पृष्ठम्:ब्राह्मस्फुटसिद्धान्तः (भागः ४).djvu/५२६

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


गोलाध्यायः १६१५ द्याधं तद्वदैत्यानां मेषतुलाद्योरादित्वं विमृबदुपलक्षणार्थं लंकासमोत्तरे......रवा वासिनां दक्षिणतो लोकोत्तरतो मेरुः यमकोटीसमुत्तरस्थानां दक्षिणतो यमकोधु त्तरतो मेरुः सिद्धपुरसमोत्तररेखास्थानां दक्षिणतः सिद्धपुरमुत्तरतो मेरुः रोमक- समोत्तरस्थामासुत्तरतो मेरुदक्षिणतो रोमकम् । मेरुस्थानां पुनः सर्वतोऽपि । सर्वा एव दिशो यतो दिक्परिकल्पना सवितृवशा यत्र विवस्वानुदेति सा प्राची । यत्रास्तमेति सा प्रतीची न तत्राथोच्यते यत्र दिनादौ प्रथमं दृश्यते सा प्राची, यत्र दिनार्थं सा दक्षिणा, यस्यामदृश्यो याति सापरा यस्यां रात्रार्थं सोत्तरा विषुवति मेरुस्थानां पुनः सकृदुदित एव। सर्वास्यपि दिक्षुपरि भ्राम्यन्ननेकशो दृश्यते । अतो दिग्विभागकल्पना । न तत्राथोच्यते यत्र दिनादौ प्रथमं दृश्यते सा प्राचो तदपि न यतः स्फुटं सौरसावनयोर्युगपद्दिनादिनं भवति । कदाचिद्भवतीति चेत् तथापि न नियते प्रदेशे, एवं मेरुवडवामुखरेखस्थानां गोलन्यासः प्रर्दशितः । तदन्तरस्थानां देशान्तरकर्मणा पूर्वापरत्वं भिद्यते । तत्प्रदर्शनायावतुल्येऽतरे भूगोलं भ्रमयेत् । यदि पूर्वेण स्वदेशस्तदा पश्चिमतः। अथ यतो परदेशस्तदा पूर्वेण भ्रमयते । शलाकाग्रनिवेशवतुल्यार्धेऽर्धममीष्टदेशे गोलविन्यासः इत्येवं दिशात्र मे तत्प्रदशतं स्वबुद्धचा कालसमसूयमिति । एवं मेरुवडवामुखस्थानां ध्रुवयोः संस्था- नमभिधायेदानीं भचक्र भ्रमणादि प्रतिपादनायाह ध्रुवयोर्बद्धे सव्यगममरारणां क्षितिजसंस्थमुदवक्रम् । अपसव्यगमसुराणां भ्रमति प्रवाहानिलाक्षिप्तम् ।४।। वास०-ध्रुवयोर्बद्धं ध्रुवतारयोर्नियमितं, सव्यं गच्छतीति सव्यगमःप्रदक्षिण गमित्यर्थः, अमराणां मेरुस्थानां क्षितिजसंस्थं क्षितिजवेशेषाज्जातं यन्मण्डलं तत्क्षितिजस् । यत्राकाशं भूम्या सहैकवद्भूतं लक्ष्यते । परितोऽपि तत्र स्थितं तदा सकुमुद्र ,वक्र नक्षत्रचक ' विषुवन्मण्डलमित्यर्थः। अपसव्यगमसुराणां तदेवोदचक्र अप्तदक्षिणां दैत्यानां क्षितिजासक्तमेव भ्रमति क्षणमपि स्थिरं न भवति । प्रवाहा निलाक्षिप्तं नित्यं प्रवहणेन पश्चाद्गतिना मारुतेन प्ररितमिति यावत् तदेत्तद्भ चक्र तद्देवानां भूलोकोपरिस्थितानां क्षितिजासक्त‘ यतो विषुवन्मण्डलमेव भचक्र तच्च मेरुस्थानं क्षितिजमेव व्याख्यातम् । तत्रस्था भ्राम्यते प्रवाहानिलेनतदेवैः प्रदक्षिणगं सदृश्यते । दैत्यैश्व प्रदक्षिणगं यतस्तेषां परस्परमधोभावः यथा कश्चि त्किमपि दक्षिणे हस्ते कृत्वा यदासन्नो भवति, तदा तत्प्रति रूपकारस्य वामे हस्ते तत्र लक्ष्यते, इत्येवं सव्यापसव्यसिद्धिः, एतच्च खगोलोपर्यंधः स्वस्तिकयो शला काने प्रवेश्य सर्वं प्रदर्शयेत् । गोलो ध्रुवयो बद्धमिति व्याप्तिप्रदर्शनार्थम् । ध्रुवाभ्यां यावद्भचक्रस्य द्वादशराश्यात्मकस्य व्याप्तिमुरुजबंधानामिव मध्यावभूगोलमध्यं यावत् । अयमभिप्रायो द्वादशराशि व्यतिरिक्तो भपंजरे सकक्षे सभूमिके कलि त्प्रदेशे नास्तीत्यर्थंः । अन्ये तु पुनरन्यथा व्याचक्षते । भूगोल एव प्राङ्मुखो भ्रमति