महाभारतम्-08-कर्णपर्व-024अ

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search

              त्रिपुरवधोपाख्यानम्
                  ८.२४ / 8.33-34

दुर्योधन उवाच॥

भूय एव तु मद्रेश यत्ते वक्ष्यामि तच्छृणु |
यथा पुरा वृत्तमिदं युद्धे देवासुरे विभो ॥१॥

यदुक्तवान्पितुर्मह्यं मार्कण्डेयो महानृषिः |
तदशेषेण ब्रुवतो मम राजर्षिसत्तम ॥२॥

त्वं निबोध न चाप्यत्र कर्तव्या ते विचारणा ॥२॥

देवानामसुराणां च महानासीत्समागमः |
बभूव प्रथमो राजन्सङ्ग्रामस्तारकामयः ॥३॥

निर्जिताश्च तदा दैत्या दैवतैरिति नः श्रुतम् ॥३॥

निर्जितेषु च दैत्येषु तारकस्य सुतास्त्रयः |
ताराक्षः कमलाक्षश्च विद्युन्माली च पार्थिव ॥४॥

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः |
तपसा कर्शयामासुर्देहान्स्वाञ्शत्रुतापन ॥५॥

दमेन तपसा चैव नियमेन च पार्थिव |
तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरान् ॥६॥

अवध्यत्वं च ते राजन्सर्वभूतेषु सर्वदा |
सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम् ॥७॥

तानब्रवीत्तदा देवो लोकानां प्रभुरीश्वरः |
नास्ति सर्वामरत्वं हि निवर्तध्वमतोऽसुराः ॥८॥

वरमन्यं वृणीध्वं वै यादृशं सम्प्ररोचते ॥८॥

ततस्ते सहिता राजन्सम्प्रधार्यासकृद्बहु |
सर्वलोकेश्वरं वाक्यं प्रणम्यैनमथाब्रुवन् ॥९॥

अस्माकं त्वं वरं देव प्रयच्छेमं पितामह |
वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् ॥१०॥

विचरिष्याम लोकेऽस्मिंस्त्वत्प्रसादपुरस्कृताः ॥१०॥

ततो वर्षसहस्रे तु समेष्यामः परस्परम् |
एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ ॥११॥

समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदा |
एकेषुणा देववरः स नो मृत्युर्भविष्यति ॥१२॥

एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम् ॥१२॥

ते तु लब्धवराः प्रीताः सम्प्रधार्य परस्परम् |
पुरत्रयविसृष्ट्यर्थं मयं वव्रुर्महासुरम् ॥१३॥

विश्वकर्माणमजरं दैत्यदानवपूजितम् ॥१३॥

ततो मयः स्वतपसा चक्रे धीमान्पुराणि ह |
त्रीणि काञ्चनमेकं तु रौप्यं कार्ष्णायसं तथा ॥१४॥

काञ्चनं दिवि तत्रासीदन्तरिक्षे च राजतम् |
आयसं चाभवद्भूमौ चक्रस्थं पृथिवीपते ॥१५॥

एकैकं योजनशतं विस्तारायामसंमितम् |
गृहाट्टाट्टालकयुतं बृहत्प्राकारतोरणम् ॥१६॥

गुणप्रसवसम्बाधमसम्बाधमनामयम् |
प्रासादैर्विविधैश्चैव द्वारैश्चाप्युपशोभितम् ॥१७॥

पुरेषु चाभवन्राजन्राजानो वै पृथक्पृथक् |
काञ्चनं तारकाक्षस्य चित्रमासीन्महात्मनः ॥१८॥

राजतं कमलाक्षस्य विद्युन्मालिन आयसम् ॥१८॥

त्रयस्ते दैत्यराजानस्त्रीँल्लोकानाशु तेजसा |
आक्रम्य तस्थुर्वर्षाणां पूगान्नाम प्रजापतिः ॥१९॥

तेषां दानवमुख्यानां प्रयुतान्यर्बुदानि च |
कोट्यश्चाप्रतिवीराणां समाजग्मुस्ततस्ततः ॥२०॥

