८० सव्याख्ये स्कान्दशारीरके दुसदृशागम् इत्यनेन फलकथनम् । यात्रान् पलडेरगमः यथार्थं च तावास्तथाघ न एतद्वतः पुरुषस्यागमः । यथा पृथुः पृथुलः नान्यथा । पार्थवेहि कारणं मनसः स्वल्पद्रव्याभिलाषिता । स्वल्पद्रव्याभिलाषे हि स्व पद्रव्यसिद्धिस्तदनुरूपा भविष्यति । यादृशोऽभिलाषः तादृशः फलप्रकार इति न्यायात् । नचामिलावध्यमि चारफलसिद्धिरिति वाच्यम्, अगुष्य स्यैवानुमेयत्वात् ॥ २७ ॥ कृतन्निलक्षणमाह (तथा) कपिस्थवृत्तिः स्याद् या तु रेख फलस्थिता ।। फले अवयवविशेषे स्थिता या रेख, तथा कपिस्थवृत्तिः स्यात् । कपिस्था कपिवत् स्थिता, कपेर्यो वृत्तिः वृत्तिसाधनं , तद्वदस्य वृत्तिरिति या द्योतयति, सा तथाभूता पश्यन्त्यपरपर्याया प्रस्मरस्वभाव च । एतदुक्तं भवति – कमेर्हि यद्यद् दृष्टं वस्तुजातं तत्तदुपजीवनेन वर्तनं, दृष्टवार्तिकत्वाद् इति । एवमनया सम्पन्नोऽपि पुरुषो विशेषोपजीवनेन विना तत्तदृष्टोपजीवनेनैव जीवति इति । अतो नामापे लब्धार्थमित्यनु सन्धेयम् ॥ योषालक्षणमाह-- या स्यादङ्गुलिमुद्रढया प्रगल्भबचनो भवेत् ॥ २८ ॥ अङ्गुलिमुद्रोर्मिक, तया या सोष्मणा श्वासेन चोपलक्षिता, देश- अस्या हृदयदेशः, सा योषा नाम । तया प्रगल्भवचनो भवेत् । प्रगल्भशब्देन भाववचनेन प्रागल्भ्यमत्रोक्तम् । तच्च तत् , यत् स्फुरित विषयाभिमुख्यम् । तत्राप्रतिहतत्वं च प्रतिभाप्रतिहसत्वमिति यावत् । तत्प्रधानवचनो भवेत् तदधीनवचनश्चेति ॥ २८ ॥ कामिनीलक्षणमाह कामिनी मरुतां श्रेष्ठा रत्युत्पादा पृथस्थिता । या मरुतामुरःस्थितानां रेखाणां मध्ये श्रेष्ठा हाराधभस्थिता च, सा कामिनी । तफलमाह – रत्युत्पादा पृथस्थितेति । उत्पादशब्दः स्वरूपवचनः । रतेरपृथस्थितेत्यर्थः । अत्र नामद्वयेन जीवाचकेन सीधानत्वं लक्षणस्योक्तम् । पूर्वत्र वचनबलात् तु पुरुषोऽपि लक्ष्यते ।
