममार स राक्षसः ॥३-४-८॥

तम् प्रेक्ष्य रामः सुभृशम् अवध्यम् अचल उपमम् ।
भयेषु अभय दः श्रीमान् इदम् वचनम् अब्रवीत्  ॥३-४-९॥

तपसा पुरुषव्याघ्र राक्षसोऽयम् न शक्यते ।
शस्त्रेण युधि निर्जेतुम् राक्षसम् निखनावहे ॥३-४-१०॥

कुंजर्स्य इव रौद्रस्य राक्षसस्य अस्य लक्ष्मण! ।
वने अस्मिन् सुमहद् श्वभ्रम् खन्यताम् रौद्रवर्चसः ॥३-४-११॥

इति उक्त्वा लक्ष्मणम् रामः प्रदरः खन्यताम् इति ।
तस्थौ विराधम् आक्र्म्य कण्ठे पादेन वीर्यवान्  ॥३-४-१२॥

तत् श्रुत्वा राघवेण उक्तम् राक्षसः प्रश्रितम् वचः ।
इदम् प्रोवाच काकुत्स्थम् विराधः पुरुषर्षभम् ॥३-४-१३॥

हतोऽहम् पुरुषव्याघ्रः शक्र तुल्य बलेन वै ।
मया तु पूर्वम् त्वम् मोहान् न ज्ञातः पुरुषर्षभः ॥३-४-१४॥

कौसल्या सुप्रजातः तात रामः त्वम् विदितो मया  ।
वैदेही च महाभागा लक्ष्मणः च महायशाः  ॥३-४-१५॥

अभि शापाद् अहम् घोरम् प्रविष्टो राक्ष्सीम् तनुम्  ।
तुंबुरुः नाम गन्धर्वः शप्तो वैश्रवणेन हि  ॥३-४-१६॥

प्रसाद्यमानः च मया सोऽब्रवीत् माम् महायशाः  ।
यदा दाशरथी रमः त्वाम् वधिष्यति संयुगे  ॥३-४-१७॥

तदा प्रकृतिम् आपन्नो भवान् स्वर्गम् गमिष्यति ।
अनुपस्थीयमानो माम् स क्रुद्धो व्याजहार ह  ॥३-४-१८॥

इति वैश्रवणो राजा रंभ आसक्तम् उवाच ह ।
तव प्रसादान् मुक्तो अहम् अभिशापात् सु दारुणात्  ॥३-४-१९॥

भुवनम् स्वम् गमिष्यामि स्वस्ति वोऽस्तु परंतप ।
इतो वसति धर्मात्मा शरभङ्गः प्रतापवान् ॥३-४-२०॥

अध्यर्थ योजने तातः महर्षिः सूर्य संनिभः ।
तम् क्षिप्रम् अभिगच्छ त्वम् स ते श्रेयो अभिधास्यति ॥३-४-२१॥

अवटे च अपि माम् राम निक्षिप्य कुशली व्रज ।
रक्षसाम् गत सत्त्वानाम् एष धर्मः सनातनः  ॥३-४-२२॥

अवटे ये निधीयन्ते तेषाम् लोकाः सनातनाः ।
एवम् उक्त्वा तु काकुत्स्थम् विराधः शर पीडितः ॥३-४-२३॥

बभूव स्वर्ग संप्राप्तो न्यस्त देहो महाबलः ।
तत् श्रुत्वा राघवः वाक्यम् लक्ष्मणम् व्यादिदेश ह ॥३-४-२४॥

कुंजर्स्य इव रौद्रस्य राक्षसस्य अस्य लक्ष्मण! ।
वने अस्मिन् सुमहत् श्वभ्रम् खन्यताम् रौद्रकर्मणः॥३-४-२५॥

इति उक्त्वा लक्ष्मणम् रामः प्रदरः खन्यताम् इति ।
तस्थौ विराधम् आक्रम्य कण्ठे पादेन वीर्यवान्  ॥३-४-२६॥

ततः खनित्रम् आदाय लक्ष्मणः श्वभ्रम् उत्तमम्  ।
अखनत् पार्श्वतः तस्य विराधस्य महात्मनः ॥३-४-२७॥

तम् मुक्त कण्ठम्  उत्क्षिप्य शङ्कु कर्णम् महास्वनम् ।
विराधम् प्राक्षिपत् श्वभ्रे नदन्तम् भैरव स्वनम् ॥३-४-२८॥

तम् आहवे दारुणम् आशु विक्रमौस्थिरौ उभौ संयति राम लक्ष्मणौ ।
मुदान्वितौ चिक्षिपतुर् भयावहम्नदन्तम् उत्क्षिप्य बिलेन राक्ष्सम् ॥३-४-२९॥

अवध्यताम् प्रेक्ष्य महासुरस्य तौशितेन शस्त्रेण तदा नरर्षभौ ।
समर्थ्य च अत्यर्थ विशारदौ उभौबिले विरधस्य वधम् प्रचक्रतुः ॥३-४-३०॥

स्वयम् विराधेन हि मृत्युम् आत्मनःप्रसह्य रामेण वधार्थम् ईप्सितः ।
निवेदितः कानन चारिणा स्वयम्न मे वधः शस्त्र कृतो भवेत् इति ॥३-४-३१॥

तदेव रामेण निशम्य भाषितम्कृता मतिः तस्य बिल प्रवेशने ।
बिलम् च तेन अति बलेन रक्षसाप्रवेश्यमानेन वनम् विनादितम् ॥३-४-३२॥

प्रहृष्ट रूपौ इव राम लक्ष्मणौविराधम् उर्व्याम् प्रदरे निपात्य तम् ।
ननन्दतुः वीत भयौ महावनेशिलाभिः अन्तर् दधतुः च राक्षसम् ॥३-४-३३॥

ततः तु तौ कांचन चित्र कार्मुकौनिहत्य रक्षः परिगृह्य मैथिलीम् ।
विजह्रतुः तौ मुदितौ महावनेदिवि स्थितौ चन्द्र दिवाकरौ इव ॥३-४-३४॥


इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये अरण्यकाण्डे चतुर्थः सर्गः ॥३-४॥