महदैश्वर्यमिच्छन्तस्त्रिपुरं दुर्गमाश्रिताः ॥२०॥

सर्वेषां च पुनस्तेषां सर्वयोगवहो मयः |
तमाश्रित्य हि ते सर्वे अवर्तन्ताकुतोभयाः ॥२१॥

यो हि यं मनसा कामं दध्यौ त्रिपुरसंश्रयः |
तस्मै कामं मयस्तं तं विदधे मायया तदा ॥२२॥

तारकाक्षसुतश्चासीद्धरिर्नाम महाबलः |
तपस्तेपे परमकं येनातुष्यत्पितामहः ॥२३॥

स तुष्टमवृणोद्देवं वापी भवतु नः पुरे |
शस्त्रैर्विनिहता यत्र क्षिप्ताः स्युर्बलवत्तराः ॥२४॥

स तु लब्ध्वा वरं वीरस्तारकाक्षसुतो हरिः |
ससृजे तत्र वापीं तां मृतानां जीवनीं प्रभो ॥२५॥

येन रूपेण दैत्यस्तु येन वेषेण चैव ह |
मृतस्तस्यां परिक्षिप्तस्तादृशेनैव जज्ञिवान् ॥२६॥

तां प्राप्य त्रैपुरस्थास्तु सर्वाँल्लोकान्बबाधिरे |
महता तपसा सिद्धाः सुराणां भयवर्धनाः ॥२७॥

न तेषामभवद्राजन्क्षयो युद्धे कथञ्चन ॥२७॥

ततस्ते लोभमोहाभ्यामभिभूता विचेतसः |
निर्ह्रीकाः संस्थितिं सर्वे स्थापितां समलूलुपन् ॥२८॥

विद्राव्य सगणान्देवांस्तत्र तत्र तदा तदा |
विचेरुः स्वेन कामेन वरदानेन दर्पिताः ॥२९॥

देवारण्यानि सर्वाणि प्रियाणि च दिवौकसाम् |
ऋषीणामाश्रमान्पुण्यान्यूपाञ्जनपदांस्तथा ॥३०॥

व्यनाशयन्त मर्यादा दानवा दुष्टचारिणः ॥३०॥

ते देवाः सहिताः सर्वे पितामहमरिंदम |
अभिजग्मुस्तदाख्यातुं विप्रकारं सुरेतरैः ॥३१॥

ते तत्त्वं सर्वमाख्याय शिरसाभिप्रणम्य च |
वधोपायमपृच्छन्त भगवन्तं पितामहम् ॥३२॥

श्रुत्वा तद्भगवान्देवो देवानिदमुवाच ह |
असुराश्च दुरात्मानस्ते चापि विबुधद्विषः ॥३३॥

अपराध्यन्ति सततं ये युष्मान्पीडयन्त्युत ॥३३॥

अहं हि तुल्यः सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः |
अधार्मिकास्तु हन्तव्या इत्यहं प्रब्रवीमि वः ॥३४॥

ते यूयं स्थाणुमीशानं जिष्णुमक्लिष्टकारिणम् |
योद्धारं वृणुतादित्याः स तान्हन्ता सुरेतरान् ॥३५॥

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवाः शक्रपुरोगमाः |
ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा वृषाङ्कं शरणं ययुः ॥३६॥

तपः परं समातस्थुर्गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम् |
ऋषिभिः सह धर्मज्ञा भवं सर्वात्मना गताः ॥३७॥

तुष्टुवुर्वाग्भिरर्थ्याभिर्भयेष्वभयकृत्तमम् |
सर्वात्मानं महात्मानं येनाप्तं सर्वमात्मना ॥३८॥

तपोविशेषैर्बहुभिर्योगं यो वेद चात्मनः |
यः साङ्ख्यमात्मनो वेद यस्य चात्मा वशे सदा ॥३९॥

