पृष्ठम्:सुभाषितरत्नभाण्डागारम्.djvu/४०५

             

३९० सुभाषितरत्नभाण्डागारम् [ ७ प्रकरणम्
वैवखतत्तद्धरतेऽच्य सर्वं गेच श्रमो भवति हि क्रोधनख ! खच्छं पितृभ्यो जलम् । पूजार्थ परमेश्वरख विमलः
॥ ५०५ ॥ पुमासो ये हि निन्दन्ति वृत्तेनाभिजनेन च । | स्रुव॒ाध्या॒ययज्ञ. पर क्षुद्र्याधेः फूलमूलम॒स्ति शमृन ङ्क्लेशात्मकैः
न तेषु निवसेत्प्राज्ञः श्रेयोऽर्थी पापबुद्धिषु ॥ ५०६ ॥ | कि धनैः ॥ ५२७ ॥ फलतीह पूर्वसुकृतं विद्यावन्तोऽपि
भार्या मूलं गृहस्थस्य भार्या मूलं सुखस्य च । भार्या | कुलसमुद्भूता. । यस्य यदा विभवः स्यात्तस्य तदा दासता
धर्मफलावाश्यै भार्या
स वास. श्रेष्ठ उच्यते ॥ ५० ८ ॥ वध्यन्ते न ह्यविश्चस्ता
शत्रुभिर्दुर्बला अपि । विश्वस्तास्तेषु वध्यन्ते बलवन्तोऽपि
दुर्बलै, ॥ ५०९ ॥ पुरत कृच्छ्रकालस्य धीमान् जागर्तिं
पूरुषः । स कृच्छूकालं सप्राप्य व्यथा नैवैति कर्हिचित्
॥ ५१० ॥ बन्धनानि खळु सन्ति बहूनि प्रेमरजु
दृढबन्धनमुक्तम् । दारुभेदनिपुणोऽपि षडङ्घ्रिर्निष्क्रियो
सतानहैतवे '॥ ९०७ ॥ ये |
त्वेनमभिजानन्ति वृत्तेनाभिजनेन वा । तेषु साधुषु वस्तव्यं |
यान्ति |॥ ५२८ |॥ सर्वनाशे च सञ्जाते प्राणानामपि
सशये । अपि शत्रुं प्रणम्योचै रक्षेत्प्राणान्धनानि च ॥५२९॥
प्रमाणाभ्यधिकस्यापि गण्डश्याममदच्युते । पदं मूर्ध्नि समाधत्ते
केसरी मत्तदन्तिनः |॥ ५३० |॥ सञ्चये च विनाशान्ते
भरणान्ते च जीविते | सयोगे च वियोगान्ते को नु विप्र-
णयेन्मन. |॥५३१॥ प्राप्सविद्यार्थशिल्पना देशान्तरनिवासि-
नाम् । क्रोशमात्रोऽपि भूभाग. शतयोजनवद्भवेत् ॥ ५३२ ॥
सता मतमतिक्रम्य योऽसता वर्तते मते | कालेन व्यसन
भवति पङ्कजकोशे ॥ ५११ ॥ यस्तु कृच्छ्रमनुप्रासं विचेता | प्राप्य पश्चात्तापे स गच्छति ॥ ५३३ ॥ पृथिवी रत्नसपूर्णी
नावबुध्यते । स कृच्छकाले व्यथितो न श्रेयो विन्दते | हिरण्यं पशव. स्त्रिय । नालमेकस्य तत्सर्वमिति मत्वा शम
महत् ॥ ५१२ ॥ ब्राह्मणेषु च ये शूरा स्त्रीषु ज्ञातिषु
गोषु च । वृन्तादिव फलं पकं धृतराष्ट्र पतन्ति ते
॥ ५१३ ॥ यत्त सम्यगुपक्रान्तं कार्यमेति विपयैयम् । 1
पुमांस्तत्रानुपालभ्यो दैवान्तरितपैौरुष. ॥ ५१४ ॥| पुष्पे
गन्ध तिले तैल काष्ठेऽग्नि पयसि घृतम् । इक्षौ गुडं तथा
देहे पश्यात्मानं विवेकत. ॥ ५१५ ॥ मुखं पद्मदलाकार
वाक्य चन्दनशीतलम् । हृद्य वह्निसदृश त्रिविध धूर्तलक्षणम्
॥ ५१६ ॥ भायी पति सप्रविश्य स यस्माज्जायते पुन !
