पृष्ठम्:सुभाषितरत्नभाण्डागारम्.djvu/५२

             

विशिष्टकविप्रशंसा-कुकविनिन्दा
३७
व्यस्सः
नम’ सर्व॒विदे त॒खैमै व्यासाय कविवेधसे । चके पुण्य
सरस्वत्या यो वर्षमिव भारतम् ॥ ५५ ॥ अचतुर्वदनो
ब्रह्मा द्विबाहुरपरो हरिः । अभाललोचनः शभुर्भगवान्बैाद-
रायणः ॥ ५६ ॥ श्रवणाञ्जलिपुटपेय विरचितवान् भारता-
ख्यमसृत य ।, तमहूमसूागमतृष्ण .. कृष्णद्वैपायन वृन्दे
॥ ५७ ॥ व्यासगिरा नियांस सार विश्वस्य भारत वन्दे |
भूषणतयैव सज्ञा यैदङ्किता भारती वहति ॥ ५८ ॥
शाकटुमळुः
एर्वैकोऽभूत्पुलिनात्ततस्तु नैलिनाच्चान्योऽपि नैाकोर-
भूत्प्राच्यास्ते त्रय एण्व दिव्यकवयो दीव्यन्तु देव्या गिरा ।
अर्वाचो यदि गद्यपद्यरचनाचातुयैवागुद्वतास्तान्सर्वानतिशय्य
खेलतितरा शाकल्लमळुः कवि ॥ ५९ |॥
सातवाहनः
औविनाशिनमग्राम्यमकरोत्सातवाहन, । विशुद्धजैीतिभि'
कोश रत्रैरिव सुभाषितैः ॥ ६० ॥
सुदर्शनः
न मुग्धदयिताधरे न विषभाजि रत्त्राकरे न राहुमुख-
कोटरे न किल ताक्ष्यैपक्षान्तरे । सुदशैनकवीश्चरे रसिकचक्र-
चूडामणैौ गुणैौकसि सुधा बुधास्त्यजत सान्द्र-
चन्द्रप्रभम् ॥ ६१ ॥
कवीनामगलद्दर्पो नून वैासवदत्तया | शक्त्येव पाण्डु-
पुत्राणा गतया र्कर्णगोचरम् ॥ ६२ ॥
कविवृन्दम्
उपमा कालिदासस्य भारवेरर्थगौरवम् । दण्डिनः
पदलालित्य माघे सन्ति त्रयो गुणाः ॥ ६३ ॥ माघेन
विग्नितोत्साहा नोत्सहन्ते पदक्रमे । स्मरन्तो भारवेरेव
कवयः कपयो यथा |॥ ६४ |॥ श्रीरामायणभारतवृहत्कथाना
कवीन्नमस्कुर्मः । त्रिस्रोता इव सरसा सरखती स्फुरति
यैर्भिन्ना ॥ ६५ ॥ प्राचेतसव्यासपराशराद्याः प्राश्च'
गोष्ठी नवीनापि महाकवीना
र्भुवनोपकर्त्राँ ॥ ६६ ॥| धन्वन्तरि →
सैितलैर्मलैद्वैतैरीर्हर्मि
हिरो नृपतेः सभाया रत्त्रानि वै वररुचिर्नव विक्रमस्य
॥ ६७ ॥ यस्याश्चोरश्चिकुरनिकर. कर्णपूरो मयूरो॒. भासुो
हासः कविकुलगुरुः कालेिदासो विलासः । हर्षो हर्षो
१ व्यास* २ भारतचिह्निताम् ३ व्यास ४ ब्रह्मदेव
५ वाल्मीकेि* ६ चिरस्थायेिनम्, पक्षे,-नाश न गच्छन्तम् ७ मात्रा
छन्दादि, पक्षे,-मूल्यवन्तम् ८ ग्रन्थविशेष , पक्षे,-भाण्डागार॒म्
९ एतन्नाम्ना प्रबन्धेन, पक्षे-इद्रदत्तया १० इन्द्रियविशेषम्, पक्षे,-
कुरुसेनानायक
हृदयवसति' पश्चबाणस्तु बाणः केषा नैषा कथय कविता-
कामिनी कौतुकाय ॥ ६८ ॥ भासो रामिलसोमिलैौ
वररुचिः' श्रीसाहसाङ्क. कविर्मेण्ठो भारविकालिदासतरला*