ते तं ददृशुरीशानं तेजोराशिमुमापतिम् |
अनन्यसदृशं लोके व्रतवन्तमकल्मषम् ॥४०॥

एकं च भगवन्तं ते नानारूपमकल्पयन् |
आत्मनः प्रतिरूपाणि रूपाण्यथ महात्मनि ॥४१॥

परस्परस्य चापश्यन्सर्वे परमविस्मिताः ॥४१॥

सर्वभूतमयं चेशं तमजं जगतः पतिम् |
देवा ब्रह्मर्षयश्चैव शिरोभिर्धरणीं गताः ॥४२॥

तान्स्वस्तिवाक्येनाभ्यर्च्य समुत्थाप्य च शङ्करः |
ब्रूत ब्रूतेति भगवान्स्मयमानोऽभ्यभाषत ॥४३॥

त्र्यम्बकेणाभ्यनुज्ञातास्ततस्तेऽस्वस्थचेतसः |
नमो नमस्तेऽस्तु विभो तत इत्यब्रुवन्भवम् ॥४४॥

नमो देवातिदेवाय धन्विने चातिमन्यवे |
प्रजापतिमखघ्नाय प्रजापतिभिरीड्यसे ॥४५॥

नमः स्तुताय स्तुत्याय स्तूयमानाय मृत्यवे |
विलोहिताय रुद्राय नीलग्रीवाय शूलिने ॥४६॥

अमोघाय मृगाक्षाय प्रवरायुधयोधिने |
दुर्वारणाय शुक्राय ब्रह्मणे ब्रह्मचारिणे ॥४७॥

ईशानायाप्रमेयाय नियन्त्रे चर्मवाससे |
तपोनित्याय पिङ्गाय व्रतिने कृत्तिवाससे ॥४८॥

कुमारपित्रे त्र्यक्षाय प्रवरायुधधारिणे |
प्रपन्नार्तिविनाशाय ब्रह्मद्विट्सङ्घघातिने ॥४९॥

वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नमः |
गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः ॥५०॥

नमोऽस्तु ते ससैन्याय त्र्यम्बकायोग्रतेजसे |
मनोवाक्कर्मभिर्देव त्वां प्रपन्नान्भजस्व नः ॥५१॥

ततः प्रसन्नो भगवान्स्वागतेनाभिनन्द्य तान् |
प्रोवाच व्येतु वस्त्रासो ब्रूत किं करवाणि वः ॥५२॥

पितृदेवर्षिसङ्घेभ्यो वरे दत्ते महात्मना |
सत्कृत्य शङ्करं प्राह ब्रह्मा लोकहितं वचः ॥५३॥ 8.34.1

तवातिसर्गाद्देवेश प्राजापत्यमिदं पदम् |
मयाधितिष्ठता दत्तो दानवेभ्यो महान्वरः ॥५४॥

तानतिक्रान्तमर्यादान्नान्यः संहर्तुमर्हति |
त्वामृते भूतभव्येश त्वं ह्येषां प्रत्यरिर्वधे ॥५५॥

स त्वं देव प्रपन्नानां याचतां च दिवौकसाम् |
कुरु प्रसादं देवेश दानवाञ्जहि शूलभृत् ॥५६॥

श्रीभगवानुवाच॥

हन्तव्याः शत्रवः सर्वे युष्माकमिति मे मतिः |
न त्वेकोऽहं वधे तेषां समर्थो वै सुरद्विषाम् ॥५७॥

ते यूयं सहिताः सर्वे मदीयेनास्त्रतेजसा |
जयध्वं युधि ताञ्शत्रून्सङ्घातो हि महाबलः ॥५८॥

देवा ऊचुः॥

अस्मत्तेजोबलं यावत्तावद्द्विगुणमेव च |
तेषामिति ह मन्यामो दृष्टतेजोबला हि ते ॥५९॥

भगवानुवाच॥

वध्यास्ते सर्वतः पापा ये युष्मास्वपराधिनः |
मम तेजोबलार्धेन सर्वांस्तान्घ्नत शात्रवान् ॥६०॥

