महाभारतम्-01-आदिपर्व-101अ

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search

वैकल्पिक अध्याय संख्या - ९० / 1.95

जनमेजय उवाच॥

श्रुतस्त्वत्तो मया विप्र पूर्वेषां सम्भवो महान् |
उदाराश्चापि वंशेऽस्मिन्राजानो मे परिश्रुताः ॥१॥

किं तु लघ्वर्थसंयुक्तं प्रियाख्यानं न मामति |
प्रीणात्यतो भवान्भूयो विस्तरेण ब्रवीतु मे ॥२॥

एतामेव कथां दिव्यामा प्रजापतितो मनोः |
तेषामाजननं पुण्यं कस्य न प्रीतिमावहेत् ॥३॥

सद्धर्मगुणमाहात्म्यैरभिवर्धितमुत्तमम् |
विष्टभ्य लोकांस्त्रीनेषां यशः स्फीतमवस्थितम् ॥४॥

गुणप्रभाववीर्यौजःसत्त्वोत्साहवतामहम् |
न तृप्यामि कथां शृण्वन्नमृतास्वादसंमिताम् ॥५॥

वैशम्पायन उवाच॥

शृणु राजन्पुरा सम्यङ्मया द्वैपायनाच्छ्रुतम् |
प्रोच्यमानमिदं कृत्स्नं स्ववंशजननं शुभम् ॥६॥

दक्षस्यादितिः |
अदितेर्विवस्वान् |
विवस्वतो मनुः |
मनोरिला |
इलायाः पुरूरवाः |
पुरूरवस आयुः |
आयुषो नहुषः |
नहुषस्य ययातिः | ००७ |
ययातेर्द्वे भार्ये बभूवतुः |
उशनसो दुहिता देवयानी वृषपर्वणश्च दुहिता शर्मिष्ठा नाम |
अत्रानुवंशो भवति | ००८ |

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत |
द्रुह्युं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ॥९॥

तत्र यदोर्यादवाः |
पूरोः पौरवाः | ०१० |
पूरोर्भार्या कौसल्या नाम |
तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयो नाम |
यस्त्रीनश्वमेधानाजहार |
विश्वजिता चेष्ट्वा वनं प्रविवेश | ०११ |
जनमेजयः खल्वनन्तां नामोपयेमे माधवीम् |
तस्यामस्य जज्ञे प्राचिन्वान् |
यः प्राचीं दिशं जिगाय यावत्सूर्योदयात् |
ततस्तस्य प्राचिन्वत्वम् | ०१२ |
प्राचिन्वान्खल्वश्मकीमुपयेमे |
तस्यामस्य जज्ञे संयातिः | ०१३ |
संयातिः खलु दृषद्वतो दुहितरं वराङ्गीं नामोपयेमे |
तस्यामस्य जज्ञे अहम्पातिः | ०१४ |
अहम्पातिस्तु खलु कृतवीर्यदुहितरमुपयेमे भानुमतीं नाम |
तस्यामस्य जज्ञे सार्वभौमः | ०१५ |
सार्वभौमः खलु जित्वाजहार कैकेयीं सुनन्दां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे जयत्सेनः | ०१६ |
जयत्सेनः खलु वैदर्भीमुपयेमे सुषुवां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे अराचीनः | ०१७ |
अराचीनोऽपि वैदर्भीमेवापरामुपयेमे मर्यादां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे महाभौमः | ०१८ |
महाभौमः खलु प्रासेनजितीमुपयेमे सुयज्ञां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे अयुतनायी |
यः पुरुषमेधानामयुतमानयत् |
तदस्यायुतनायित्वम् | ०१९ |
अयुतनायी खलु पृथुश्रवसो दुहितरमुपयेमे भासां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे अक्रोधनः | ०२० |
अक्रोधनः खलु कालिङ्गीं करण्डुं नामोपयेमे |
तस्यामस्य जज्ञे देवातिथिः | ०२१ |
देवातिथिः खलु वैदेहीमुपयेमे मर्यादां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे ऋचः | ०२२ |
ऋचः खल्वाङ्गेयीमुपयेमे सुदेवां नाम |
तस्यां पुत्रमजनयदृक्षम् | ०२३ |
ऋक्षः खलु तक्षकदुहितरमुपयेमे ज्वालां नाम |
तस्यां पुत्रं मतिनारं नामोत्पादयामास | ०२४ |
मतिनारः खलु सरस्वत्यां द्वादशवार्षिकं सत्रमाजहार | ०२५ |
निवृत्ते च सत्रे सरस्वत्यभिगम्य तं भर्तारं वरयामास |
तस्यां पुत्रमजनयत्तंसुं नाम | ०२६ |
अत्रानुवंशो भवति | ०२७ |

