पृष्ठम्:ब्राह्मस्फुटसिद्धान्तः (भागः ४).djvu/५६०

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


१६४४ वास०–क्षितिजे भूदललिप्ता वासावुत्थालिप्ता भूव्यासार्धवशाद्या लिप्ता उत्पद्यन्ते ता इत्यर्थः। कथं तावत्य एव लम्बनलिप्ता भवन्तीत्यर्थः, एतदुक्तं भवति भूगोलमध्यक्षितिजस्थं रवि r•q•कर्णप्रमाणभूव्यासार्थं कोटि: द्रष्टुभूमध्य- तरं द्रष्टुः सूत्रं रविप्रापिततिर्यक्कर्ण एवं स्थि••••भूव्यासदलोत्पन्नाः सर्वा एव दृग्गतिलिप्ताः स्युः तावच्च रविभुजायां•०००“चन्द्रमाः स्थितः अतस्त्रैराशिकेन भूदललिप्ता उत्पाद्यः तद्यथा रवि --- भूजायाभूव्यासार्धयोजनतुल्या कोटिः तच्चन्द्रयोजनकर्णेन रवियोजनकर्णतुल्यायः Madhava char n (सम्भाषणम्)‘च चन्द्रकक्षाप्रदेशे कोटिरूपा दृग्ग- तिर्भवति । योजनात्मिका सा च पंचदशा विभक्ता लिप्ता":‘अथवा व्यासार्धहता चन्द्रमध्ययोजनकर्णहता गव दृग्गतिलिप्ता कक्षायामुत्पद्यते । तावतीभिलिप्ताभि- इचन्द्रोनतो भवति द्रष्टु रविसूत्रादित्यर्थः । सा चावनतिर्नभोमध्यात्समम डलम- ध्याद्यदा वित्रिभलग्नसममडलमध्यं भवति । तदा सा दृग्गतिः -परिपूर्णा भवति । न ते तु रवि सममडलवशान्यूना सा भवति इत्यर्थः । अवनतिलिप्ता या- म्योत्तरा यथा दृग्गतिलिप्ता तद्वदवनतिलिप्ता उत्पद्यते ।••••••याम्योत्तरास्ते यथा पूर्वापरयोः क्षितिजे दृग्गति: वासना एवं दक्षिणोत्तर सममोडले क्षितिजे च वासना-एवं दक्षिणोत्तरसमम' डलक्षितिजेव वासना योज्या सापि नभोमध्या दृक्क्षोप मोडले पूर्वे न्यस्ते दृश्यमानाश्चावनति लिप्तान्यत्र देशे तत्र भूदलोत्थ लिप्ता तुल्याः उत्पद्यते। मिथुनताकद्वयेन, ततो दक्षिणतो रवेः चन्द्रस्य च विक्ष पवशाद्दक्षिणतोऽपि यथेह रविग्रहणे लंबनावनती । एवमन्यत्रापि ग्रहयोः परस्परच्छादने नक्षत्रग्रहयोरपि लंबनलिप्तानामवनतिलिप्तानां वेयमेव युक्तिरिति लबनलिप्ताश्चषष्टिहताभुक्तांतर भाजिता घटिका भवंति चक्रिणोरचक्रिणोरा प्यंतरयाश्च कस्मिन् चक्रिणि मुक्तियोगेन भाग इत्येवं दिङ्मात्रं प्रदशतम् । तत्र व विस्तरतः प्रतिपादयिष्याम इति । अथवा दृक्कर्मद्वयोपपत्त्यार्थमार्यामाह सत्रिग्रहक्रान्ति रुदग्दक्षिणयोस्त्रिज्यया हृतंवलनम् । विक्षेपगुणमृणधनं ग्रहेऽन्यदृक्कर्म चरदलवत् ।६६। वास०-सत्रिभिगू हैवैतंते इति स त्रिगुहःत्रिराश्यघिकोग्रह इत्यर्थः । तस्य क्रान्तिः सत्रिगृहक्रान्तिः उदग्दक्षिणयो••तयोरित्यर्थः त्रिज्ययाहतं वलनं विक्षेपगुणसत्रिगृहस्योत्कमजीवया या क्रांतिः ~~‘हता सतीववलनं भवतीत्यर्थः । अयमभिप्रायः मकरराशौ स्थितस्य ग्रहस्य कक्षा••-निरक्षक्षितिजोन्मडलवत् मेषतुलादौ च पर क्रान्तिज्यातुल्येन वलनेन "--‘‘तरे श्रीराशिके यदि व्यासार्धा एतावती कोटिः तद्विक्षपतुल्यव्यासार्धवृत्तेयाकोटि सा चापमडलीकृता ग्रहफलं भवति । उत्तरायणा विक्षिप्तग्रहे'•'यत्र ग्रहस्तस्य प्रदेशस्य यावन्नोदयो भवति । तावद्गंहो दृश्यते••••नीतोदक्षिणविक्षिप्तश्चोत्तरायणे । एवं यतः प्रथममंडल प्रदेशे उदेति" Madhava char n (सम्भाषणम्)यने विक्षेपवशाद्विपरीतं योज्यम् । अतो दक्षिणोत्तरायण