देवा ऊचुः॥

बिभर्तुं तेजसोऽर्धं ते न शक्ष्यामो महेश्वर |
सर्वेषां नो बलार्धेन त्वमेव जहि शात्रवान् ॥६१॥

दुर्योधन उवाच॥

ततस्तथेति देवेशस्तैरुक्तो राजसत्तम |
अर्धमादाय सर्वेभ्यस्तेजसाभ्यधिकोऽभवत् ॥६२॥

स तु देवो बलेनासीत्सर्वेभ्यो बलवत्तरः |
महादेव इति ख्यातस्तदाप्रभृति शङ्करः ॥६३॥

ततोऽब्रवीन्महादेवो धनुर्बाणधरस्त्वहम् |
हनिष्यामि रथेनाजौ तान्रिपून्वै दिवौकसः ॥६४॥

ते यूयं मे रथं चैव धनुर्बाणं तथैव च |
पश्यध्वं यावदद्यैतान्पातयामि महीतले ॥६५॥

देवा ऊचुः॥

मूर्तिसर्वस्वमादाय त्रैलोक्यस्य ततस्ततः |
रथं ते कल्पयिष्याम देवेश्वर महौजसम् ॥६६॥

तथैव बुद्ध्या विहितं विश्वकर्मकृतं शुभम् |
ततो विबुधशार्दूलास्तं रथं समकल्पयन् ॥६७॥

वन्धुरं पृथिवीं देवीं विशालपुरमालिनीम् |
सपर्वतवनद्वीपां चक्रुर्भूतधरां तदा ॥६८॥

मन्दरं पर्वतं चाक्षं जङ्घास्तस्य महानदीः |
दिशश्च प्रदिशश्चैव परिवारं रथस्य हि ॥६९॥

अनुकर्षान्ग्रहान्दीप्तान्वरूथं चापि तारकाः |
धर्मार्थकामसंयुक्तं त्रिवेणुं चापि बन्धुरम् ॥७०॥

ओषधीर्विविधास्तत्र नानापुष्पफलोद्गमाः ॥७०॥

सूर्याचन्द्रमसौ कृत्वा चक्रे रथवरोत्तमे |
पक्षौ पूर्वापरौ तत्र कृते रात्र्यहनी शुभे ॥७१॥

दश नागपतीनीषां धृतराष्ट्रमुखान्दृढाम् |
द्यां युगं युगचर्माणि संवर्तकबलाहकान् ॥७२॥

शम्यां धृतिं च मेधां च स्थितिं संनतिमेव च |
ग्रहनक्षत्रताराभिश्चर्म चित्रं नभस्तलम् ॥७३॥

सुराम्बुप्रेतवित्तानां पतीँल्लोकेश्वरान्हयान् |
सिनीवालीमनुमतिं कुहूं राकां च सुव्रताम् ॥७४॥

योक्त्राणि चक्रुर्वाहानां रोहकांश्चापि कण्ठकम् ॥७४॥

कर्म सत्यं तपोऽर्थश्च विहितास्तत्र रश्मयः |
अधिष्ठानं मनस्त्वासीत्परिरथ्यं सरस्वती ॥७५॥

नानावर्णाश्च चित्राश्च पताकाः पवनेरिताः |
विद्युदिन्द्रधनुर्नद्धं रथं दीप्तं व्यदीपयत् ॥७६॥

एवं तस्मिन्महाराज कल्पिते रथसत्तमे |
देवैर्मनुजशार्दूल द्विषतामभिमर्दने ॥७७॥

स्वान्यायुधानि मुख्यानि न्यदधाच्छङ्करो रथे |
रथयष्टिं वियत्कृष्टां स्थापयामास गोवृषम् ॥७८॥

ब्रह्मदण्डः कालदण्डो रुद्रदण्डस्तथा ज्वरः |
परिस्कन्दा रथस्यास्य सर्वतोदिशमुद्यताः ॥७९॥

अथर्वाङ्गिरसावास्तां चक्ररक्षौ महात्मनः |
ऋग्वेदः सामवेदश्च पुराणं च पुरःसराः ॥८०॥