तंसुं सरस्वती पुत्रं मतिनारादजीजनत् |
इलिनं जनयामास कालिन्द्यां तंसुरात्मजम् ॥२८॥

इलिनस्तु रथन्तर्यां दुःषन्ताद्यान्पञ्च पुत्रानजनयत् | ०२९ |
दुःषन्तः खलु विश्वामित्रदुहितरं शकुन्तलां नामोपयेमे |
तस्यामस्य जज्ञे भरतः |
तत्र श्लोकौ भवतः | ०३० |

माता भस्त्रा पितुः पुत्रो येन जातः स एव सः |
भरस्व पुत्रं दुःषन्त मावमंस्थाः शकुन्तलाम् ॥३१॥

रेतोधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात् |
त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला ॥३२॥

ततोऽस्य भरतत्वम् | ०३३ |
भरतः खलु काशेयीमुपयेमे सार्वसेनीं सुनन्दां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे भुमन्युः | ०३४ |
भुमन्युः खलु दाशार्हीमुपयेमे जयां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे सुहोत्रः | ०३५ |
सुहोत्रः खल्विक्ष्वाकुकन्यामुपयेमे सुवर्णां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे हस्ती |
य इदं हास्तिनपुरं मापयामास |
एतदस्य हास्तिनपुरत्वम् | ०३६ |
हस्ती खलु त्रैगर्तीमुपयेमे यशोधरां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे विकुण्ठनः | ०३७ |
विकुण्ठनः खलु दाशार्हीमुपयेमे सुदेवां नाम |
तस्यामस्य जज्ञेऽजमीढः | ०३८ |
अजमीढस्य चतुर्विंशं पुत्रशतं बभूव कैकेय्यां नागायां गान्धार्यां विमलायामृक्षायां चेति |
पृथक्पृथग्वंशकरा नृपतयः |
तत्र वंशकरः संवरणः | ०३९ |
संवरणः खलु वैवस्वतीं तपतीं नामोपयेमे |
तस्यामस्य जज्ञे कुरुः | ०४० |
कुरुः खलु दाशार्हीमुपयेमे शुभाङ्गीं नाम |
तस्यामस्य जज्ञे विडूरथः | ०४१ |
विडूरथस्तु मागधीमुपयेमे सम्प्रियां नाम |
तस्यामस्य जज्ञेऽरुग्वान्नाम | ०४२ |
अरुग्वान्खलु मागधीमुपयेमेऽमृतां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे परिक्षित् | ०४३ |
परिक्षित्खलु बाहुदामुपयेमे सुयशां नाम |
तस्यामस्य जज्ञे भीमसेनः | ०४४ |
भीमसेनः खलु कैकेयीमुपयेमे सुकुमारीं नाम |
तस्यामस्य जज्ञे पर्यश्रवाः |
यमाहुः प्रतीपं नाम | ०४५ |
प्रतीपः खलु शैब्यामुपयेमे सुनन्दां नाम |
तस्यां पुत्रानुत्पादयामास देवापिं शन्तनुं बाह्लीकं चेति | ०४६ |
देवापिः खलु बाल एवारण्यं प्रविवेश |
शन्तनुस्तु महीपालोऽभवत् |
अत्रानुवंशो भवति | ०४७ |

यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं स सुखमश्नुते |
पुनर्युवा च भवति तस्मात्तं शन्तनुं विदुः ॥४८॥

तदस्य शन्तनुत्वम् | ०४९ |
शन्तनुः खलु गङ्गां भागीरथीमुपयेमे |
तस्यामस्य जज्ञे देवव्रतः |
यमाहुर्भीष्म इति | ०५० |
भीष्मः खलु पितुः प्रियचिकीर्षया सत्यवतीमुदवहन्मातरम् |
यामाहुर्गन्धकालीति | ०५१ |
तस्यां कानीनो गर्भः पराशराद्द्वैपायनः |
तस्यामेव शन्तनोर्द्वौ पुत्रौ बभूवतुः |
चित्राङ्गदो विचित्रवीर्यश्च | ०५२ |
तयोरप्राप्तयौवन एव चित्राङ्गदो गन्धर्वेण हतः |
विचित्रवीर्यस्तु राजा समभवत् | ०५३ |
विचित्रवीर्यः खलु कौसल्यात्मजेऽम्बिकाम्बालिके काशिराजदुहितरावुपयेमे | ०५४ |
विचित्रवीर्यस्त्वनपत्य एव विदेहत्वं प्राप्तः | ०५५ |
ततः सत्यवती चिन्तयामास |
दौःषन्तो वंश उच्छिद्यते इति | ०५६ |
सा द्वैपायनमृषिं चिन्तयामास | ०५७ |
स तस्याः पुरतः स्थितः किं करवाणीति | ०५८ |
सा तमुवाच |
भ्राता तवानपत्य एव स्वर्यातो विचित्रवीर्यः |
साध्वपत्यं तस्योत्पादयेति | ०५९ |
स परमित्युक्त्वा त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास धृतराष्ट्रं पाण्डुं विदुरं चेति | ०६० |
तत्र धृतराष्ट्रस्य राज्ञः पुत्रशतं बभूव गान्धार्यां वरदानाद्द्वैपायनस्य | ०६१ |
तेषां धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां चत्वारः प्रधाना बभूवुर्दुर्योधनो दुःशासनो विकर्णश्चित्रसेन इति | ०६२ |
पाण्डोस्तु द्वे भार्ये बभूवतुः कुन्ती माद्री चेत्युभे स्त्रीरत्ने | ०६३ |
अथ पाण्डुर्मृगयां चरन्मैथुनगतमृषिमपश्यन्मृग्यां वर्तमानम् |
तथैवाप्लुतमनासादितकामरसमतृप्तं बाणेनाभिजघान | ०६४ |
स बाणविद्ध उवाच पाण्डुम् |
चरता धर्ममिमं येन त्वयाभिज्ञेन कामरसस्याहमनवाप्तकामरसोऽभिहतस्तस्मात्त्वमप्येतामवस्थामासाद्यानवाप्तकामरसः पञ्चत्वमाप्स्यसि क्षिप्रमेवेति | ०६५ |
स विवर्णरूपः पाण्डुः शापं परिहरमाणो नोपासर्पत भार्ये | ०६६ |
वाक्यं चोवाच |
स्वचापल्यादिदं प्राप्तवानहम् |
शृणोमि च नानपत्यस्य लोका सन्तीति | ०६७ |
सा त्वं मदर्थे पुत्रानुत्पादयेति कुन्तीमुवाच | ०६८ |
सा तत्र पुत्रानुत्पादयामास धर्माद्युधिष्ठिरं मारुताद्भीमसेनं शक्रादर्जुनमिति | ०६९ |
स तां हृष्टरूपः पाण्डुरुवाच |
इयं ते सपत्न्यनपत्या |
साध्वस्यामपत्यमुत्पाद्यतामिति | ०७० |
स एवमस्त्वित्युक्तः कुन्त्या | ०७१ |
