रामायणम्/युद्धकाण्डम्/सर्गः १३१

विकिस्रोतः तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्
← सर्गः १३० रामायणम्
सर्गः १३१
वाल्मीकिः
रामायणम्/युद्धकाण्डम्
  1. सर्गः १
  2. सर्गः २
  3. सर्गः ३
  4. सर्गः ४
  5. सर्गः ५
  6. सर्गः ६
  7. सर्गः ७
  8. सर्गः ८
  9. सर्गः ९
  10. सर्गः १०
  11. सर्गः ११
  12. सर्गः १२
  13. सर्गः १३
  14. सर्गः १४
  15. सर्गः १५
  16. सर्गः १६
  17. सर्गः १७
  18. सर्गः १८
  19. सर्गः १९
  20. सर्गः २०
  21. सर्गः २१
  22. सर्गः २२
  23. सर्गः २३
  24. सर्गः २४
  25. सर्गः २५
  26. सर्गः २६
  27. सर्गः २७
  28. सर्गः २८
  29. सर्गः २९
  30. सर्गः ३०
  31. सर्गः ३१
  32. सर्गः ३२
  33. सर्गः ३३
  34. सर्गः ३४
  35. सर्गः ३५
  36. सर्गः ३६
  37. सर्गः ३७
  38. सर्गः ३८
  39. सर्गः ३९
  40. सर्गः ४०
  41. सर्गः ४१
  42. सर्गः ४२
  43. सर्गः ४३
  44. सर्गः ४४
  45. सर्गः ४५
  46. सर्गः ४६
  47. सर्गः ४७
  48. सर्गः ४८
  49. सर्गः ४९
  50. सर्गः ५०
  51. सर्गः ५१
  52. सर्गः ५२
  53. सर्गः ५३
  54. सर्गः ५४
  55. सर्गः ५५
  56. सर्गः ५६
  57. सर्गः ५७
  58. सर्गः ५८
  59. सर्गः ५९
  60. सर्गः ६०
  61. सर्गः ६१
  62. सर्गः ६२
  63. सर्गः ६३
  64. सर्गः ६४
  65. सर्गः ६५
  66. सर्गः ६६
  67. सर्गः ६७
  68. सर्गः ६८
  69. सर्गः ६९
  70. सर्गः ७०
  71. सर्गः ७१
  72. सर्गः ७२
  73. सर्गः ७३
  74. सर्गः ७४
  75. सर्गः ७५
  76. सर्गः ७६
  77. सर्गः ७७
  78. सर्गः ७८
  79. सर्गः ७९
  80. सर्गः ८०
  81. सर्गः ८१
  82. सर्गः ८२
  83. सर्गः ८३
  84. सर्गः ८४
  85. सर्गः ८५
  86. सर्गः ८६
  87. सर्गः ८७
  88. सर्गः ८८
  89. सर्गः ८९
  90. सर्गः ९०
  91. सर्गः ९१
  92. सर्गः ९२
  93. सर्गः ९३
  94. सर्गः ९४
  95. सर्गः ९५
  96. सर्गः ९६
  97. सर्गः ९७
  98. सर्गः ९८
  99. सर्गः ९९
  100. सर्गः १००
  101. सर्गः १०१
  102. सर्गः १०२
  103. सर्गः १०३
  104. सर्गः १०४
  105. सर्गः १०५
  106. सर्गः १०६
  107. सर्गः १०७
  108. सर्गः १०८
  109. सर्गः १०९
  110. सर्गः ११०
  111. सर्गः १११
  112. सर्गः ११२
  113. सर्गः ११३
  114. सर्गः ११४
  115. सर्गः ११५
  116. सर्गः ११६
  117. सर्गः ११७
  118. सर्गः ११८
