पृष्ठम्:Kumarasambhavam - Mallinatha - 1888.djvu/८१

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
८०
कुमारसम्भव

मधु द्विरेफः कुसुमैकपात्रे
पपौ (प्रया मनुवर्तमानः।
शृङ्ग ण [१](७)च स्यर्शनिमीलिताक्षीं
सुगौमकण्डूयत खष्णसारः ॥ ३६ ॥
ददौ [२](८)रसात्पङ्कजरेणुगन्धि
गजाय गण्डूषजलं करेणुः।
अर्धापभुक्तेन विसेन जायां
सम्भावयामास रथाङ्गनामा ॥ ३७ ॥

 मध्विति ॥ हौ रेफौ वर्णविशेषौ यस्य स द्विरेफो भमरः । उपचारात्तदर्थोऽपि द्विरेफ उच्यते । यथाह कैयटः-“शब्द धर्मेण प्यर्थस्य व्यपदेशो दृश्यते । यथा भमरशब्दस्य द्विरेफ त्वात् द्विरेफ भ्रमरः । कुसुममेवैकं साधारणं पान तस्मिन् मधु मकरन्दम् ॥ “मधु मद्य पुष्परसे” इति विश्वः । स्वां प्रियां भृङ्गीमनुवर्तमानोऽनुसरन् पपौ। तत्पीतशेषं पपावित्यर्थः । कृष्णश्चासौ सारः शबलश्च कृष्णसारः ऊष्णमृगः ॥ “वर्णा वर्णन” इति समासः । स्थन स्य सुखेन निमीलिताक्षीं मृगीं शुङ्गणकण्डूयत कर्षितवान् । “कण्ड्रादिभ्यो यक” डूति यक् । ततः कर्तरि लट् ॥ ३६ ॥

 ददाविति । रसादतरागात्कर्णः करिणी ॥ “'करेणु रिभ्यां स्त्री नेम” इत्यमरः । पङ्कज्जायत इति पड्जं तस्य रेणुः पञ्जरेणुस्तस्य गन्धोऽस्यास्तौति पङ्कजरेणुगन्धि गण्डूष जलं सुखान्तर्ध तजलं गजाय ददो। रथाङ्गनामा चक्रवाको ऽर्ध यञ्च तथोपभुक्तेनार्धजग्ध न विसेन जायां सम्भावयामास। स्वजधशेषं ददावित्यर्थः ॥ ३७ ॥


  1. (७) संस्अर्श ।
  2. (८) सश