इतिहासयजुर्वेदौ पृष्ठरक्षौ बभूवतुः |
दिव्या वाचश्च विद्याश्च परिपार्श्वचराः कृताः ॥८१॥

तोत्त्रादयश्च राजेन्द्र वषट्कारस्तथैव च |
ओङ्कारश्च मुखे राजन्नतिशोभाकरोऽभवत् ॥८२॥

विचित्रमृतुभिः षड्भिः कृत्वा संवत्सरं धनुः |
तस्मान्नॄणां कालरात्रिर्ज्या कृता धनुषोऽजरा ॥८३॥

इषुश्चाप्यभवद्विष्णुर्ज्वलनः सोम एव च |
अग्नीषोमौ जगत्कृत्स्नं वैष्णवं चोच्यते जगत् ॥८४॥

विष्णुश्चात्मा भगवतो भवस्यामिततेजसः |
तस्माद्धनुर्ज्यासंस्पर्शं न विषेहुर्हरस्य ते ॥८५॥

तस्मिञ्शरे तिग्ममन्युर्मुमोचाविषहं प्रभुः |
भृग्वङ्गिरोमन्युभवं क्रोधाग्निमतिदुःसहम् ॥८६॥

स नीललोहितो धूम्रः कृत्तिवासा भयङ्करः |
आदित्यायुतसङ्काशस्तेजोज्वालावृतो ज्वलन् ॥८७॥

दुश्च्यावश्च्यावनो जेता हन्ता ब्रह्मद्विषां हरः |
नित्यं त्राता च हन्ता च धर्माधर्माश्रिताञ्जनान् ॥८८॥

प्रमाथिभिर्घोररूपैर्भीमोदग्रैर्गणैर्वृतः |
विभाति भगवान्स्थाणुस्तैरेवात्मगुणैर्वृतः ॥८९॥

तस्याङ्गानि समाश्रित्य स्थितं विश्वमिदं जगत् |
जङ्गमाजङ्गमं राजञ्शुशुभेऽद्भुतदर्शनम् ॥९०॥

दृष्ट्वा तु तं रथं दिव्यं कवची स शरासनी |
बाणमादत्त तं दिव्यं सोमविष्ण्वग्निसम्भवम् ॥९१॥

तस्य वाजांस्ततो देवाः कल्पयां चक्रिरे विभोः |
पुण्यगन्धवहं राजञ्श्वसनं राजसत्तम ॥९२॥

तमास्थाय महादेवस्त्रासयन्दैवतान्यपि |
आरुरोह तदा यत्तः कम्पयन्निव रोदसी ॥९३॥

स शोभमानो वरदः खड्गी बाणी शरासनी |
हसन्निवाब्रवीद्देवो सारथिः को भविष्यति ॥९४॥

तमब्रुवन्देवगणा यं भवान्संनियोक्ष्यते |
स भविष्यति देवेश सारथिस्ते न संशयः ॥९५॥

तानब्रवीत्पुनर्देवो मत्तः श्रेष्ठतरो हि यः |
तं सारथिं कुरुध्वं मे स्वयं सञ्चिन्त्य माचिरम् ॥९६॥

एतच्छ्रुत्वा ततो देवा वाक्यमुक्तं महात्मना |
गत्वा पितामहं देवं प्रसाद्यैवं वचोऽब्रुवन् ॥९७॥

देव त्वयेदं कथितं त्रिदशारिनिबर्हणम् |
तथा च कृतमस्माभिः प्रसन्नो वृषभध्वजः ॥९८॥

रथश्च विहितोऽस्माभिर्विचित्रायुधसंवृतः |
सारथिं तु न जानीमः कः स्यात्तस्मिन्रथोत्तमे ॥९९॥

तस्माद्विधीयतां कश्चित्सारथिर्देवसत्तम |
सफलां तां गिरं देव कर्तुमर्हसि नो विभो ॥१००॥

