पृष्ठम्:तैत्तिरीयोपनिषद्भाष्यम्.djvu/६०

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
२२
[ शिक्षावल्ली
तैत्तिरीयोपनिषत्


-इति प्राचीनयोग्योपस्ख ( २) ॥

वायावभृतमेकं च ॥

इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयोपनिषदि शिक्षावल्ल्यां षष्टोऽनुवाकः ॥ ६ ॥

अथ शिक्षावल्ल्यां सप्तमोऽनुवाकः ।

( पृथिव्याद्युपाधिकब्रह्मोपासनम् )

(मन्दाधिकारी )

पृथिव्यैन्तङि चौर्दिशोंऽवान्तरदिशाः। अमि;
वायुरादित्यश्चन्द्रमा नचैत्राणि । आप ओषधयो
वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् ।

मम्, मनआनन्दम् -आनन्दभूतं सुखकृदेव यस्य मनःतन्मनआनन्दम् शान्तिसमुद्रं--शान्तिरुपशमःशान्तिश्व तत्समृद्धं च शान्तिसमृद्धम्, शान्त्या वा समृद्धं तदुपलभ्यत इति शान्तिसमृडूम्अमृतममरणधर्मि-एतच्चा धिकतरं विशेषणं तत्रैव--मनोमयः-—इत्यादौ द्रष्टव्यमिति।  एवं मनोमयत्वादिधनैर्विशिष्टं यथोक्तं ब्रह्म हे प्राचीनयोग्य, उपास्स्व । उपासनाविधिः ‘उपास्स्व-इत्याचार्यवचनोक्तिरादार्था।उक्तस्तूपासनशब्दस्यार्थः

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यश्रीमच्छंकरभगवतः कृतौ तैत्तिरीयोपनिषच्छिदावलीभाष्ये षष्ठोऽनुवाकः ॥ ६ ॥


 यदैतह्याहृत्यात्मकं ब्रह्मोपास्यमुक्तं , तस्यैवेदानीं पृथिव्यादिपाङ्कस्वरूपेणोपा हिरण्यगर्भपासनम् सनमुच्यते । पञ्चसङ्घायोगात्पाहुच्छन्दःसंपात्तिः; ततः पाङ्कत्वं सर्वस्य । पाङ्कश्च यज्ञ,–‘पञ्चपदा पैद्भिः पझ यज्ञः ” इति श्रुतेः । तेन यत्सर्वं लोकाद्यात्मान्तं च पाद्री परिकल्पयति, यज्ञमेव तत्परिकल्पयति । तेन यज्ञेन परिकल्पितेन पाङ्गात्मकं प्रजापतिमभिसंपद्यते । तत्कथं . पाङ्कमिदं सर्वमित्यत आह  पृथिव्यन्तरिक्षे द्यौर्दिशोऽवान्तरदूिशाः-इति लोकपाळम् : अग्निर्वायुराद्-ि आधिभौतिकगुण- त्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि–इति देवतापाङ्कम् ; आप ओषधयो ‘वनस्पतय आकाश आत्मा-इति भूतपङ्कम्;आत्मेति विरा-


उत्तरोऽप्यनुवाकः प्रकारान्तरेण हिरण्यगर्भापासनविषय इत्याह—यदेतदित्यादिना । पृथि


(१) पृ. १२. (२) ऐ. आ. १. ३. ८. (३) वृ. ३. १. ४. १७ऐ. ब्रा. ३. २३ ५. १९.