रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्/सर्गः ५१

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← सर्गः ५० रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्
सुन्दरकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः ५२ →

श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥५-२॥


तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान् हरिसत्तमः ।	
वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम् ।। ५.५१.१।।	
अहं सुग्रीवसन्देशादिह प्राप्तस्तवालयम् ।	
राक्षसेन्द्र हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत् ।। ५.५१.२।।	
भ्रातुः शृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः ।	
धर्मार्थोपहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम् ।। ५.५१.३।।	
राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान् ।	
पितेव बन्धुर्लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः ।। ५.५१.४।।	
ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियकरः प्रभुः ।	
पितुर्निर्देशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम् ।। ५.५१.५।।	
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया ।	
रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमाश्रितः ।। ५.५१.६।।	
तस्य भार्या वने नष्टा सीता पतिमनुव्रता ।	
वैदेहस्य सुता राज्ञो जनकस्य महात्मनः ।। ५.५१.७।।	
स मार्गमाणस्तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः ।	
ऋश्यमूकमनुप्राप्तः सुग्रीवेण समागतः ।। ५.५१.८।।	
तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम् ।	
सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितम् ।। ५.५१.९।।	
ततस्तेन मृधे हत्वा राजपुत्रेण वालिनम् ।	
सुग्रीवः स्थापितो राज्ये हर्यृक्षाणां गणेश्वरः ।। ५.५१.१०।।	
त्वया विज्ञातपूर्वश्च वाली वानरपुङ्गवः ।	
रामेण निहतः सङ्ख्ये शरेणैकेन वानरः ।। ५.५१.११।।	
स सीतामार्गणे व्यग्रः सुग्रीवः सत्यसङ्गरः ।	
हरीन् संप्रेषयामास दिशः सर्वा हरीश्वरः ।। ५.५१.१२।।	
तां हरीणां सहस्राणि शतानि नियुतानि च ।	
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते ह्यधश्चोपरि चाम्बरे ।। ५.५१.१३।।	
वैनतेयसमाः केचित् केचित्तत्रानिलोपमाः ।	
असङ्गगतयः शीघ्रा हरिवीरा महाबलाः ।। ५.५१.१४।।	
अहं तु हनुमान्नाम मारुतस्यौरसः सुतः ।	
सीतायास्तु कृते तूर्णं शतयोजनमायतम् ।। ५.५१.१५।।	
समुद्रं लङ्घयित्वैव तां दिदृक्षुरिहागतः ।	
भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा ।। ५.५१.१६।।	
तद्भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपः कृतपरिग्रहः ।	
परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि ।। ५.५१.१७।।	
न हि धर्मविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु ।	
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ।। ५.५१.१८।।	
कश्च लक्ष्मणमुक्तानां रामकोपानुवर्तिनाम् ।	
शराणामग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्वपि ।। ५.५१.१९।।	
न चापि त्रिषु लोकेषु राजन् विद्येत कश्चन ।	
राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात् ।। ५.५१.२०।।	
तत्त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यमर्थानुबन्धि च ।	
मन्यस्व नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम् ।। ५.५१.२१।।	
दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यदिह दुर्लभम् ।	
उत्तरं कर्म यच्छेषं निमित्तं तत्र राघवः ।। ५.५१.२२।।	
लक्षितेयं मया सीता तथा शोकपायणा ।	
गृह्य यां नाभिजानासि पञ्चास्यामिव पन्नगीम् ।। ५.५१.२३।।	
नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि ।	
विषसंसृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ।। ५.५१.२४।।	
तपस्सन्तापलब्धस्ते यो ऽय धर्मपरिग्रहः ।	
न स नाशयितुं न्याय्यमात्मप्राणपरिग्रहः ।।। ५.५१.२५।।	
अवध्यतां तपो ऽभिर्यां भवान् समनुपश्यति ।	
आत्मनः सासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययं महान् ।। ५.५१.२६।।	
सुग्रीवो न हि देवो ऽयं नासुरो न च राक्षसः ।	
न दानवो न गन्धर्वो न यक्षो न च पन्नगः ।	
तस्मात् प्राणपरित्राणं कथं राजन् करिष्यसि ।। ५.५१.२७।।	
न तु धर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम् ।	
तदेव फलमन्वेति धर्मश्चाधर्मनाशनः ।। ५.५१.२८।।	
प्राप्तं धर्मफलं तावद्भवता नात्र संशयः ।	
फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे ।। ५.५१.२९।।	
जनस्थानवधं बुद्ध्वा बुद्ध्वा वालिवधं तथा ।	
रामसुग्रीवसख्यं च बुद्ध्यस्व हितमात्मनः ।। ५.५१.३०।।	
कामं खल्वहमप्येकः सवाजिरथकुञ्जराम् ।	
लङ्कां नाशयितुं शक्तस्तस्यैष तु न निश्चयः ।। ५.५१.३१।।	
रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यृक्षगणसन्निधौ ।	
उत्सादनममित्राणां सीता यैस्तु प्रधर्षिता ।। ५.५१.३२।।	
अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षादपि पुरन्दरः ।	
न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः ।। ५.५१.३३।।	
यां सीतेत्यभिजानासि येयं तिष्ठति ते वशे ।	
कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम् ।। ५.५१.३४।।	
तदलं कालपाशेन सीताविग्रहरूपिणा ।	
स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षममात्मनि चिन्त्यताम् ।। ५.५१.३५।।	
सीतायास्तेजसा दग्धां रामकोपप्रपीडिताम् ।	
दह्यमानामिमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम् ।। ५.५१.३६।।	
स्वानि मित्राणि मन्त्रीश्च ज्ञातीन् भ्रातऽन् सुतान् हितान् ।	
भोगान् दारांश्च लङ्कां च मा विनाशमुपानय ।। ५.५१.३७।।	
सत्यं राक्षसराजेन्द्र शृणुष्व वचनं मम ।	
रामदासस्य दृतस्य वानरस्य विशेषतः ।। ५.५१.३८।।	
सर्वान्लोकान् सुसंहृत्य सभूतान् सचराचरान् ।	
पुनरेव तथा स्रष्टुं शक्तो रामो महायशाः ।। ५.५१.३९।।	
देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च ।	
विद्याधरेषु सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च ।। ५.५१.४०।।	
सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्त्रिषु च सर्वतः ।। ५.५१.४१।।	
सर्वभूतेषु सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः ।	
यो रामं प्रतियुद्ध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम् ।। ५.५१.४२।।	
सर्वलोकेश्वरस्यैवं कृत्वा विप्रियमुत्तमम् ।	
रामस्य राजसिंहस्य दुर्लभं तव जीवितम् ।। ५.५१.४३।।	
देवाश्च दैत्याश्च निशाचरेन्द्र गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः ।	
रामस्य लोकत्रयनायकस्य स्थातुं न शक्ताः समरेषु सर्वे ।। ५.५१.४४।।	
ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननो वा रुद्रस्त्रिनेत्रस्त्रिपुरान्तको वा ।	
इन्द्रो महेन्द्रः सुरनायको वा त्रातुं न शक्ता युधि रामवध्यम् ।। ५.५१.४५।।	
स सौष्ठवोपेतमदीनवादिनः कपेर्निशम्याप्रतिमो ऽप्रियं वचः ।	
दशाननः कोपविवृत्तलोचनः समादिशत् तस्य वधं महाकपेः ।। ५.५१.४६।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमत्सुन्दरकाण्डे एकपञ्चाशः सर्गः ।। ५.५१।।	
</poem>