जायायास्तद्धि जायात्वं पैौराणा. कवयो विदु. ॥ ५१७ |॥
पुस्तकप्रत्ययाधीतं नाधीत गुरुसनिधैौ । भ्राजते न
सभामध्ये जारगर्भ इव स्त्रियाः ॥ ५१८ ॥ यस्य स्नेहो
भय तस्य स्नेहो दु खस्य भाजनम् । स्नेहमूलानि दुःखानि
तानि त्यक्त्वा वसेत्सुखम् ॥ ५१९ ॥ ब्राह्मणं ब्राह्मणो
वेद भर्ता वेद स्त्रियं तथा । अमात्थ नृपतिर्वेद राजा
राजानमेव च ॥५२०॥ यस्य स्त्रीषु २ते शक्तिर्जीर्णशक्तिश्च
भोजने । देहेऽधिंकबला शक्तिस्तस्यारोग्यं प्रचक्षते ॥५२१॥
प्रकीर्णविषयारण्ये धावन्त विप्रमाथिनम् । ज्ञानाङ्कुशेन
कुर्वीत बश्यमिन्द्रियदन्तिनम् ॥ ५२२ ॥ प्रकुप्यत्यप्रतीकार्ये
स्वतेजस्तसचेतसाम् । शरर्ण मरण यक्त्वा केिमिवान्यद्य-
शोऽर्थिनाम् ॥ ५२३ ॥ सज्जमानमकार्येषु सुहृदो वार-
यन्ति ये । सत्य ते नैव सुहृदो गुरवो गुरवो हि ते
॥ ५२४ ॥ फलं कतकवृक्षस्य यद्यप्यम्बुप्रसादकम् । न
नामग्रहणादेव तस्य वारि प्रसीदति |॥ ५२५ |॥ प्रासे
भार्ये परित्राणं प्रीतिविश्रम्भभाजनम् । केन रत्नमिदं सृष्ट
मित्रमित्यक्षरद्वयम् ॥ ५२६ ॥ सत्य वक्तुमशेषमस्ति
सुलभा वाणी मनोहारिणी दातु दानवरं शरण्यमभर्य
व्रजेत् ॥ ५३४ ॥ व्यथयन्ति पर चेतो मनोरथ-
शतैर्जना. । अनुष्ठानैर्विहीनाः स्यु कुलजा विधवा इव
॥ ५३५ ॥ बोद्धारो मत्सरग्रस्ता. प्रभव. रूयदूषिताः ।
अबोधोपहताश्चान्ये जीर्णमङ्गे सुभाषितम् ॥ ५३६ ॥
प्रदह्यमानास्तीक्ष्णेन नीचाः परयशोग्निना | अशच्तास्तत्पदं
गन्तुमतो निन्दा प्रकुर्वते |॥ ५३७ ॥ फलं धर्मस्य विभवो
विभवख फलं सुखम् । सुखमूलं तु तन्वङ्गयो विना ताभि,
कुतः सुखम् !॥ ५३८ ॥ वणिगालोक्य निजे हृदि
सोत्साहं परिचितग्रहीतारम् । हृष्यति तद्धनलुब्धो
यद्वत्पुत्रेण जातेन ॥ ९३९ ॥ बहुधा बहुभिः सार्ध
चिन्तिताः सुनिरूपिता ! न कर्थचिद्विलीयन्ते विद्वद्भिश्चि-
न्तिता नयाः ॥ ५४० ॥ श्यामा प्रिया केशव एव देवो
मानो धनं मन्मथ एव धन्वी । वाणी सखी वारण एव
यार्न कालो वसन्तः कवितैव विद्या ॥ ५४१ ॥
बुभुक्षितः क्रि न करोति पाप क्षीणा नरा निष्करुणा
भवन्ति | प्राणार्थमेते हि समाच्क्षरन्ति मतं सता यन्न मतैं
यदेषाम् ॥ ५४२ ॥ प्रायेण श्रीभता लोके भोक्तुं शक्तिर्न
विद्यते । जीथैन्त्यपि तु काष्ठानि दरिद्राणा महीपते
॥ ५४३ ॥ शत्रुणा योजयेच्छत्रुं बलिना बलवत्तरम् |
खकार्यीय यतो खात्काचित्पीडात्र तत्क्षये ॥ ५४४ ॥
प्रायः कन्दुकपातेनोत्पतत्यार्यः पतन्नपि । तथा त्वनार्यः
पतति मृत्पिण्डपतनं यथा .॥ ५४५ ॥ बहूनामप्यसाराणा
समवायो बलावहः । तृणैरावेष्ट्यते रजुस्तया नागोऽपि
बध्यते ॥ ५४६ ॥ वैषम्यमपि सप्राप्ता गोपायन्ति
कुलस्त्रिय. । अात्मानमात्मना सत्यो जितस्वर्गा न सशयः
॥ ५४७ ॥ प्रार भ्यते न खलु विघ्नभयेन नीचैः प्रारभ्य