रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्/सर्गः ४६

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← सर्गः ४५ रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्
सुन्दरकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः ४७ →

श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥५-२॥


हतान् मन्त्रिसुतान् बुद्ध्वा वानरेण महात्मना ।	
रावणः संवृताकारश्चकार मतिमुत्तमाम् ।। ५.४६.१।।	
स विरूपाक्षयूपाक्षौ दुर्धरं चैव राक्षसम् ।	
प्रघसं भारकर्णं च पञ्च सेनाग्रनायकान् ।। ५.४६.२।।	
सन्दिदेश दशग्रीवो वीरान्नयविशारदान् ।	
हनुमद्ग्रहणव्यग्रान् वायुवेगसमान् युधि ।। ५.४६.३।।	
यात सेनाग्रगाः सर्वे महाबलपरिग्रहाः ।	
सवाजिरथमातङ्गाः स कपिः शास्यतामिति ।। ५.४६.४।।	
यत्तैश्च खलु भाव्यं स्यात्तमासाद्य वनालयम् ।	
कर्म चापि समाधेयं देशकालविरोधिनम् ।। ५.४६.५।।	
न ह्यहं तं कपिं मन्ये कर्मणा प्रतितर्कयन् ।	
सर्वथा तन्महद्भूतं महाबलपरिग्रहम् ।	
भवेदिन्द्रेण वा सृष्टमस्मदर्थं तपोबलात् ।। ५.४६.६।।	
सनागयक्षगन्धर्वा देवासुरमहर्षयः ।	
युष्माभिः सहितैः सर्वैर्मया सह विनिर्जिताः ।। ५.४६.७।।	
तैरवश्यं विधातव्यं व्यलीकं किंचिदेव नः ।	
तदेव नात्र सन्देहः प्रसह्य परिगृह्यताम् ।। ५.४६.८।।	
नावमान्यो भवद्भिश्च हरिर्धीरपराक्रमः ।	
दृष्टा हि हरयः पूर्वं मया विपुलविक्रमाः ।। ५.४६.९।।	
वाली च सहसुग्रीवो जाम्बवांश्च महाबलः ।	
नीलः सेनापतिश्चैव ये चान्ये द्विविदादयः ।। ५.४६.१०।।	
नैवं तेषां गतिर्भीमा न तेजो न पराक्रमः ।	
न मतिर्न बलोत्साहौ न रूपपरिकल्पनम् ।। ५.४६.११।।	
महत्सत्त्वमिदं ज्ञेयं कपिरूपं व्यवस्थितम् ।	
प्रयत्नं महदास्थाय क्रियतामस्य निग्रहः ।। ५.४६.१२।।	
कामं लोकास्त्रयः सेन्द्राः ससुरासुरमानवाः ।	
भवतामग्रतः स्थातुं न पर्याप्ता रणाजिरे ।। ५.४६.१३।।	
तथापि तु नयज्ञेन जयमाकाङ्क्षता रणे ।	
आत्मा रक्ष्यः प्रयत्नेन युद्धसिद्धिर्हि चञ्चला ।। ५.४६.१४।।	
ते स्वामिवचनं सर्वे प्रतिगृह्य महौजसः ।	
समुत्पेतुर्महावेगा हुताशसमतेजसः ।। ५.४६.१५।।	
रथैर्मत्तैश्च मातङ्गैर्वाजिभिश्च महाजवैः ।	
श्स्त्रैश्च विविधैस्तीक्ष्णैः सर्वैश्चोपचिता बलैः ।। ५.४६.१६।।	
ततस्तं ददृशुर्वीरा दीप्यमानं महाकपिम् ।	
रश्मिमन्तमिवोद्यन्तं स्वतेजोरश्मिमालिनम् ।। ५.४६.१७।।	
तोरणस्थं महोत्साहं महासत्त्वं महाबलम् ।	
महामतिं महावेगं महाकायं महाबलम् ।। ५.४६.१८।।	
तं समीक्ष्यैव ते सर्वे दिक्षु सर्वास्ववस्थिताः ।	