स्कन्दः सुबन्धुश्च य• । दण्डी बाणदिवाकरौ गणपतिः
कान्तश्च रलाकग्'• सिद्धा यस्य सरस्वती भगवती के कस्य
सर्वेऽपि ते ॥ ६९ ॥ वाचः पल्लवयत्युमापतिधर, सदभै-
शुद्धि गिरा जानीते जयदेव एव शर्रण श्लाध्यो दुरूह-
द्रुते. ! शृङ्गारोत्तरसत्प्रमेयरचनैराचार्यगोवधैनस्पधीं कोऽपि
न वि॒िश्रुतः श्रुतिधुरो धोयीकविक्ष्मापतिः ॥ ७० ॥ माघश्चोरो
मयूरो मुररिपुरपरो भारविः सारविद्य. श्रीहर्षः कालिदासः
कविरथ भवभूत्याह्वयो भोजराज 1 श्रीदण्डी डिण्डिमाख्यः
श्रुति॒मुकुट्गुरुमैल्लटो भ॒ट्टबाण ख्याताश्चान्ये सुबन्ध्वादय इह
कृतिभिवैिश्वमाह्लादयन्ति |॥ ७१ |॥
कुकविनिन्दा
अप्रगल्भा पैदन्यासे जैननीरागहेतव. । सन्त्येके
बैहुलालापा. कवयो बालका इव ॥ १ ॥ कविभिर्नृपसेवासु
वित्तालकारकृारिणी । वाणी वेश्येवृ लोमे॒नृ पूरोपकरणीकृता
॥ २ ॥ अंन्यवर्णपरावृत्त्या बन्धचिह्ननिर्गृहूनै. । अना-
ख्यातः सता मध्ये कविश्चैौरो विभाव्यते ' ॥ ३ |॥ प्राय.
कुकवयो लोके रौगाधिष्ठितदृष्टयः । कोकिला इव जायन्ते
वाचाला• कामकारिण* ॥ ४ ॥ केि कवेस्तस्य काव्येन
सर्ववृत्तान्तगामिनी | कथेव भारती यस्य न प्रामोति
दिगन्तरम् ॥ ५ ॥ केि कवेस्तस्य काव्येन केि काण्डेन
धनुष्मतः | परस्य हृदये लग्र न र्धूर्णयति यच्छिर. ॥ ६ ॥
मुखमात्रेण काव्यस्य करोत्यहृदयो जन । छायामच्छामपि
श्यामा राहुस्तारापतेरिव ॥ ७ ॥ श्लोकार्थखादकाले तु
शब्दोत्पत्तिविचिन्तकाः । नीवीविमोक्षवेलाया वस्रमौल्यवि-
चिन्तका ॥ ८ ॥ अधिभिल्लपल्लिगल्ल स्याद्वल्लवपल्लवोऽपि वा-
चाल' । नागरनरवरपरिषदि॒ कख मुखादुक्षर् क्षरति ॥ ९ ॥
गणयन्ति नैापशब्द न र्वृर्त्तभङ्गं क्षय न चैाँर्थख । रसिक-
त्वेनाकुलिता वेईयैापतयः कुकवयश्च ॥ १० ॥ दुर्जनहुताश-
तप्स काव्यसुवर्ण विशुद्धिमायाति । दशैयितव्यं तस्मान्मत्सरि-
मनसः प्रयलेन ॥ ११ ॥ कविरनुहरति चछाया पदमेक
पादमेकमर्ध वा । सकलप्रबन्धहर्त्रे साहसकर्त्रे नमस्तस्मै
॥ १२ ॥ विपुलहृद्याभियोग्ये खिद्यति काव्ये जडो न
१ कविविशेष* २ सुप्तिडन्तादि, पक्षे,-अङ्घ्रि 3 जनाना नीरागो
विरसता तस्य हेतव , पक्षे,-जनन्या मातू रागहेतव प्रीतिहेतुभूता
४ बहुला अालापा येषाम्, पक्षे,-बह्वी या लाला ता पिबन्ति ते
५ वर्णीन्तरपरिवतैनेन ६ गोपनै ७ रत्ततया, पक्षे, कोपेन
८ चालयति ९ दु शब्दम् १० इन्द्रवज्रादि, पक्षे,-शीलम्
११ वाच्यस्य, पक्षे,-द्रव्यस्य १२ जारा