पृष्ठम्:सुभाषितरत्नभाण्डागारम्.djvu/३६५

             

३५०
सुभाषितरत्नभाण्डागारम्
[ ६ प्रकरणम्
पाशबद्धं ग्रस्तामिर्षे मीनमिवोद्धरन्ति ॥ ६८ ॥ संमोह-
यन्ति मदयन्ति विडम्बयन्ति निभैत्सैयन्ति रमयन्ति विषा-
दयन्ति | एताः प्रविश्य सदयं हृदयं नराणा किं नाम
वामनयना न समाचरन्ति ॥ ६९ ॥ स्त्रीणामशिक्षितपटुत्व-
ममानुषीणा सदृश्यते किमुत याः परिबोधवत्यः | प्रागन्त-
रिक्षगमनात्खमपत्यजातमन्यद्विजैः परभृताः किल पोषयन्ति
॥७०॥ ॐनङ्कुरितकूचैकः स तु *सितोपलाढ्द्व्यं पयः स एव
धृतकूचैकः सलवणाम्बुतक्रोपमः । स एव चैकः
कथितगुग्गुलद्वेगकृद्भवन्ति हरिणीदृशा प्रियतमेषु भावास्त्रयः
ll ७१ |॥ शूटणु हृदय रहस्र्ये यत्प्रशस्त मुनीना न खलु न
खलु योषित्सनिधिः सविधेयः । हरति हि हरिणाक्षी क्षिप्र-
मक्षि क्षुरप्रैः पिहितशमतनुत्रं चित्तमप्युक्तमानाम् ॥ ७२ ॥
शास्त्रज्ञोऽपि प्रकटविनयोऽप्यात्मबोधेऽपि गाढं ससारेऽस्मि-
न्भवति विरलो भाजनं सद्गतीनाम् । येनैतस्मिन्निरयनगर-
द्वारमुद्धाटयन्ती वामाक्षीणा भवति कुटिला श्रूलता कुंश्चि-
केव ॥ ७३ ॥ अपसरत रे दूरादख्मात्कटाक्षविषानलात्प्रकृ-
तिविषमाद्योषित्सर्पीद्विलासफणाभृतः । इतरफणिना दष्ट,
शक्यश्चिकित्सितुमैौषधैश्चटुलवनिताभोगिग्रस्त त्यजन्ति, हि
मन्त्रिण* ॥ ७४ ॥ स्वातन्त्रयं पितृमन्दिरे च वसतिर्यौत्रो-
त्सवे सगतिगोंष्ठीपूरुषसनिधाननियमो वासो विदेशे तथा ।
संर्सर्गः सह पुंश्चलीमिरसकृद्वृत्तर्निजायाः क्षतिः पत्युर्वीधैक-
र्भू,ं:' ईः ःि |॥ ७५ |ll अग्राह्यं
हृद्यं तथैव वदनं न्तर्गत मैावः र्पर्वतसुक्ष्ममार्ग-
विषमः स्रीणां न विज्ञायते । चित्तं पुंष्करपत्रतोयतरलं विद्व-
द्भिराशंसित नारी नाम विषाङ्कुरैरिव लतादोषैः सम वर्धिता
॥ ७६ ॥ एकेन स्मितपाटलाधररुचो जल्पन्त्यनल्पाक्षर
वीक्षन्तेऽन्यमितः स्फुटत्कुमुदिनीफुल्लोळुसल्लोचनाः | दूरोदार-
चरित्रचित्रविभर्वे ध्यायन्ति चान्यं धिया केनेत्र्थ परमार्थ-
तोऽर्थवदिव प्रेमास्ति वामश्रुवाम् ॥ ७७ ॥ कार्कश्यं स्तन-
योर्दृशोस्तरलताञ्ऽलीक मुखे दृश्यते कौटिल्यं कचसचये प्रव-
चने मान्द्यं त्रिके स्थूलता । भीरुत्वं हृदये सदैव कथितं
मायाप्रयोगः प्रिये यासा दोषगणो गुणा मृगदृशा ताः कि
नराणा प्रियाः ॥ ७८ ॥ भर्त यद्यपि नीतिशास्रनिपुणेो
विर्द्वन्कुलीनो युवा दाता कर्णसमः प्रसिद्धविभवः शटङ्गार-
दीक्षागुरुः । खप्राणाधिककल्पिता स्ववनिता स्रेहेन सला-
लिता तं कान्तं प्रविहाय सैव युवती जारं पर्ति वाञ्छति
१ अनुद्भतश्मश्रु २ शर्करायुक्त दुग्धमिव सुखावह- ३ सितकूर्चक-
स्तु रूनीणा कथितगुग्गुलवदुद्वेगजनक न कथमपि सतोषजनक इल्यथै
