पृष्ठम्:मनुस्मृतिः (मन्वर्थमुक्तावलीसंवलिता).pdf/१८८

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


2 - मनुस्मृतिः [अध्यायः ४ १५४ न विवादे न कलहे न सेनायां न संगरे । न भुक्तमात्रे नाजीणे न वमित्वा न शुक्तके ॥ १२१ ॥ न विवाद इति ॥ विवादे वाक्कलहे, कलहे दण्डादण्ड्यादौ, सेनायामप्रवृत्तयु- द्धायां, संगरे युद्धे, भोजनानन्तरं च यावदादहस्तः। यावदाईपाणिः' इति वसिष्ठ- स्मरणात् । तथाजीर्णेऽन्ने, वमनं च कृत्वाम्लोद्गारे च न पठेत् ॥ १२१ ॥ अतिथिं चाननुज्ञाप्य मारुते वाति वा भृशम् । रुधिरे च मुते गात्राच्छस्त्रेण च परिक्षते ॥ १२२ ॥ अतिथिमिति ॥ अध्ययनं करोमीति यावदतिथिरनुज्ञापितो न भवति, मारुते चात्यर्थं वाति, रुधिरे च गात्रात्स्नुते, रुधिरनावं विनापि शस्त्रेण क्षतमात्रेऽपि नाधीयीत ॥ १२२ ॥ सामध्वनाऋग्यजुषी नाधीयीत कदाचन । वेदस्याधीत्य वाप्यन्तमारण्यकमधीत्य च ॥ १२३ ॥ सामध्वनाविति ॥ सामध्वनौ च श्रूयमाणे ऋग्यजुषोः कदाचिध्ययनं न कुर्यात् । वेदं च समाप्य आरण्यकाख्यं च वेदैकदेशमधीत्य तदहोरात्रे वेदान्तरं नाधीयीत ॥ १२३ ॥ ऋग्वेदो देवदैवत्यो यजुर्वेदस्तु मानुषः । सामवेदः स्मृतः पित्र्यस्तस्मात्तस्याशुचिर्ध्वनिः॥१२४ ॥ ऋग्वेद इति ॥ सामगानश्रुतौ ऋग्यजुपोरनध्याय उक्तस्तस्यायमनुवादः । ऋग्वेदो देव एव देवतास्येति देवदैवत्यः । यजुर्वेदो मानुषो मानुषदेवताकत्वात् । प्रायेण मानुषकर्मोपदेशाद्वा मानुषः । सामवेदः पितृदेवताकत्वात्पित्र्यः। पितृकर्म कृत्वा जलोपस्पर्शनं स्मरन्ति तस्मात्तस्याशुचिरिव ध्वनिः न त्वशुचिरेव । अतस्त- सिञ्छ्रयमाणे ऋग्यजुषी नाधीयीत ॥ १२४ ॥ एतद्विदन्तो विद्वांसस्त्रयीनिष्कर्षमन्वहम् । क्रमतः पूर्वमभ्यस्य पश्चाद्वेदमधीयते ॥ १२५ ॥ एतद्विदन्त इति ॥ एतद्वेदत्रयस्य देवमनुष्यपितृदेवताकत्वं जानन्तः शास्त्रज्ञा- स्वयीनिष्कर्ष सारोद्धृतं प्रणवव्याहृतिसावित्र्यात्मकं प्रणवव्याहृतिसावित्रीः क्रमेण पूर्वमधीत्य पश्चाद्वेदाध्ययनं कुर्युः । द्वितीयाध्यायोक्तोऽप्ययमर्थः पुनरनध्या- यप्रकरणेऽभिहितः। यथैते यथोक्तानध्याया एवं प्रणवव्याहृतिसावित्रीष्वपठिता- स्वनध्याय इति दर्शयितुं शिष्यस्याध्यापनमेवं कर्तव्यमिति स्नातकव्रतत्वावगमार्थ च॥ १२५॥ पशुमण्डूकमार्जारश्वसर्पनकुलाखुभिः । अन्तरागमने विद्यादनध्यायमहर्निशम् ॥ १२६ ॥