पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/४५

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
३३
प्रथमोऽङ्कः ।
प्रतीहारी–(क) कहं दाणि णिवेदेमि ।
यौगन्धरायणः-शृणु ।
पूर्वं तावद् युद्धसम्बद्धदोषाः प्रस्तोतव्या भावनाः संशयानाम् ।
सन्दिग्धेऽर्थे चिन्त्यमाने विनाशे रूढे शोके कार्थतवं निवेद्यम् ॥ १३ ॥
प्रतहरी–(ख) बत्तिस्सं । (निष्क्रान्ता।)
यौगन्धरायणः -“हंसक ! त्वमिदानीं स्वामन किं न गतः ।

(क) कथमिदानीं निवेदयामि ।
(ख) ग्रहीष्यामि ।

हस्र निवेदने रक्षितं स्यात्, अर्थाद् दुःखं सोढमभ्यनुवत् मोहमुपगच्छेदिस्याभि
प्रयः ।।
कहमित्यादि । मातृहृदयरक्षणानुकूलं निवेदनप्रकारमुपदिशेति प्रभाशयः ।।
पूर्वमिति । संशयानां ‘पुत्रः शत्रुभिः प्रहृतो वा गृहीतो वे’त्यादिसन्देहा
नाम् । भावनाः उपादकाः । युद्धसंबद्धदोषाः युद्धसंभावना अनर्थाः । पूर्वं ता
वत् कार्यतस्वनिवेदनात् प्रागेव । प्रस्तोतव्याः प्रक्रमणीयाः । प्रस्तावस्य प्रयोजन
माह-अर्थे युद्धप्रविष्टपुत्रक्षेमरूपे जिज्ञासिते वस्तुनि । सन्दिग्धे सति युद्धदोषप्तः
स्ताबवद्यादत्रभवत्या शङ्किते, ‘शत्रुभि: पुत्रः प्रहृत उत य्हीते मारितो वे’त्या
दिरीत्या संशयिते सतीत्यर्थः । विनाशे चिन्त्यमाने सति, अतिस्नेहस्य पापयाङ्क
त्वात् मारणपक्षे उत्कटतया तक्र्यमाणे सति । शोके रूढे सति विनाशचन्ता
जन्ये दु:खे प्रतिष्ठिते सति । कार्यतत्वं कार्यस्य प्रधानार्थस्य तस्वं स्वरूपं , ‘गृहीतो
भर्ते’त्येतादृशं । निवेद्यम् । तर्कितानर्थश्रवणजन्यं हि दुःखमतर्कितानथैश्रवणजन्यात्
किञ्चित्रञ्च भवतीति , पुत्रग्रहणवार्ताश्रवणदुःखं तन्मरणशङ्कादुः खाद् वरमिति च
कुवेदृशो निवेदनप्रकारोपदेयो दत्तः ॥.१३ ।।
घातस्सामिति ॥
हंकेत्यादि । स्वामिना , स्कन्धययनमारोप्य नीयमानेन सह । किं न ग
तः , अर्थाद्बयिनीम् ।