श्रीमद्भागवत महापुराण/स्कंध ०४/अध्यायः २५

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
← श्रीमद्भागवत महापुराण/स्कंध ०४/अध्यायः २४ श्रीमद्भागवत महापुराण/स्कंध ०४/अध्यायः २५
[[लेखकः :|]]
श्रीमद्भागवत महापुराण/स्कंध ०४/अध्यायः २६ →



मैत्रेय उवाच -
(अनुष्टुप्)
इति सन्दिश्य भगवान् बार्हिषदैरभिपूजितः ।
 पश्यतां राजपुत्राणां तत्रैवान्तर्दधे हरः ॥ १ ॥
 रुद्रगीतं भगवतः स्तोत्रं सर्वे प्रचेतसः ।
 जपन्तस्ते तपस्तेपुः वर्षाणां अयुतं जले ॥ २ ॥
 प्राचीनबर्हिषं क्षत्तः कर्मस्वासक्तमानसम् ।
 नारदोऽध्यात्मतत्त्वज्ञः कृपालुः प्रत्यबोधयत् ॥ ३ ॥
 श्रेयस्त्वं कतमद्राजन् कर्मणात्मन ईहसे ।
 दुःखहानिः सुखावाप्तिः श्रेयस्तन्नेह चेष्यते ॥ ४ ॥
 राजोवाच -
न जानामि महाभाग परं कर्मापविद्धधीः ।
 ब्रूहि मे विमलं ज्ञानं येन मुच्येय कर्मभिः ॥ ५ ॥
 गृहेषु कूटधर्मेषु पुत्रदारधनार्थधीः ।
 न परं विन्दते मूढो भ्राम्यन् संसारवर्त्मसु ॥ ॥ ६ ॥
 नारद उवाच -
भो भोः प्रजापते राजन् पशून् पश्य त्वयाध्वरे ।
 संज्ञापिताञ्जीवसङ्‌घान् निर्घृणेन सहस्रशः ॥ ७ ॥
 एते त्वां सम्प्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तव ।
 सम्परेतमयःकूटैः छिन्दति उत्थितमन्यवः ॥ ८ ॥
 अत्र ते कथयिष्येऽमुं इतिहासं पुरातनम् ।
 पुरञ्जनस्य चरितं निबोध गदतो मम ॥ ९ ॥
 आसीत्पुरञ्जनो नाम राजा राजन् बृहच्छ्रवाः ।
 तस्याविज्ञातनामाऽऽसीत् सखाविज्ञातचेष्टितः ॥ १० ॥
 सोऽन्वेषमाणः शरणं बभ्राम पृथिवीं प्रभुः ।
 नानुरूपं यदाविन्दद् अभूत्स विमना इव ॥ ११ ॥
 न साधु मेने ताः सर्वा भूतले यावतीः पुरः ।
 कामान् कामयमानोऽसौ तस्य तस्योपपत्तये ॥ १२ ॥
 स एकदा हिमवतो दक्षिणेष्वथ सानुषु ।
 ददर्श नवभिर्द्वार्भिः पुरं लक्षितलक्षणाम् ॥ १३ ॥
 प्राकारोपवनाट्टाल परिखैरक्षतोरणैः ।
 स्वर्णरौप्यायसैः शृङ्‌गैः सङ्‌कुलां सर्वतो गृहैः ॥ १४ ॥
 नीलस्फटिकवैदूर्य मुक्तामरकतारुणैः ।
 कॢप्तहर्म्यस्थलीं दीप्तां श्रिया भोगवतीमिव ॥ १५ ॥
 सभाचत्वर रथ्याभिः आक्रीडायतनापणैः ।
 चैत्यध्वजपताकाभिः युक्तां विद्रुमवेदिभिः ॥ १६ ॥
 पुर्यास्तु बाह्योपवने दिव्यद्रुमलताकुले ।
 नदद् विहङ्‌गालिकुल कोलाहलजलाशये ॥ १७ ॥
 हिमनिर्झरविप्रुष्मत् कुसुमाकरवायुना ।
 चलत्प्रवालविटप नलिनीतटसम्पदि ॥ १८ ॥
 नानारण्यमृगव्रातैः अनाबाधे मुनिव्रतैः ।
 आहूतं मन्यते पान्थो यत्र कोकिलकूजितैः ॥ १९ ॥
 यदृच्छयागतां तत्र ददर्श प्रमदोत्तमाम् ।
 भृत्यैर्दशभिरायान्तीं एकैकशतनायकैः ॥ २० ॥
 अञ्चशीर्षाहिना गुप्तां प्रतीहारेण सर्वतः ।
 अन्वेषमाणां ऋषभं अप्रौढां कामरूपिणीम् ॥ २१ ॥
 सुनासां सुदतीं बालां सुकपोलां वराननाम् ।
