रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्/सर्गः ५२

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← सर्गः ५१ रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्
सुन्दरकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः ५३ →

श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥५-२॥


तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वानरस्य महात्मनः ।	
आज्ञापयद्वधं तस्य रावणः क्रोधमूर्च्छितः ।। ५.५२.१।।	
वधे तस्य समाज्ञप्ते रावणेन दुरात्मना ।	
निवेदितवतो दौत्यं नानुमेने विभीषणः ।। ५.५२.२।।	
तं रक्षोधिपतिं क्रुद्धं तच्च कार्यमुपस्थितम् ।	
विदित्वा चिन्तयामास कार्यं कार्यविधौ स्थितः ।। ५.५२.३।।	
निश्चितार्थस्ततः साम्ना ऽ ऽपूज्य शत्रुजिदग्रजम् ।	
उवाच हितमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः ।। ५.५२.४।।	
क्षमस्व रोषं त्यज राक्षसेन्द्र प्रसीद मद्वाक्यमिदं शृणुष्व ।	
वधं न कुर्वन्ति परावरज्ञा दूतस्य सन्तो वसुधाधिपेन्द्राः ।। ५.५२.५।।	
राजधर्मविरुद्धं च लोकवृत्तेश्च गर्हितम् ।	
तव चासदृशं वीर कपेरस्य प्रमापणम् ।। ५.५२.६।।	
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च राजधर्मविशारदः ।	
परावरज्ञो भूतानां त्वमेव परमार्थवित् ।। ५.५२.७।।	
गृह्यन्ते यदि रोषेण त्वादृशो ऽपि विपश्चितः ।	
ततः शास्त्रधर्मविपश्चित्त्वं श्रम एव हि केवलम् ।। ५.५२.८।।	
तस्मात् प्रसीद शत्रुघ्न राक्षसेन्द्र दुरासद ।	
युक्तायुक्तं विनिश्चित्य दूतदण्डे विधीयताम् ।। ५.५२.९।।	
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।	
रोषेण महताविष्टो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ।। ५.५२.१०।।	
न पापानां वधे पापं विद्यते शत्रुसूदन ।	
तस्मादेनं वधिष्यामि वानरं पापचारिणम् ।। ५.५२.११।।	
अधर्ममूलं बहुरोषयुक्तमनार्यजुष्टं वचनं निशम्य ।	
उवाच वाक्यं परमार्थतत्त्वं विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः ।। ५.५२.१२।।	
प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र धर्मार्थयुक्तं वचनं शृणुष्व ।	
दूता न वध्याः समयेषु राजन् सर्वेषु सर्वत्र वदन्ति सन्तः ।। ५.५२.१३।।	
असंशयं शत्रुरयं प्रवृद्धः कृतं ह्यनेनाप्रियमप्रमेयम् ।	
न दूतवध्यां प्रवदन्ति सन्तो दूतस्य दृष्टा बहवो हि दण्डाः ।। ५.५२.१४।।	
वैरूप्यमङ्गेषु कशाभिघातो मौण्ड्यं(ढ्यं) तथा लक्षणसन्निपातः ।	
एतान् हि दूते प्रवदन्ति दण्डान् वधस्तु दूतस्य न नः श्रुतो ऽपि ।। ५.५२.१५।।	
कथं च धर्मार्थविनीतबुद्धिः परावरप्रत्ययनिश्चितार्थः ।	
भवद्विधः कोपवशे हि तिष्ठेत् कोपं नियच्छन्ति हि सत्त्ववन्तः ।। ५.५२.१६।।	
न धर्मवादे न च लोकवृत्ते न शास्त्रबुद्धिग्रहणेषु चापि ।	
विद्येत कश्चित्तव वीरतुल्यस्त्वं ह्युत्तमः सर्वसुरासुराणाम् ।। ५.५२.१७।।	
न चाप्यस्य कपेर्घाते कञ्चित् पश्याम्यहं गुणम् ।	
तेष्वयं पात्यतां दण्डो यैरयं प्रेषितः कपिः ।। ५.५२.१८।।	
साधुर्वा यदिवा ऽसाधुः परैरेष समर्पितः ।	
ब्रुवन् परार्थं परवान् न दूतो वधमर्हति ।। ५.५२.१९।।	
अपि चास्मिन् हते राजन् नान्यं पश्यामि खेचरम् ।	
इह यः पुनरागच्छेत् परं पारं महोदधेः ।। ५.५२.२०।।	
तस्मान्नास्य वदे यत्नः कार्यः परपुरञ्जय ।	
भवान् सेन्द्रेषु देवेषु यत्नमास्तातुमर्हति ।। ५.५२.२१।।	
अस्मिन् विनष्टे नहि दूतमन्यं पश्यामि यस्तौ नरराजपुत्रौ ।	
युद्धाय युद्धप्रिय दुर्विनीतावुद्योजयेद्दीर्घपथावरुद्धौ ।। ५.५२.२२।।	
पराक्रमोत्साहमनस्विनां च सुरासुराणामपि दुर्जयेन ।	
त्वया मनोनन्दन नैर्ऋतानां युद्धायतिर्नाशयितुं न युक्ता ।। ५.५२.२३।।	
हिताश्च शूराश्च समाहिताश्च कुलेषु जाताश्च महागुणेषु ।	
मनस्विनः शस्त्रभृतां वरिष्ठाः कोट्यग्रतस्ते सुभृताश्च योधाः ।। ५.५२.२४।।	
तदेकदेशेन बलस्य तावत् केचित्तवादेशकृतो ऽभियान्तु ।	
तौ राजपुत्रौ विनिगृह्य मूढौ परेषु ते भावयितुं प्रभावम् ।। ५.५२.२५।।	
निशाचराणामधिपो ऽनुजस्य विभीषणस्योत्तमवाक्यमिष्टम् ।	
जग्राह बुद्ध्या सुरलोकशत्रुर्महाबलो राक्षसराजमुख्यः ।। ५.५२.२६।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमत्सुन्दरकाण्डे द्विपञ्चाशः सर्गः ।। ५.५२।।	
</poem>