३ १२
सुभाषितरत्नभाण्डागारम्
[ ६ प्रकरणम्
यावच्छठेनामुना । द्देष्टनैव मनो हृत धृतिमुषा प्राणेश्वरेणाद्य
मे तत्केनापि निरूप्यमाणनिपुणो मान, समाधीयताम् ॥|३२॥
ग्रियचाटूक्तयः
मुग्धे वानुष्कता केयमपूर्वी त्वयि दृश्यते । यया
विध्यसि चेतासि गुणैरेव न सायकै ॥ १ ॥ कृष्णार्जुनानु-
रक्तापि दृष्टि, कर्णपलम्विनी । याति विश्वसनीयत्व कस्य ते
कलभाषिणि ॥ २ ॥ स्मितपुष्योद्भमोऽय ते दृश्यतेऽवरपल्ळुवे |
फूलुं तु जार्ते मुग्धाक्षि चक्षुषोर्मम पश्युतु ॥ ३ ॥ ~पृर्व
चैौयैमभ्यस्तं त्वया चञ्चललेोचने । दिचैव जाग्रता पुसा
चेतो हरसि दूरत. ॥ ४ ॥ कुत. कुबलय कर्णे करोपि
कलभापिणि । किमपाङ्गमपयीप्समस्मिन्कर्मणि मन्यसे ॥| ५ ॥
दृष्टि देहि पुनर्बाले , कमलायतलोचने । श्रूयते हि पुग्गा
लेोके विषख विषमैषधम् ॥ ६ ॥ विभ्रमैर्विश्वहृद्यैन् व
विद्ययाप्यनवद्यया । केनापि हेतुना मन्ये प्राप्सा विद्याधरी
क्षितिम् ॥ ७ ॥ त्वदङ्गमार्दवे द्देष्ट कस्य चित्त न भासते |
मालर्तीशशभृलेखाकदलीना कठोरता |॥ ८ ॥ बिम्बोष्ट
एव रागस्ते तन्वि पूर्वमदृश्यत । अधुना हृदयेऽप्येष मृग-
शावाक्षि दृश्यते ॥ ९ ॥ पातालमिव ते नाभि स्तनौ क्षिति-
धरोप्र्मौं । वेणीद्रण्डः पुनरयं कालिन्दीपातमनिभ ॥ १०॥
अनङ्गोऽयमनङ्गत्बूमद्य निन्दिष्यति त्रुवम् । यदनेन न
सप्रास पाणिस्पर्शोत्सवस्तव ॥ ११ | कमले कमलेोत्पति
श्रूयते न च दृश्यते । बाले तव मुखाम्मोजे दृष्टमिरिंदी-
वरद्वयम् ॥ १२ ॥ अाकर्णय सरोजाक्षि वैचनीयमिदं
सुवि l शशाङ्कस्तव वक्त्रेण पामरैरुपमीयते ॥ १३ ॥
नीतानार्मेकुलीभावं र्छब्धैर्भूरिर्शिलीमुसै, । मदृशे वैनवृद्धाना
केंमलाना त्वदीक्षणे ॥ १४ ॥ यन्मध्यदे|ादपि ते सूक्ष्म्
लोलाक्षि दृश्यते । मृणालसूत्रमपि ते न समाति स्तनान्तेरे
ll|१५|ll अनयोरनवद्याङ्गी स्तनयोर्जुम्भमाणयोः । अवकाशो
न पयाप्तरूतव बाहुलतान्तरे ॥ १६ ॥ निर्णेतुं शक्यमस्तीति
तव मध्य निनम्घिनि । अन्यथा नोपपद्येत पयोधर-
भरस्थिति ॥| १७ ||| राकाविभावरीकान्तसक्रान्तद्युति ते
मुखम् । तपनीयशिलाशोभी कटिश्च हरते मन ॥'१८ ॥
अाक्षिपन्त्यरविन्दानि मुग्धे तव मुखश्रियम् । कोषदण्ड-
सम॒य्राणा , किमेषामस्ति दुष्करम् ॥ १९ ॥ अावर्त एव
नाभिसे नेत्रे नीलसरोरुहे । तरङ्गा वलयस्तन त्वं लावण्याम्बु-
१ इन्दीवरसदृश नेत्रयुगलम् २ अर्लीकतया निन्दितम्
त|म् ? पक्षे,-श्वपलताम् ४ लोभशीन्छे , पक्षे,-ध्यावै
पक्षे,-वाणै
ईरेिणानाम्
3 व्याप्त
५ भ्रमरै
