३यः ८५१-८५३] आख्यातप्रकरणे यङन्ताः ३२१ यऊ न प्रयुज्यते ; इह प्रोज्नूयते सचें स्क्रीयते, निजेगिल्यते, उपपनी पद्यते इत्यादिकं तैरपि प्रयुज्यते ; अतः सोपसर्गान्न स्यादित्यन्यै रूपे क्षितम् ॥ ८५१ ॥ ८५२ कवतेर्नरस्य न चो यङि । कोकूयते ॥ ८५२ ॥ ८५३ । वञ्चु-श्रसु-ध्वसु-भु सु-कस-पत-पद-स्कन्द नरतो नी यङि। वनीवच्यते, शनीश्वस्यते इत्यादि ॥ ८५३ ॥ विशेषणम् । गहितत्वं छेदनस्य निरर्थकत्वात् दोषदुष्टत्वाच्च । एवमन्य श्रापि ज्ञेयम् । अग्र इति वक्ष्यते इति शषः । जेगिल्यत इति–हितं गिरतीत्यर्थः । गु शब्दे इत्यतस्तु यॐ न प्रयुज्यते इति यैः, पूर्वाचायैरिति शेषः । अतः गृ इति सामान्यनिर्देशेऽपि तौदादिकस्यैव ग्रहणमिति भावः । ननु गू शब्द इत्यतस्तु न शुभरुचेत्यादिना यज्ञ निषिद्ध एव तह कथमिद मुच्यते तदेतच्चिन्त्यमिति चेदुच्यते । अत्र यअनिषेधनं न बहुप्रयोजनम्, किन्तु सोपसर्गात् गृधातो येऊ न स्यादिति केचिदाहुस्तदुक्तमन्यैरपि त्यक्तमिति प्रदर्शनार्थमिति । इहेति-यञ् प्रकरणे इत्यर्थः । तैरपीति पूर्वाचार्येरपीत्यर्थः । अत इति अतः सोपसर्गाद्धातोरुत्तरे यत्र न भवती- यत्र तद्वाक्यमन्यैरर्वाचीनाचार्यरुपेक्षितं त्यक्तम् ।। ८५२ । कब । यङि परे कुछ शब्दे इत्यस्य नरस्य नरैकादेशस्य करामस्य स्थाने चो न भवति । कवतेरिति निर्देशः, कुङ शब्दे इति तौदा दिकस्य कु शब्दे इत्यदादेश्च निरासार्थः । तयोश्चोच्यत इति भवति । यद्यपि शब्दे त्रयः पठ्यन्ते, तथाप्यस्ति भेदः ; भ्वादिरव्यक्तशब्देतुदादि व्यंक्ते स्वरे, अदादिः शब्दमात्र इति ज्ञेयम् । अनरस्य असम्भवादेव न सम्भवतीति नरस्येति लभ्यते, तथापि नरस्येति कृतं स्पष्टतार्थम् । अनभवलभ्यात शाब्दोऽर्थः स्पष्टो भवति ।। ८५३ । वञ्चु । यङि सति वचु गतौ, नन्सु ध्वन्सु पृत्सु अधःपतने, कस गतौ, पतलू गतौपद गतौ, स्कन्दिर गतिशोषणयोरित्येतेषां ४१