  119. सर्गः ११९
  120. सर्गः १२०
  121. सर्गः १२१
  122. सर्गः १२२
  123. सर्गः १२३
  124. सर्गः १२४
  125. सर्गः १२५
  126. सर्गः १२६
  127. सर्गः १२७
  128. सर्गः १२८
  129. सर्गः १२९
  130. सर्गः १३०
  131. सर्गः १३१

शिरस्यञ्जलिमादाय कैकेयीनन्दिवर्धनः ६.१३१.००१
बभाषे भरतो ज्येष्ठं रामं सत्यपराक्रमम् 6.128.1 ६.१३१.००१
पूजिता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम ६.१३१.००२
तद्ददामि पुनस्तुभ्यं यथा त्वमददा मम ६.१३१.००२
धुरमेकाकिना न्यस्तामृषभेण बलीयसा ६.१३१.००३
किशोरवद्गुरुं भारं न वोढुमहमुत्सहे ६.१३१.००३
वारिवेगेन महता भिन्नः सेतुरिव क्षरन् ६.१३१.००४
दुर्बन्धनमिदं मन्ये राज्यच्छिद्रमसंवृतम् ६.१३१.००४
गतिं खर इवाश्वस्य हंसस्येव च वायसः ६.१३१.००५
नान्वेतुमुत्सहे देव तव मार्गमरिंदम ६.१३१.००५
यथा च रोपितो वृक्षो जातश्चान्तर्निवेशने ६.१३१.००६
महांश्च सुदुरारोहो महास्कन्धः प्रशाखवान् ६.१३१.००६
शीर्येत पुष्पितो भूत्वा न फलानि प्रदर्शयेत् ६.१३१.००७
तस्य नानुभवेदर्थं यस्य हेतोः स रोप्यते ६.१३१.००७
एषोपमा महाबाहो त्वमर्थं वेत्तुमर्हसि ६.१३१.००८
यद्यस्मान्मनुजेन्द्र त्वं भक्तान् भृत्यान्न शाधि हि ६.१३१.००८
जगदद्याभिषिक्तं त्वामनुपश्यतु सर्वतः ६.१३१.००९
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्याह्ने दीप्ततेजसं ६.१३१.००९
तूर्यसंघातनिर्घोषैः काञ्चीनूपुरनिस्वनैः ६.१३१.०१०
मधुरैर्गीतशब्दैश्च प्रतिबुध्यस्व शेष्व च ६.१३१.०१०
यावदावर्तते चक्रं यावती च वसुंधरा ६.१३१.०११
तावत्त्वमिह सर्वस्य स्वामित्वमभिवर्तय ६.१३१.०११
भरतस्य वचः श्रुत्वा रामः परपुरंजयः ६.१३१.०१२
तथेति प्रतिजग्राह निषसादासने शुभे ६.१३१.०१२
ततः शत्रुघ्नवचनान्निपुणाः श्मश्रुवर्धकाः ६.१३१.०१३
सुखहस्ताः सुशीघ्राश्च राघवं पर्युपासत ६.१३१.०१३
पूर्वं तु भरते स्नाते लक्ष्मणे च महाबले ६.१३१.०१४
सुग्रीवे वानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रे विभीषणे ६.१३१.०१४
विशोधितजटः स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः ६.१३१.०१५
महार्हवसनोपेतस्तस्थौ तत्र श्रिया ज्वलन् ६.१३१.०१५
प्रतिकर्म च रामस्य कारयामास वीर्यवान् ६.१३१.०१६
लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः ६.१३१.०१६
प्रतिकर्म च सीतायाः सर्वा दशरथस्त्रियः ६.१३१.०१७
