पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/६१

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
४९
द्वितीयोsङ्कः।

गोत्रानुकूलेभ्यो राजकुठे म्यः कन्याप्रदानं प्रति दूतसम्प्रेषणा वर्तते । न च महासेनः कश्चिदपि प्रस्याचष्टे, न चाप्यनुगृह्णीते । किङखल्विदमिति ।

 राजा–बादरायण ! एवमेतत् । अतिलोभाद् वरगुणानामतिस्नेहाच्च वासवदत्तायां न शक्नोमि निश्चयं गन्तुम् ।

 कुलं तावच्क्लव्यं प्रथममभेिकक्षे हि मनसा
ततः सानुक्रोशं मृदुगुपि गुणो दोष बढवान् ।
तत रूपे कान्तिं न खटु गुणतः स्त्रीजनभयात्
ततो वीर्येदग्रं न हेि न परिपाल्या युवतयः ॥ ४ ॥

 काञ्चुकीयः--महासेनं वर्जयित्वा न हीदानीमेते गुणाः कचिदे कस्था दृश्यन्ते ।


 बादरायणेत्यादि । एतद् एवं , त्वदुक्तं तथ्यम् । निश्चयं गन्तुं वरनिर्णयं प्रतम् ।

 वासवदत्तातिस्नेहमूलकं वरगुणातिलोमं विवृणोति-- कुळमति । हि त- याहि । प्रथमम् अद। छ।ध्ये लाघईप । कुलं तावत् , मनसा अभिनिविष्टेन चेतस । अभिकाइ वाञ्छामि । अर्थाद् वरस्य । ततः अनन्तरम् । सानुवेशम्अ नुक्रोशः कृपा तद्युक्तम् । आभिकाइडे, अथोद् वरम् । अनुकई स्तौति-एष गुणः अनुक्रयारूपः । मृदुरपि सुकुमारोऽपि । बळवान् हि सरवान् हि | ततः, रूपे आकृतौ। अर्थात् वरस्य । कान्ति कामनीयकम् । न खङ गुणतः अभिकाइ, न केवलं गुणत्वाद् वाञ्छामि, किन्तु स्त्रीजनभयाद आभिकाङ्क्षे, खीजनः कान्तिही नात् कदाचिद् विरज्येदिति शङ्कावशादपि वाञ्छमीत्यर्थः । ततः, वीर्योदग्र वी यन्नतम् । अभिकाइके, अर्थाद् वरमेव । तत्र कारणमाह —हि यतः , युवतयः तरुण्यः । न न परिपाल्याः रक्षणीया एव । रक्षणं च वीर्येणैव निर्वाह्याभयाभि प्रायः इह प्रथमतृतीययोः पादयोर्वरगतघर्मविशेषस्याभिकाङ्क्षणक्रियां प्रति क्रमस्त्रं द्वितीयचतुर्थयोस्तु धर्मविशेषवतो वरस्य कर्मत्वमिति वैलक्षण्यमस्ति । यदि पुनर्नि द भावप्राधयात् सानुक्रेशवीयेदग्रपदयोः सानुक्रोशत्ववीयदग्रत्स्वार्थताश्रीयते , तर्हि बरघर्मयैव सर्वत्र कर्मत्वमैकरूप्येणेति बोद्धव्यम् । इह परस्मैपदिनः काङ्क्षतेरा रमनेपदकरणमार्षम् ॥ ४ ॥

 महादेवमित्यादि । काचिद् एतस्मिन् पुरुषे । एकस्थाः एकव्यकिस्थाः