एवमस्मासु हि पुरा भगवन्नुक्तवानसि |
हितं कर्तास्मि भवतामिति तत्कर्तुमर्हसि ॥१०१॥

स देव युक्तो रथसत्तमो नो; दुरावरो द्रावणः शात्रवाणाम् |
पिनाकपाणिर्विहितोऽत्र योद्धा; विभीषयन्दानवानुद्यतोऽसौ ॥१०२॥

तथैव वेदाश्चतुरो हयाग्र्या; धरा सशैला च रथो महात्मन् |
नक्षत्रवंशोऽनुगतो वरूथे; यस्मिन्योद्धा सारथिनाभिरक्ष्यः ॥१०३॥

तत्र सारथिरेष्टव्यः सर्वैरेतैर्विशेषवान् |
तत्प्रतिष्ठो रथो देव हया योद्धा तथैव च ॥१०४॥

कवचानि च शस्त्राणि कार्मुकं च पितामह ॥१०४॥

त्वामृते सारथिं तत्र नान्यं पश्यामहे वयम् |
त्वं हि सर्वैर्गुणैर्युक्तो देवताभ्योऽधिकः प्रभो ॥१०५॥

सारथ्ये तूर्णमारोह संयच्छ परमान्हयान् ॥१०५॥

इति ते शिरसा नत्वा त्रिलोकेशं पितामहम् |
देवाः प्रसादयामासुः सारथ्यायेति नः श्रुतम् ॥१०६॥

ब्रह्मोवाच॥

नात्र किञ्चिन्मृषा वाक्यं यदुक्तं वो दिवौकसः |
संयच्छामि हयानेष युध्यतो वै कपर्दिनः ॥१०७॥

ततः स भगवान्देवो लोकस्रष्टा पितामहः |
सारथ्ये कल्पितो देवैरीशानस्य महात्मनः ॥१०८॥

तस्मिन्नारोहति क्षिप्रं स्यन्दनं लोकपूजिते |
शिरोभिरगमंस्तूर्णं ते हया वातरंहसः ॥१०९॥

महेश्वरे त्वारुहति जानुभ्यामगमन्महीम् |
अभीशून्हि त्रिलोकेशः सङ्गृह्य प्रपितामहः |
तानश्वांश्चोदयामास मनोमारुतरंहसः ॥१११॥

ततोऽधिरूढे वरदे प्रयाते चासुरान्प्रति |
साधु साध्विति विश्वेशः स्मयमानोऽभ्यभाषत ॥११२॥

याहि देव यतो दैत्याश्चोदयाश्वानतन्द्रितः |
पश्य बाह्वोर्बलं मेऽद्य निघ्नतः शात्रवान्रणे ॥११३॥

ततस्तांश्चोदयामास वायुवेगसमाञ्जवे |
येन तत्त्रिपुरं राजन्दैत्यदानवरक्षितम् ॥११४॥

अथाधिज्यं धनुः कृत्वा शर्वः सन्धाय तं शरम् |
युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत् ॥११५॥

तस्मिन्स्थिते तदा राजन्क्रुद्धे विधृतकार्मुके |
पुराणि तानि कालेन जग्मुरेकत्वतां तदा ॥११६॥

एकीभावं गते चैव त्रिपुरे समुपागते |
बभूव तुमुलो हर्षो दैवतानां महात्मनाम् ॥११७॥

ततो देवगणाः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः |
जयेति वाचो मुमुचुः संस्तुवन्तो मुदान्विताः ॥११८॥

ततोऽग्रतः प्रादुरभूत्त्रिपुरं जघ्नुषोऽसुरान् |
अनिर्देश्योग्रवपुषो देवस्यासह्यतेजसः ॥११९॥

स तद्विकृष्य भगवान्दिव्यं लोकेश्वरो धनुः |
त्रैलोक्यसारं तमिषुं मुमोच त्रिपुरं प्रति ॥१२०॥

तत्सासुरगणं दग्ध्वा प्राक्षिपत्पश्चिमार्णवे ॥१२०॥

एवं तत्त्रिपुरं दग्धं दानवाश्चाप्यशेषतः |
महेश्वरेण क्रुद्धेन त्रैलोक्यस्य हितैषिणा ॥१२१॥

