सामग्री पर जाएँ

पृष्ठम्:भरतकोशः-३.pdf/८५

विकिस्रोतः तः
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति

ये रिधरिमृदुपमुख्यास्तन्मूलं स्थापिन् यथाशाञ्जम् तेषु स्वयंभुव वाष्टम्यूध्वै तिसृषु तन्त्रीषु श्रुयैकयाधिकत्वं न्यूनत्वं वा न दोषाय । अनुमन्द्रमन्द्रतारेष्विति स्थितिरपि स्वरस्वरूपविदाम् । स्वधिया मयेति गदितं तत्प्रामाण्यं निजानुभवात्। अश्वरन्नशार्दू च स्वराणां कीर्तितं कथम्। प्रत्येकं वर्तनं लोके समाचक्ष्व महेश्वर । एतेषां स्वरभेदं हेि जानीत गानबान्धव ऋतिस्वरेण जानन्ति गन्धर्वः पन्नगाः किल । सर्वस्वरमविज्ञाय मनुष्याः स्वरसप्तके । वर्तन्ते साम्प्रतं देवि दुर्वोधं स्वरभेदनम् स्वत्रिपञ्चकं षङ्कजे षोडशै वृषभस्वरे दश साप्तान्तरं गान्धे विषट्कं मध्यमस्वरे ॥ एकोनविंशतिश्चेति पञ्चमे विंशतिस्तथा । धैवते च निषादे च स्वराणामेकविंशतिः । एकं शतं क्षचत्रिंशत्सहेितं च चतुष्टयम् मन्द्रं मध्यं च तारं चानुतारं चतुर्विधम् भन्द्राख्यत्रिगुणं मध्यं मध्यात्तारं तु यद्भगुणम् ॥ इयेव वर्तते लोके भध्ये केोध्र्वे रसातले । खरमण्डलिका-वीणा खादिरी चान्दनी रक्तचान्दनी सारदारुजा । गाम्भीरी पानसी वैष स्वरमण्डलिका मता। सप्ताङ्गलाधिका दैट्वें वितस्तित्रितयान्विता । प्राशास्यै तूनविंशत्यङ्गुलिका परिकीर्तिता । लाबुको दक्षिणे भागे वामभागे तु काकुभः। कोलम्बकस्तयोर्मध्ये श्रुतितन्त्रीस्थितःपुनः। सप्तविंशत्यङ्गुलात्मा तारतन्त्रीन्त्र्यस्थितास्ततः। अङ्गुष्टचेोलाबुकः स्यात्करभस्तु यवाधिकः। 50 ७५३ | स स्यात्करभकाकारः क्रमेण वलितो भवेत्। तद्वामेद्वषङ्गलं सारी महं च चतुरश्रकम् दक्षिणेऽलाबुकस्य स्याद्दशतन्त्री निबन्धनी । मध्यभागे मिता सा तु सार्ध द्वयङ्गलविस्तृता कायेस्तत्पूरकत्वे स्यात्पञ्चाङ्गल उद्दाहृत शून्यगर्भतु कर्तव्यः सपिधानाभिमण्डितः । लाबुकः सपिधानः स्वापिधान रहितोऽपि वा। क्रोडस्तु द्विदल: कार्य: तस्य स्वादन्तिमे दले ! कोष्टस्रयसमानत्वे तस्य दक्षिणतः पुन चतुरङ्गलकं शून्ये गाभीये विस्तृतवपि तन्मध्ये सारिका न्यस्या वर्तुलेषु बिलेष्वथ। न्धैरसारिगृहरन्धैस्सारभटैरपि । रन्धैर्यथैकता तु तथा कार्य विनिर्मितः । एवं विनिर्मितायां तु वीणायामिह वैणिकः । तन्त्रीरसंस्थापयेद्त पट्टकालिसरा अपि । एकैकगुणरो न्यूनाइशस्ताश्शुद्धा विपश्चिकाः। अङ्गुल्यप्रमाणे तु तन्त्रीणामन्तरा भिथः । करभस्तासु तन्त्रीषु प्रत्येकं कलिकां न्यसेत्। वैशुपृष्ठभवा सूक्ष्मा यथानुरणनं भवेत्। लावुकोपरि दातव्था विश्रान्तिनालिका पुनः। खादियैन्यभवा वापि वृद्धाडुलेिसमाश्रुिता । सारी सम्मेोटनान्यं च भोटनासार ...... सा। नवाङ्गलमिता दध्चें मुष्टिग्राह्या स वर्तुला । चतुरश्रे बिलं तस्याः सारीवृत्तप्रमाणत । नवाङ्गुलमिता सार्धा स्थूलमूलाग्रसूक्ष्मका मुख्येयं सर्ववीणानां त्रिस्थानैरसप्तभिः स्वैरै अस्यास्तु वादनोपायाः ज्ञातव्या उपदेशतः । त्रिस्थानैरिति वचनादेकविशतितन्त्र्य: । ता: एकसरा, द्विसरा, त्रिसराः पट्टजाः । इदानीं रञ्जकतालाभाय पट्टजाः सप्त लोहजाः सप्त पित्तलज्जा सप्त एव तन्त्री खरमण्डलमिति मत्तकोकिलवीणाया नामान्तम्

"https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=पृष्ठम्:भरतकोशः-३.pdf/८५&oldid=99427" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्