आत्मनैव तदा चक्रुर्मनस्विन्यो मनोहरम् ६.१३१.०१७
ततो राघवपत्नीनां सर्वासामेव शोभनम् ६.१३१.०१८
चकार यत्नात्कौसल्या प्रहृष्टा पुत्रवत्सला ६.१३१.०१८
ततः शत्रुघ्नवचनात्सुमन्त्रो नाम सारथिः ६.१३१.०१९
योजयित्वाभिचक्राम रथं सर्वाङ्गशोभनम् ६.१३१.०१९
अर्कमण्डलसंकाशं दिव्यं दृष्ट्वा रथं स्थितम् ६.१३१.०२०
आरुरोह महाबाहू रामः सत्यपराक्रमः ६.१३१.०२०
अयोध्यायां तु सचिवा राज्ञो दशरथस्य ये ६.१३१.०२१
पुरोहितं पुरस्कृत्य मन्त्रयामासुरर्थवत् ६.१३१.०२१
मन्त्रयन् रामवृद्ध्यर्थं वृत्त्यर्थं नगरस्य च ६.१३१.०२२
सर्वमेवाभिषेकार्थं जयार्हस्य महात्मनः ६.१३१.०२२
कर्तुमर्हथ रामस्य यद्यन्मङ्गलपूर्वकम् ६.१३१.०२२
इति ते मन्त्रिणः सर्वे संदिश्य तु पुरोहितम् ६.१३१.०२३
नगरान्निर्ययुस्तूर्णं रामदर्शनबुद्धयः ६.१३१.०२३
हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवानघः ६.१३१.०२४
प्रययौ रथमास्थाय रामो नगरमुत्तमम् ६.१३१.०२४
जग्राह भरतो रश्मीञ्शत्रुघ्नश्छत्रमाददे ६.१३१.०२५
लक्ष्मणो व्यजनं तस्य मूर्ध्नि संपर्यवीजयत् ६.१३१.०२५
श्वेतं च वालव्यजनं सुग्रीवो वानरेश्वरः ६.१३१.०२६
अपरं चन्द्रसंकाशं राक्षसेन्द्रो विभीषणः ६.१३१.०२६
ऋषिसंघैर्तदाकाशे देवैश्च समरुद्गणैः ६.१३१.०२७
स्तूयमानस्य रामस्य शुश्रुवे मधुरध्वनिः ६.१३१.०२७
ततः शत्रुंजयं नाम कुञ्जरं पर्वतोपमम् ६.१३१.०२८
आरुरोह महातेजाः सुग्रीवो वानरेश्वरः ६.१३१.०२८
नवनागसहस्राणि ययुरास्थाय वानराः ६.१३१.०२९
मानुषं विग्रहं कृत्वा सर्वाभरणभूषिताः ६.१३१.०२९
शङ्खशब्दप्रणादैश्च दुन्दुभीनां च निस्वनैः ६.१३१.०३०
प्रययू पुरुषव्याघ्रस्तां पुरीं हर्म्यमालिनीम् ६.१३१.०३०
ददृशुस्ते समायान्तं राघवं सपुरःसरम् ६.१३१.०३१
विराजमानं वपुषा रथेनातिरथं तदा ६.१३१.०३१
ते वर्धयित्वा काकुत्स्थं रामेण प्रतिनन्दिताः ६.१३१.०३२
अनुजग्मुर्महात्मानं भ्रातृभिः परिवारितम् ६.१३१.०३२
अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैव तथा प्रकृतिभिर्वृतः ६.१३१.०३३
श्रिया विरुरुचे रामो नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ६.१३१.०३३
स पुरोगामिभिस्तूर्यैस्तालस्वस्तिकपाणिभिः ६.१३१.०३४
प्रव्याहरद्भिर्मुदितैर्मङ्गलानि ययौ वृतः ६.१३१.०३४
अक्षतं जातरूपं च गावः कन्यास्तथा द्विजाः ६.१३१.०३५
नरा मोदकहस्ताश्च रामस्य पुरतो ययुः ६.१३१.०३५
