पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/५३

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
४१
प्रथमोऽङ्कः ।
प्रतीहारी -(क) अय्य ! तह । (निष्क्रान्ता।)

(प्रविश्य)

निर्गुण्डकः—(ख) अय्य ! अच्छरिअं णिव्वुतं । भट्टिणो सन्तिणि
मित्तं उवद्विअभोअणं बह्मणजयं पेक्खिअ केण वि किळ उम्मतधेसधारिणा
बह्मणेण उच्चं हसिअ उतृ-सेरं सेरं अह्णन्तु भवन्तो , अभुदअं खु
इमस्स राअउळस्स भविस्सदि (ति । तद वअणसमआठं एव अदंसणं
गदो ।

(क) आर्य । तथा ।
(ख) आर्य ! आश्चर्यं निवृत्तम् । भर्तु: शान्तिनिमित्तमुपस्थितभोजनं ब्राह्म
णजनं प्रेक्ष्य केनापि किलोन्मत्तवेषधारिणा ब्राह्मणेनेच हसित्वोक्तं-स्वैरं
स्वैरमक्षन्तु भवन्तः, अम्युदयः खल्वस्य राजकुठस्य भविष्यतीति । ततो
वचनसमकालमेवादर्शनं गतः ।

चन्द्रोपमया द्योत्यते । कस्तर्हि मोचयिष्यतीत्याकाङ्कयामात्मन एव मोचयितृत्वं
मोचनव्यतिरेके शपथकरणभङ्गया प्रतिजानीते-राजानं, न मोचयामि यद्यर्थ
काक्का न मोचयामि चेदित्यर्थः । तर्हि यौगन्धरायणो नास्मि यौगन्धरायणसंज्ञो न
भवाभि, प्रशौर्यधैर्यादिगुणसम्पद्विभृतां यौगन्धरायणसंज्ञां त्यजामीत्यभिप्रायः ।
अथवा यौगन्धरायणो नास्मि यौगन्धरायणनामाहमभावं गच्छमीत्यर्थः । इह मा -
विनोsपि भोचनस्य वर्तमानत्वविवक्षणमचिरभावित्वद्योतनार्थम् । ‘यदि शत्रुबल–
अस्तं राहुणा चन्द्रमिव’ इतेि क्वचिदर्थ पठ्यते । तत्र देखकप्रमादच्युतं ‘तमिति
पदं प्रक्षिप्य ‘राहुणे’ति पदं चान्तिमं कृस्वा ‘तं चन्द्रमिव राहुणा' इत्येवं पाठः
शुद्धः कर्तव्यः । अथेस्तु तदा विस्पष्टतमः ।। १६ ॥
अय्येत्यादि । तथ/ यथार्येणाभिहितं, तथा भर्तृजनन्यै निवेदयामीत्यर्थः ।
प्रविश्येति । निर्मुण्डकः कामविज्ञानरहितो राजभृश्यविशेषः । ‘निर्गुण्डा
नामतो ज्ञेयाः कामाविज्ञानवर्जिता' इति भरतः । (नाट्यवे० अ० २४)
अय्येत्यादि । निघृतं निष्पन्नम् । णिमित्यस्य स्थाने अच्छरिआमिति
पुनः पठ्यते काचित् । शान्तिनिमित्तं यान्तिरूपं निमित्तं शान्तिनिमितं दुर्दैवद्यम-
नुरूप्राय फायेत्यर्थः । ‘निभित्तकारणहेतुषु सर्वासां प्रायदर्शनम्’ इति प्रथमा