- `जलम् , पक्षे, -ञ्अरण्यग्न् ७ पुद्मानाम्, पक्षे,-
वापिका ॥ २० |॥ साहजिकरूपवत्या भवति भवत्या
विभूषणं भार । सर्वाङ्गसौरभिण्या दमनकवल्या, किमालि
कृ॒सुमेन ॥ २१ ॥ इन्दु कि_क कूलङ्क सुर्सिञ्ज॒मे॒त॒-
त्किमम्बु कुत्र गतम् । ललितसविलासवचनेर्मुखमिति
हरिणाक्षि निश्चितं परत ॥ २२ ॥ अारुह्य शैलशिखर
त्वद्वदनापहृतकान्तिसर्वख. । र्पूत्कर्तुमिवोर्ध्वकर स्थित,
पुरस्तान्निशानाथ ॥ २३ ॥ कौटिल्य कचनिचये करचरणा-
धरदलेषु रागत । काठिन्यं कुचयुगले तरलत्व नयन-
योर्वसति ॥ २४ ॥ आक्षिपसि र्कर्णमक्ष्णा बैलिरपि बद्ध-
स्त्वया त्रिधा मध्ये । इति जिर्तसकलबदान्ये तनुदाने
लज्जसे सुतनु ॥ २५ ॥ नयननिपातेऽङ्कुरित. पल्लवितो
वचसि पुण्पितो हसिते | फलतु कृशाङ्गि तधाङ्गस्पर्शेन मनो-
रथोञ्ऽस्माकम् ॥| २६ ॥ उचित गोपनमनश्यो कुचयो
कनकाद्रिकान्,ि तस्करयो. । अवधीरितविधुमण्डलमुखमण्डल-
गोपनं किमिति ॥| २७ ॥ वदनेन निार्जत तव निलीयते
चन्द्रविम्बमम्बुधरे । अरविन्दमपि च सुन्दरि निलीयते
पैीथसा पूरे ॥ २८ ॥ सत्यं तप, सुगलैयै यत्तत्वाम्बुषु रवि-
प्रतीक्ष सत् । अनुभवति सुगतिमब्ज त्वत्पदजन्मनि समस्त-
कमनीयम् ॥ २९ ॥ दलदमलकोमलोत्पलपलाशशङ्काकुळेो-
ऽयमलिपोत । तव लोचनयोरनयोः परिसरमनुवेलमनु-
सरति ॥| ३० |॥ तव कुवलयाक्षि वक्षसि कुण्डलिता कापि
काञ्चनी कान्ति । कुसुमेषोर्विजिगीषोर्भवति च भवतीह
भूयसी कण्डु ॥ ३१ ॥ कम्बुकण्ठि चरण शनैश्चरो राहु-
रेष तव केशकलाप. । न च्युतं तदपि यौवनमेतत्मा पयो-
धरगुरोरनुकम्पा ॥ ३२ ॥ कमलाक्षि विलम्व्यता क्षण
कमनीये कचभारबन्धने । दृढलश्नमिदं दृशोर्युगं शनकैरद्य
समुद्धराम्यहम् ॥ ३३ ॥ अयि मन्मथच्चूतमञ्जरि श्रवणा-
यतचारुलोचने । अपहृत्य मन व्क यासि तत्किमराजकमत्र
राज॒ते ॥ ३४ ॥ भवत्कृते खञ्जनमञ्जुलाक्षि शिरो मदीर्य यदि
याति यातु । नीतानि नाशं जनकात्मजार्थ दशाननेनापि
दशाननानि ॥ ३५ ॥ ताम्बूलरागोऽधरलोलुप्रेो यद्यदञ्जनं
लोचनचुम्बनेोत्सुकम् । हरश्च कण्ठग्रहलालसो यत्त्वार्थ स
तेषा न तु भूषर्ण ते ॥ ३६ ॥ यत्पद्ममादित्सु तयाननीया
कुरङ्गलक्ष्मा च मृगाक्षि लक्ष्मीम् .। एकार्थलिप्साकृत एव
मन्ये शशाङ्कपङ्केरुहयोर्विरोध. ॥ ३७ ॥ सदा ग्रदोषो मम
याति जाग्रतः सदा च मे निःश्वसतो गता निशा | त्वया
समेतख विशाललेोचने ममाद्य शोकान्तकर, प्रदोषकः ॥३८॥
१ अातैव्याहरण पूकार २ श्रोत्रम्, पक्षे,-अङ्गाधिपम् ३ वलि
नामा दैल्य , प्रक्षे,-वव यो सावण्र्यात् वलि वलित्रिंतयम् ४ जित
! मवदानशौण्डे ५ जलानाम्