 समविन्यस्तकर्णाभ्यां बिभ्रतीं कुण्डलश्रियम् ॥ २२ ॥
 पिशङ्‌गनीवीं सुश्रोणीं श्यामां कनकमेखलाम् ।
 पद्‍भ्यां क्वणद्‍भ्यां चलन्तीं नूपुरैर्देवतामिव ॥ २३ ॥
 स्तनौ व्यञ्जितकैशोरौ समवृत्तौ निरन्तरौ ।
 वस्त्रान्तेन निगूहन्तीं व्रीडया गजगामिनीम् ॥ २४ ॥
 तामाह ललितं वीरः सव्रीडस्मितशोभनाम् ।
 स्निग्धेनापाङ्‌गपुङ्‌खेन स्पृष्टः प्रेमोद्‍भ्रमद्‍भ्रुवा ॥ २५ ॥
 का त्वं कञ्जपलाशाक्षि कस्यासीह कुतः सति ।
 इमामुप पुरीं भीरु किं चिकीर्षसि शंस मे ॥ २६ ॥
 क एतेऽनुपथा ये ते एकादश महाभटाः ।
 एता वा ललनाः सुभ्रु कोऽयं तेऽहिः पुरःसरः ॥ २७ ॥
 त्वं ह्रीर्भवान्यस्यथ वाग्रमा पतिं
     विचिन्वती किं मुनिवद्रहो वने ।
 त्वदङ्‌घ्रिकामाप्तसमस्तकामं
     क्व पद्मकोशः पतितः कराग्रात् ॥ २८ ॥
 नासां वरोर्वन्यतमा भुविस्पृक्
     पुरीं इमां वीरवरेण साकम् ।
 अर्हस्यलङ्‌कर्तुमदभ्रकर्मणा
     लोकं परं श्रीरिव यज्ञपुंसा ॥ २९ ॥
 यदेष मापाङ्‌गविखण्डितेन्द्रियं
     सव्रीडभावस्मितविभ्रमद्‍भ्रुवा ।
 त्वयोपसृष्टो भगवान् मनोभवः
     प्रबाधतेऽथानुगृहाण शोभने ॥ ३० ॥
 त्वदाननं सुभ्रु सुतारलोचनं
     व्यालम्बिनीलालकवृन्दसंवृतम् ।
 उन्नीय मे दर्शय वल्गुवाचकं
     यद्व्रीडया नाभिमुखं शुचिस्मिते ॥ ३१ ॥
 नारद उवाच -
(अनुष्टुप्)
इत्थं पुरञ्जनं नारी याचमानमधीरवत् ।
 अभ्यनन्दत तं वीरं हसन्ती वीर मोहिता ॥ ३२ ॥
 न विदाम वयं सम्यक् कर्तारं पुरुषर्षभ ।
 आत्मनश्च परस्यापि गोत्रं नाम च यत्कृतम् ॥ ३३ ॥
 इहाद्य सन्तमात्मानं विदाम न ततः परम् ।
 येनेयं निर्मिता वीर पुरी शरणमात्मनः ॥ ३४ ॥
 एते सखायः सख्यो मे नरा नार्यश्च मानद ।
 सुप्तायां मयि जागर्ति नागोऽयं पालयन् पुरीम् ॥ ३५ ॥
 दिष्ट्याऽऽगतोऽसि भद्रं ते ग्राम्यान् कामानभीप्ससे ।
 उद्वहिष्यामि तांस्तेऽहं स्वबन्धुभिः अरिन्दम ॥ ३६ ॥
 इमां त्वं अधितिष्ठस्व पुरीं नवमुखीं विभो ।
 मयोपनीतान् गृह्णानः कामभोगान् शतं समाः ॥ ३७ ॥
 कं नु त्वदन्यं रमये ह्यरतिज्ञमकोविदम् ।
 असम्परायाभिमुखं अश्वस्तनविदं पशुम् ॥ ३८ ॥
 धर्मो ह्यत्रार्थकामौ च प्रजानन्दोऽमृतं यशः ।
 लोका विशोका विरजा यान्न केवलिनो विदुः ॥ ३९ ॥
 पितृदेवर्षिमर्त्यानां भूतानां आत्मनश्च ह ।
 क्षेम्यं वदन्ति शरणं भवेऽस्मिन् यद्‍गृहाश्रमः ॥ ४० ॥
 का नाम वीर विख्यातं वदान्यं प्रियदर्शनम् ।
 न वृणीत प्रियं प्राप्तं मादृशी त्वादृशं पतिम् ॥ ४१ ॥
 कस्या मनस्ते भुवि भोगिभोगयोः
     स्त्रिया न सज्जेद्‍भुजयोर्महाभुज ।
 योऽनाथवर्गाधिमलं घृणोद्धत
     स्मितावलोकेन चरत्यपोहितुम् ॥ ४२ ॥
 नारद उवाच -
(अनुष्टुप्)
इति तौ दम्पती तत्र समुद्य समयं मिथः ।
