स्यादस्यास्तु प्रमाणेन प्रोन्नतः ककुभः शुभः । बध्नीथाच्चुम्बकं दन्तचारुचुम्बिक्रयान्वितम् । तेषां त्रिसूत्रिता तन्त्री कस्यामपधनिस्वराः। अमीषामेव भेदेन वाद्यन्ते रसिका अपि । सोमराजदेवः किञ्चिन्छिष्टभुजावेव पताकौ स्वस्तिकीकृतौ । आलिङ्गनोद्भवो हस्त आलिङ्गनविधौ मतः ।। आलिप्ता द्विविधा ज्ञेया स्वरसंयेोजने तथा । रागलिप्ता रूपलिप्तां द्विविधा परिकीर्तिता ।। तकल्पलतामञ्जरी चलत्सन्देशहस्तश्चेत्करस्यालेखनस्तदा। लेखने विनियोज्योऽयं नृत्याभिनयगोऽपि च ।। या हस्तसम्भिता दैध्र्येऽष्टाविंशत्यङ्गला पुनः। परिघोऽधङ्गलमिता पिण्डे सप्ताङ्गले मुखे । मण्डल्यौ वक्तयोर्वीमष्टावेकदृशाङ्गले । आविद्धः-धातु क्षेप:पूतोऽतिपातोऽतिकीर्णमनुबन्धसंज्ञितत्रैव । आविद्धो विज्ञेयो धातुर्वै पञ्चविध एव । द्विस्त्रिश्चतुष्कनस्रकैः प्रहारैः क्रमशः कृतै । आविद्धधातुर्विज्ञेयः सानुबन्धवि । भुजाश्रयोः कूर्परयोरंसयोः सविलासयोः। सतोः पताकैौ व्यावृतिं विधाय भवतोऽदुतम् ॥ ८०१ नाट्यशाले अधस्तलैौ चेदविद्धवक्रौ हस्तौ तदोदितौ। विक्षेपवलने प्राहुः प्रयोगं कृतिनत्तयो । आवेगः–व्यभिचारिभाव वातवेगामिकुश्रोद्भमणप्रियाप्रियश्रवणव्यसनाभिधाशादि जनितसम्भ्रम आवेगः । आवेद्यम्-भूषा आवेद्य भूषणं तत्स्यात् श्रवणाभरणादि यत्। अक्षादिशब्देन तथा नानाभरणमुच्यते ।। एवमातोद्य विन्यासं सारभ् विनियुज्यतु। आश्रावणादीन्यङ्गानि प्रयुञ्जीत यथाक्रमम् । ईषदादौ क्रियमाणं मृदङ्गपरिमार्जनम्। फणिखयक्रमादेतदाश्रावणमिति स्मृतम्। अस्याक्षराणां विन्यासो विप्रदासेन भण्यते । आदौ गुरुद्वयं पश्चालध्वष्टकमथो गुरुः । लघुद्वयं गुरुद्वन्द्रं लघ्वष्टकमथो गुरुः। एवमादो भवेत्खण्डो द्वितीयोऽप्येवमिष्यते । तृतीये तु तृतीयः स्यादुरुर्लघुचतुष्टयम् । अष्टमोऽथ गुरुः पश्धालघुषट्कं ततो गुरुः । एवं खण्डश्यात्मेयं त्रिषष्टयक्षरनिर्मिता ।। पाणिविद्धस्य यौ पादौ चेद्विलियोपसर्पतः यदापसर्पतः प्रोक्ता साश्लिष्टा गतिरुद्धते । मङ्गीतमुक्तावली देवेन्द्रकृता आपूर्वात्सरतेर्धातो रूपे पाताः पुरोदिता । आसान्त इति प्रोक्ता बुधैरासारिताभिधाः आसारिताङ्गानि मुखं प्रतिमुखं चैव देहं संहरणं तथा। अङ्गान्येतानि चत्वारि सर्वेष्वासारितेषु च ॥ कुम्भः
पृष्ठम्:भरतकोशः-३.pdf/१३३
दिखावट