स चात्मक्रोधजो वह्निर्हाहेत्युक्त्वा निवारितः |
मा कार्षीर्भस्मसाल्लोकानिति त्र्यक्षोऽब्रवीच्च तम् ॥१२२॥

ततः प्रकृतिमापन्ना देवा लोकास्तथर्षयः |
तुष्टुवुर्वाग्भिरर्थ्याभिः स्थाणुमप्रतिमौजसम् ॥१२३॥

तेऽनुज्ञाता भगवता जग्मुः सर्वे यथागतम् |
कृतकामाः प्रसन्नेन प्रजापतिमुखाः सुराः ॥१२४॥

यथैव भगवान्ब्रह्मा लोकधाता पितामहः |
संयच्छ त्वं हयानस्य राधेयस्य महात्मनः ॥१२५॥

त्वं हि कृष्णाच्च कर्णाच्च फल्गुनाच्च विशेषतः |
विशिष्टो राजशार्दूल नास्ति तत्र विचारणा ॥१२६॥

युद्धे ह्ययं रुद्रकल्पस्त्वं च ब्रह्मसमोऽनघ |
तस्माच्छक्तौ युवां जेतुं मच्छत्रूंस्ताविवासुरान् ॥१२७॥

यथा शल्याद्य कर्णोऽयं श्वेताश्वं कृष्णसारथिम् |
प्रमथ्य हन्यात्कौन्तेयं तथा शीघ्रं विधीयताम् ॥१२८॥

त्वयि कर्णश्च राज्यं च वयं चैव प्रतिष्ठिताः ॥१२८॥

इमं चाप्यपरं भूय इतिहासं निबोध मे |
पितुर्मम सकाशे यं ब्राह्मणः प्राह धर्मवित् ॥१२९॥

श्रुत्वा चैतद्वचश्चित्रं हेतुकार्यार्थसंहितम् |
कुरु शल्य विनिश्चित्य मा भूदत्र विचारणा ॥१३०॥

भार्गवाणां कुले जातो जमदग्निर्महातपाः |
तस्य रामेति विख्यातः पुत्रस्तेजोगुणान्वितः ॥१३१॥

स तीव्रं तप आस्थाय प्रसादयितवान्भवम् |
अस्त्रहेतोः प्रसन्नात्मा नियतः संयतेन्द्रियः ॥१३२॥

तस्य तुष्टो महादेवो भक्त्या च प्रशमेन च |
हृद्गतं चास्य विज्ञाय दर्शयामास शङ्करः ॥१३३॥

ईश्वर उवाच॥

राम तुष्टोऽस्मि भद्रं ते विदितं मे तवेप्सितम् |
कुरुष्व पूतमात्मानं सर्वमेतदवाप्स्यसि ॥१३४॥

दास्यामि ते तदास्त्राणि यदा पूतो भविष्यसि |
अपात्रमसमर्थं च दहन्त्यस्त्राणि भार्गव ॥१३५॥

इत्युक्तो जामदग्न्यस्तु देवदेवेन शूलिना |
प्रत्युवाच महात्मानं शिरसावनतः प्रभुम् ॥१३६॥

यदा जानासि देवेश पात्रं मामस्त्रधारणे |
तदा शुश्रूषतेऽस्त्राणि भवान्मे दातुमर्हति ॥१३७॥

दुर्योधन उवाच॥

ततः स तपसा चैव दमेन नियमेन च |
पूजोपहारबलिभिर्होममन्त्रपुरस्कृतैः ॥१३८॥

आराधयितवाञ्शर्वं बहून्वर्षगणांस्तदा |
प्रसन्नश्च महादेवो भार्गवस्य महात्मनः ॥१३९॥

अब्रवीत्तस्य बहुशो गुणान्देव्याः समीपतः |
भक्तिमानेष सततं मयि रामो दृढव्रतः ॥१४०॥

