पृष्ठम्:ADictionaryOfSanskritGrammarByMahamahopadhyayaKashinathVasudevAbhyankar.djvu/४८

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
पुटमेतत् सुपुष्टितम्


अप्रयुक्त
अभक्त
32

मिति, M. Bh. on I. 2.43; (2) non- essential, non-predominent, cf. सहयुक्तेऽप्रधाने P. II. 2.19 and the instance पुत्रेण सहागतः पिता । Kāś. on II.2.19.

अप्रयुक्त not found in popular or cur- rent use, e.g. the words ऊष, तेर, चक्र etc. यद्यप्यप्रयुक्ता अवश्यं दीर्घसत्त्रवल्लक्षणेनानु- विधेयाः M. Bh. on I.1.1, also यथालक्षणमप्रयुक्ते M. Bh. on I.I.24

अप्रयेाग (1) non-employment of a word in spite of the meaning being available: cf. संभावनेलमिति चेत्सिद्धाप्रयोगे P.III.3.154; (2) non-employment cf. उक्तार्थानामप्रयोगः a standard dictum of grammar not allowing superflu- ous words which is given in M.Bh. on P.I.1.4 Vārt. 16 and stated in Cāndra and other grammars as a Paribhāṣā.

अप्रयोगिन् not-found in actual use among the people although men- tioned in the śāstra-texts; a mute indicatory letter or letters. cf. अप्रयोगी इत् Sāk. I.1.5 Hem I.1.37 Jain.I.2.3 and M.Bh. Pradīpa on III.8.31.

अप्रसङ्ग non-application of a rule of grammar or of a technical term; cf. अन्यत्र सहवचनात् समुदाये संज्ञाsप्रसङ्गः M. Bh. on P.I.1.1. Vārt. 11.

अप्रसिद्ध Not well-known: secondary (used in connection with sense) cf. एवं चाप्रसिद्धत्वं गौणलाक्षणिकत्वं चात्र गौणत्वम् Par. Śek Pari. 15

अप्रसिद्धि absence of clear sense or interpretation; cf इतरेतराश्रयत्वादप्रसिद्धि: M. Bh. on I.1.1. Vārt. 8, I.1.38 Vārt. 4.

अप्राप्तविकल्प same as अप्राप्तविभाषा one of the three kinds of optional appli- cation of a rule; cf. त्रिसंशयास्तु भवन्ति प्राप्ते अप्राप्ते उभयत्र चेति । M. Bh. on P. I. 1.44 Vārt. 20; optional appli- cation of a rule prescribing an operation; eg; ऊर्णोतेर्विभाषा अनुपसर्गाद्वा

I.3.43. हृक्रोरन्यतरस्याम् । अभिवादयति गुरुं माणवकेन पिता । अप्राप्तविकल्पत्वातृतीयैव Kāś. on I.1.53. विभाषा सपूर्वस्य । स्थूलपतिः स्थूलपत्नी । अप्राप्तविभाषेयमयरुसंयोगत्वात् ।

अप्राप्तविधान prescription of a new thing. cf. तत्राप्राप्तविधाने प्राप्तप्रतिषेधः M. Bh. on VI.4.17 Vārt. 2.

अप्राप्तविधि prescribing an operation which otherwise cannot be had. अग्रादिष्वप्राप्तविधेः समासप्रतिषेधः P.III. 4.24 Vārt 1.

अप्राप्तविभाषा see above अप्राप्तविकल्प.

अप्राप्ति ( i ) non-occurrence for non- realization of a grammatical operation or rule- अप्रतिषेधः M. Bh. on I.1.56 Vārt. 8; (2) pro- hibition of the occurrence of a rule or operation, cf. अप्राप्तेर्वा । अथवानन्तरा या प्राप्तिः सा प्रतिषिध्यते M. Bh. on I.I.43, I.1.63.

अप्लुत non-protracted vowel cf. अतो रोरप्लुतादप्लुप्ते P.VI.1.113.

अबाघक not coming in the way of rules otherwise applicable; the word is used in connection with निपातन i. e. constituted or announc- ed forms or specially formed words which are said to be अबाधक i. e. not coming in the way of forms which could be arrived at by application of the regular rules. Siradeva has laid down the Pari- bhāṣā अबाधकान्यपि निपातनानि भवन्ति defending the form पुरातन in spite of Pāṇini's specific mention of the word पुराण in the rule पुराणप्रोक्तेषुo IV. 3. 105.

अभक्त not-forming an integral part of another; quite independent (used in connection with aug- ments). cf. किं पुनरयं पूर्वान्त आहोस्वित् परादिराहोस्विद् अभक्ताः M. Bh. on I.1. 47, 1.1.51. एवं तर्ह्यभक्तः करिष्यते M. Bh on VI.1.71, VI.1.135, and VII.2.82.