पृष्ठम्:मनुस्मृतिः (मन्वर्थमुक्तावलीसंवलिता).pdf/२००

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


मनुस्मृतिः। [अध्यायः ४ तु धनदानं निषिध्यते । अतएव 'विधिनाप्यर्जितं धनं' इति वक्ष्यति । नावेदवि- दीति वेदार्थानभिने । एतच्च विद्वत्संभवे नावेदविदीति निषिध्यते ॥ १९२ ॥ त्रिष्वप्येतेषु दत्तं हि विधिनाप्यर्जितं धनम् । दातुर्भवत्यनर्थाय परत्रादातुरेव च ॥ १९३ ॥ त्रिष्वपीति ॥ एतेषु विष्वपि बैडालवतिकादिषु न्यायार्जितमपि धनं दत्तं दातुः प्रतिग्रहीतुश्व परलोके नरकहेतुत्वादनाय भवति ॥ १९३ ॥ यथा प्लवेनौपलेन निमन्जत्युदके तरन् । तथा निमजतोऽधस्तादज्ञौ दातृप्रतीच्छकौ ॥ १९४ ॥ तथा प्लवेनेति ॥ यथा पाषाणमयेनोडुपादिना जले तरंस्तेनैव सहाधो गच्छति एवं दानप्रतिग्रहशास्त्रानभिज्ञौ दातृप्राहको नरकं गच्छतः। 'अतपास्त्वनधीयानः' इति प्रतिग्रहीतृप्राधान्येन निन्दोक्ता । इह तु दातृप्राधान्येनेत्यपुनरुक्तिः ॥१९४॥ धर्मध्वजी सदा लुब्धश्छामिको लोकदम्भकः । बैडालनतिको ज्ञेयो हिंस्रः सर्वाभिसंधकः ॥ १९५ ॥ धर्मध्वजीति ॥ यो बहुजनसमक्षं धर्ममाचरति स्वतः परतश्च लोके ख्यापयति तस्य धर्मो ध्वजं चिह्नमिवेति धर्मध्वजी । लुब्धः परधनाभिलाषुकः । छद्मना व्याजेन चरतीति छानिकः । लोकदम्भको निक्षेपापहारादिना जनवञ्चकः । हिंस्रः परहिंसाशीलः । सर्वाभिसंधकः परगुणासहनतया सर्वाक्षेपकः । बिडालब- तेन चरतीति बैडालबतिकः । बिडालो हि प्रायेण मूषिकादिहिंसारुचितया ध्यान- निष्ट इव विनीतः सन्नवतिष्ठत इत्युपचाराद्विडालव्रतशब्दः ॥ १९५ ॥ अधोदृष्टिनैष्कृतिक स्वार्थसाधनतत्परः। शठो मिथ्याविनीतश्च बकवतचरो द्विजः॥ १९६॥ अधोदृष्टिरिति ॥ अधोदृष्टिर्निजविनयख्यापनाय सततमध एव निरीक्षते । निष्कृतिर्निष्ठुरता तया चरतीति नैष्कृतिकः । स्वार्थसाधनतत्परः परार्थखडनेन । शठो वक्रः । मिथ्याविनीतः कपटविनयवान् । बकवतं चरतीति बकवतचरः। बको हि प्रायेण मीनहननरुचितया मिथ्याविनीतः सन्नेवंशीलो भवतीति गौणो बकवतशब्दः॥ १९६ ॥ ये बकवतिनो विना ये च मार्जारलिङ्गिनः । ते पतन्त्यन्धतामिले तेन पापेन कर्मणा ॥ १९७॥ ये बकवतिन इति ॥ ये बकवतं बिडालबतं चरन्ति ते ब्राह्मणास्तेन पापहेतुना कर्मणान्धतामिस्रनाम्नि नरके पतन्ति ॥ १९७ ॥ न धर्मस्यापदेशेन पापं व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन्त्रीशूद्रदम्भनम् ॥ १९८ ॥ - चरेत् ।