विष्णुपुराणम्/तृतीयांशः/अध्यायः ९

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
  1. अध्यायः १
  2. अध्यायः २
  3. अध्यायः ३
  4. अध्यायः ४
  5. अध्यायः ५
  6. अध्यायः ६
  7. अध्यायः ७
  8. अध्यायः ८
  9. अध्यायः ९
  10. अध्यायः १०
  11. अध्यायः ११
  12. अध्यायः १२
  13. अध्यायः १३
  14. अध्यायः १४
  15. अध्यायः १५
  16. अध्यायः १६
  17. अध्यायः १७
  18. अध्यायः १८

और्व उवाच
बालः कृतोपनयनो वेदाहरणतत्परः
गुरुगेहे वसेद्भूप ब्रह्मचारी समाहितः १
शौचा चारव्रतं तत्र कार्य्यं शुश्रूषणं गुरोः
व्रतानि चरता ग्राह्यो वेदश्च कृतबुद्धिना २
उभे संध्ये रविं भूप तथैवाग्निं समाहितः
उपतिष्ठेत्तदा कुर्य्याद्गुरोरप्यभिवादनम् ३
स्थिते तिष्ठेद्व्रजेद्याते नीचैरासीत चासति
शिष्यो गुरोर्नृपश्रेष्ठ प्रतिकूलं न संचरेत् ४
तेनैवोक्तं पठेद्वेदं नान्यचित्तः पुरस्स्थितः
अनुज्ञातश्च भिक्षान्नमश्नीयाद्गुरुणा ततः ५
अवगाहेदपः पूर्वमाचार्य्येणावगाहितः
समिज्जलादिकं चास्य काल्यं काल्यमुपानयेत् ६
गृहीतग्राह्यवेदश्च ततोनुज्ञामवाप्य च
गार्हस्थ्यमाविश्त्प्रोआ!ज्ञो निष्पन्नगुरुनिष्कृतिः ७
विधिनावाप्तदारस्तु धनं प्राप्य स्वकर्मणा
गृहस्थकार्य्यमखिलं कुर्य्याद्भूपाल शक्तितः ८
निवापेन पितॄनर्चन्यज्ञैर्देवांस्तथातिथीन्
अन्नैर्मुनींश्च स्वाध्यायैरपत्येन प्रजापतिम् ९
भूतानि बलिभिश्चैव वात्सल्येनाखिलं जगत्
प्राप्नोति लोकान्पुरुषो निजकर्मसमार्जितान् १०
बिक्षाभुजश्च ये केचित्परिव्राड्ब्रह्मचारिणः
तेप्यत्रैव प्रतिष्ठंते गार्हस्थ्यं तेन वै परम् ११
वेदाहरणकार्य्याय तीर्थस्नानाय च प्रभो
अटंति वसुधां विप्राः पृथिवीदर्शनाय च १२
अनिकेता ह्यनाहारा यत्र सायंगृहाश्च ये
तेषां गृहस्थः सर्वेषां प्रतिष्ठा योनिरेव च १३
तेषां स्वागतदानादिवक्तव्यं मधुरं नृप
गृहागतानां दद्याच्च शयनासनभोजनम् १४
अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्त्तते
स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति १५
अवज्ञानमहंकारो दंभश्चैव गृह सतः
परितापोपघातौ च पारुष्यं च न शस्यते १६
यस्तु सम्यक्करोत्येवं गृहस्थः परमं विधिम्
सर्वबंधविनिर्मुक्तो लोकानाप्नोत्यनुत्तमान् १७
वयःपरिणतो राजन्कृतकृत्यो गृहाश्रमी
पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य वनं गच्छेत्सहैव वा १८
पर्णमूलफलाहारः केशश्मश्रुजटाधरः
भूमिशायी भवेत्तत्र मुनिस्सर्वातिथिर्नृप १९
चर्मकाशकुशैः कुर्य्यात्परिधानोत्तरीयके
तद्वत्त्रिषवणं स्नानं शस्तमस्य नरेश्वर २०
देवताभ्यर्चनं होमस्सर्वाभ्यागतपूजनम्
भिक्षाबलिप्रदानं च शस्तमस्य नरेश्वर २१
वन्यस्नेहेन गात्राणामभ्यंगश्चास्य शस्यते
तपश्च तस्य राजेंद्र शीतोष्णादिसहिष्णुता २२
यस्त्वेतां नियतश्चर्यां वानप्रस्थश्चरेन्मुनिः
स दहत्यग्निवद्दोषाञ्जयेल्लोकांश्च शाश्वतान् २३
चतुर्थश्चाश्रमो भिक्षोः प्रोच्यते यो मनीषिभिः
तस्य स्वरूपं गदतो मम श्रोतुं नृपार्हसि २४
पुत्रद्र व्यकलत्रेषु त्यक्तस्नेहो नराधिप
चतुर्थमाश्रमस्थानं गच्छेन्निर्धूतमत्सरः २५
त्रैवर्गिकांस्त्यजेत्सर्वानारंभानवनीपते
मित्रादिषु समो मैत्रस्समस्तेष्वेव जंतुषु २६
जरायुजांडजादीनां वाड्मनःकायकर्मभिः
युक्तः कुर्वीत न द्रो हं सर्वसंगांश्च वर्जयेत् २७
एकारात्रस्थितिर्ग्रामे पंचरात्रस्थितिः पुरे
तथा तिष्ठेद्यथाप्रीतिर्द्वेषो वा नास्य जायते २८
प्राणयात्रानिमित्तं च व्यंगारे भुक्तवज्जने
काले प्रशस्तवर्णानां भिक्षार्थं पर्यटेद्गृहान् २९
कामः क्रोधस्तथा दर्पमोहलोभादयश्च ये
तांस्तु सर्वान्परित्यज्य परिव्राण्निर्ममो भवेत् ३०
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यश्चरते मुनिः
तस्यापि सर्वभूतेभ्यो न भयं विद्यते क्वचित् ३१
कृत्वाग्निहोत्रं स्वशरीरसंस्थं शारीरमग्निं स्वमुखे जुहोति
विप्रस्तु भैक्ष्योपहितैर्हविर्भिश्चिताग्निकानां व्रजति स्म लोकान् ३२
मोक्षाश्रमं यश्चरते यथोक्तं शुचिस्सुखं कल्पितबुद्धियुक्तः
अनिंधनं ज्योतिरिव प्रशांतस्स ब्रह्मलोकं श्रयते द्विजातिः ३३
इति श्रीविष्णुमहापुराणे तृतीयांशो! नवमोऽध्यायः ९