पृष्ठम्:Mudrarakshasa.pdf/१७४

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् परिष्कृतम् अस्ति


                                 तृतीयोऽङ्कः।                    १८१                                 

अपि च ।

गृध्रैराबद्धचक्रं वियति विचलितैर्दीर्घनिष्कम्पपक्षै-

  धूमैर्ध्वर्स्तार्कभासां सधनमिव दिशां मण्डलं दर्शयन्तः।

नन्दैरानन्दयन्तः पितृवननिलयान्प्राणिनः पश्य चैता-

 न्निर्वान्यद्यापि नैते स्त्रुतबहलवसावाहिनो हव्यवाहा: ॥ २८ ॥
 राजा--अन्येनैवेदमनुष्ठितम् ।
 चाणक्यः --आ:, केन ।

णामुत्सादनाय कालविलम्बाप्रतिज्ञाया दीर्घत्वमीदृशीमुग्रां प्रतिज्ञामारुह्य कृत्वा केनान्येन नन्दा: पर्यायभूता एकस्यां तस्यां दामनिबद्धाः पशव इव क्रमेण हता इत्यन्वयः । पश्यतो राक्षसस्य पश्यन्तं राक्षसमनादृत्ये- त्यर्थः । ‘षष्ठी चानादरे’ इति षष्ठी ।। २७ ।।

 गृध्रैरिति । वियति आबद्धचक्र्ं विरचितमण्डलं यथा तथा विचलितै-

दीर्घा निःकम्पाः पक्षा येषां तैर्गुध्रैरेव धूमैरिति व्यस्तरूपकम् । चिता- ग्रीनां ज्वलदङ्गमात्रशेषतया सहजधूमाभावात् गृध्रा एव धूमत्वेन निरूपिताः । तैर्गुध्रर्धूमैर्ध्वस्तार्कभासां तिरोहितसूर्यतेजसां दिशां मण्डलं सघनमिव मेघमण्डलप्रच्छादितमिवेत्युत्प्रेक्षा । दर्शयन्तः बहलवसावशेषे- र्नन्दै: श्मशाननिलयान्प्रेतवृकादीन् एतान्प्राणिनः प्रीणयन्तः एते परितः श्मशानेषु दृश्यमाना हव्यवाहा अद्यापि न निर्वान्ति न शाम्यन्ति । पश्य चेति वाक्यार्थः कर्म । अतिक्रान्तेऽपि विषये रोषावेशवशादेतानेत इति च बुद्धौ प्रत्यक्षीकृत्य निर्देशः । नन्दकुलनिर्दहनक्रोधोऽद्यापि न शान्त इत्यर्थः । अयं वधरूपो विद्रवः ॥ २८ ॥

 आ: केनेति । इयं तर्जनरूपा द्युति: ।

१ °रब्ध for बद्ध. M.; विचरितैः for विचलितैः M.; विचलितोद्दी° A; चलतया G.; चलनया B.N.; वलनया H. २ तैर्धयन्तः M. ३ For नन्दैरा° B. E. N. G. H. have नन्दानाम्: M. has °नाय° for °नन्द'; चैते for चैतान् G; चैत्याः H. ४ तेन P.; गन्धिनो for वाहिनो H. From प्रतिज्ञाम् in the second line of the preceding stanza down to this all is wanting in E; बहुल for बहल M. R. ५ om. in B. E. N. G.

  16
"https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=पृष्ठम्:Mudrarakshasa.pdf/१७४&oldid=161230" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः