पृष्ठम्:Ganaratnamahodadhi.pdf/३४

             
२० २' ९ गणरत्नमहोदधौ
एकतरस्मिन् ऽ एकतमस्मिन् ।। स्वमज्ञातिधन इति स्वशब्दोऽर्थजतुष्टवणि
स्तत्रात्मनि ज्ञातिधनयोश्च रूढितः । अस्य वत्तिः । यथा हरिशव्दस्य तुरङ्ग-
वानरदर्दुरादिघु । .आत्मीये तु सर्वत्र विशेषणरूपतया वृत्तिस्तत्रास्य सर्व-
नामसंक्षा १ स्वे पुत्राः । स्वेषां गृहाणां स्वामी । आत्मीयानामित्यर्थः ।। स्वस्मै'
बहुमानः । आत्मन इत्यर्थः ।। स्वे पुत्रा इति न पुत्रा ज्ञातयः किन्तु पितृ-
व्यमातुंलश्वशुरादयः सपरिच्छदाः । स्वे गाव इति न गावो धनं किन्तु रुम-
रजतकार्य्याच्चरूपकादिकं धनमुच्यते ।। ज्ञातिधनयोस्तु च भवति । ५७ रक्षा
विधेया । ज्ञातावित्यर्थः ।। स्वाय स्पृहयति । धनायेत्यर्थः ।। तथा ज्ञातिधन-
विशेपणत्वेऽपि स्वशब्दस्य निषेध एव । स्वा ज्ञातयश्चैत्रर्स्य । स्वे धने रक्षा ।
आत्मीय इत्यर्थः ।। अपरे तु स्वस्मै पुत्राय । स्वस्मै नव इति ज्ञातिधनार्थ-
यो प्रतीतौ कथं न नियेधः । उच्यते । घुत्रगोशब्दयोर्हि सास्तिच्यादेतदुभयं
गम्यते रजशब्दात् स्वात्सीयत्वमात्रमिति । स्वाय ज्ञातये । स्वाय धनायेत्यत्र
च शव्दान्तरमनपेक्ष्य ज्ञातिधने स्वरूपेणैव स्वशब्देनाभिधीयेते । यद्येवं
ज्ञातिधनयोरनुप्रयोगोऽपि नोपपद्यते पर्य्यायत्वात् । यथा वक्षशब्दप्रयंगि
० तरुंशव्दस्य । नैर्ध दोपः। पर्यायशव्दो हि यत्राऽनेकार्थः संदिग्धार्थो वा तत्र
तदर्थस्य व्यक्तीकरणार्घः पर्य्यायान्तरस्यानुप्रयोगो न विरुध्यते । यथाऽर्काद्य-
नेकार्थवृत्तेर्हरिगदस्य प्रयोगेरसिंहदाव्दस्य । यथा च संदिग्धार्थस्य पिकश-
ब्दस्य प्रयोगे कोकिलशव्दस्य । स्वप्तण्व्दश्चायमनेकार्थ इति तत्रासत्यनुप्रयोगे
किं विषयोऽयं प्रवृत्त इति, संदेहः रयात् । तच्चिरासार्थो युज्यते ज्ञातिशव्दृव-
स्यानुमयोग हति व्याचक्षते ।। अनाम्नि कारतदिग्देथवत्तय हेति । पूर्वादयः
०इदा असंज्ञायां वर्त्तमाना दिगादितुत्तयः मवोदिकार्यभाद्भ्यो सवन्ति । तदत्र-
धूर्वापरादिशदृदानां केपांचित् प्रविभागतः ।
सामान्येनाभिधानेऽपि प्रवृत्तिर्देशकालयोः ।।
तयाहि-वूर्न्नापरावरपरोत्तरशव्नता मुख्यवृत्त्या दिक१ारूाग्रोधंर्त्तन्ते । स१.
अप्यन्नं देशयामारागस्तम्भफुम्भादी च । तधाहि-पूर्वस्यां दिशि यसति ।
पर्वस्या दिश ऽप्रागत। र । पूर्वृदिक् यम्बन्धात् पूर्वां वापी । पर्वस्यां याम्यां
. शीतमुदेकम् । तथा पूर्वस्मिन् यामे वने देशे या सुरग्वासः ।। पूर्यं कालो,
रम्यः । पर्यफारगगम्बन्धात् पर्वे गरुः । पूर्वस्मिन् गरौ वसति । पर्यस्गान्प्रा-
. क्य
द्यादादागतः ।। अपरायरपरशब्दत्रयस्यरयिनापि दिक्रगलसन्ध्याव दे,;पुत्तिंत्यं