पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/६०

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
४८
प्रतिज्ञायौगन्धरायणे सव्याख्याने

 काञ्चुकीयः-निवेशितोऽनुरूपतश्च सकृतः ।

 राज -न्याय्यं कृतं राजवंशगुणाभिलाषिणा । समागतान युक्तः पूजया प्रतिग्रहः। अथ सर्वोऽपि कन्याप्रदानं प्रति पृष्टश्चेत् परच्छन्देन तिष्ठति । (काञ्चुकीयमवटोक्य) बादरायण ! वक्तुकाममिव वां लक्षये ।

 काञ्चुकीयः --न खलु किञ्चित् । कन्याप्रदानं प्रति समुत्पन्नो- अभिमर्शः ।

 राजा--अलमलं परिहृत्य । सर्वसाधारणो हृष विधिः । अभिधी- यताम् ।

काञ्चुकीयः- -महासेन ! एषा मे विवक्ष – एवं नाभाहन्यहनि


 निवेशित इत्यादि । अनुरूपतः आनुरूप्येणत्यर्थः ।।

 न्याय्यामित्यादि । न्याय्यं न्यायादनपेतम् । राजवंश्यगुणाभिलाषिणा राज वंश्यस्य राजवंशभवस्य जैवन्तिप्रेषयतुः काशिराजस्य गुणाभिलाषिणा गुणपक्षपा तिना । अर्थाद् भवता । समागतानामित्यस्य स्थाने ‘समासन्नप्रीतिकारणागताना मि’ति क्कचित् पठ्यते । समासन्ना अचिरभाविनी या प्रीतिः वासवदत्तोद्वाहामोदः, तेन करणेन आगतानामिति तदर्थः । पूजया प्रतिग्रहः बहुमानेन प्रपेषणम् । पूजापरिग्रह इति पाठेऽप्ययमेवार्थः । पृष्टश्चेत् ‘प्रेषितदूतेषु राजसु कतमस्मै कन्या देयेति मयानुयुक्तश्चेत् । सर्वोऽपि अमास्यादेः। परच्छन्देन तिष्ठति , अन्याभि- प्रायप्रतीक्षया अर्थाद् मदभिप्रायप्रतीक्षया तिष्ठति, न तु स्वाभिप्रायं कश्चिद् वक्ती त्यभिप्रायः । वक्तुकामामिव विवक्षुमिव । लक्षये आकारेणानुमिनोमि । ‘वक्तु काम इवेत्येवादशैषु पठ्यते । तत् तु लेखकप्रमादायातम् ।

 न खल्वित्यादि । न खलु किञ्चित् , वक्ष्यमाणादन्यत् किमपि न। आभिमर्शः समुत्पन्नः विचारः समुत्पन्नः । तेन मे काचिद् विवक्षेत्याशयः । विमर्श इति क्वचित् पाठः ।।

 अलमित्यादि । अलमलं परिह्स्य विवक्षितं मा परिहर । ‘अलंखल्वो- रि’ति क्वाप्रत्ययः । एष विधिः कन्याप्रदानविधिः। सर्वसाधारणो हि सर्वेषां समान एव। अतस्वमपि यथानुभवमत्रभिप्रायमाविष्कर्तुं प्रभुरेवेत्यभिप्रायः ।  सहासेनेत्यादि । एषा विवशा वक्तुमिच्छा । एष विवक्षाविषय इत्यर्थः ।।