रामायणम्/बालकाण्डम्/सर्गः ५३

विकिस्रोतः तः
नेविगेशन पर जाएँ खोज पर जाएँ
← सर्गः ५२ रामायणम्/बालकाण्डम्
बालकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः ५४ →

[[File:Kanda 1 BK-052- Vasista Vishvamithrayoh Samvadhaha.ogg|thumb|द्विपञ्चाशः

त्रिपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्
रामायणम्/बालकाण्डम्


श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः ॥१-५३॥

एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन १.०५३.००१
विदधे कामधुक्कामान् यस्य यस्य यथेप्सितम् १.०५३.००१
इक्षून्मधूंस्तथा लाजान्मैरेयांश्च वरासवान् १.०५३.००२
पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचांस्तथा १.०५३.००२
उष्णाढ्यस्यौदनस्यापि राशयः पर्वतोपमाः १.०५३.००३
मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च १.०५३.००३
नानास्वादुरसानां च षाडवानां तथैव च १.०५३.००४
भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः १.०५३.००४
सर्वमासीत्सुसंतुष्टं हृष्टपुष्टजनाकुलम् १.०५३.००५
विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेनाभितर्पितम् १.०५३.००५
विश्वामित्रोऽपि राजर्षिर्हृष्टपुष्टस्तदाभवत् १.०५३.००६
सान्तः पुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहितः १.०५३.००६
सामात्यो मन्त्रिसहितः सभृत्यः पूजितस्तदा १.०५३.००७
युक्तः परेण हर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत् १.०५३.००७
पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन् पूजार्हेण सुसत्कृतः १.०५३.००८
श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद १.०५३.००८
गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम १.०५३.००९
रत्नं हि भगवन्नेतद्रत्नहारी च पार्थिवः १.०५३.००९
तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज १.०५३.००९
एवमुक्तस्तु भगवान् वसिष्ठो मुनिसत्तमः १.०५३.०१०
विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम् १.०५३.०१०
नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम् १.०५३.०११
राजन् दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य वा १.०५३.०११
न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिंदम १.०५३.०१२
शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा १.०५३.०१२
अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च १.०५३.०१३
आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च १.०५३.०१३
स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधास्तथा १.०५३.०१४
आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशयः १.०५३.०१४
सर्व स्वमेतत्सत्येन मम तुष्टिकरी सदा १.०५३.०१५
कारणैर्बहुभी राजन्न दास्ये शबलां तव १.०५३.०१५
वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु विश्वामित्रोऽब्रवीत्ततः १.०५३.०१६
संरब्धतरमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः १.०५३.०१६
हैरण्यकक्ष्याग्रैवेयान् सुवर्णाङ्कुशभूषितान् १.०५३.०१७
ददामि कुञ्जराणां ते सहस्राणि चतुर्दश १.०५३.०१७
हैरण्यानां रथानां च श्वेताश्वानां चतुर्युजाम् १.०५३.०१८
ददामि ते शतान्यष्टौ किङ्किणीकविभूषितान् १.०५३.०१८
हयानां देशजातानां कुलजानां महौजसाम् १.०५३.०१९
सहस्रमेकं दश च ददामि तव सुव्रत १.०५३.०१९
नानावर्णविभक्तानां वयःस्थानां तथैव च १.०५३.०२०
ददाम्येकां गवां कोटिं शबला दीयतां मम १.०५३.०२०
एवमुक्तस्तु भगवान् विश्वामित्रेण धीमता १.०५३.०२१
न दास्यामीति शबलां प्राह राजन् कथं चन १.०५३.०२१
एतदेव हि मे रत्नमेतदेव हि मे धनम् १.०५३.०२२
एतदेव हि सर्वस्वमेतदेव हि जीवितम् १.०५३.०२२
दर्शश्च पूर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणाः १.०५३.०२३
एतदेव हि मे राजन् विविधाश्च क्रियास्तथा १.०५३.०२३
अदोमूलाः क्रियाः सर्वा मम राजन्न संशयः १.०५३.०२४
बहूनां किं प्रलापेन न दास्ये कामदोहिनीम् १.०५३.०२४



एवम् उक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रु सूदन ।
विदधे कामधुक् कामान् यस्य यस्य ईप्सितम् यथा ॥१-५३-१॥

इक्षून् मधून् तथा लाजान् मैरेयान् च वर आसवान् ।
पानानि च महाअर्हाणि भक्ष्यान् च उच्च अवचान् तथा ॥१-५३-२॥