सख्यं च रामः सुग्रीवे प्रभावं चानिलात्मजे ६.१३१.०३६
वानराणां च तत्कर्म व्याचचक्षेऽथ मन्त्रिणाम् ६.१३१.०३६
श्रुत्वा च विस्मयं जग्मुरयोध्यापुरवासिनः ६.१३१.०३६
द्युतिमानेतदाख्याय रामो वानरसंवृतः ६.१३१.०३७
हृष्टपुष्टजनाकीर्णामयोध्यां प्रविवेश ह ६.१३१.०३७
ततो ह्यभ्युच्छ्रयन् पौराः पताकास्ते गृहे गृहे ६.१३१.०३८
ऐक्ष्वाकाध्युषितं रम्यमाससाद पितुर्गृहम् ६.१३१.०३८
पितुर्भवनमासाद्य प्रविश्य च महात्मनः ६.१३१.०३९
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं चाभ्यवादयत् ६.१३१.०३९
अथाब्रवीद्राजपुत्रो भरतं धर्मिणां वरम् ६.१३१.०४०
अथोपहितया वाचा मधुरं रघुनन्दनः ६.१३१.०४०
यच्च मद्भवनं श्रेष्ठं साशोकवनिकं महत् ६.१३१.०४१
मुक्तावैदूर्यसंकीर्णं सुग्रीवस्य निवेदय ६.१३१.०४१
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भरतः सत्यविक्रमः ६.१३१.०४२
पाणौ गृहीत्वा सुग्रीवं प्रविवेश तमालयम् ६.१३१.०४२
ततस्तैलप्रदीपांश्च पर्यङ्कास्तरणानि च ६.१३१.०४३
गृहीत्वा विविशुः क्षिप्रं शत्रुघ्नेन प्रचोदिताः ६.१३१.०४३
उवाच च महातेजाः सुग्रीवं राघवानुजः ६.१३१.०४४
अभिषेकाय रामस्य दूतानाज्ञापय प्रभो ६.१३१.०४४
सौवर्णान् वानरेन्द्राणां चतुर्णां चतुरो घटान् ६.१३१.०४५
ददौ क्षिप्रं स सुग्रीवः सर्वरत्नविभूषितान् ६.१३१.०४५
यथा प्रत्यूषसमये चतुर्णां सागराम्भसाम् ६.१३१.०४६
पूर्णैर्घटैः प्रतीक्षध्वं तथा कुरुत वानराः ६.१३१.०४६
एवमुक्ता महात्मानो वानरा वारणोपमाः ६.१३१.०४७
उत्पेतुर्गगनं शीघ्रं गरुडा इव शीघ्रगाः ६.१३१.०४७
जाम्बवांश्च हनूमांश्च वेगदर्शी च वानरः ६.१३१.०४८
ऋषभश्चैव कलशाञ्जलपूर्णानथानयन् ६.१३१.०४८
नदीशतानां पञ्चानां जले कुम्भैरुपाहरन् ६.१३१.०४८
पूर्वात्समुद्रात्कलशं जलपूर्णमथानयत् ६.१३१.०४९
सुषेणः सत्त्वसंपन्नः सर्वरत्नविभूषितम् ६.१३१.०४९
ऋषभो दक्षिणात्तूर्णं समुद्राज्जलमाहरत् ६.१३१.०५०
रक्तचन्दनकर्पूरैः संवृतं काञ्चनं घटम् ६.१३१.०५१
गवयः पश्चिमात्तोयमाजहार महार्णवात् ६.१३१.०५१
रत्नकुम्भेन महता शीतं मारुतविक्रमः ६.१३१.०५२
उत्तराच्च जलं शीघ्रं गरुडानिलविक्रमः ६.१३१.०५२
अभिषेकाय रामस्य शत्रुघ्नः सचिवैः सह ६.१३१.०५३
पुरोहिताय श्रेष्ठाय सुहृद्भ्यश्च न्यवेदयत् ६.१३१.०५३
ततः स प्रयतो वृद्धो वसिष्ठो ब्राह्मणैः सह ६.१३१.०५४
रामं रत्नमयो पीठे सहसीतं न्यवेशयत् ६.१३१.०५४