एवं तस्य गुणान्प्रीतो बहुशोऽकथयत्प्रभुः |
देवतानां पितॄणां च समक्षमरिसूदनः ॥१४१॥

एतस्मिन्नेव काले तु दैत्या आसन्महाबलाः |
तैस्तदा दर्पमोहान्धैरबाध्यन्त दिवौकसः ॥१४२॥

ततः सम्भूय विबुधास्तान्हन्तुं कृतनिश्चयाः |
चक्रुः शत्रुवधे यत्नं न शेकुर्जेतुमेव ते ॥१४३॥

अभिगम्य ततो देवा महेश्वरमथाब्रुवन् |
प्रसादयन्तस्तं भक्त्या जहि शत्रुगणानिति ॥१४४॥

प्रतिज्ञाय ततो देवो देवतानां रिपुक्षयम् |
रामं भार्गवमाहूय सोऽभ्यभाषत शङ्करः ॥१४५॥

रिपून्भार्गव देवानां जहि सर्वान्समागतान् |
लोकानां हितकामार्थं मत्प्रीत्यर्थं तथैव च ॥१४६॥

राम उवाच॥

अकृतास्त्रस्य देवेश का शक्तिर्मे महेश्वर |
निहन्तुं दानवान्सर्वान्कृतास्त्रान्युद्धदुर्मदान् ॥१४७॥

ईश्वर उवाच॥

गच्छ त्वं मदनुध्यानान्निहनिष्यसि दानवान् |
विजित्य च रिपून्सर्वान्गुणान्प्राप्स्यसि पुष्कलान् ॥१४८॥

दुर्योधन उवाच॥

एतच्छ्रुत्वा च वचनं प्रतिगृह्य च सर्वशः |
रामः कृतस्वस्त्ययनः प्रययौ दानवान्प्रति ॥१४९॥

अवधीद्देवशत्रूंस्तान्मददर्पबलान्वितान् |
वज्राशनिसमस्पर्शैः प्रहारैरेव भार्गवः ॥१५०॥

स दानवैः क्षततनुर्जामदग्न्यो द्विजोत्तमः |
संस्पृष्टः स्थाणुना सद्यो निर्व्रणः समजायत ॥१५१॥

प्रीतश्च भगवान्देवः कर्मणा तेन तस्य वै |
वरान्प्रादाद्ब्रह्मविदे भार्गवाय महात्मने ॥१५२॥

उक्तश्च देवदेवेन प्रीतियुक्तेन शूलिना |
निपातात्तव शस्त्राणां शरीरे याभवद्रुजा ॥१५३॥

तया ते मानुषं कर्म व्यपोढं भृगुनन्दन |
गृहाणास्त्राणि दिव्यानि मत्सकाशाद्यथेप्सितम् ॥१५४॥

ततोऽस्त्राणि समस्तानि वरांश्च मनसेप्सितान् |
लब्ध्वा बहुविधान्रामः प्रणम्य शिरसा शिवम् ॥१५५॥

अनुज्ञां प्राप्य देवेशाज्जगाम स महातपाः |
एवमेतत्पुरावृत्तं तदा कथितवानृषिः ॥१५६॥

भार्गवोऽप्यददात्सर्वं धनुर्वेदं महात्मने |
कर्णाय पुरुषव्याघ्र सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥१५७॥

वृजिनं हि भवेत्किञ्चिद्यदि कर्णस्य पार्थिव |
नास्मै ह्यस्त्राणि दिव्यानि प्रादास्यद्भृगुनन्दनः ॥१५८॥

नापि सूतकुले जातं कर्णं मन्ये कथञ्चन |
देवपुत्रमहं मन्ये क्षत्रियाणां कुलोद्भवम् ॥१५९॥

सकुण्डलं सकवचं दीर्घबाहुं महारथम् |
कथमादित्यसदृशं मृगी व्याघ्रं जनिष्यति ॥१६०॥

पश्य ह्यस्य भुजौ पीनौ नागराजकरोपमौ |
वक्षः पश्य विशालं च सर्वशत्रुनिबर्हणम् ॥१६१॥