 तां प्रविश्य पुरीं राजन् मुमुदाते शतं समाः ॥ ४३ ॥
 उपगीयमानो ललितं तत्र तत्र च गायकैः ।
 क्रीडन् परिवृतः स्त्रीभिः ह्रदिनीं आविशत् शुचौ ॥ ४४ ॥
 सप्तोपरि कृता द्वारः पुरस्तस्यास्तु द्वे अधः ।
 पृथग् विषयगत्यर्थं तस्यां यः कश्चनेश्वरः ॥ ४५ ॥
 पञ्च द्वारस्तु पौरस्त्या दक्षिणैका तथोत्तरा ।
 पश्चिमे द्वे अमूषां ते नामानि नृप वर्णये ॥ ४६ ॥
 खद्योताऽऽविर्मुखी च प्राग् द्वारावेकत्र निर्मिते ।
 विभ्राजितं जनपदं याति ताभ्यां द्युमत्सखः ॥ ४७ ॥
 नलिनी नालिनी च प्राग् द्वारौ एकत्र निर्मिते ।
 अवधूतसखस्ताभ्यां विषयं याति सौरभम् ॥ ४८ ॥
 मुख्या नाम पुरस्ताद् द्वाः तयाऽऽपणबहूदनौ ।
 विषयौ याति पुरराड् रसज्ञविपणान्वितः ॥ ४९ ॥
 पितृहूर्नृप पुर्या द्वाः दक्षिणेन पुरञ्जनः ।
 राष्ट्रं दक्षिणपञ्चालं याति श्रुतधरान्वितः ॥ ५० ॥
 देवहूर्नाम पुर्या द्वा उत्तरेण पुरञ्जनः ।
 राष्ट्रं उत्तरपञ्चालं याति श्रुतधरान्वितः ॥ ५१ ॥
 आसुरी नाम पश्चाद् द्वाः तया याति पुरञ्जनः ।
 ग्रामकं नाम विषयं दुर्मदेन समन्वितः ॥ ५२ ॥
 निर्‌ऋतिर्नाम पश्चाद् द्वाः तया याति पुरञ्जनः ।
 वैशसं नाम विषयं लुब्धकेन समन्वितः ॥ ५३ ॥
 अन्धावमीषां पौराणां निर्वाक् पेशस्कृतावुभौ ।
 अक्षण्वतामधिपतिः ताभ्यां याति करोति च ॥ ५४ ॥
 स यर्ह्यन्तःपुरगतो विषूचीनसमन्वितः ।
 मोहं प्रसादं हर्षं वा याति जायात्मजोद्‍भवम् ॥ ५५ ॥
 एवं कर्मसु संसक्तः कामात्मा वञ्चितोऽबुधः ।
 महिषी यद् यद् ईहेत तत्तद् एवान्ववर्तत ॥ ५६ ॥
 क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वलः ।
 अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥
 क्वचिद्‍गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् ।
 क्वचिद् हसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥
 क्वचिद् धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति ।
 अनु शेते शयानायां अन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥
 क्वचित् श्रृणोति श्रृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति ।
 क्वचित् जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् । ॥ ६० ॥
 क्वचिच्च शोचतीं जायां अनु शोचति दीनवत् ।
 अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते । ॥ ६१ ॥
 विप्रलब्धो महिष्यैवं सर्वप्रकृतिवञ्चितः ।
 नेच्छन् अनुकरोत्यज्ञः क्लैब्यात् क्रीडामृगो यथा । ॥ ६२ ॥


इति श्रीमद्‌भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां
चतुर्थस्कन्धे पुरंजनोपाख्याने पञ्चविंशोऽध्यायः ॥ २५ ॥

 हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