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यपः ६.१३१.०५५
कात्यायनः सुयज्ञश्च गौतमो विजयस्तथा ६.१३१.०५५
अभ्यषिञ्चन्नरव्याघ्रं प्रसन्नेन सुगन्धिना ६.१३१.०५६
सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा ६.१३१.०५६
ऋत्विग्भिर्ब्राह्मणैः पूर्वं कन्याभिर्मन्त्रिभिस्तथा ६.१३१.०५७
योधैश्चैवाभ्यषिञ्चंस्ते संप्रहृष्टाः सनैगमैः ६.१३१.०५७
सर्वौषधिरसैश्चापि दैवतैर्नभसि स्थितैः ६.१३१.०५८
चतुर्हिर्लोकपालैश्च सर्वैर्देवैश्च संगतैः ६.१३१.०५८
छत्रं तस्य च जग्राह शत्रुघ्नः पाण्डुरं शुभम् ६.१३१.०५९
श्वेतं च वालव्यजनं सुग्रीवो वानरेश्वरः ६.१३१.०५९
अपरं चन्द्रसंकाशं राक्षसेन्द्रो विभीषणः ६.१३१.०५९
मालां ज्वलन्तीं वपुषा काञ्चनीं शतपुष्कराम् ६.१३१.०६०
राघवाय ददौ वायुर्वासवेन प्रचोदितः ६.१३१.०६०
सर्वरत्नसमायुक्तं मणिरत्नविभूषितम् ६.१३१.०६१
मुक्ताहारं नरेन्द्राय ददौ शक्रप्रचोदितः ६.१३१.०६१
प्रजगुर्देवगन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरो गणाः ६.१३१.०६२
अभिषेके तदर्हस्य तदा रामस्य धीमतः ६.१३१.०६२
भूमिः सस्यवती चैव फलवन्तश्च पादपाः ६.१३१.०६३
गन्धवन्ति च पुष्पाणि बभूवू राघवोत्सवे ६.१३१.०६३
सहस्रशतमश्वानां धेनूनां च गवां तथा ६.१३१.०६४
ददौ शतं वृषान् पूर्वं द्विजेभ्यो मनुजर्षभः ६.१३१.०६४
त्रिंशत्कोटीर्हिरण्यस्य ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुनः ६.१३१.०६५
नानाभरणवस्त्राणि महार्हाणि च राघवः ६.१३१.०६५
अर्करश्मिप्रतीकाशां काञ्चनीं मणिविग्रहाम् ६.१३१.०६६
सुग्रीवाय स्रजं दिव्यां प्रायच्छन्मनुजर्षभः ६.१३१.०६६
वैदूर्यमणिचित्रे च वज्ररत्नविभूषिते ६.१३१.०६७
वालिपुत्राय धृतिमानङ्गदायाङ्गदे ददौ ६.१३१.०६७
मणिप्रवरजुष्टं च मुक्ताहारमनुत्तमम् ६.१३१.०६८
सीतायै प्रददौ रामश्चन्द्ररश्मिसमप्रभम् ६.१३१.०६८
अरजे वाससी दिव्ये शुभान्याभरणानि च ६.१३१.०६९
अवेक्षमाणा वैदेही प्रददौ वायुसूनवे ६.१३१.०६९
अवमुच्यात्मनः कण्ठाद्धारं जनकनन्दिनी ६.१३१.०७०
अवैक्षत हरीन् सर्वान् भर्तारं च मुहुर्मुहुः ६.१३१.०७०
तामिङ्गितज्ञः संप्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम् ६.१३१.०७१
प्रदेहि सुभगे हारं यस्य तुष्टासि भामिनि ६.१३१.०७१
पौरुषं विक्रमो बुद्धिर्यस्मिन्नेतानि नित्यदा ६.१३१.०७२
ददौ सा वायुपुत्राय तं हारमसितेक्षणा ६.१३१.०७२