उष्ण आढ्यस्य ओदनस्य अपि राशयः पर्वतोपमाः ।
मृष्ट अन्नानि च सूपाः च दधि कुल्याः तथैव च ॥१-५३-३॥
नाना स्वादु रसानाम् च खाण्डवनाम् - षाडबानाम् - तथैव च ।
भाजनानि -भोजनानि - सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः ॥१-५३-४॥

सर्वम् आसीत् सुसंतुष्टम् हृष्ट पुष्ट जन आयुतम् ।
विश्वामित्र बलम् राम वसिष्ठेन सुतर्पितम् ॥१-५३-५॥

विश्वामित्रो अपि राजर्षिः हृष्ट पुष्टः तदा अभवत् ।
स अन्तः पुर वरो राजा स ब्राह्मण पुरोहितः ॥१-५३-६॥

स अमात्यो मंत्रि सहितः स भृत्यः पूजितः तदा ।
युक्तः परम हर्षेण वसिष्ठम् इदम् अब्रवीत् ॥१-५३-७॥

पूजितो अहम् त्वया ब्रह्मन् पूज अर्हेण सुसत्कृतः ।
श्रूयताम् अभिधास्यामि वाक्यम् वाक्य विशारद ॥१-५३-८॥

गवाम् शत सहस्रेण दीयताम् शबला मम ।
रत्नम् हि भगवन् एतत् रत्न हारी च पार्थिवः ॥१-५३-९॥
तस्मात् मे शबलाम् देहि मम एषा धर्मतो द्विज ।

एवम् उक्तः तु भगवान् वसिष्ठो मुनि सत्तमः ॥१-५३-१०॥
विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम् ।

न अहम् शत सहस्रेण न अपि कोटि शतैः गवाम् ॥१-५३-११॥
राजन् दास्यामि शबलाम् राशिभी रजतस्य वा ।

न परित्यागम् अर्हा इयम् मत् सकाशात् अरिन्दम ॥१-५३-१२॥
शाश्वती शबला मह्यम् कीर्तिर् आत्मवतो यथा ।

अस्याम् हव्यम् च कव्यम् च प्राण यात्रा तथैव च ॥१-५३-१३॥
आयत्तम् अग्नि होत्रम् च बलिः होमः तथैव च ।

स्वाहा कार वषट् कारौ विद्याः च विविधाः तथा ॥१-५३-१४॥
आयत्तम् अत्र राज ऋषे सर्वम् एतन् न संशयः ।

सर्वस्वम् एतत् सत्येन मम तुष्टि करी तथा ॥१-५३-१५॥
कारणैः बहुभी राजन् न दास्ये शबलाम् तव ।

वसिष्ठेन एवम् उक्तः तु विश्वामित्रो अब्रवीत् तदा ॥१-५३-१६॥
संरब्धतरम् अत्यर्थम् वाक्यम् वाक्य विशारदः ।

हैरण्य कक्ष्या ग्रैवेयान् सुवर्ण अंकुश भूषितान् ॥१-५३-१७॥
ददामि कुंजराणाम् ते सहस्राणि चतुर् दश ।

हैरण्यानाम् रथानाम् च श्वेत अश्वानाम् चतुर् युजाम् ॥१-५३-१८॥
ददामि ते शतानि अष्टौ किन्किणीक विभूषितान् ।

हयानाम् देश जातानाम् कुल जानाम् महौजसाम् ।
सहस्रम् एकम् दश च ददामि तव सुव्रत ॥१-५३-१९॥

नाना वर्ण विभक्तानाम् वयःस्थानाम् तथैव च ।
ददामि एकाम् गवाम् कोटिम् शबला दीयताम् मम ॥१-५३-२०॥

यावत् इच्छसि रत्नानि हिरण्यम् वा द्विजोत्तम ।
तावत् ददामि ते सर्वम् दीयताम् शबला मम ॥१-५३-२१॥

एवम् उक्तः तु भगवान् विश्वामित्रेण धीमता ।
न दास्यामि इति शबलाम् प्राह राजन् कथंचन ॥१-५३-२२॥

एतदेव हि मे रत्नम् एतदेव हि मे धनम् ।
एतदेव हि सर्वस्वम् एतदेव हि जीवितम् ॥१-५३-२३॥

दर्शः च पौर्ण मासः च यज्ञाः चैव आप्त दक्षिणाः ।
एतदेव हि मे राजन् विविधाः च क्रियाः तथा ॥१-५३-२४॥

अतो मूलाः क्रियाः सर्वा मम राजन् न संशयः ।
बहूना किम् प्रलापेन न दास्ये काम दोहिनीम् ॥१-५३-२५॥


इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये बालकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः ॥१-५३॥

स्रोतः[सम्पाद्यताम्]

पाठकौ घनपाठी वि.श्रीरामः, घनपाठी हरिसीताराममूर्तिः च । अत्र उपलभ्यते ।