ततो माद्र्यामश्विभ्यां नकुलसहदेवावुत्पादितौ | ०७२ |
माद्रीं खल्वलङ्कृतां दृष्ट्वा पाण्डुर्भावं चक्रे | ०७३ |
स तां स्पृष्ट्वैव विदेहत्वं प्राप्तः | ०७४ |
तत्रैनं चितास्थं माद्री समन्वारुरोह | ०७५ |
उवाच कुन्तीम् |
यमयोरार्ययाप्रमत्तया भवितव्यमिति | ०७६ |
ततस्ते पञ्च पाण्डवाः कुन्त्या सहिता हास्तिनपुरमानीय तापसैर्भीष्मस्य विदुरस्य च निवेदिताः | ०७७ |
तत्रापि जतुगृहे दग्धुं समारब्धा न शकिता विदुरमन्त्रितेन | ०७८ |
ततश्च हिडिम्बमन्तरा हत्वा एकचक्रां गताः | ०७९ |
तस्यामप्येकचक्रायां बकं नाम राक्षसं हत्वा पाञ्चालनगरमभिगताः | ०८० |
तस्माद्द्रौपदीं भार्यामविन्दन्स्वविषयं चाजग्मुः कुशलिनः | ०८१ |
पुत्रांश्चोत्पादयामासुः |
प्रतिविन्ध्यं युधिष्ठिरः |
सुतसोमं वृकोदरः |
श्रुतकीर्तिमर्जुनः |
शतानीकं नकुलः |
श्रुतकर्माणं सहदेव इति | ०८२ |
युधिष्ठिरस्तु गोवासनस्य शैब्यस्य देविकां नाम कन्यां स्वयंवरे लेभे |
तस्यां पुत्रं जनयामास यौधेयं नाम | ०८३ |
भीमसेनोऽपि काश्यां बलधरां नामोपयेमे वीर्यशुल्काम् |
तस्यां पुत्रं सर्वगं नामोत्पादयामास | ०८४ |
अर्जुनः खलु द्वारवतीं गत्वा भगिनीं वासुदेवस्य सुभद्रां नाम भार्यामुदवहत् |
तस्यां पुत्रमभिमन्युं नाम जनयामास | ०८५ |
नकुलस्तु चैद्यां करेणुवतीं नाम भार्यामुदवहत् |
तस्यां पुत्रं निरमित्रं नामाजनयत् | ०८६ |
सहदेवोऽपि माद्रीमेव स्वयंवरे विजयां नामोपयेमे |
तस्यां पुत्रमजनयत्सुहोत्रं नाम | ०८७ |
भीमसेनस्तु पूर्वमेव हिडिम्बायां राक्षस्यां घटोत्कचं नाम पुत्रं जनयामास | ०८८ |
इत्येते एकादश पाण्डवानां पुत्राः | ०८९ |
विराटस्य दुहितरमुत्तरां नामाभिमन्युरुपयेमे |
तस्यामस्य परासुर्गर्भोऽजायत | ०९० |
तमुत्सङ्गेन प्रतिजग्राह पृथा नियोगात्पुरुषोत्तमस्य वासुदेवस्य |
षाण्मासिकं गर्भमहमेनं जीवयिष्यामीति | ०९१ |
सञ्जीवयित्वा चैनमुवाच |
परिक्षीणे कुले जातो भवत्वयं परिक्षिन्नामेति | ०९२ |
परिक्षित्तु खलु माद्रवतीं नामोपयेमे |
तस्यामस्य जनमेजयः | ०९३ |
जनमेजयात्तु वपुष्टमायां द्वौ पुत्रौ शतानीकः शङ्कुश्च | ०९४ |
शतानीकस्तु खलु वैदेहीमुपयेमे |
तस्यामस्य जज्ञे पुत्रोऽश्वमेधदत्तः | ०९५ |

इत्येष पूरोर्वंशस्तु पाण्डवानां च कीर्तितः |
पूरोर्वंशमिमं श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥९६॥ 1.95.87-90