हनूमांस्तेन हारेण शुशुभे वानरर्षभः ६.१३१.०७३
चन्द्रांशुचयगौरेण श्वेताभ्रेण यथाचलः ६.१३१.०७३
ततो द्विविद मैन्दाभ्यां नीलाय च परंतपः ६.१३१.०७४
सर्वान् कामगुणान् वीक्ष्य प्रददौ वसुधाधिपः ६.१३१.०७४
सर्ववानरवृद्धाश्च ये चान्ये वानरेश्वराः ६.१३१.०७५
वासोभिर्भूषणैश्चैव यथार्हं प्रतिपूजिताः ६.१३१.०७५
यथार्हं पूजिताः सर्वे कामै रत्नैश्च पुष्कलैर् ६.१३१.०७६
प्रहृष्टमनसः सर्वे जग्मुरेव यथागतम् ६.१३१.०७६
राघवः परमोदारः शशास परया मुदा ६.१३१.०७७
उवाच लक्ष्मणं रामो धर्मज्ञं धर्मवत्सलः ६.१३१.०७७
आतिष्ठ धर्मज्ञ मया सहेमां॑ गां पूर्वराजाध्युषितां बलेन ६.१३१.०७८
तुल्यं मया त्वं पितृभिर्धृता या॑ तां यौवराज्ये धुरमुद्वहस्व ६.१३१.०७८
सर्वात्मना पर्यनुनीयमानो॑ यदा न सौमित्रिरुपैति योगम् ६.१३१.०७९
नियुज्यमानो भुवि यौवराज्ये॑ ततोऽभ्यषिञ्चद्भरतं महात्मा ६.१३१.०७९
राघवश्चापि धर्मात्मा प्राप्य राज्यमनुत्तमम् ६.१३१.०८०
ईजे बहुविधैर्यज्ञैः ससुहृद्भ्रातृबान्धवः ६.१३१.०८०
पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यां वाजपेयेन चासकृत् ६.१३१.०८१
अन्यैश्च विविधैर्यज्ञैरयजत्पार्थिवर्षभः ६.१३१.०८१
राज्यं दशसहस्राणि प्राप्य वर्षाणि राघवः ६.१३१.०८२
शताश्वमेधानाजह्रे सदश्वान् भूरिदक्षिणान् ६.१३१.०८२
आजानुलम्बिबाहुश्च महास्कन्धः प्रतापवान् ६.१३१.०८३
लक्ष्मणानुचरो रामः पृथिवीमन्वपालयत् ६.१३१.०८३
न पर्यदेवन् विधवा न च व्यालकृतं भयम् ६.१३१.०८४
न व्याधिजं भयं वापि रामे राज्यं प्रशासति ६.१३१.०८४
निर्दस्युरभवल्लोको नानर्थः कं चिदस्पृशत् ६.१३१.०८५
न च स्म वृद्धा बालानां प्रेतकार्याणि कुर्वते ६.१३१.०८५
सर्वं मुदितमेवासीत्सर्वो धर्मपरोऽभवत् ६.१३१.०८६
राममेवानुपश्यन्तो नाभ्यहिंसन् परस्परम् ६.१३१.०८६
आसन् वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः ६.१३१.०८७
निरामया विशोकाश्च रामे राज्यं प्रशासति ६.१३१.०८७
नित्यपुष्पा नित्यफलास्तरवः स्कन्धविस्तृताः ६.१३१.०८८
कालवर्षी च पर्जन्यः सुखस्पर्शश्च मारुतः ६.१३१.०८८
स्वकर्मसु प्रवर्तन्ते तुष्ठाः स्वैरेव कर्मभिः ६.१३१.०८९
आसन् प्रजा धर्मपरा रामे शासति नानृताः ६.१३१.०८९
सर्वे लक्षणसंपन्नाः सर्वे धर्मपरायणाः ६.१३१.०९०
दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत् 6.128.106 ६.१३१.०९०