पृष्ठम्:Ganaratnamahodadhi.pdf/२३६

             
, ७- तडितगयाध्यायः ।। २५०
कौशलम् ।। वार्षलम् ।। क्षैत्रग्नम् ।। आनृशंसम् ।। कौतूहलम् ।। पैशुनम् ।।
शोमन हदयं यस्य सुहृन्मित्रम् ।। निन्दितं हृदयं यस्य दुर्हद् अमित्रः ।।
सुहद्दर्हन्मित्रामित्र इति हदादेशः ।। वामनमतेन हच्छदेनैतयोः सिद्धिः ।
सौहार्दम् । दीहार्दम् । हद्भगसिन्धून्रामित्यनेनोभयपदारैच् । शोभनं हृदयं
यस्य स सुहदयः साधुः । दुष्टं हदयं यस्य स दुर्हदयः क्रूर । तयोरणि हदयस्य
हत्रासलेखाण्म डति हदयस्य हदादेशः । सौहार्दम् । दौर्हार्दम् । ब्राह्मण?-
दित्वम्-ण्येषाम् । तेन दौर्हार्द्यं सौहार्द्यम् । सौहृदय्य दीर्हदय्यमित्यपि ।
इह सुहृदयदुर्हृदयुशब्दावेव पठितव्यौ सुहद्दुर्हच्छब्दावेव वा न तु चत्वारः ।
अन्यतरपाठेऽपि हि सौहार्दं दौर्हार्दमिलि सिध्यति । उच्यते । अर्थभेदात्
कुरुपुहृच्छब्दौ विरत्रारिरत्रवाचिनौ सुहदयदुर्हदयशब्दौ तु नैवूम् । सौ हि
प्रशस्तनिन्दितहदयसम्बन्धमात्रे वर्त्तेते । उभयत्रापि अ सौहार्दं दौर्हार्दमि-
त्युभयपाठः ।। सौहृदं दौर्हदमिति च प्रयुज्यते । यथा-तत्सौहृदं यत्क्रियते
परोक्ष । कुसुमं कृतदौर्हदस्त्वया । तदंर्थमेकत्रोभयपदारैज् मा भूत् । अन्यथो-
भयत्र'दूषेकरूपत्व उभयपाटानर्थक्यं स्यादित्युभयपाठः । अयं पक्षो वामन-
स्यापि हद्भगेत्यत्र सुहृदो भावः सौहार्दमिति दर्शयतः सन्मतो लक्ष्यते ।
जयादित्यस्तु सुहदयदुर्हदयशब्दौ -ऽ सुरहद्दुऽर्हच्छब्दौ च पपाठ । सचैवं मन्यते ।
ब्राह्मणादौ प्रयोगदर्शनादनयोः - पाठाङ्गीकरणे वचनसामर्थ्यादेवारग् प्यत्र भ-
विष्यतः । असाक्षात्यठितोऽपि हि साक्षात्पठितोऽपि हि साक्षात्यठितवत्क-
ल्यत आकृतिगणेष्विति ।। सौहदेनापि भाषे त्य्वामित्यादयस्तु कविप्रवाहे
छन्दोवत्कवयः प्रयुञ्जत इत्युक्तम् ।। चन्द्रस्तु सौहदमिति हदयस्याणि हदादेशो
न हदुत्तरपदं हद्भगेत्युत्तरपदारैजभावमाह ।। भोजस्तु सुहद्दुर्हदौ मित्रामित्र-
योरित्यत्र निपातनसामत्रयोदवयवानर्थक्ये सौहृदं दौर्हदमिति हद्भगसिंन्धीः
पूर्वपदस्य चेत्युत्तरपदारेजु न भवसि ।। उन्नेता वेपणशील?त्विग् वा । औ-
नेत्रम् १ साहसम् । कामण्डलवम् । लघ्वादीक इत्यनेन सिद्धे त्वतलोर्निवृत्यर्पः
पाठः। कगण्डसुकमित्यन्ये ।। पात्तिगणकम् ।। राथगणकम् ।। हार्दम् । पौरुषम् ।।
समासे तथ सहदयता ३ सहदयत्वम् ।। सत्पुरुषता ।। सत्पुरूपत्यम् ।।४६।।
परिव्राजकसुभ्रातृतुभगोद्गातृहायनाः ।
यजमानोऽथ भर्त च दर्भ्रातृविपुलौ टर्हृत् ।। ४०७ ।।