रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्/सर्गः २६

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← सर्गः २५ रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्
सुन्दरकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः २७ →

श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥५-२॥


प्रसक्ताश्रुमुखीत्येवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा । 
अधोमुखमुखी बाला विलप्तुमुपचक्रमे ।। ५.२६.१।। 

उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती । 
उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले ।। ५.२६.२।। 

राघवस्य प्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा । 
रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात् ।। ५.२६.३।। 

राक्षसीवशमापन्ना भर्त्स्यमाना सुदारुणम् । 
चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुमुत्सहे ।। ५.२६.४।। 

नहि मे जीवितैरर्थो नैवार्थैर्न च भूषणैः । 
वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं महारथम् ।। ५.२६.५।। 

अश्मसारमिदं नूनमथवाप्यजरामरम् । 
हृदयं मम येनेदं न दुःखेनावशीर्यते ।। ५.२६.६।। 

धिङ्मामनार्यामसतीं या ऽहं तेन विना कृता । 
मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं पापजीविता ।। ५.२६.७।। 

का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना । 
भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियंवदम् ।। ५.२६.८।। 

भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्यहम् । 
न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता ।। ५.२६.९।। 

चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम् । 
रावणं किं पुनरहं कामयेयं विगर्हितम् ।। ५.२६.१०।। 

प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम् । 
यो नृशंसस्वभावेन मां प्रार्थयितुमिच्छति ।। ५.२६.११।। 

छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्तेवाग्नौ प्रदीपिता । 
रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम् ।। ५.२६.१२।। 

ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः । 
सद्वृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात् ।। ५.२६.१३।। 

राक्षसानां सहस्राणि जनस्थाने चतुर्दश । 
येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते ।। ५.२६.१४।। 

निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा । 
समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे ।। ५.२६.१५।। 

विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुङ्गवः । 
रणे रामेण निहतः स मां किं नाभिपद्यते ।। ५.२६.१६।। 

कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा । 
न तु राघवबाणानां गतिरोधीह विद्यते ।। ५.२६.१७।। 

किं तु तत्कारणं येन रामो दृढपराक्रमः । 
रक्षसा ऽपहृतां भार्यामिष्टां नाभ्यवपद्यते ।। ५.२६.१८।। 

इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः । 
जानन्नपि हि तेजस्वी धर्षणं मर्षयिष्यति ।। ५.२६.१९।। 

हृतेति यो ऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत् । 
गृध्रराजो ऽपि स रणे रावणेन निपातितः ।। ५.२६.२०।। 

कृतं कर्म महत्तेन मां तथा ऽभ्यवपद्यता । 
तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा ।। ५.२६.२१।। 

यदि मामिह जानीयाद्वर्तमानां स राघवः । 
अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम् ।। ५.२६.२२।। 

विधमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च महोदधिम् । 
रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत् ।। ५.२६.२३।। 

ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे । 
यथा ऽहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः ।। ५.२६.२४।। 

अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद् रामः सलक्ष्मणः । 
न हि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति ।। ५.२६.२५।। 

चिताधूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसङ्कुला । 
अतिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत् ।। ५.२६.२६।। 

अचिरेणैव कालेन प्रप्स्याम्येव मनोरथम् । 
दुष्प्रस्थानो ऽयमाख्याति सर्वेषां वो विपर्ययम् ।। ५.२६.२७।। 

यादृशानीह दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि वै । 
अचिरेण तु कालेन भविष्यति हतप्रभा ।। ५.२६.२८।। 

नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधमे । 
शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा ।। ५.२६.२९।। 

पुण्योत्सवसमुत्था च नष्टभर्त्री सराक्षसी । 
भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथा ऽङ्गना ।। ५.२६.३०।। 

नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे । 
श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ध्वनिम् ।। ५.२६.३१।। 

सान्धकारा हतद्योता हतराक्षसपुङ्गवा । 
भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः ।। ५.२६.३२।। 

यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः । 
जानीयाद्वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने ।। ५.२६.३३।। 

अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे । 
समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालो ऽयमागतः ।। ५.२६.३४।। 

अकार्यं ये न जानन्ति नैर्ऋताः पापकारिणः । 
अधर्मात्तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम् ।। ५.२६.३५।। 

नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः । 
ध्रुवं मां प्रातराशार्थे राक्षसः कल्पयिष्यति ।। ५.२६.३६।। 

सा ऽहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम् । 
रामं रक्तान्तनयनमपश्यन्ती सुदुःखिता ।। ५.२६.३७।। 

यदि कश्चित् प्रदाता मे विषस्याद्य भवेदिह । 
क्षिप्रं वैवस्वतं देव पश्येयं पतिना विना ।। ५.२६.३८।। 

नाजानाज्जीवतीं रामः स मां लक्ष्मणपूर्वजः । 
जानन्तौ तौ न कुर्यातां नोर्व्यां हि मम मार्गणम् ।। ५.२६.३९।। 

नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः । 
देवलोकमितो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले ।। ५.२६.४०।। 

धन्या देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । 
मम पश्यन्ति ये नाथं रामं राजीवलोचनम् ।। ५.२६.४१।। 

अथवा नहि तस्यार्थो धर्मकामस्य धीमतः । 
मया रामस्य राजर्षेर्भार्यया परमात्मनः ।। ५.२६.४२।। 

दृश्यमाने भवेत् प्रीतिः सौहृदं नास्त्यपश्यतः । 
नाशयन्ति कृतघ्नास्तु न रामो नाशयिष्यति ।। ५.२६.४३।। 

किन्नु मे न गुणाः केचित् किंवा भाग्यक्षयो मम । 
या ऽहं सीदामि रामेण हीना मुख्येन भामिनी ।। ५.२६.४४।। 

श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीनाया महात्मनः । 
रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात् ।। ५.२६.४५।। 

अथवा न्यस्तशस्त्रौ तौ वने मुलफलाशिनौ । 
भ्रातरौ हि नरश्रेष्ठौ संवृत्तौ वनगोचरौ ।। ५.२६.४६।। 

अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना । 
छद्मना सादितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।। ५.२६.४७।। 

सा ऽहमेवं गते काले मर्तुमिच्छामि सर्वथा । 
न च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुःखे ऽपि वर्तति ।। ५.२६.४८।। 

धन्याः खलु महात्मानो मुनयस्त्यक्तकिल्बिषाः । 
जितात्मानो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये ।। ५.२६.४९।। 

प्रियान्न संभवेद्दुःखमप्रियादधिकं भयम् । 
ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम् ।। ५.२६.५०।। 

सा ऽहं त्यक्ता प्रियेणेह रामेण विदितात्मना । 
प्राणांस्त्यक्ष्यामि पापस्य रावणस्य गता वशम् ।। ५.२६.५१।। 

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमत्सुन्दरकाण्डे षड्विंशः सर्गः ।। ५.२६।।
</poem>