षष्ठोऽध्यायः} १०१ अयमर्थः- तत्र यतत् पिटकद्वन्द्वं संज्ञासंज्ञितं सा रेखाभिधा । तया सर्वो लोको दुःखी स्यात् । यद्यनतं चेत् पित्रकद्वन्द्वं वक्रयं च कारतस्तर्हि एतत् पिटकद्वन्द्वं संज्ञासंज्ञितमपि रेखाभिधा भवेत् सा रेखाभि धास्मिन् भवेत्, इदं पिटकद्वन्द्वे रेखख्यं भवेदित्यर्थः । अन्यथा वक्र- रुपत्वाभावे इदं संज्ञासंज्ञितम् । तत्र वक्ररूपयेक रेखस्परवे सर्वलोक दुःखित्वं फलं स्वनिमित्तं सवों लोको दुःखी स्यादेति तद्वतः पुरुषस्य फळकयनम् । संज्ञासंज्ञितवे पुनर्वक्ररूपत्वाभावेन यदि स्यानुख्यत्वं तदा फलान्तरम् । किं तदिति चेत् । सर्वो लोकः सुखी स्यादिति द्रष्ट व्यम् । तदनुक्तमिति चेद्, न । संज्ञाशब्देन चोक्तवान् । कथम् । संज्ञा नाम चेतना, चैतन्यवधे च सुखसंसिद्धिः! चैतन्यस्य बलपरासयोयस्यात्रा मिषेयत्वात् । बलस्य च सुखहेतुत्वात् । अतः सुखित्वं फलं नासूत्रितम् इति ॥ ३१ ॥ एवं जितेपरिगल जगतनां रेखाणमुन्नतभ, ५ न च रक्षदि दर्शतम् । तत्रैव निम्नदेशडलानि विना संज्ञाभिर्लक्षणैरेव समं दर्शयति – निम्नता तत्र कृष्णाभा स्फुध्येदू बहुवर्तनीः। या तत्र कृष्णाभा निम्नता सा बीवंर्तनीः सूचयेत् । एतदुक्तं भवति तत्र यदि कृष्णो भागः निम्नो भवेत्, तर्हि तद्वानसौ पुमान् की वा बहुमाणं भवेत्, मार्गशब्देन विषया उच्यन्ते, बहुविषयवासी भवेदित्यर्थः । किच मार्गशब्देन दर्शनमागऽयुज्यत । बहुदलूनगामी भवेदिति तदाधैः ॥ पीताभा यदि सैव स्यात् पित गी भवेदसौ॥ ३२ ॥ सा निम्नता पीताभा यदि स्यात् । तीसौ गुरुः पितरोगी भवेत् । कुत आरम्येति चेत् , सप्तवर्षावसाने यः प्रथमे मामस्तंस्मादार स्येत्यर्थः सिध्यति इति ॥ ३२ ॥ परुषस्प यदि स्यात् साकं फढविरोधिनाम् । सूचयत्यन्तरा छिन्न। अलकलं च सा शुभः ।। ३३ ॥ यदि सा तत्र निम्नता परुषस्पर्णं पूर्वोक्तया साकं स्यात्, तैर्वसौ फलविरोषितां सूचयति । यद्यन्त छिन्ना सा भवेत् तर्हि पुनरन्त १. 'वदप्ययौ' ख. ४:.