४ *चावी' इति लोके ५ समागम ६ प्रवास ७ चित्ताभिप्राय
< पर्वतस्थसृक्ष्ममार्गवदतिकठिन ९ कमलपत्रगतजलबिन्दुवच्चञ्चलम्
१० उपदेष्टा
॥७९॥ अालपैर्मधुरैश्च काश्चिदपरानालोकेितैः सस्मितैरन्या-
न्विभ्रमतल्पनाभिरितरानङ्गैरनङ्गोज्ज्वलै• । अाचारैश्चतुरैः परा-
नभिनवैरन्यान्भ्रुवः कम्यनैरित्थं काश्चन रञ्जयन्ति सुदृशो
मन्ये मनस्त्वन्यथा ॥ ८० ॥ हासस्तूत्कलिकाप्रदीपनपटुर्हस्ता-
ङ्घ्रिनेत्राननं तन्वङ्गया विषजातमेव भुजगी वेणी च रोमावलिः |
केि च श्रीफलमुन्नतस्तनभरः कामं मनस्तामेिमा सर्वाकार-
विषोग्रमूर्तिमब्ला प्राप्यापि यजीवति ॥८१ ॥ मुक्ताहारलता
रणन्मणिमया राग' कुङ्कुमसभवः सुरभय॒
पैौष्प्यो विचित्रा स्रज, । वासश्चित्रदुकूलमल्पमतिभिर्नार्य-
महो कल्पितं बाह्यान्तः परिपश्यता तु निरयो नारीति
नाम्ना कृत. ॥ ८२ ॥ अावर्त. सशयानामविनयभवन
पत्तनं साहसाना दोषाणा सनिधानं कपटशतमय क्षेत्रम-
प्रत्ययानाम् । दुग्रीँह्न्यं यन्महद्भिनैरवरवृषभैः सर्वमायाकरण्डं
स्त्रीयन्त्रं केन लोके विषममृतमयं धर्मनाशाय सृष्टम् ॥ ८३ ॥
सतीवर्णनम्
यस्य भार्यी ईठुचिर्दक्षा भर्तारमनुगामिनी । नित्य मधुर-
वक्री च सा रैमा न रमा रमा ॥ १ ॥ नित्ये स्नाता सुगन्धा
च नित्यं च प्रियवादिनी | अल्पभुइमितवक्री च देवता
सा न मानुषी ॥ २ ॥ असारभूते "ससारे सारभूता नित-
म्बिनी । इति संचिन्त्य वै शभुरर्धाङ्गे पार्वतीं दधैौ ॥ ३ ॥
सैव साध्वी सुभत्तश्च सुस्रेह' सरसोज्ज्वलः । पैीकः सजा-
यते यस्या. करादष्युदरादपि ॥ ४ ॥ खैंपसपन्नमैग्राम्यं
प्रेमैप्रायं प्रियंर्वैदम् । कुलीनमनुकूलं च र्कलत्र कुत्र लभ्यते
॥ ५ ॥ न गृह गृहमित्याहुर्गृहिणी गृहमुच्यते । गृहं तु
गृहिणीहीर्न कान्तारादतिरिच्यते ॥ ६ ॥ वृक्षमूलेऽपि
दयिता यत्र तिष्ठति तद्द्रृहम् | प्रासादोऽपि तया हीनो ह्यरण्य-
सदृश. स्मृतः ॥ ७ ॥ तावत्कुलस्त्रीमर्यदा यावछैज्जा-
वगुण्ठनम् | हृते तस्मिन्कुलस्त्रीभ्यो वर वेश्याङ्गनाजनः
॥ ८ ॥ कार्ये दासी रतैौ वेश्या भोजने जननीसमा ।
विपत्तैौ बुद्धिदात्री च सा भार्यी सर्वदुलैभा ॥ ९ ॥ वश्य-
भावेन सुमनाः सुव्रता सुसमाहिता । अनन्यचित्ता सुमुखी
भर्तुः सा धर्मचारिणी ॥ १० ॥ न कार्येषु न भोगेषु नैश्चर्ये
न सुखे तथा । स्पृहा स्याच्च यथा भर्तुः सा नारी सुख-
भागिनी ॥ ११ ॥ र्कलैयोत्थानपरा नित्यं गुरुशुश्रूषणे रता ।
सुस्सृष्टगृहा चैव गोशकृत्कृतलेपना ॥ १२ ॥ श्चश्रूश्वशुरयोः
पादौ तोषयन्ती पतिव्रता । मातापितृपरा नित्यं या
" १ पवित्रा २ लक्ष्मी ३ पकान्नम्, पक्षे,-बालक ४ सौन्दर्य-
पूर्णम् ५ सब्यवहारचतुरम् ६ प्रेमबहुलम् ७ मधुरभाषि ८ पत्नी
९ लज्जाया अवगुण्ठन सवरणम् १० प्रातरुत्थाननियमा