पृष्ठम्:तैत्तिरीयोपनिषद्भाष्यम्.djvu/६१

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
७ सप्तमोऽनुवाकः ]]
२३
सोपाधिकब्रह्मोपासनम्


अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उंढ़नः संमनः। चक्षुः
श्रोत्रं मनो वाक्त्वक् । चर्म प्रस” स्लावास्थि मज्जा ।
तदंषिद्विधाय ऋषिरवोचत् पाङ्ग वा इदॐ सर्वम् ।
पाङ्नैव पार्लस्पृणोतीतिं (१)

सर्वमेकं च ।

इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयोपनिषदि शिक्षावल्ल्यां सप्तमोऽनुवाकः ॥ ७ ॥


-भूताधिकारात् । इत्यधिभूतम् –इत्यधिलोकाधिदैवतपाङ्कयोपलक्षणा थुम्। लोकदेवतापाङ्गयोश्चाभिहितत्वात् । । अथ-अनन्तरमध्यमं पाङ्कत्रयमुच्यते प्राणादि वायुपाङ्कमचक्षुरादीन्द्रिय अध्यात्मपथकत्रयम् पाङ्कम्; चर्मादि धातुपालम् । एतावीदं सर्वमध्यात्मं बाह्य च पाङ्गमेवेति

 एतदेवमधिविधाय परिकंप्यर्षिर्वेदः, एतद्दर्शनसंपन्नो वा कश्चिदृषि पाञ्चषट्कस्योपासना रवोचदुक्तवान् । किम् ? इत्याह--पलं वा इदं सर्वम् ; पालेनैवाऽऽध्यात्मिकेन सर्वेषाढमान्यात्पादं बाह्य स्पृणोति बलयति पूरयति एकात्मतयोपलभत इत्येतत्; एवं पाङ्गमिदं सर्वमिति यो वेद, स प्रजापत्या- त्मैव भवतीत्यर्थः॥ इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यश्रीमच्छंकरभगवतः कृतौ तैत्तिरीयोपनिषच्छिश्नावलीभाष्ये सप्तमोऽनुवाकः ॥ ७ ॥


व्यादेः कथं पाङ्कत्वमित्याकाङ्कायां पङ्कयाख्यस्यच्छन्दसः संपादनादित्याह--पश्चसङ्घेति । न केवलं पञ्चसह्यागुणयोगात् पङ्किच्छन्दःसंपादनं, यज्ञत्वसंपादनमपि कर्तुं शक्यत इत्याह- पाद् यश इति। पत्नीयजमानपुत्रदैवमानुषवित्तैः पञ्चभिः संपाद्यत इति यज्ञः पाङ्क इत्यर्थः। ॐ दैत्कृष्टदृष्टिर्निकृष्टे फलवती’ इति न्यायाद्धापाङ्गरूपेणाऽऽध्यात्मिकं पाङ्कत्रयमवगन्तब्य- मित्यभिप्रेत्याऽऽह-एकात्मतयेति ॥

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यश्रीमच्छुद्धानन्दपूज्यपादशिष्यानन्दज्ञानविरचिते तैत्तिरीयोपनिषच्छां करभाष्य टिप्पणे शिक्षावल्ल्यां सप्तमोऽनुवाकः ॥ ७ ॥


(१) यस्मिन्देहेन्द्रियादिसंघाते शास्त्रसंस्काररहितस्य जनस्याहमिति बुद्धिः, सोऽयं लोकप्रसिद्ध आरम् ,तमधिकृत्य यदुपासनं वर्तते तदध्यात्मम्।(२)= दृष्ट्-इति वार्तिके; अधिकं साक्षात्कारपर्यन्तं यथा भवतितथोपास्य स्वानुभवेन सर्वात्मकं विराडूपं प्राप्य-इति साऽभाष्ये। (३)तुल्यतैज्ञा-१.१०(४)पधसंख्याव