पृष्ठम्:सुभाषितरत्नभाण्डागारम्.djvu/३९५

             

३ ८ ०
सुभाषितरत्नभाण्डागारम्
[ ७ प्रकरणम्
>ट>ञ्ञ्ञ्ञ्ञ्ञ्ञ्ञ्ञ्टट-थ्टञ्<ञ्>~<थ्>~>>~~>ञ्त्र्ञ्~~ञ्~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
तस्मात्तु पुरुषो यत्त्राद्धर्म सचिनुयाच्छनैः ॥१०७॥ अग्निहोत्रं
त्रयो वेदास्त्रिदण्ड भख्मगुण्ठनम् । प्रज्ञापैौरुषहीनाना जीवि-
केति बृहस्पतिः |॥ १०८ ॥ नाकालमत्ता• खगपन्नगाश्च मृग-
द्विपाः शैलमृगाश्च लोके । नाकालतः स्त्रीषु भवन्ति गर्भा
नायान्त्यकाले शिशिरोष्णवर्ष ॥१०९॥ एवमेव कुले जाताः
पावकोपमतेजसः । क्षमावन्तो निराकारा काष्ठेऽग्निरिव
शेरते |११०॥ स एव खलु दारुभ्य यदा निर्मथ्य दीप्यते ।
तद्दारु च वनं चान्यन्निर्दहत्याशु तेजसा ॥| १११ ॥ नाक्रोशी
स्यान्नावमानी परस्य मित्रद्रोही नोत नीचोपसेवी । न
चाभिमानी न च हीनवृत्तो रूक्षा वाचमुषतीं वजैयीत ॥११२॥
अग्निस्तेजो महल्लोके गूढस्तिष्ठति दारुषु । न चोपयुङ्गे
तद्दारु यावन्नोद्दीप्यते परै• ॥ ११३ ॥ अग्नि प्राप्य यथा
सद्यस्तूलराशिर्विनश्यति । तथा गंगा प्रवाहेण सर्व पाप
विनश्यति ॥ ११४ ॥ व्याधिभिर्मथ्यमानाना त्यजता विपुलं
धनम् । वेदना नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः ॥ ११५ ॥
अक्षेत्रे बीजमुत्सृष्टमन्तरैव विनश्यति । अबीजकमपि क्षेत्र
केवल स्थण्डिल भवेत् ॥ ११६ ॥ अक्षमा ह्रीपरित्याग,
श्रीनाशो ”धर्मसक्षयः । अभिध्याप्रख्यता चैव सर्वे लेोभा-
त्प्रवर्तते ॥|११७॥ शमयति गजानन्यान्गन्धद्विपः कलभोऽपि
सन्प्रभवतितरा वेगोदग्र भुर्जगशिशोर्विषम् । भुवमधिपति-
र्बलावस्थोऽप्यलं परिरक्षितु न खळु वयसा जात्यैवाय
खकार्यसहो गणः ॥ ११८ ॥ अक्षमः क्षमतामानी क्रियाया
यः प्रवर्तते | स हि हास्यास्पदत्वं च लभते प्राणसशयम्
॥ ११९ ॥ अक्रोधेन जयेत्क्रद्धमसाधुं साधुना जयेत् ।
जयेत्कदर्य दानेन जयेत्सत्येन चानृतम् ॥ १२० ॥ ब्राह्मणः
पतनीयेषु वर्तमानो विकर्मसु । दाम्भिको दुष्कृतप्राज्ञः
शूद्रेण सदृशो भवेत् ॥ १२१ ॥ अक्रोधनः क्रोधनेभ्यो
विशिष्टस्तथा तितिक्षुरतितिक्षोर्विशिष्टः । अमानुषेभ्यो मानु-
षाश्च प्रधाना विद्वास्तथैवाविदुषः प्रधानः ॥ १२२ ॥
अकृतेष्वेव कार्येषु मृत्युर्वै सप्रकर्षति । युवैव धर्मशीलः
स्यादनिमित्तं हि जीवितम् ॥ १२३ ॥ यस्तु शूद्रो दमे सत्ये
धर्मे च सततोत्थितः । तं ब्राह्मणमहं मन्ये वृत्तेन हि
भवेद्विज. ॥ १२४ ॥ अकीतैि विनयो हन्ति हन्त्यनर्थे
पराक्रमः | हन्ति नित्यं क्षमा क्रोधमाचारो हन्त्यलक्षणम्
ll १२५ ॥ अकेिचनस्य शुद्धस्य उपपन्नस्य सर्वतः | अवेक्ष-
माणस्त्रील्लोकान्न तुल्यमिह लक्षये ॥ १२६ ॥ सन्त सच्चरि-
तोदयव्यसनिन. प्रादुर्भवद्यन्त्त्रणाः सर्वत्रैव जनापवाद-
चकिता जीवन्ति दु खं सदा । अव्युत्पन्नमतिः कृतेन न सता
