सदस्यः:Ratne majhi
व्यक्तित्वं (Personality)
अद्यतने युगे मनोवैज्ञाननक मनोववज्ञानस्य क्षेत्रे सवााधिक महत्वं ददनत, यतः व्यनतत्वस्य अध्ययनेन एव सम्पूर्ामानवस्य अध्ययन
कतुा शक्यते । शशक्षमनोववज्ञानं व्यावहारस्य अध्ययन करोनत । व्यवहारः व्यनतत्वस्य अशिव्यक्क्त वर्त्ाते ।
व्यक्तित्वस्य अर्थः (Meaning of Personality)
पदाननष्पनप्रक्रियाया ज्ञातायामवप व्यक्क्तत्वस्य वास्तववक स्वरूपमाधिकृत्य लक्षर्ा ददशिरवप ज्ञातव्यमेव । अंगलािाषायामे
तत्समर्ार्ाकं पदं ‘परसनालिटि’ (Personality) इनत वताते । इदं पदं परसोनाप(Persona) इनत लेदिना िाषापदात ननष्पनम्। पूवा
निा स्वगहृीतपात्रानुगुर्ं मुखावरर्म्(Mask) मुखावरर्वाधि । इदं पदं पश्िात तत्पत्रवाधि अिवत । कालिमेर् मनावाना ये
असािारर्ा गुर्ा वतान्ते तद्वापी जातम्।
व्यक्तित्वस्य पररभाषाः (Definition of Personality)
1. आिपोिथमहोदयानुसारम-् व्यक्क्तत्वं मानोदैदहकव्यावस्र्ाना तत गत्यात्मकसंघिन वर्त्ाते यत् सह तस्य अपूवासमायोजन ननिााररत करोनत । (Personality is the dynamic organization within the individual of those psychological system that determines his unique adjustment to his environment. -Allport)
2. बोररग-महोदयानुसारेन- “वातावरर् सह अपूवा स्र्ानय ि समयोजनमेव व्यनतत्वमक्स्त ।” (Personality is an individual consistent adjustment to his environment. -Boring)
3. वैिनिीमहोदयानुसारेम-्“व्यक्क्तत्वं जन्मजातानामक्जाताना ि प्रवनृतना योगः वताते ।” (Personality is the sum total of innate and acquired disposition.- Valentine)
व्यतित्वस्य ववशेषिाः (Characteristice of Personality)
1.आत्मा-चेिना (Self Conscious ness)-व्यनतत्वस्य प्रर्मा ववशेषता आत्मा-िेतना वताते । आत्मा-िेतना सा शक्क्तः वर्त्ाते, यया मानवः स्वकीय सम्बन्िे जानानत यत्सः क्रकमक्स्त । सः इदमवप जानानत यत् अन्यजनाः तस्य ववषये क्रकं धिन्तयक्न्त ।
2.सामाक्िकिा (Sociability)- मानवः एकः समक्जकप्रार्ी वताते ।समाजात्शिन्नं मनवस्य कल्पना अद्यतननययुगे न कतुुं शक्यते । सामजस्य अन्यैः सदस्यैः सह शमशलत्वा िलनमप्रेक्षक्षतम्। उर्त्मव्यक्क्तत्वं एतानन कायााणर् सरलतया कतुुं शक्नोनत ।
3. समयोिनशक्तिः (Power to Adjust)-उर्त्मव्यक्क्तत्वे आन्तररकजीवनेन बह्यवातावरर्ेन ि सह स्वकीय समयोक्जतकरर्स्य शक्क्तिावनत । यदा कदा हृदये एतदृशाः वविाराः कल्पना वा आयन्ती याः सामाक्जकदृष््या उधिताः न िवक्न्त।
4.दृढ-इच्छा-शक्तिः (Strong Will Power)-उर्त्मव्यनततवायुक्तमानवे दृढेच्छा-शक्क्तिाावनत । अनया एव सक्रियारूपेर् काया करोनत, तर्ा ि जीवने आगताना अनेक संघषाार्ा िैयेर् सह समािान करोनत ।
5.शारीररकसंरचना (Physical of Construction)- उर्त्मव्यनतस्य प्रतीकः शारीररकसंरिना िवनत । शारीररकसंरिनायामेव वयं शारीररकस्वाथ्यं सक्म्मशलतं कुर्म ।