पृष्ठम्:ब्राह्मस्फुटसिद्धान्तः (भागः ४).djvu/५५०

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


गोलाध्यायः १६३६ ल्यान्नष्टयोर्मध्यमयोजनविष्कंभस्य त्रिज्यागुणकारः स्फुटयोजनकर्ता भागाहारः फलं स्फुटमानलिप्ता रवे चन्द्रस्य चैवं मानान्यभिधायेदानीं रविचन्द्रग्रहणयोः स्वरूप प्रतिपादनार्थमार्यामाह भूछायेन्दु चन्द्रः सूर्यं छादयति मानयोगार्धात् । विक्षेपो यद्य ,नः शुक्लेतरपंचदश्यन्ते ।३५॥ वास० -छादयतीति उभयोरपि सम्बध्यते । तेन नायमर्थः। भूछायेन्दु छाद यति । चन्द्रश्च सूर्यं छादयति । यथा संख्या शुक्लेतरपञ्चदश्यन्ते । क्रि सर्वदैव नेत्याह मानाधंयोगाधाद्विक्षेपो ग्राह्यग्राहकयोलिप्तामानयोगार्धात । तात्कालिको विक्षेपोय यूनः । तदाग्राससम्भव: अत्रेयं वासना । रवेर्भार्थान्तरिता सर्वदा भूछाया भ्रमति पौर्णमास्यन्ते चन्द्रोऽपि भांतरित एव तत्रस्थाश्चासौ यद्यतिविक्षिप्तोपमण्ड लान्न भवति । तदा भूछायां प्रविशति यतश्चन्द्रकर्णछायादैर्यमधिकं भूछाया चापमण्डले भ्रमति चन्द्रस्रुपातासन्नो विमण्डलस्थोऽपि भूछायां प्रविश्य महत्त्वा भूछायाः सूर्यरक्तचन्द्रमसश्छाद्यते । उपरिरविरधश्चन्द्रः स च शीघ्रगतिः सन्छाद्य प्रागल्छति मेघखण्डवत् । अमावस्यायाः अन्ये च एकसूत्रगतौ द्वावपि भवतः तव स्फुटविक्षेपवशाद्यद्यति विक्षिप्तश्चन्द्रो न भवति । तदा रविग्रह्णं यतो बिम्बयोः केन्द्रान्तरालं स्फुटविक्षेपः स च यदि मानार्धादधिको भवति । तदा बिम्बयोर्यु ति रेव न भवति । अथोनस्तदा परस्परमनुप्रवेशो भवति, इत्येवं सर्वे गोले प्रदर्शयेत् ननु च राहुकृतग्रहणी रविचन्द्रयोः तत्किमुच्यते। भूछायेन्दुचन्द्रः सूर्यं छादयत्ये तदाशङ्क्य राहुकृतं ग्रहण निराचिकीषुरादौ तावगाहकद्वयप्रतिपादनार्थं महबंदोरावणं कुष्ठविषाणो यतोऽर्धसंछन्नः । अर्घच्छन्नो भानुस्तीक्ष्णविषाणस्ततोऽस्याल्पम् ।३६। वास० स्पष्टार्थयमार्या । अन्येन रविः छाद्यते अन्ये न च शशी यतो छन्नस्येन्दोः कुण्ठविषाणत्वादवगम्यते महान् कश्चिद्ब्राहक इत्यस्य । रवेश्चाव छन्नस्य विषाणयोः तैक्ष्ण्यादवगम्यते, अल्पस्य ग्राहक इति तौ च मसौ युक्तौ नान्यैनयुक्तिकौ कल्पयितु’ शक्येते इति राहुकृतग्रहणस्पन्यदूषण यदि राहुः प्राग्भगाविन्दु धावयति कि तथा नार्कम् । स्थित्यर्ध महदिन्वर्यथा तथा कि न सूर्यस्य ॥३७॥