नैवासता व्याकुलो युक्तायुक्तविवेकशून्यहृदयो धन्यो
ष्यसि । अकिचनः सुखं शेते समुत्तिष्ठति चैव ह ॥ १२८ ॥
अकाले कृत्यमारब्धं कर्तुर्नार्थीय कल्पते । तदेव काले
अारब्र्ध महतेऽर्थाय कल्पते ॥ १२९ ॥ ह्यः पश्यद्भिरकारण-
स्मितसितं पाथोजकोशाकृति श्मश्रद्वोधकठोरमद्य रभसादुत्तस-
ताम्रप्रभम् । प्रातर्जीर्णवलक्षकेशविकृत वृद्धाजशीर्षोपमं वक्त्रं
नः परिहस्यते ध्रुवमिदं भूतैश्चिरस्थायिभिः ॥ १३० ॥
अकालसहमत्यल्पं मूखैव्यसनिनायकम् । अगुस भीरुयोर्घ
च दुर्गव्यसनमुच्यते ॥ १३१ ॥ अकार्याण्यपि पर्यीग्य
कृत्वापि वृजिनार्जवम् । विधीयते हितं यस्य स देहः कस्य
सुस्थिर, ॥ १३२ ॥ स्तनतटमिदमुतुङ्गं निश्नो मध्यः समुन्नतं
जघनम् । विषमे मृगशावाक्ष्या वपुषि नवे क इव न
स्खलति ॥ १३३॥ अकार्यकरणाद्भीतः कार्यीणा च विवजै-
नात् । अकाले मन्त्रभेदाच्च येन माद्येन्न तत्पिबेत् ॥ १३४ ॥
अकामान्कामयति य कामयानान्परित्यजेत् | बलवन्तं च
यो द्वेष्टि तमाहुर्मूढचेतसम् ॥ १३५ ॥ स्तनयोर्जघनस्यापि
मध्ये मध्यं प्रिये तव | अस्ति-नास्तीति सदेहो न मेऽद्यापि
निवर्तते ॥१३६॥ अकामो कामयानस्य शरीर परिपीङयते |
इच्छन्ती कामयानस्य रतिभैवति शोभना ॥१३७॥ अकामस्य
क्रिया काचिद्दृश्यते नेह कर्हिचित् । यद्यद्धि कुरुते
किचित्तत्तत्कामस्य चेष्टितम् ॥ १३८ ॥ प्रथमा गतिरोत्मैव
द्वितीया गतिरात्मजः | सन्तो गतिस्तृतीयोत्ता चतुर्थी
धर्मसचयः ॥ १३९ ॥ अकस्मात्प्रक्रिया नृणामकस्माच्चाप-
कर्षणम् । शुभाशुभे महत्त्वं च प्रकर्तुं बुद्धिलाघवम् ॥१४०॥
अकर्मशीलं च महाशनं च लोकद्विष्टं बहुमायं नृशंसम् ।
अदेशकालज्ञमनिष्टवेषमेतान्गृहे न प्रतिवासयेत ॥ १४१ ॥
प्रयोजनेषु ये सच्ता न विशेषेषु भारत । तानहं पण्डिता-
न्मन्ये विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥ १४२ ॥ अद्यैव कुरु यच्छ्रेयो
मा त्वा कालेोऽत्यगादयम् । अकृतेष्वेव कार्येषु मृत्युर्वै
सप्रकर्षति ॥ १४३ ॥ अधरः किसलयरागः कोमलविटपानु-
कारिणौ बाहू । कुसुममिव लोभनीयं यैौवनमङ्गेषु सनद्धम्•
॥ १४४ ॥ चत्वार्यीहुर्नरश्रेष्ठा व्यसनानि महीक्षिताम् ।
मृगया पानमक्षाश्च ग्राम्ये चैवातिरत्तता ॥ १४५ ॥ अधर्मेण
च यः प्राह यश्चाधर्मेण पृच्छति । तयोरन्यतरः प्रैति विद्वर्षे
वाधिगच्छति |॥ १४६ ॥, अश्रुवेण शरीरेण प्रतिक्षणविना-
शिना । ध्रुवं यो नार्जयेद्धर्म स शेोच्यो मूढचेतनः ॥ १४७॥
निबन्धनी रजुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः । छिवैना सुकृतो
यान्ति नैना छिन्दन्ति दुष्कृतः ॥ १४८ ॥ अध्वा जरा
देहवता पर्वताना जल जरा । असभोगो जरा स्त्रीणा वाकू-
शल्य मनसो जरा ॥ १४९ ॥ अनधिगतमनोरथस्य सर्वे
जनः प्राकृतः ॥ १२७ ॥ अकिञ्चन. परिपतन्सुखमाखादयि- || शतगुणितेव गता मम त्रियामा । यदि तु तव समागमे