तैस्तैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः ।। ५.४६.१९।।	
तस्य पञ्चायसास्तीक्ष्णाः शिताः पीतमुखाः शराः ।	
शिरस्युत्पलपत्राभा दुर्धरेण निपातिताः ।। ५.४६.२०।।	
स तैः पञ्चभिराविद्धः शरैः शिरसि वानरः ।	
उत्पपात नदन् व्योम्नि दिशो दश विनादयन् ।। ५.४६.२१।।	
ततस्तु दुर्धरो वीरः सरथः सज्यकार्मुकः ।	
किरन् शरशतैस्तीक्ष्णैरभिपेदे महाबलः ।। ५.४६.२२।।	
स कपिर्वारयामास तं व्योम्नि शरवर्षिणम् ।	
वृष्टिमन्तं पयोदान्ते पयोदमिव मारुतः ।। ५.४६.२३।।	
अर्द्यमानस्ततस्तेन दुर्धरेणानिलात्मजः ।	
चकार कदनं भूयो व्यवर्धत च वेगवान् ।। ५.४६.२४।।	
स दूरं सहसोत्पत्य दुर्धरस्य रथे हरिः ।	
निपपात महवेगो विद्युद्राशिर्गिराविव ।। ५.४६.२५।।	
ततः स मथिताष्टाश्वं रथं भग्नाक्षकूबरम् ।	
विहाय न्यपतद्भूमौ दुर्धरस्त्यक्तजीवितः ।। ५.४६.२६।।	
तं विरूपाक्षयूपाक्षौ दृष्ट्वा निपतितं भुवि ।	
सञ्जातरोषौ दुर्धर्षावुत्पेततुररिन्दमौ ।। ५.४६.२७।।	
स ताभ्यां सहसोत्पत्य विष्ठितो विमले ऽम्बरे ।	
मुद्गराभ्यां महाबाहुर्वक्षस्यभिहतः कपिः ।। ५.४६.२८।।	
तयोर्वेगवतोर्वेगं विनिहत्य महाबलः ।	
निपपात पुनर्भूमौ सुपर्णसमविक्रमः ।। ५.४६.२९।।	
स सालवृक्षमासाद्य तमुत्पाट्य च वानरः ।	
तावुभौ राक्षसौ वीरौ जघान पवनात्मजः ।। ५.४६.३०।।	
ततस्तांस्त्रीन् हतान् ज्ञात्वा वानरेण तरस्विना ।	
अभिपेदे महावेगः प्रसह्य प्रघसो हरिम् ।। ५.४६.३१।।	
भासकर्णश्च संक्रुद्धः शूलमादाय वीर्यवान् ।	
एकतः कपिशार्दूलं यशस्विनमवस्थितम् ।। ५.४६.३२।।	
पट्टिशेन शिताग्रेण प्रघसः प्रत्ययोधयत् ।	
भासकर्णश्च शूलेन राक्षसः कपिसत्तमम् ।। ५.४६.३३।।	
स ताभ्यां विक्षतैर्गात्रैरसृग्दिग्धतनूरुहः ।	
अभवद्वानरः क्रुद्धो बालसूर्यसमप्रभः ।। ५.४६.३४।।	
समुत्पाट्य गिरेः शृङ्गं समृगव्यालपादपम् ।	
जघान हनुमान् वीरो राक्षसौ कपिकुञ्जरः ।। ५.४६.३५।।	
ततस्तेष्ववसन्नेषु सेनापतिषु पञ्चसु ।	
बलं तदवशेषं च नाशयास वानरः ।। ५.४६.३६।।	
अश्वैरश्वान् गजैर्नागान् योधैर्योधान् रथै रथान् ।	
स कपिर्नाशयामास सहस्राक्ष इवासुरान् ।। ५.४६.३७।।	
हतैर्नागैश्च तुरगैर्भग्नाक्षैश्च महारथैः ।	
हतैश्च राक्षसैर्भूमी रुद्धमार्गा समन्ततः ।। ५.४६.३८।।	
ततः कपिस्तान् ध्वजिनीपतीन् रणे निहत्य वीरान् सबलान् सवाहनान् ।	
समीक्ष्य वीरः परिगृह्य तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये ।। ५.४६.३९।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमत्सुन्दरकाण्डे षट्चत्वारिंशः सर्गः ।। ५.४६।।	
</poem>