पृष्ठम्:नैष्कर्म्यसिद्धिः.djvu/४२

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


४० नैष्कम्यैसिद्धिश्रवन्द्रिकासहिता एवमुपसंहृते केचित्स्वसम्प्रदायबलावष्टम्भादाहुर्यदेतद्वे दान्तवाक्यादहं ब्रक्षेति विज्ञानं समुत्पद्यते तत्रैव स्वोत्प तिमात्रेणाज्ञानं निरस्यति किंतहन्यहनि द्राधीयसा कालेनोपासीनस्य सतो भावनोपचयान्निःशेषमज्ञानम पगच्छति “देवो भूत्वा देवानप्येती'ति श्रुतेः । अपरे तु बुवते वेदान्तवाक्यजनितमहं ब्रहोति विज्ञानं संसर्गात्म कावादात्मवस्तुयायात्म्यावगाद्येव न भवति किंतद्येतदेव गङ्गास्रोतोवत्सततमभ्यस्यतोऽन्यदेवावाक्यार्थात्मकं वि ज्ञानान्तरमुत्पद्यते तदेवाशेषाज्ञानतिमिरोत्सारीति “वि- ज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत ब्राह्मण’ इति श्रुतेरिति । अस्य पक्ष इयस्य निवृत्तय इदमभिधीयते । सकृत्प्रवृत्त्या मृद्भाति क्रियाकारकरूपभृत् । अज्ञानमागमज्ञानं साङ्गल्यं नारूयतोऽनयोः ॥ ६७ ॥ पूर्वे ज्ञानस्य स्वोत्पत्तिमात्रेणाज्ञाननिवर्तकत्वात्कर्मभिः समुच्चयोऽनु पपन्न इत्युक्तं तद्युतं वाक्यजन्यज्ञानोत्तरकालीनभावनोत्कर्षाद्भाव नाजन्यसाक्षात्कारलक्षणज्ञानान्तरेणैवाज्ञानस्य निवृत्तेइनाभ्यासदशा यां ज्ञानस्य कर्मणा समुच्चयोपपत्तेरित्येकदेशिानां मतमुत्थाप्य निराक रोति एवमुपसंहृत इत्यादिना । देवो भूत्वा भावनोपचयाद्दिवभावं साक्षात्कृत्य पतिते देह उपास्यदेवताभावं प्राप्तोतीत्यर्थः । विज्ञायशब्दे न संस्पृष्टरूपं ब्रह्मावगम्य प्रज्ञां साक्षात्कारलक्षणामसंसर्गात्मिकां कुवीत सन्तताभ्यासबलात्साधयेदिति यावत् । इति पूर्ववादिनोऽभिप्रेता व्या ख्या । सकृत्प्रवृत्त्येति । भवदभिमताया भावनायाश्चितैकाग्यहेतुतया सम्भावनाविपरीतभावनात्मकविक्षेपलक्षणप्रतिबन्धनिरासेन ज्ञानोत्प तावेवोपक्षीणत्वादुत्पन्नमात्रमागमिकं ज्ञानं सकार्यमज्ञानं तदैव निवत्र्त यतीति न शानकर्मणोः समुच्चयावसर इति भावः । “विज्ञाय प्रशां