३७८ श्रीहरिनामामृतव्याकरणम् [४र्थः ६६२-६६३ ६६३ । उक्तादन्यदनुक्तम् । यो यत्र न विहितस्तेन तदनुक्तं स्यात् । तत्र द्वितीयाद्या विधी यन्ते। यथा—वैष्णवो मालां करोतीत्यत्र कर्तर्याख्यातेन कर्ता वैष्णव उक्तः, मालारूप कर्म पुनरनुक्तमेव । वाधकान्तरे तु यथा वैष्णवं मालां कुर्वन्तं पश्य इत्यत्र कर्तविहितेन शतृप्रत्ययेनोक्तो वैष्णवः कर्ता पश्येत्यस्य कर्तरि विहितस्य कर्म तेनानुक्तश्चेति । तदेवं द्वितीयाद्या भागशो विधातुं कारकभेदानाह ॥ १६३ ॥ प्रकृतिस्तावन्नामधातुभेदाद्विवि प्रत्ययस्तावत् स्वाद्याख्यातकृत्तद्धित भेदाच्चतुविध इति विवेचनीयः । तत्र विष्लू व्याप्तौ तस्मात् कर्तरि क्तु कृत्, विष्णाति व्याप्नोति सर्वानिति विष्णुः। अत्र व्याप्त्यर्थं विधातुः प्रकृतिः , शीलार्थः वनु प्रत्ययःप्रकृत्यर्थगुणीभूतत्वेन तौ च द्वौ प्रकृति- प्रत्ययौ सह युगपमिलित्वा प्रत्ययार्थी परस्परापेक्षिसाहित्यावश्यक-नित्य- तया व्याप्तिगुणशीलकर्तारं भगवन्तं यथा वृतस्तद्वदिहापीति । प्रकृतिश्च प्रत्ययश्च तौ द्वौ प्रकृतिप्रत्ययौ प्रत्ययस्यार्थ सह एकदा ब्रूत इति प्रत्ययार्थ स्यैव प्राधान्यम्, अतः प्रत्ययेनैवोक्तं भवतीति । कर्तृकर्मादिष्विति । तेषु वाच्येषु विहितानां कृतानाम् आख्यातादीनां मध्ये य आख्यातादियंत्र वाच्ये विहितस्तेनाख्यातादिना तत् कर्माद्युक्तं स्यादित्यर्थः। अतो हेतो नाममात्रार्थं द्योत्ये सति उक्तान्नाम्नः प्रथमैवेति, भवतीति शेषः । यदीति-वाधकान्तरसत्वे प्रथमा न भवतीति । ६६३ । उक्ता। य इति—य आख्यातादियंत्र वाच्ये न विहित स्तेन आख्यातादिना तत् कर्मादि अनुक्तं स्यात् इति । मालारूपं कर्म पुनरनुक्तमेवेति आख्यातस्य कर्मण्यविहितत्वादिति शेषः । अत्र कर्तरि उत्पादनार्थकृतिक्रियासम्बन्धमुख्यत्वेन तद्वाच्यविहिताख्यातेनोक्तो वैष्णवः कर्तेति । तत्कृतिसाध्य उत्पाचे कर्मणि मालारूपे तत्कृतिक्रियासम्बन्ध गौणत्वेन कर्मणि वाच्ये तदाख्याताद्यविहितत्वात् अनुक्ते कर्मणि द्वितीये त्यनेन द्वितीयेति । वाधकान्तरे तु यथारूपं दर्शयते । कुर्वन्त मिति-- बुळु, करणे शतृ, तस्याच्युताभावात् 'शपोऽपवाद , 'गोविन्दः, 'करोत्य रामस्य उनिर्गुणे' इत्यनेन उः, ‘उद्वयं वः” । ततः कुर्वच्छब्दादम् । 'अच
